Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1405 5560918 5541957 2026-05-17T23:01:21Z ГП 23995 /* Поезијата како тема во книжевноста */ дополнување 5560918 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rafael - El Parnaso (Estancia del Sello, Roma, 1511).jpg|thumb|300 px|Познати поети рецитираат покрај музите, фреска од [[Рафаел]], (1511 г.)]] {{Литература}} '''Поезија''' или лирика (од [[старогрч.]] ποιέω = создавам) е [[уметност|уметничка]] форма во која човечкиот [[јазик]] се користи за неговите [[естетика|естетски]] квалитети во додаток на, или место за, неговата [[семантика|семантичка]] содржина. Поезијата се состои претежно од усни или [[литература|литературни]] дела во кои јазикот се користи на начин што јасно се разликува од тој на обичната [[проза]]. Основната одлика на јазикот на поезијата е во она што го нарекуваме ритмичност. == Ритамот во поезијата == Уште во „[[Поетика (Аристотел)|Поетика]]“ на [[Аристотел]] има податоци за постанокот на терминот ритам. Во првиот дел од „Поетиката“ се вели: „Ритамот е [[афион]] на стилот.“ Ритамот е значаен за поезијата, бидејќи во јазикот на поезијата има двојно повеќе паузи, отколку во јазикот на прозата. == Версификација == Науката која се занимава со јазикот на поезијата носи име версификација. Тоа е наука за стихот. Разликуваме два система на версификација: квантитативна и квалитативна. === Квантитативна версификација === Квантитативната версификација е постара по своето потекло, и настанува во времето кога не постои граница меѓу музиката и поезијата. Во оваа версификација многу се важни слоговите, и се разликуваат кратки и долги слогови. Времето за мерење на кратките слогови се вика „мора“ (две петтини од секунда). Неколку мори создаваат „стопа“, а повеќе стопи прават „[[стих]]“. Повеќе стихови создаваат „строфа“. Музичкиот акцент е исто така важен, затоа што се случува да не се совпаѓа со вообичаениот акцент на зборовите. Оваа версификација ги користи стилските фигури: [[јамб (поезија)|јамб]] и [[трохеј]] (со три мори); [[дактил]], [[амфибрах]] и [[анапест]] (со четири мори). === Квалитативна версификација === Квалитативната версификација се дели на: силабичка, тонска и силабичко-тонска. Во силабичката версификација важен е бројот на слоговите. Најпрочуен стих во силабичката версификација е таканаречениот „александриец“, составен од 12 слогови со рима во средината и на крајот од стихот. Овој 12-терец е карактеристичен за старите поезии. Го среќаваме кај сите петрархисти, како и во Дубровничката книжевност од средниот век. Тонската версификација има само две ритмички обележја: се изразува во акцентирање и неакцентирање на слоговите. Во современата поезија најчесто се комбинираат силабичката и тонската версификација, па оттаму произлегува третиот термин - силабичко-тонска версификација. Ја има многу во македонската современа поезија. Примери: :За радост светнал ден (јамб - првиот слог е неакцентиран, а вториот е акцентиран) :Плаче мама солзи рони (трохеј - [[Божествената комедија]] е целата во трохеј) :Поднесе подмолна смрт (дактил, првиот нагласен, вториот и третиот ненагласен) :Се покажа достојно чедо (амфибрак, првиот и третиот ненагласен, вториот нагласен; „Тешкото“) :На другарките црните очи (анапест, првите два слога неакцентирани, третиот акцентиран). === [[Рима]] === Карактеристична појава на квалитативната версификација е тоа што се разликуваво римата. Постојат неколку видови на рима: *[[Крстосано римување|вкрстена рима]] - гласовно поклопување на првиот и третиот стих, и вториот и четвртиот стих. *[[Паралелно римување|паралелна рима]] - поклопување во првиот и вториот и третиот и четвртиот стих. *[[Обградено римување|обградена рима]] - првиот и четвртиот, вториот и третиот стих. *машка рима - ударноста паѓа на последниот слог (мои-свои, пес-бес, мрак-зрак). *женска рима - акцентот паѓа на вториот слог од крајот (време-бреме, шепне-трепне). *дактилска рима - на третиот слог од крајот (младоста-радоста). Постојат и изрази како „богата рима, „сиромашна рима“ итн. Но во денешната поезија најкарактеристична е употребата на „бели“ стихови, односно „стихови без рима“. Оваа тенденција настапила како тежнеење поезијата да добие што поголема природност во изразувањето. Мајстор на слободниот стих е [[Мајаковски]]. === Сонет === Посебен вид на стихови и нивно организирање во строфи е сонетот. Сонетот е таква песна составена од 14 стихови кои се распоредени во две строфи од по четири стиха (или две катрени) и две строфи по три стиха. Таму каде што постои петнаесетти стих, тој се добива од сите 14 стихови, и тоа се нарекува - сонетен венец ([[Петрарка]], [[Прешерн]]). Кога имаме таква појава, почетните букви на стиховите даваат име кое го читаме одгоре надолу, и тоа се нареуква „[[акростих]]“. Сонетот е стар вид на поезија и потекнува од старите трубадури. == Композиција на песна == Песната има специфична конструкција. Нејзин основен елемент е стихот. ''Стихот'' претставува еден ред од песната, кој е покус од редот во текстот и се забележува со голо [[око]]. Стиховите се стегнати изрази со специфична звучност, значење и ритмика. Повеќе стихови оформуваат [[строфа]]. ''[[Строфа]]'' е целина од одреден број стихови со [[ритам]] и [[интонација]] (може и [[рима]]). Таа претставува мисловна целина. Според бројот на стиховите, разликуваме: * ''Моностих'' е [[строфа]] со еден [[стих]]. * ''[[Дистих]]'' е [[строфа]] составена од два стиха. ''Денови ли се — денови'' ''аргатски маки големи!'' („[[Денови]]“ - [[Кочо Рацин]]) * ''Терцет'' или ''терцина'' е [[строфа]] од три стиха. Тука најчесто се римуваат првиот и вториот [[стих]], а третиот се римува со третиот од следната строфа. ''Сега сме само спокој,'' ''сонуван сакан спокој'' ''самотија и свежина —'' ''Празнично пркни пеперуго,'' ''пепелава пеперуго,'' ''по полската полежина —'' („[[Сонатина]]“ - [[Г. Тодоровски]]) * ''Катрен'' е [[строфа]] од четири стиха и овој облик е најраспространет. ''Два конца парај од срцето, драги,'' ''едниот црн е, а другиот црвен,'' ''едниот буди морничави таги,'' ''другиот копнеж и светол и стрвен.'' („[[Везилка]]“ - [[Блаже Конески]]) Понатаму, постојат строфи и со поголем број стихови, како: * ''Пентина'' (квинта, квинтила) - [[строфа]] од пет стиха; * ''Секстина'' - [[строфа]] од шест стиха; * ''Септима'' - од седум стиха; * ''Октава'' - од осум стиха; * ''Нона'' - од девет стиха. Според организацијата на строфите, песните може да бидат: * ''Астрофични'', песни кои немаат строфи, односно стиховите се подредени еден под друг; * ''Строфични'', песни кои имаат строфи со ист број стихови; * ''Хетерострофични'', песни кои имаат строфи со различен број стихови (на пример песната од [[Србо Ивановски]] „[[Градот на принцезата Пастрмка]]“). === Метрика === [[Метрика (книжевност)|Метрика]] е должина на стихот, односно го означува бројот на слоговите во еден [[стих]]. Во стихот има и вообичаени паузи наречени цезури. Нив ги среќаваме кај подолгите стихови. Стиховите го добиле името по бројот на слоговите: '''Четверец''' е [[стих]] со четири слога, со кратка пауза на крајот од стихот. Најчесто, тоа е стих од два двосложни збора, но не мора, како што е на пример песната „На чужина“ од [[Константин Миладино]]в: ''...Ах миленце,'' ''Ти пиленце!'' ''Как си била'' ''Златокрила...'' Стиховите во оваа песна се со четири слога: ах - ми - лен - це (4) / ти-пи-лен-це (4) / как-си-би-ла (4) / зла-то-кри-ла (4) и затоа е четверец. '''Петерец''' е [[стих]] со пет слога и кратка пауза на крајот. Вакви песни не се многу вообичаени во нашето творештво, но се среќаваат петерци во комбинација со други (со ''седмерец'', на пример). Во народната песна „[[Македонско девојче]]“ е комбиниран ''седмерецот'' и ''петерецот'': ''Македонско девојче,'' ''китка шарена,'' ''во градина набрана'' ''дар подарена...'' ''(ма-ке-дон-ско-де-вој-че / кит-ка-ша-ре-на: 7 / 5) '' '''Шестерец''' е [[стих]] со шест слога и го среќаваме во македонската народна поезија. '''Седмерец''' е [[стих]] со седум слога и цезура ([[пауза]]) најчесто по четвртиот [[слог]]. '''[[Осмерец (стих)|Осмерец]]''' е од осум слога со цезура по четвртиот или по петтиот [[слог]]. Осмерецот е еден од најзастапените во нашата народна поезија. ''Што ми е мило ем драго'' ''На Струга дуќан да имам'' ''Оф леле леле либе ле'' ''Срцево ми го изгоре...'' (од „На Струга дуќан да имам“ - народна песна) '''Деветерец''' е [[стих]] од девет слога. Ретко се среќава во нашата народна поезија, но сепак го има. Во народната песна „[[Нели ти стига]]“, првите два стиха се деветерци, а потоа песната продолжува со вообичаените десетерци: ''Откако те млада заљубив'' ''и по тебе памет изгубив.'' (од „Нели ти стига“ - народна песна) '''Десетерец''' е [[стих]] од десет слога и е најраспространет во народната [[песна]]. Го има и во лирските и во лирско-епските, а најзастапен е во епските. Затоа е познат уште и како јуначки десетерец. Цезурата може да биде по четвртиот, по петтиот или по шестиот слог. ''Туѓината пуста да остане'' ''Која од либето ме раздели'' ''Што го чекам време три години...'' (од „Туѓината пуста да остане“ - лирска народна песна) ''Тога рече Марко Кралевиќе:'' ''- Бог те убил црна Арапино!'' ''Ал се смееш, ал вистина маваш,'' ''ал од кожув правот ми го тресеш?'' (од „Марко Крале ја одметнува свадбарината“ - епска народна песна) '''Единаесетерец''' е стих од единаесет слога, со можност за две цезури во еден [[стих]] - по третиот и шестиот [[слог]]. '''Дванаесетерец''' е [[стих]] од дванаесет слога и се јавува со цезура во средината по шестиот [[слог]] или со две цезури: по четвртиот и по осмиот [[слог]]. ''Распукала, распукала Шар Планина,'' ''(Ајде) распукала, распукала Шар Планина,'' ''Ми поклопи, ми поклопи три овчара,'' ''(Ајде) ми поклопи, ми поклопи три овчара.'' (од Распукала Шар Планина - народна песна) '''Тринаесетерец''' е [[стих]] од тринаесет слога. Ова всушност е десетерец во кој по петтиот или по десеттиот [[слог]] е вметнат еден збор од три слога кој се повторува како [[рефрен]]. ''Ќе те опитам, Јано ле, што црно носиш?'' ''Ал татка жалиш, Јано ле, ал мила мајка?'' ''Ни татка жалам, лудо ле, ни мила мајка,'' ''Тук си го жалам, лудо ле, лудото младо...'' (од Зборникот на Миладиновци - народна песна) '''Четиринаесетерец''' е [[стих]] од четиринаесет слога кој се добива по истиот принцип како тринаесетерецот. Стихот може да се подели на два седмерци или на осмерец и шестерец каде се вметнуваат зборови кои служат како [[рефрен]] и за продолжување на стихот. ''Топи, топи, мила мајко, мојве љути рани,'' ''Топам, топам, мили синко, твојте љути рани.'' ''Кажи, кажи, мили синко, што грех си сторило?'' ''Да ти кажам, мила мајко, што грех сум сторило...'' (од Зборникот на Миладиновци - народна песна) '''Петнаесетерец''' е [[стих]] од петнаесет слога. Овој стих е редок во нашата [[народна песна]], но се среќава, исто така со повторување на зборови. ''Бог да убиет, Милкано мори, твојата мајка,'' ''Што ми те изми, Милкано мори, и те промена,'' ''И ти нареди, Милкано мори, дронано сребро,'' ''Дробноно сребро, Милкано мори, на бело грло...'' (од Зборникот на Миладиновци - народна песна) '''Шеснаесетерец''' е [[стих]] од шеснаесет слога, кој всушност е составен од два осмерца. Го има во нашата [[народна поезија]] под чие влијание се јавува и во поезијата на [[Константин Миладинов]]. ''Голапче мало хубаво, голапче златокрилесто,'' ''Кога ти дојде при мене? И кога в часот побегна? —'' ''Ушче ја глас ти не слушнаф: ушче те харно не видоф,'' ''Дан ми се, мило, наљути? Дан ми се, добро насрди!'' ''Зашч не ти хубост пофалиф, зашч не ти крилја помазниф?...'' (од Голапче - Константин Миладинов) == Видови стихови == '''Силабичен стих''' е [[стих]] со одреден [[број]] слогови. Кај него нема ритмички стапки, туку е важен бројот на слоговите - метриката, цезурата ([[пауза]] во средина на стихот) и паузата на крајот од стихот. Во сите стихови на песната мора да има еднаков [[број]] слогови. Силабичниот стих е широко застапен во македонската [[народна песна]]. '''Тонски стих''' е [[стих]] кој има еднаков [[број]] акцентирани слогови. Тука бројот на слоговите не мора да биде ист туку е важна ритмичката стапка. '''Силаботонски стих''' е [[стих]] кој има еднаков [[број]] слогови и еднаков број [[ритмички стапки]]. Нагласените и ненагласените слогови рамномерно се повторуваат. ''Стани си утре порано'' ''дојди си вечер подоцна,'' ''наутро радост понеси'' ''навечер тага донеси —...'' ([[Денови]] - [[Кочо Рацин]]) Во овој пример имаме еднаков [[број]] слогови во стиховите - осмерец; како и комбинирана ритмичка стапка: дактил - [[трохеј]] - [[дактил]]. Затоа овие стихови се силаботонски. '''Скалест стих''' е графички раскинат [[стих]], со тоа што дел од него се пренесува во нов ред. Со раскинувањето на стихот се постигнува емоционално нагласување или пауза. ''Таму —'' ''кај пламен народен пламти,'' ''и пушки грмат'' ''кај борци за зори јасни'' ''за живот'' ''во смрт без жалба минат, —'' ''другарко, таму љубовта расне!'' („Љубов“ - А. Шопов) ''Слободен стих'' е [[стих]] во кој нема ограничувања во однос на ритмичките стапки, силабичноста, тонот, ниту групирањето во строфи или римувањето. За слободниот [[стих]] е важна интонацијата, па затоа е наречен и [[интонациски стих]]. ==Теорија на поезијата== Голем број писатели, [[Естетика|естетичари]] и [[Филозофија|философи]] ја разгледувале суштината на поезијата и нејзините односи со другите [[Наука|науки]]. На пример, зборувајќи за поетите, римскиот поет [[Овидиј]] вели: „Во нас е господ; тој нè поттикнува, со него гориме“ (''Fasti'', VI), како и „Нè викаат свети пророци и миленици на боговите“ (''Amores'', III и IX).<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 120.</ref> Во еден од дијалозите на [[Платон]], [[Сократ]] ја дава следнава [[дефиниција]]: поетот е нешто лесно, крилато и свето - толкувач на божествата.<ref name="Laguna 2018">Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 260.</ref> Сличен став има и [[Јован Дучиќ]] според кого „поетот е првиот кој го објавил [[Бог]]а“,<ref name="ReferenceA">Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 263.</ref> а поетите „живеат во вечно неспокојство да го објаснат [[божество]]то низ неговите дела и да го посведочат со своето сопствено творење“.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 24.</ref> Поетот е толкувач на божеството, зашто тоа е слика на човечкиот идеал, а поетот секогаш говори само за највисоките вредности. Оттука, според Дучиќ, ниту еден поет не е безбожен, туку поетот е религиозен, зашто поетите ја измислиле [[религија]]та. Затоа, дури и кога се сомнева, поетот верува.<ref name="ReferenceA"/> Уште повеќе, луѓето го сметаат поетот за најбизок до божеството.<ref name="Laguna 2018"/> Во есејот „За поетот“, Дуќиќ вели дека поетите сметаат дека реалниот свет не е доволно голем ни доволно убав и затоа тие создаваат за да го усовршат светот.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 135.</ref> Тој смета дека само поетот создава, зашто само тој мисли за да измисли нешто. Поетот е секогаш идеалист, зашто сите нешта ги гледа низ призмата на идеалот и совршенството. Но, тоа не значи дека поетот нема чувство за стварноста, туку напротив, поетите се единствените кои ја поместуваат стварноста до крајните граници. Поетот е супер-реалист, тој ја гледа стварноста најдобро и единствено тој ги гледа недостатоците во неа; тој најдобро ја познава врската од денешната непотполна стварност до нејзиното утрешно усовршување. Поетот мисли потсвесно, тој е интуитивен и она што не постои, тој го гледа како да постои.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 262.</ref> Според него, поетот е оптимист по својата природа, зашто тој е единствената творечка сила и тој оди до крајните граници на можностите, а често и надвор од тие граници. Тој смета дека поезијата се раѓа како судар на две спротивности: идејата на вечноста наспроти [[идеја]]та на [[смрт]]та, [[љубов]]та како спојување на душата и телото, итн. Овие спротивности постојат во многу луѓе, но само ако човекот знае да им даде уметнички израз и подинечниот момент да го воопшти во сеопфатен човечки фатум, тогаш човекот станува поет.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 269-271.</ref> Притоа, Дучиќ смета дека колку е подлабоко, поетското дело е попросто; а колку е попросто, толку помалку може да се зборува за него.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 290.</ref> Во светот има само двајца творци: Бог и поетот; првиот започнува сè, а вториот сè довршува. Тајната на поетското создавање е исто толку длабока како и божјото создавање; не се знае како настанало поетското дело, како што не се знае како станала [[вселена]]та. Како делото се јаува во [[умо]]т на поетот и како тоа доаѓа до совршениот израз, тоа ниту самиот поет не може да го објасни, зашто градењето на делото се врши во матна душевна состојба. Големата тајна во која е создадено едно поетско дело останува мрачна тајна за сите и засекогаш; затоа, поетот е сосема поинаков човек, тој е повисок од другите луѓе зашто само тој ја претставува нивната есенција. Поетот гледа сè во вечноста и сè [[Хуманизам|хуманизира]], сè мери според човечката судбина и за него, светот е дел од човекот, а не обратно. За поетот, сè е убаво, но и сè е тажно и затоа, сите поети се тажни по својата [[филозофија]], а сите поетски дела се [[Меланхолија|меланхолични]]. Поетот ги мери нештата со [[душа]]та и затоа, науката мисли за светот, а тој чувствува за него. Поради тоа, [[наука]]та и поезијата никогаш нема да се помират меѓу себе, зашто големите [[Вистина|вистини]] ги кажуваат само поетите. Поетот е единствениот кој ги толкува нештата, тој ја бара крајната смисла на сè и сите нешта ги чувствува во нивниот однос кон [[човек]]от.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 259-261.</ref> Пишувајќи за улогата на поетот, македонскиот поет [[Блаже Конески]] смета дека, иако му дава важно и сериозно место, сепак не би се решил зборот „поет“ да го напише со голема буква. Во неговото сфаќање, поетот не е лишен од пророчка визија, но зад него не седат никакви виши сили, туку стои јазикотворечкиот колектив, со целата своја традиција кој секој нов креативен чин го вклучува во еден траен и непрекинат тек. Во тој поглед, Конески ја гради својата теорија за врската меѓу традицијата и подновувањето, која вклучува три фактори: традицијата, колективот и авторот. Имено, авторот ги внесува иновациите со санкција на колективот, а овие два фактора дејствуваат заедно со традицијата, која е жива и во колективот и во самиот автор.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 188-190.</ref> Според [[Гете]], стварноста ги обезбедува мотивите и градбата за поезијата, а задачата на поетот е од нив да создаде оживеана целина; оттука, ниеден реален предмет не е непоетичен, ако поетот знае вешто да го искористи.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 29.</ref> Напротив, секој специјален случај станува општ и поетски токму со тоа што него ќе го изрази поетот.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 47.</ref> Во таа смисла, задачата на поетот не е да ги изрази своите субјективни чувства, туку тој станува поет откако ќе го усвои и ќе успее да го изрази Светот.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 38.</ref> Во продолжение, тој смета дека поетот треба да ги избегнува големите дела кои бараат голем напор и духовна сила за да се усоврши големата целина; притоа, ако поетот не успее да ја оствари таа целина, делото е уништено, а ако пак не успее целосно да ги разработи поединечните делови, тогаш ќе страда целината на делото. Наспроти тоа, предноста на малите поетски дела се состои во тоа што во нив поетот може да ги избере оние предмети со кои тој владее.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 22-25.</ref> Според него, стварноста ги обезбедува мотивите, суштината и јадрото на поетското творештво, а задачата на поетот е од тоа да создаде убава оживеана целина.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 23.</ref> Притоа, токму во мотивите, во ситуацијата, се состои вистинската суштина на поезијата.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 46.</ref> Во расказот „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека поезијата ги содржи во себе сите други [[Наука|науки]], се служи со нив и со нив се украсува себеси.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 119.</ref> Слично на тоа, во [[роман]]от „[[Дон Кихот]]“, тој пишува дека поезијата е помалку корисна отколку пријатна, но неа ја украсуваат другите науки кои од неа ја очекуваат својата потврда, додека поезијата се служи со сите нив. Поезијата се состои од такви својства кои овозможуваат со неа да се создаде непроценлива вредност.<ref>Мигел де Сервантес, ''Дон Кихоте 2''. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 130-131.</ref> Според него, поетот се раѓа од [[природа]]та и тој може да создава без никаква вештина и учење, но ако природната дарба се надгради со вештина, тоа ќе создаде совршен поет.<ref>Мигел де Сервантес, ''Дон Кихоте 2''. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 132.</ref> [[Џакомо Леопарди]] смета дека, заедно со [[Филозофија|философијата]], поезијата претставува најблагородното, напрекрасното и најнеобичното нешто што човекот сака да го постигне и дека поезијата е врв на [[уметност]]а.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 97.</ref> Во [[есеј]]от „[[Митизација на реалноста]]“, полскиот писател и философ [[Бруно Шулц]] ја дефинира поезијата како тежнеење на првобитното слово, ослободено од дисциплината на практиката, кон поранешните врски, кон сопствено пополнување во ''смисла'' и тој стремеж на словото кон утробата, кон словната прататковина го нарекуваме поезија. Оттука, под поезија се подразбира „куси споеви на смислата меѓу зборовите, импулсивна регенерација на првобитните митови“. Според Шулц, поезијата им го враќа на зборовите нивното првобитно место, ги поврзува според некогашните значења. Кај поетот, зборот се повикува на својата суштинска смисла, се развива спонтано, според своите правила, си ја враќа својата интегралност. Затоа, секоја поезија е митологизирање, се стреми кон репродукција на митовите за светот. Поезијата доаѓа до смислата на светот дедуктивно, за разлика од науката која се стреми кон истото, но индуктивно, методично, врз основа на искуството. Процесот на осмислување на светот е тесно поврзан со зборот. Говорот е метафизички орган на човекот. Поетот им го враќа водството на зборовите преку новите споеви, кои настануваат од кумулацијата.<ref>Бруно Шулц, ''Митизација на реалноста''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 80-81.</ref> Во есејот „За стиховите“, рускиот поет [[Велимир Хлебников]] тврди дека стиховите воопшто не мора да бидат разбирливи, зашто по аналогија на [[магија]]та, дури и неразбирливите зборови се одликуваат со волшебна моќ. Оттука, пред поезијата не може да се постави барањето стиховите да бидат разбирливи како секојдневниот јазик и творештвото не смее да се негира затоа што е неразбирливо за определен слој читатели.<ref>Велимир Хлебњиков, ''Краљ времена Велимир I''. Просвета: Београд, 1964, стр. 325-326.</ref> Според Карло Рагијанти, единствено поезијата не спаѓа во визуелните [[уметност]]и, затоа што, сама по себе, поезијата не може да се претставува. Претставувањето на поетскиот текст е апсурд, зашто не може да се претпостави дека поетскиот збор, за да трае, мора да бара некакво дополнување (сцена, глумци, [[режисер]]и, [[сценографија]], итн.).<ref>Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 97.</ref> На ваквото гледање се спротивставува [[Еуџенио Монтале]] кој, во есејот „Уметноста на претставата“ од 1957 година, вели дека ликовните елементи постојат дури и во невизуелните уметности. Според него, дури и кога некој човек рецитира некоја песна на самиот себе, тоа значи дека се следи нејзиниот тек, т.е. дека таа се претставува. Оттука, ако е апсурден поимот на претставената поезија, исто толку апсурден е и поимот на рецитираната поезија.<ref>Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 98.</ref> Во [[есеј]]от „Естетички суд“ од 1958 година, Монтале вели дека поезијата го претставува каменот на сопнувањето во [[естетика]]та. Според него, поезијата е половина говор, а половина нешто друго и поради тоа, таа е натрапник во естетичките расправи. Всушност, отсекогаш таа била таква, зашто таа постојано се спојувала и се издвојувала од уметностите и никогаш не се случило, дури и во врвните достигнувања на [[Надреализам|надреализмот]], поетот сосема да ја напушти фигуративноста. Притоа, поради поттиците што ги прима од другите видови уметности, поезијата станала сè повеќе прикажувачка.<ref>Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 120.</ref> Српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]] смета дека во современиот свет поезијата ја нема онаа улога која ја играла во минатото, односно денес, техничките, [[Политика|политичките]] и [[Наука|научните]] дејности имаат поголемо значење од неа. Неподготвена на таквата подреденост, таа реагира или со повлекување во себе или со активно, па дури и агресивно, настојување сè повеќе да се замеша во светските работи и да стане неопходен инструмент на националниот престиж, на менталната хигиена и на политичките движења.<ref>Миодраг Павловић, „Од камена до света“, во: Васко Попа, ''Непочин-поље''. Београд: Просвета, 1963, стр. 8-9.</ref> Ова сфаќање се среќава и кај Блаже Конески, кој во своите есеи „[[Еден опит]]“ и „За поезијата“ смета дека само преголемата пристрасност може да тврди дека поезијата може да се постави на исто рамниште со науката и филозофијата. Според него, науката располага со многу поголема познавателна сила од поезијата. Оттука, ако се постави прашањето што му е попотребно на човештвото во иднината — поезијата или науката, јасно е дека одговорот ќе биде во полза на науката. Затоа, поправилно е ако се побараат други компоненти кои ја определуваат функцијата на поезијата, а според него, таа функција е актуализацијата. Имено, поезијата врши актуализација на речевата дејност, т.е. таа ги спасува зборовите, синтагмите и речениците од сивилото и заборавот, таа е актуализирна исказ и тоа е нејзината суштина. На тој начин, ако поезијата е подредена во однос на науката во поглед на познавателната моќ, таа има своја област во која настапува суверено — актуализацијата. Можеби, оваа манифестација на духот е поскромна од научното познание, но сепак, и таа манифестација е исто толку трајна и неизбежна. Иако мотивите на поеизјата се веќе избројани, тоа не ја исцрпува поезијата. Конески смета дека поезијата и науката не можат да се споредуваат на исто рманиште со цел да се валоризираат. Поезијата може да се споредува само со другите дејности кои исто така ја извршуваат функцијата на актуализацијата.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 183-188.</ref> ==Поезијата како тема во уметноста и во популарната култура== ===Поезијата како тема во книжевноста=== * „Песна за мојата песна“ - песна на македонскиот поет [[Петре М. Андреевски]].<ref>Петре М. Андреевски, 'Дениција''. Скопје: Три, 2005, стр. 7-8.</ref> * „Песна за нејзината песна“ - песна на Петре М. Андреевски.<ref>Петре М. Андреевски, 'Дениција''. Скопје: Три, 2005, стр. 17-18.</ref> * „Строфа“ - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1920 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 194.</ref> * „Поет“ — песна на хрватскиот поет [[Звонимир Балог]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 94.</ref> * „Чисто конкретна поезија“ - поетски циклус на рускиот поет [[Сергеј Бирјуков]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 220-221.</ref> * „Благослов“ - песна на францускиот поет [[Шарл Бодлер]].<ref>Шарл Бодлер, ''Цвеће зла''. Београд: Култура, 1970, стр. 9-12.</ref> * „Јас и песната“ - збирка поезија на македонскиот писател [[Генади Болиновски]] од 1957 година.<ref>Драган Мишкоски, „Разговор за делото „Игра на прозорецот“ од Генади Болиновски“, во: Генади Болиновски, ''Игра на прозорец'', Скопје: Култура, Наша книга, Мисла, Македонска книга, Детска радост, 1990, стр. 79.</ref> * „Песна“ - песна на полскиот поет [[Владислав Боњевски]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 110.</ref> * „Грижа и песна“ - песна на полскиот поет [[Владислав Боњевски]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 107.</ref> * „Поетската уметност“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 33-34.</ref> * „До еден саксонски поет“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 45-46.</ref> * „Поетската уметност“ - песна на францускиот поет [[Пол Верлен]].<ref>Pol Verlen, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 67-68.</ref> * „Руските поети“ - песна на рускиот поет [[Андреј Вознесенски]] од 1957 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 42.</ref> * „Поетска вечер“ - кус расказ на македонскиот писател [[Драган Георгиевски]] од [[2013]] година.<ref>Драган Георгиевски, ''Метаморфузија'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> * „Поетот и ѓаволот“ - песна на рускиот поет [[Николај Глазков]] од 1943 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 16-17.</ref> * „Поетот Мистрал“ - расказ на францускиот писател [[Алфонс Доде]] од 1869 година.<ref>Alphonse Daudet, ''Pisma iz mog mlina''. Zagreb: Znanje, 1986, стр. 129-136.</ref> * „Песна“ (српски: ''Песма'') - песна на српскиот поет [[Јован Дучиќ]].<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 18-19.</ref> * „Бескрајна песна“ (српски: ''Бескрајна песма'') - песна на Јован Дучиќ.<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 28-29.</ref> * „Мирна песна“ - песна на Јован Дучиќ.<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 46-47.</ref> * „Најтажната песна“ (српски: ''Најтужнија песма'') - песна на Јован Дучиќ.<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 80-81.</ref> * „Глумица“ — кус расказ на македонскиот писател [[Ѓоко Здравески]] од 2019 година.<ref>Ѓоко Здравески, ''Отсечки стварност''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 16.</ref> * „Ситничар“ — кус расказ на Ѓоко Здравески од 2019 година.<ref>Ѓоко Здравески, ''Отсечки стварност''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 27.</ref> * „Ars poetica“ - песна на полскиот поет [[Јарослав Ивашкјевич]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 57.</ref> * „На слепиот поет“ - песна на францускиот поет [[Виктор Иго]].<ref>Viktor Igo, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 52.</ref> * „Поет“ - песна на Виктор Иго.<ref>Viktor Igo, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 12-13.</ref> * „На поетот кој ми испрати орелско перо“ - песна на Виктор Иго.<ref>Viktor Igo, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 53.</ref> * „Тибул“ (српски: ''Tibulo'') - песна на српскиот поет [[Војислав Илиќ]].<ref>Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 95.</ref> * „Песна за песната“ (српски: ''Песма о песми'') - песна на српскиот поет [[Јован Јовановиќ - Змај]].<ref>Јован Јовановиħ Змај, ''Песме''. Београд: Рад, 1963, стр. 23-29.</ref> * „Македонски поети“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]] од 1989 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 128.</ref> * „На моите песни“ — песна на Блаже Конески од 1991 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 131.</ref> * „Занает“ — песна на Блаже Конески од 1989 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 130.</ref> * „Поетика“ — песна на Блаже Конески од 1987 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 99.</ref> * „Трактат за зачетокот на песната“ — песна на Блаже Конески од 1984 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 93.</ref> * „Песната“ — песна на Блаже Конески од 1988 година.<ref>Блаже Конески, ''Црква''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 18.</ref> * „Песните“ — песна на Блаже Конески од 1955 година.<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 7.</ref><ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 42.</ref> * „Џиџе“ — песна на Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 26.</ref> * „Песна за песната“ (хрватски: ''Pjesma o pjesmi'') - песна на хрватскиот писател [[Мирослав Крлежа]].<ref>Miroslav Krleža, ''Lirika''. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 18-19.</ref> * „Момчето ги носи своите први песни на преглед“ (хрватски: ''Mladić nosi svoje prve pjesme na ogled'') - песна на Мирослав Крлежа.<ref>Miroslav Krleža, ''Lirika''. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 88-92.</ref> * „Поетот во Њујорк“ (шпански: ''Poeta en Nueva York'') - поетска збирка на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982.</ref> * „Разговор со финансискиот инспектор за поезијата“ (руски: ''Разговор с фининспектором о поэзии'') - песна на [[Владимир Мајаковски]] од 1926 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''На сет глас''. Скопје: Македонска книга, 1970.</ref><ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 148-156.</ref> * „Нејасна песна“ (српски: ''Nejasna pesma'') - песна на српската поетеса [[Десанка Максимовиќ]].<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985.</ref> * „Поезија“ - песна на Десанка Максимовиќ.<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 3.</ref> * „Приказна за поетот“ (српски: ''Priča o pesniku'') - песна на Десанка Максимовиќ.<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 4.</ref> * „Поетот и пролетта“ (српски: ''Pesnik i proleće'') - песна на Десанка Максимовиќ.<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 5.</ref> * „Поетовата биста во паркот“ (српски: ''Pesnikov kip u parku'') - песна на Десанка Максимовиќ.<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 7-8.</ref> * „Поетот и родниот крај (''Pesnik i zavičaj'')“ - песна на Десанка Максимовиќ.<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 195.</ref> * „Подарокот на песната“ ('француски: 'Don du poëme'') - песна на францускиот поет [[Стефан Маларме]].<ref>Стефан Маларме, ''Песме''. Београд: Култура, 1970, стр. 16-17.</ref> * „Поет на 21-от век“ - краток расказ на македонскиот писател Стефан Марковски од 2015 година.<ref>{{Наведена книга|title=Продавачот на ветар и магла и други приказни|last=Марковски|first=Стефан|publisher=Библиотека „Гоце Делчев“ Гевгелија|year=2015|isbn=|location=|pages=}}</ref> *„Народниот поет“ - песна на македонскиот писател [[Стефан Марковски]] од 2016 година.<ref>{{Наведена книга|title=Сиво сјаат вселените|last=Марковски|first=Стефан|publisher=Дом на култура „Кочо Рацин“|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *„Слем поет“ - краток расказ на македонскиот писател Стефан Марковски од 2017 година.<ref>{{Наведена книга|title=Смртта долетува насмевната|last=Марковски|first=Стефан|publisher=Бран|year=2017|isbn=|location=Струга|pages=}}</ref> * „Митинг на поезија“ (''Митинг поезије'') - кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 152.</ref> * „Кутриот поет“ - песна на полскиот поет [[Чеслав Милош]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 150-151.</ref> * „Слеп поет“ - песна на српскиот поет [[Бранко Миљковиќ]].<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, култура, Македонска книга, 1988, стр. 24.</ref> * „Судбината на поетот“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 85.</ref> * „Песна и наслов“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 111.</ref> * „Орфичка песна“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 86.</ref> * „Њубовта на поезијата“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 89.</ref> * „Уморна песна“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 92-93.</ref> * „Критика на метафората“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 94.</ref> * „Беда на поезијата“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 95.</ref> * „Проветрување на песната“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 96-97.</ref> * „Поезија сите ќе пишуваат“ - песна на Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 101.</ref> * „Поет“ - кус расказ на италијанскиот писател [[Еуџенио Монтале]].<ref>Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 155-157.</ref> * „[[Поезијата не постои]]“ - расказ од истоимената збирка раскази на Еуџенио Монтале од 1973 година.<ref>Serđo Tukoni, „Euđenio Montale“, во: Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 169.</ref> * „[[На поетот (Коле Неделковски)|На поетот]]“ — песна на македонскиот поет [[Коле Неделковски]].<ref>Коле Неделковски, ''Стихови''. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 70.</ref> * „Почеток на песната“ (српски: ''Početak pesme'') - песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 68.</ref> * „Епитаф на словенскиот прапоет“ (српски: ''Epitaf slovenskom prapesniku'') - песна на српскиот поет Миодраг Павловиќ.<ref>Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 58-59.</ref> * „Опело - На поетот загинат од бомбардирањето“ (српски: ''Opelo - Pesniku poginulom od bombardovanja'')- песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 27-29.</ref> * „Поезија“ - песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1922 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 104-105.</ref> * „Смртта на поетот“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1930-1931 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 204-224.</ref> * „Дефиниција на поезијата“ - песна на рускиот поет Борис Пастернак од 1917 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 78.</ref> * „Поетите на XIX век“ - песна на унгарскиот поет [[Шандор Петефи]].<ref>Šandor Petefi, ''Sloboda i ljubav''. Beograd: Rad, 1969, стр. 60-61.</ref> * „Првата песна“ (српски: ''Прва песма'') - песна на српскиот поет [[Владислав Петковиќ - Дис]].<ref>''Vladislav Petković Dis''. Beograd: Mlado pokolenje, 1971, стр. 52-54.</ref> * „Ако сакаш да напишеш песна“ — песна на македонскиот писател [[Видое Подгорец]].<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 5.</ref> * „Споменик од песни“ — песна на Видое Подгорец.<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 6.</ref> * „Воскреснувањето на споменикот на поетот“ (српски: ''Васкрс песниковог споменика'') - песна на српскиот поет [[Васко Попа]].<ref>Vasko Popa, ''Pesme''. Beograd: Bigz, 1978, стр. 190.</ref> * „На моите песни“ (српски: ''Мојим песмама'') - песна на српскиот писател [[Јован Стерија Поповиќ]].<ref>''Родољубиве песме''. Београд: Просвета (без дата), стр. 15-16.</ref> * „Памети тој“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 143.</ref> * „Разговор на издавачот со поетот“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]].<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 87-93.</ref> * „Поетот и толпата“ — песна на Александар Пушкин од 1828 година.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 176-177.</ref> * „Прозаикот и поетот“ — песна на Александар Пушкин.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 133.</ref> * „На другарот стихотворец“ — песна на Александар Пушкин.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 94-96.</ref> * „Поет“ — песна на Александар Пушкин.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 154.</ref> * „На поетот“ — песна на Александар Пушкин од 1830 година.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 209.</ref> * „Уморна песна“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Уморна песма'') — песна на српскиот поет [[Стеван Раичковиќ]].<ref>Stevan Raičković, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1977. стр. 77.</ref> * „Запис за песната“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Запис о песми'') — песна на Стеван Раичковиќ.<ref>Stevan Raičković, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1977. стр. 135.</ref> * „На поетот“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Песнику'') — песна на српскиот поет [[Милан Ракиќ]].<ref>Милан Ракић, ''Песме''. Рад, Београд, 1963, стр. 111.</ref> * „Седумгодишни поети“ - песна на францускиот поет [[Артур Рембо]] од 1871 година.<ref>Артур Рембо, ''Боравак у паклу''. Београд: Култура, 1968, стр. 23-26.</ref> * „Поет“ - песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 84.</ref> * „Кутриот поет Стахура“ - песна на полскиот поет [[Тадеуш Ружевич]] од 2003 година.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 261-262.</ref> * „На рабовите на поезијата“ - песна на Тадеуш Ружевич.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 175-178.</ref> * „На површината и во средината на песната“ - песна од истоимената поетска збирка на Тадеуш Ружевич од 1983 година.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 91-94.</ref><ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 4.</ref> * „Уште еден обид“ - песна на Тадеуш Ружевич.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 103-104.</ref> * „Патетична песна“ - песна на Тадеуш Ружевич од 1967 година.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 61-62.</ref> * „Мојата поезија“ - песна на Тадеуш Ружевич.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 59.</ref> * „За одредени особини на таканаречената поезија“ - песна на Тадеуш Ружевич.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 34-35.</ref> * „Кој е поет“ - песна на Тадеуш Ружевич.<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 181-182.</ref><ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 31.</ref> * „Да се биде поет“ - збирка поезија на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]] од [[1984]] година.<ref>„Izabrana bibliografija Jaroslava Sajferta“ во: Jaroslav Sajfert, ''Stub kuge''. Beograd: Mali vrt, 2014, стр. 93-94.</ref> * „Ковчези“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 83.</ref> * „Песните ми се отруени“ - песна на германскиот поет [[Хајнрих Хајне]].<ref>Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 16-17.</ref> * „Жените на поетите“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 237.</ref> * „Господинот Когито и поетот во одредени години“ - песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 118-121.</ref> * „Најпрвин дојде чиста...“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 59.</ref> * „Песна“ — песна на Хуан Рамон Хименес.<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 41.</ref> * „Поет“ — песна на рускиот поет [[Велимир Хлебников]].<ref>Велимир Хлебњиков, ''Краљ времена Велимир I''. Просвета: Београд, 1964, стр. 129.</ref> * „Збогувањето на поетот“ ([[германски]]: ''Sängers Abschied'') - песна на германскиот поет [[Фридрих Шилер]].<ref>Fridrih Šiler, ''Knjiga poezije''. Beograd: Rad, 1964, стр. 60.</ref> * „Поделбата на земјата“ (германски: ''Die Teiling der Erde'') - песна на Фридрих Шилер.<ref>Fridrih Šiler, ''Knjiga poezije''. Beograd: Rad, 1964, стр. 55-56.</ref> * „Книжевна вечер“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 67.</ref> * „Рецензија за ненапишана песна“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 197-198.</ref> * „Трема“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 215-216.</ref> * „Некои ја сакаат поезијата“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 262.</ref> * „Поетовиот грозен сон“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 359-360.</ref> * „Речиси секоја песна“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 368-369.</ref> * „Идеја“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 375-376.</ref> * „На сопствениот стих“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 415.</ref> * „Песната и годините“ - песна на македонскиот поет [[Ацо Шопов]].<ref>Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 79-80.</ref> * „Како најубави катрени од народната поезија“ - песна на Ацо Шопов.<ref>Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 150-151.</ref> * „Клошарска песна на поетот“ - песна на Ацо Шопов.<ref>Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 137-138.</ref> * „Калифот Ал-Мансур и поетот“ - [[Суфизам|суфиска]] приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 62.</ref> ===Поезијата како тема во музиката=== * „Разговор со даночниот инспектор за поезијата“ (англиски: ''Talking with the Taxman About Poetry'') — албум на англискиот рок-музичар [[Били Брег]] (''Billy Bragg'') од 1986 година.<ref>[http://www.allmusic.com/album/talking-with-the-taxman-about-poetry-mw0000193057 All Music, Billy Bragg - Talking with the Taxman About Poetry (пристапено на 10.1.2016)]</ref> * „Песна од осум стихови“ ([[англиски]]: ''Eight Line Poem'') — песна на британскиот рок-музичар [[Дејвид Боуви]] од 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/1718-David-Bowie-Hunky-Dory Discogs, David Bowie – Hunky Dory (пристапено на 4.3.2022)]</ref> * „Поезија“ (англиски: ''Poetry'') — песна на американската [[рап]]-група [[Буги Даун продакшнс]] (''Boogie Down Productions'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gdpI8WQJ9UE YouTube, Poetry-Boogie Down Productions (пристапено на 4.4.2018)]</ref> * „Поет“ (англиски: ''The Poet'') — музички албум на американскиот [[Соул-музика|соул-музичар]] [[Боби Вомак]] (''Bobby Womack'') од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/154559-Bobby-Womack-The-Poet Bobby Womack – The Poet (пристапено на 17.2.2023)]</ref> * „Поема“ (англиски: ''Poem'') — песна на британската рок-група [[Клок ДВА]] (''Clock DVA'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/5381-ClockDVA-Advantage ClockDVA* – Advantage (пристапено на 3.6.2022)]</ref> * „Рубајат“ (''Rubaiyat'') — песна на британската музичка група [[Колдкат]] (''Coldcut'') од 1997 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/34584-Coldcut-Let-Us-Play Coldcut – Let Us Play! (пристапено на 25.5.2022)]</ref> * „Тажна поезија“ (англиски: ''Sad Poetry'') — песна на австралиската [[Поп-музика|поп]]-[[Рок-музика|рок]] група [[Ментал ес енитинг]] (''Mental As Anything'') од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rYg51oLYrqU&index=12&list=PL3QMLcsJTbd8PRAEtCTKUchMNlDfnT1_K YouTube, Mental As Anything - Sad Poetry (пристапено на 6.7.2017)]</ref> * „Поет“ (англиски: ''The Poet'') — песна на американската соул-[[Фанк|фанк]] група ''[[Sly & The Family Stone]]'' од 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/78507-Sly-The-Family-Stone-Theres-A-Riot-Goin-On Sly & The Family Stone – There's A Riot Goin' On (пристапено на 22.2.2024)]</ref> * „Поеми“ (англиски: ''Poems'') — песна на британскиот [[трип-хоп]] музичар [[Трики]] (''Tricky'').<ref>[https://www.discogs.com/Tricky-The-Best-Of/release/4207386 Discogs, Tricky – The Best Of (пристапено на 8.2.2021)]</ref> ===Поезијата како тема во филмот=== * „[[Враќање на поетот (филм од 2005)|Враќање на поетот]]“ – ерменски [[документарен филм]] од 2005 година, во [[режија]] на [[Харутјан Хачатријан]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.maccinema.com/FilmProgram.aspx |title=Кинотека на Македонија, „Филмска програма - февруари 2017“ (пристапено на 7.3.2017) |accessdate=2017-10-10 |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002093657/http://www.maccinema.com/FilmProgram.aspx |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == *[[Ритмичка стапка]] *[[Стих]] *[[Рима]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Поезија| ]] [[Категорија:Книжевност]] 56oq0bgtz61dhzbb03xodfp5aprgthc 0 1637 5560919 5538022 2026-05-17T23:02:12Z ГП 23995 /* Шпанија како тема во уметноста и во популарната култура */ дополнување 5560919 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | native_name = ''Reino de España'' | conventional_long_name = Кралство Шпанија | common_name = Шпанија | name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; |title = {{resize|1.0 em|4 други имиња}} |{{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal; |rowclass1 =mergedrow|label1=[[Каталонски јазик|каталонски]]:|data1={{lang|ca|Regne d'Espanya}} |rowclass2 = mergedrow|label2=[[Баскиски јазик|баскиски]]:|data2={{lang|eu|Espainiako Erresuma}} |rowclass3 = mergedrow|label3=[[Галисиски јазик|галисиски]]:|data3={{lang|gl|Reino de España}} |rowclass4 = mergedrow|label4=[[Окситански јазик|окситански]]:|data4={{lang|oc|Reiaume d'Espanha}} }} }} | image_flag = Flag of Spain.svg | image_coat = Escudo de España (mazonado).svg | image_map = EU-Spain.svg | map_caption = | national_motto = ''Plus Ultra'' | national_anthem = "[[Marcha Real]]"<br /><center>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]</center> | official_languages = [[Шпански јазик|Шпански]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |87.8% [[Шпанци]] |12.2% други}} | ethnic_groups_year = 2011 | demonym = [[Шпанци]] (Шпанец/Шпанка) | capital = [[Мадрид]] | latd=40 |latm=26 |latNS=N |longd=3 |longm=42 |longEW=W | largest_city = capital | government_type = | leader_title1 = [[Крал на Шпанија|Крал]] | leader_name1 = [[Филип VI (Шпанија)|Филип VI]] | leader_title2 = [[Премиер на Шпанија|Премиер]] | leader_name2 = [[Педро Санчес]] | leader_title3 = | leader_name3 = | sovereignty_type = | sovereignty_note = | established_event1 = | established_date1 = | established_event2 = | established_date2 = | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event10 = | established_date10 = | established_event8 = | established_date8 = | established_event9 = | established_date9 = | accessionEUdate = 1 јануари 1986 | area_rank = 51^ва | area_magnitude = | area_km2 = 505,992 | area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1,04% | population_estimate = 47,190,493 | population_estimate_rank = 28^ма | population_estimate_year = 2011 | population_census = 40,847,371 | population_census_year = 2001 | population_density_km2 = 90 | population_density_sq_mi = 231 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 106то | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = $30,625 | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{nowrap|$1.232<ref name=imf2/>}}&nbsp;трилиони | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2017 | GDP_nominal_per_capita = $26,643<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 30-ти | Gini = 31.5 <!--Number only--> | Gini_year = 2023 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=10 July 2024}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.911 <!--Number only--> | HDI_year = 2022 <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--Increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|page=288|access-date=13 March 2024}}</ref> | HDI_rank = 27ма | currency = [[Евро]] ([[Евро|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = CET | utc_offset = +1 | time_zone_DST = CEST | utc_offset_DST = +2 | date_format = | drives_on = десно | cctld = [[.es]] | calling_code = +34 | footnote1 = }} '''Кралство Шпанија''' или само '''Шпанија''' ([[шпански јазик|шпански]] и [[галисиски јазик|галисиски]]: ''Reino de España'' или ''España''; [[каталонски јазик|каталонски]]: ''Regne d'Espanya''; [[баскиски јазик|баскиски]]: ''Espainiako Erresuma'') — земја во [[Југозападна Европа]]. Го дели [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] со [[Португалија]], [[Гибралтар]] и [[Андора]]. На североисток, по [[Пиринеи|Пиринејскиот]] планински масив, се граничи со [[Франција]] и [[Андора]]. Шпанија ги вклучува [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]] во [[Средоземно Море]], [[Канарски Острови|Канарските Острови]] во [[Атлантски Океан]], градовите [[Сеута]] и [[Мелиља]] на север од [[Африка]] и неколку помали ненаселени острови на средоземната страна на Гибралтар, како Хафиринските Острови, „карпите“ (на шпански: ''penes'') на [[Пењон де Велес де ла Гомера|Велес]] и [[Пењон де Алхукемас|Алхукемас]], и малиот остров [[Перехил]]. Главен град на Шпанија е [[Мадрид]]. Површина на земјата е 505 992 км² а број на население според проценките во 2011 година изнесува 47 190 493 жители. Шпанија е [[парламент]]арна [[монархија]]. Парламентот кој ја има [[законодавна власт|законодавната власт]] во државата, се избира на секои 4 години преку непосредни парламентарни избори. [[извршна власт|Извршната власт]] ја има [[влада]]та, на чело со [[премиер]]от кој е назначен од кралот по претходна консултација со најважните политички сили кои се застапени во парламентот. == Етимологија на име == == Историја == {{Главна|Историја на Шпанија}} === Праисториска Шпанија === {{Главна|Праисторија на Иберија}} [[Податотека:Reproduction cave of Altamira 02.jpg|thumb|Репродукција на цртежи од пештерата [[Алтамира]],<ref name="Science2012">{{Harvard citation|Pike|Hoffmann|García-Díez|Pettitt|2012|pp=1409-14013|sp=sí}}</ref> во [[Кантабрија]]]] Праисторијата на денешна Шпанија започнува со отривањето на најраниот запис за постоење на [[човелики мајмун]] во [[Европа]] во [[пештера]] која се наоѓа на планината [[Атапуерка]]. Фосилите кои биле пронајдени таму датираат отприлика пред околу 1,2 милиони години.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm|title='First west Europe tooth' found|publisher=BBC|date=30 June 2007|access-date=9 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091021003923/http://encarta.msn.com/text_761575057___0/Spain.html|archive-date=21 October 2009}}</ref> Современиот [[кроманонски човек]] на овие простори започнале да се населуваат пред околу 35.000 години. Во пештерата [[Алтамира]] постоела една од првите населби на овие простори пред околу 15.000 години.<ref name="Science2012" /><ref>{{наведено списание|last1=Bernaldo de Quirós Guidolti|first1=Federico|last2=Cabrera Valdés|first2=Victoria|journal=Complutum|volume=5|year=1994|title= Cronología del arte paleolítico|url= http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=164330&orden=1&info=link|access-date=17 November 2012|issn= 1131-6993|pages= 265–276|format= PDF}}</ref> Според [[археологија|археолошките]] проучувања, на овие простори постоела развиена култура во источниот дел на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] во времето на доцниот [[неолит]] и [[бронзено време|бронзеното време]]. [[Фенекија|Фенекијците]], [[Стара Грција|Старите Грци]] и [[Картагина|Картагените]] го населиле овој простор, колонизирајќи во околу [[1100 п.н.е.]]. Фенекијските трговци го основале денешниот град [[Кадис]]. Во текот на [[9 век п.н.е.]] Старите Грци го колонизирале и основале градот [[Емпуриес]] по должината на [[Средоземното Море]], преоставајќи го јужниот дел на Фенекија. Од [[Стара Грција]] најверојатно произлегло и името [[Иберија]], според реката [[Ибар]]. Во [[6 век п.н.е.]] на полуостровот пристигнале Картагинците кои воделе војни со најпрвин со Грција а подоцна и со [[Римско Царство|Римското Царство]]. Најважен град којшто го основиле бил денешниот [[Картагина]]. Праисторискиот период на тогашна [[Иберија]] завршил со започнувањето на [[Пунски војни|Пунските војни]], период кога територијата влегла во доменот на т.н. [[пишана историја]]. === Иберија === {{Главна|Иберија }} [[Иберија]] е назив кој бил користен од страна на [[Стара Грција]] за денешниот [[Пиринејски Полуостров]] (наречен и „Пиринејски Полуостров“). Овој термин бил користен и од страна на [[Херодот]]. Проучувањето на Пиринејскиот Полуостров како географска целина се одвивало доста бавно. Еден од факторите бил поради разделеченоста од античкиот свет. [[Стара Грција|Старите Грци]] и [[Фенекија|Фенекијците]] во однос на оваа територија ја користиле најмногу од економски интерес, според кое се смета дека сепак овие народи ја познавале многу добро Иберија, како по нејзиното крајбрежје така и во нејзината внатрешност. За овој период од историјата на Иберија се знае дека во текот на [[1 век]], кралот [[Мавретанијан Јуба II]] имал огромна [[библиотека]] која содржала текстови и книги од [[Фенекија]], и дека [[евреи|еврејскиот]] географ [[Марино од Тир]] поседувал материјали од таму кои му помогнале да ја состави картата на тогашниот познат свет. Но, ниту Грците ниту Римјаните не обраќале големо внимание на овие документи, така што голем дел од нив се исчезнати. Во [[Антика|античко време]], терминот Иберија немал географска, туку етничка основа. Познато е дека [[Ибери|Ибериските племиња]] во [[6 век п.н.е.]] живееле во околината на [[Монпелие]], и дека во [[5 век п.н.е.]], [[Есхил]] напишал „''Рона тече покрај Иберија''“. === Хиспанија === {{Главна|Хиспанија}} [[Податотека:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-15-09.jpg|thumb|300px|[[Римска република|Римски]] мост во Кордоба]] [[Хиспанија]] е име кое [[Стар Рим|Римјаните]] го користиле за наименување на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]. Римското освојување на полуостровот траело вкупно два века. Освојувањето на полуостровот било исполнето со крвави битки. По освојувањето на Хиспанија од страна на [[Римско Царство|Римското Царство]], процесот на [[романизација]] на тамошните народи се одвивало без поголеми проблеми. Рим продонел од една страна многу за развивањето на полуостровот. Процесот на [[романизација]] започнал уште со победата на Римјаните над [[Картагина]] во Втората Пунска војна. Еден од најзначајните моменти на процесот на романизација на Хиспанија се случил во времето на императорот [[Веспазијан]], кој доделил граѓанско право на хиспанските градови во [[74]] година, овозможувајќи им да добијат статус на римска општина. Тој статус им овозможил на [[Трајан]] и неговиот наследник [[Адријан]], кои биле родени во Хиспанија, да станат римски императори. Со доаѓањето на римјаните на Пиринејскиот Полуостров, тие главно се населувале или во постоечките градови или основале нови. Едни од најпознатите градови кои биле создадени во тоа време се: Таракон (лат. ''Tarraco''), денешна [[Тарагона]], Италика (лат. ''Italica''), град во покраината [[Севиља (покраина)|Севиља]], Емерита Августа (лат. ''Emerita Augusta''), денешна [[Мерида]]. === Спанија === {{Главна|Свеви}} {{Главна|Кралство Галисија}} {{Главна|Спанија}} [[Податотека:Iberia 560.svg|мини|Територијата на византиската провинција Шпанија]] Свевите, [[406]] година, тие во сојуз со [[Вандали]]те и [[Алани]]те ја преминале реката [[Рајна]] и ја зазеле [[Галисија]]. Во [[466]] година го примаат Аријанството, а од [[560]] година се католици. Кралството Галисија било основано во [[410]] година од страна на [[Германи|германското племе]] [[Шваби]], кои стекнале независност од [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] на територијата на римските провинции [[Галисија]] и [[Северна Лузитанија]]. Во [[585]] година, кралството на Швабите било претпено односно присоединето кон [[Визиготско кралство|кралството]] на [[Визиготи]]те. Визиготското кралство пак опстојувало до [[701]] година, а неговите територии влегле во составот на [[Кралство Астурија]]. Во меѓу време од страна на Византија на овие простори била формирана провинцијата Спанија во периодот од [[552]] година до [[623]] година. Провинцијата ги опфаќала териториите на јужниот дел од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]]. Територијата била освоена од страна на [[Јустинијан I]]. === Визиготска Хиспанија === {{Главна|Визиготска Хиспанија}} {{Главна|Визиготи}} {{Главна|Визиготско Кралство}} [[Податотека:Iberia 700.svg|мини|Полуостровот во 700]] Визиготска Хиспанија е назив за територијата на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] во времето кога бил владеен од страна на [[Визиготи]]те. Овој период го опфаќа времето од [[Битка код Вујеа|Битката кај Вујеа]] во [[507]] година до [[Битка кај Гвадалета|Битката кај Гвадалета]] во [[711]] година. До [[507]] година, [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]], со центар [[Тулуза]], ги контролирал [[Аквитанија]], [[Нарбонска Галија]] и голем дел од [[Хиспанија]]. По поразот на Визиготите од страна на [[Франки]]те во [[507]] година, и смртта на визиготскиот крал, Визиготите неговиот наследник [[Амаларих]] го одвеле во [[Хиспанија]]. Нивниот центар најпрво се наоѓал во [[Барселона]], а потоа во [[Толедо]]. Од [[511]] година до [[526]] година, Визиготите биле во сојуз со [[Остроготи]]те, на чие чело се наоѓал [[Теодорих Велики]]. Во текот на [[6 век]] дошло до војна околу престолот помеѓу Визиготите и источноримскиот цар [[Јустинијан I]] со неговиот претендент [[Атанагилда]]. Во војната, [[Византија]] победила, а Византијците немале намера да се повлечат и го зазеле југоисточниот дел од полуостровот каде се задржиле до [[754]] година. Овде тие ја создале и провинцијата [[Спанија]]. Подоцна, на овие простори се појавил нов непријател, [[муслимани]]те кои во [[711]] година го зазеле скоро целиот полуостров, уништувајќи го целосно Кралството на Визиготите. === Ел Андалус === {{Главна|Ел Андалус}} Ел Андалус е [[арапски јазик|арапското]] име за деловите од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] кои биле под власта на [[муслимани]]те односно под [[Маври]]те во периодот од [[711]] година до [[1492]] година. Од [[711]] година, територијата на денешна Шпанија и [[Португалија]] била завладеана од страна на народ кој оставил големо културно значење на овие простори. Сепак, владеењето на Маврите се одликувало со голема толеранција кон местното население. По создавање на [[Кралство Кастиља]] и [[Кралство Арагон]], започнал процесот на постепено прогонување на муслиманскиот свет од полуостровот, и повторно завладување на овие простори од страна на [[христијанство|христијанското]] население. Овој процес исто така е познат ѝ како [[Реконквиста]]. [[Арапи]]те во текот на [[13 век]] и [[14 век]] започнале да се повлекуваат кон [[Гранада]]. Целосното исцрпување од островот завршило во [[1492]] година, по кое била создадена нова европска велесила — Шпанија. === Реконквиста === {{Главна|Реконквиста }} Реконквиста претставува период на протерување на [[Арапи|арапските]] [[Маври]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од страна на [[христијанство|христијанското население]] во Шпанија и [[Португалија]]. Периодот на Реконквистата траел вкупно 774 години. Во времето кога Маврите навлегле на полуостровот, малобројното [[Визиготи|визиготско население]] се повлекло кон планинските предели на [[Астурија]] и [[Кантабрија]], каде подоцна го основале [[Кралство Астурија|Кралството Астурија]]. [[Карло Велики]] основал т.н. ''[[Шпанска марка]]'' која претставувала погранична зона и нејзината цел била да го сопре напредувњето на [[Арапи]]те кон внатрешноста на [[Европа]]. [[Битка кај Ковандога|Битката кај Ковандога]], која се одиграла во [[720]] година го означила почетокот на Реконквистата. По битката, Дон Пелајо бил прогласен за крал на [[Визиготи]]те. По неговата смрт во [[737]] година, неговиот наследник Алфонсо I повторно покренал подход кон Маврите, напредувајќи кон [[Ла Риоха]] и реката [[Дуеро]]. Во текот на [[10 век]], христијанските кралства само ја шириле својата територија на сметка на Маврите. Астурските кралеви [[Ордоњо I]] и [[Алфонсо III Астурски]] ја потврдувале својата позиција покрај граицата со Арапите. Во [[913]] година било создадено [[Кралство Леон]], време кога кралевите на [[Астурија]] ја преместиле престолнината од [[Овиедо]] во [[Леон (град)|Леон]]. Кастиља благодарение на [[Фернан Гонсалес]] кој ја искористил смртта на Рамир II, успеала да ги утврди своите граници и да стане независна. [[Кастиља]] настанала на самата граница на [[Кралство Астурија]]. Територеијата била населена од Баскијци. До [[13 век]], Леон и Кастиља на повеќепати биле соединувани и повторно разделувани. Конечно, во [[1230]] година дошло до последно обединување на Кастиља и Леон, кога [[Фернандо III од Кастиља]] го наследил Кралството Кастиља во [[1217]] година, а во [[1230]] година го наследува Леон од својот татко [[Алфонсо IX]]. Што се однесува до муслиманскиот свет, сè додека тие останале единствени помеѓу себе, христијаните не можеле ништо да направат туку само да ја чуваат својата територија. Во [[1034]] година дошло до распаѓање на [[Кордопски калифат|Кордопскиот халифат]], кој бил поделен на повеќе од дваесет мали држави. По опва, христијаните добиле можност за побрзо напредување кон јужниот дел на полуостровот. [[Таифа|Таифите]] бргу заклучиле дека нивните противници се премногу силни, па затоа стапиле во сојуз со [[Алморавиди]]те, народ кој владеел со [[Северна Африка]]. Со нивна помош, муслиманите ги принудиле на [[Алфонсо VI]] да се повлече кон север во градот [[Ларида]] и [[Валенсија]]. Меѓутоа, многу бргу муслиманскиот сојуз се распаднал, па ова било повод за нов поход кон јужниот дел на полуостровот. Во [[1125]] година, берберското племе [[Алмохади]] ја зазела [[Северна Африка]], а Алморавидите биле прогонети. Така, муслиманското население од Пиринејскиот Полуостров ги повикале на помош новите владетели на [[Северна Африка]]. Во [[1146]] година стигнале на полуостровот и ги освоиле сите територии кои претходно ги освоил [[Алфонсо VII]]. Во наредните години, и двете години се спремале за одлучувачката битка која се случила на [[16 јули]] [[1212]] година, позната како [[битка кај Лас Навас де Толоса]]. Во битката, муслиманите претрпиле тежок пораз. По оваа голема победа, христијанските земји започнале да војуваат меѓусебно. Процесот на Реконквиста продолжил по [[1230]] година. Фердинанд III, крал на Леон и Кастиља во [[1236]] година ја зазел [[Кордоба]], а во [[1248]] и [[Севиља]]. [[Хаиме I]] ги освоил [[Мајорка]], [[Менорка]] и [[Валенсија]]. Последен [[Битка кај Гранада|паднал градот]] [[Гранада]] во [[1492]] година, под раководство на [[Католички кралеви|Католичките кралеви]]. === Кралство Шпанија === {{Главна|Католички кралеви}} [[Податотека:Ferdinand of Aragon, Isabella of Castile (cropped).jpg|мини|десно|[[Католички кралеви|Католички кралеви на Шпанија]]]] Католичките кралеви ([[шпански јазик|шпански]]: ''Reyes Católicos'') е титула која во историјата се користи за кралисата [[Изабела I Кастиљска]] и [[Фернандо II Арагонски]]. Оваа титула била дадена од страна на [[Папа Александар VI]] (во историјата е познат како ''Родриго Борџија''). Тие се венчале во [[1469]] година во [[Ваљадолид]]. Католичките кралеви го користиле своето познато мото: ''Tanto monta, monta tanto, Isabel como Fernando'' ([[македонски јазик|македонски]]: „Колку вреди едното, толку вреди и другото, Изабела како Фердинанд“). Соединувајќи ги “круните“ на најголемите кралства во тоа време на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]], [[Кралство Кастиља]] и [[Кралство Арагон]]. Со ова, тие всушност ги поставиле темелите на новото Кралство Шпанија, кое конечно било формирано во времето на нивниот внук [[Карло V, цар на Светото Римско Царство|Карло V]]. Со времето, оваа титула на еден начин му била оправдана ако се има предвид протерувањето на [[Маври]]те од Пиринејскиот Полуостров за време на [[Реконквиста]]та. [[Откривање на Америка|Откривањето на Америка]] во [[1492]] година се совпаѓа со годината на крајот на Реконквистата. Преку колонизацијата на Новиот Свет, Шпанија станала една од најголемите светски велесили во тоа време. === Шпанска империја и откривање на Америка === {{Главна|Шпанско колонијално царство}} {{Главна|Откривање на Америка}} Шпанското колонијално царство ([[шпански]]: ''Imperio Español'') или '''Шпанско царство''' било едно од најголемите царства во светската историја како и едно од првите светски колонијални царства. Тоа во [[15 век]] вклучувало територии и колонии во [[Европа]], [[Америка]], [[Африка]], [[Азија]] и [[Океанија]]. Шпанија во [[1492]] се појавила како единствена монархија во [[Европа]] по завршувањето на [[Реконквиста]] на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]. [[Кристофер Колумбо]] бил командант на првите истражувања на [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]], коишто довеле придонесено за откривањето на Новиот Свет и [[колонизација на Америка]]. [[Податотека:Spanish Empire (diachronic).svg|мини|350x350пкс|Распространетост на Шпанската империја во времето на нејзиното постоење.]] За време на ерата на истражувањето односно [[Големите географски откритија]], Шпанија преку [[Карипски острови|Карипските острови]] и новопронајдените територии придонела за уништување на [[Ацтечка империја|империјата]] на [[Ацтеки]]те и [[Империја на Инките|империјата]] на [[Инки]]те, империи кои дотогаш опстојувале во [[Северна Америка]] и [[Латинска Америка]]. Подоцна новата империја се протегала од денешна [[Канада]] во [[Северна Америка]] до [[Огнена Земја]] во [[Јужна Америка]]. Шпанската експедиција на светско ниво започнува со [[Фернандо Магелан]] во [[1519]] година, а завршува со [[Хуан Себастијан Елкано]] во [[1522]] година, постигајќи го она што некогаш Колумбо го замислувал, откривање на патот кон [[Азија]], преку [[Далечен Исток|Далечниот Исток]], каде започнало и колонизирањето на државите [[Гуам]], [[Филипини]] и околните острови. Во времето на т.н. [[Златен век на шпанската книжевност]], империјата се состоела од териториите на [[Холандија]], [[Луксембург]], [[Белгија]], поголем дел од [[Италија]], делови од [[Германија]], делови од [[Франција]], територии во [[Африка]], [[Азија]] и [[Океанија]], како и големи области во [[Америка]]. Во потрага по нов пат за [[Индија]], на [[3 август]] [[1492]] година италијанскиот морепловец [[Кристофер Колумбо]], во име на шпанскиот кралски двор, со бродовите Санта Марија, Ниња и Пинта тргнал на долгоочекуваното пронаоѓање на морскиот пат за Индија. Тој најпрвин ги открил [[Канарски Острови|Канарските Острови]] од каде што на [[6 септември]] тргнал на пет неделно патување по Атлантскиот Океан. Тој на копно стасал на [[12 октомври]] [[1492]] кога морнарот [[Родриго де Тријана]] го здогледал копното. Првите шпански колонисти, кои Колумбо ги довел со себе на своето второ патување, се населувале крај Карибите. Шпанците кои сакале да преземат експедиција во Новиот Свет, морале да добијат дозвола од Круната и да му платат на монархот една петтина од секое богатство собрано во новите колонии, а притоа колонизаторите сами ги финансирале своите експедиции. Првите шпански колонисти во [[Америка]] биле заинтересирани само за експлоатација на златото и среброто, и успевале во тоа. Шпанската тврдина изградена во [[1565]] година во [[Сент Аугустин]] на [[Флорида]], станала првата постојана европска населба во денешните Соединети Држави. Шпанците биле првите Европејци кои стигнале до Апалачките Планини, до реката Мисисипи, Големиот Кањон[2] и до прериите западно од Мисисипи. Во [[1540]] година, Де Сото презел истражувачка експедиција, а Франциско Васкес де Коронадо повел 2.000 Шпанци и Индијанци од [[Мексико]] низ денешната граница меѓу [[Аризона]] и [[Мексико]] и стигнал до централен Канзас. Покрај Сент Аугустин, Шпанците ги основале и градовите [[Санта Фе]], [[Албукерк]], [[Сан Антонио]], [[Тусон]], [[Сан Диего]], [[Лос Анџелес]] и [[Сан Франциско]]. === Хабсбуршка Шпанија === {{Главна|Хабсбуршка Шпанија}} [[Податотека:Emperor charles v.png|thumb|left|180px|[[Карло V (Свето Римско Царство)|Карлос I]], најпознат како цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] под името Карло V.<ref>{{Наведена книга |title=Renaissance and Reformation |last=Patrick |first=James |url=http://books.google.com/books?pg=PA207&dq=charles+V+was+the+most+powerful+monarch+of+his+day&id=i6ZJlLHLPY8C&output=html |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |pages=207 |isbn=0761476512, 9780761476511}}</ref>]] Терминот Хабсбуршка Шпанија се однесува на периодот од историјата на Шпанија во текот на [[16 век]] и [[17 век]] ([[1506]]-[[1700]]), кога со Шпанија владеела [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]]. Под нејзината власт, односно во времето на [[Карло V, цар на Светата Римско Царство|Карло V]] и [[Филип II од Шпанија|Филип II]], Шпанија била една од најголемите светски сили под чија контрола биле: делови од територијата на [[Америка]], [[Филипини]]те, [[Франција]], [[Бенелукс]], [[Германија]], поголемиот дел од денешна [[Италија]], а во периодот од [[1580]]-[[1640]] ја вклучувала и [[Португалија]]. Поради оваа причина, овој период на шпанската историја, исто така, бил познат како ''ера на експанзија''. Во времето на последниот Хабсбуршки крал, во втората половина на [[17 век]], Шпанија постепено навлегла во политички и културен пад. Хабсбуршкото владеење на Шпанија завршило по смртта на последниот хабсбуршки крал на Шпанија, [[Карлос II од Шпанија|Карлос II]], кое резултирало за започнување на [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. === Просветителство во Шпанија === {{Главна|Просветителство во Шпанија}} Војната за шпанското наследство се водела во периодот од 1701 до 1714 помеѓу повеќето големи европски сили околу обединувањето на кралствата Шпанија и Франција под круната на [[Бурбонска династија|Бурбонската династија]]. Од едната страна биле Франција и Шпанија предводени од [[Луј XIV]] кој сакал да ја приклучи Шпанија кон Франција, а од другата биле Светото Римско Царство, Британија, Холандија, Савоја, Прусија и Португалија, кои сметале дека сојузот на Франција и Шпанија ќе доведе до целосна доминација на Бурбоните во Европа. Војната завршила со мировните договори од [[Договор од Утрехт (1713)|Утрехт (1713)]] и [[Договор од Раштат (1714)|Раштат (1714)]]. Како резултат, Филип V останал крал на Шпанија, но бил исклучен од Бурбонската наследна лоза, така што бил спречен и трајно оневозможен [[личниот сојуз]] помеѓу двете кралства. Филип V бил првиот Бурбонски владетел на Шпанија од [[1700]] година. Оваа гранка од Бурбонската династија владее со Шпанија до денес. Нејзин претставник е кралот [[Филип VI (Шпанија)|Филип VI]]. Во текот на просветителството во Шпанија биле воведени големи реформи од страна на властите во Шпанија во сите области на животот. [[Просветителство]]то во Шпанија започнало истоивремено со започнувањето на [[Војна за шпанското наследство|војната за шпанското наследство]], а завршило по крајот на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. === Шпанска војна за независност === [[Податотека:Bakhuizen, Battle of Vigo Bay.jpg|thumb|350px|Војна за шпанското наследство]] === Шпанска револуција (1868) === === Прва Шпанска република и реставрација === {{Главна|Прва Шпанска република}} {{Главна|Шпанска реставрација}} Првата Шпанска Република бил политички режим кој функционирал во Шпанија со воведување на парлементарно управување во периодот од [[11 февруари]] [[1873]] и [[29 декември]] [[1874]] година, кога [[генерал]]от [[Мартинес Кампос]] издал проглас со кој го означил почетокот на [[Бурбонска реставрација|Бурбонската реставрација]], односно обновата на Шпанија. Републиката била прогласена по абдикацијата на кралот на Шпанија [[Амадеј I од Шпанија|Амадеј I]], на [[10 февруари]] [[1873]] година. Следниот ден, на [[11 февруари]], Шпанија била прогласена за [[република]] со парламентарно мнозинство составено од радикалите, демократите и републиканците. Првиот обид за републиканско уредување во историјата на Шпанија бил краткотраен и се одликувал со длабока политичка и социјална нестабилност и со насилство. Републиката била управувана од четири одделни претседатели - [[Естанислао Фигуерас]], [[Франсиско Пи]], [[Николас Салмерон]] и [[Емилио Кастелар]]. По само единаесет месеци бил направен државен удар при што на власт дошол [[Франциско Серано]]. === Втора шпанска република и шпанската граѓанска војна === {{Главна|Втора Шпанска република}} {{Главна|Шпанска граѓанска војна}} Втората Шпанска република била основана на [[14 април]] [[1931]] година по поразот на [[Алфонсо XIII од Шпанија]] на локалните избори и неговата [[абдикација]]. Кралот [[Алфонсо XIII од Шпанија]], во обид постепено да го врати претходниот систем и да го врати својот углед, го повикал генералот [[Дамасо Беренгер]] да формира влада. Тоа не било поддржано од другите политички сили во Шпанија, кои повикале на создавање [[Втора Шпанска Република]]. Дамасо Беренгер поднел оставка, а владата ја формирал [[Адмирал Азнар]] кој свикал избори на [[13 април]] [[1931]] година, со цел да ги задоволи барањата на демократите и републиканците. На изборите победиле [[социјалист]]ите и републиканците, а веднаш по изборите следувале големи улични немири со повик за отстранување на монархијата. Армијата изјавила дека ќе застанат на страната на народот и кралот бил принуден да ја напушти Шпанија. По прогонот на кралот била формирана привремена влада, на чело со [[Нисето Алкала Самора]], и таа се задржила до [[9 декември]] [[1931]] година, кога бил донесен новиот [[Устав]]. Со Шпанија во тој период раководела републиканско-социјалистичката партија на [[Мануел Асанар]]. Прв претседател ([[1931]]-[[1936]]) на втората република станал [[Нисето Алкала Самора]]. Но, републиката била вовлечена во голема криза кога генералот [[Франсиско Франко]] извршил воен преврат со кое го означил почетокот на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]]. Шпанската граѓанска војна ([[17 јули]] [[1936]] – [[1 април]] [[1939]]) била војна помеѓу шпанската републиканска влада и нејзините левичарски поддржувачи, од една страна, и бунтовниците, војската и десно-ориентираните елементи, на чело со [[Франсиско Франко]] од друга. Во војната се вмешале и странски сили. Иако во принцип била усвоена политика на немешање, [[СССР]] ја поддржувал владата, а Франко бил поддржан од [[Италија]] на [[Мусолини]] и од [[Адолф Хитлер|Хитлерова]] [[Германија]]. На страната на владата се бореле и доброволци од многу земји, како дел од [[Интернационални бригади|Интернационалните бригади]]. Меѓу попознатите личности што се бореле на страната на Републиката биле: [[Џорџ Орвел]], [[Ернест Хемингвеј]], [[Андре Малро]] и други. === Франсиско Франко === {{Главна|Франкова Шпанија}} {{Главна|Франсиско Франко}} [[Франциско Франко]] станал диктатор на Шпанија, по победата во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]]. Франко официјално застанал на чело на државата на [[1 април]] [[1939]] година, а со Шпанија владеел сè до неговата смрт на [[20 ноември]] [[1975]] година. Одмаздата на Франко започнала веднаш по завршувањето на војната, при што биле извршени безброј злосторства врз членовите на републиканците. Голем дел од републиканците биле уапсени, убивани и покрај тоа што некои од нив биле само симпатизери на тој режим. Како резултат на тоа, илјадници граѓани на Шпанија морале да бараат [[егзил]], претежно во [[Франција]] и [[Мексико]]. Оние коишто побегнале од државата обично се вклучувале во борбата против [[Национализам|национализмот]] и [[Нацизам|нацизмот]]. Еден таков пример е митрополитот [[Луис Компанис]] кој побегнал во соседна [[Франција]]. Во [[1940]] година, тој бил уапсен од страна на [[Вишиевска Франција]] на чие чело се наоѓал [[Филип Петен]] и бил екстрадиран во Шпанија. Иако Франко користел некои симболи на [[Фашизам|фашизмот]], неговото владеење не се смета [[Фашизам|фашистичко]], зашто тој не сакал да го трансформира општеството со [[револуциија]].<ref>Laqueur, Walter [http://books.google.com/books?id=fWggQTqioXcC&dq Fascism: Past, Present, Future] p. 13 1996 Oxford University Press]</ref><ref>De Menses, Filipe Ribeiro [http://books.google.com/books?id=InPG_1wKfCIC&dq Franco and the Spanish Civil War], Routledge, p. 87.</ref><ref>Gilmour, David, [http://books.google.com/books?id=O-SEAAAAIAAJ&q=&pgis=1 The Transformation of Spain: From Franco to the Constitutional Monarchy], Quartet Books, 1985, р. 7.</ref><ref name=autogenerated1>Payne, Stanley [http://books.google.com/books?id=NiD3UeOCSGsC&dq Fascism in Spain, 1923–1977], Univ. of Wisconsin Press, 1999, p. 476.</ref> По крајот на Втората светска војна, Франко и неговата Шпанија биле вовлеени во политичка изолација од страна на [[САД]], [[Велика Британија]] итн. Во [[1946]] година било воведено ембарго кон Шпанија и француската граница кон Шпанија била затворена. По зголемените [[Студена војна|тензии]] помеѓу [[САД]] и [[СССР]] во 1950-тите, [[САД]] барале нови сојузници во Европа. Франко бил прогласен за голем противник на [[Комунизам|комунизмот]] и се сметало дека тоа Шпанија би ја направила можен сојузник на [[САД]] за време на [[Студена војна|Студената војна]]. Така, изолацијата на државата траела до [[1953]] година, кога Шпанија и САД потпишале договор во [[Мадрид]] според кој Шпанија добила економска помош во замена за американските воени бази. Истата година, во [[1955]] година, Шпанија потпишала [[конкордат]] со [[Ватикан]]. Шпанија била примена во [[ООН]] во [[1955]] година и во [[Светска Банка|Светската банка]] во [[1958]] година.<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/WBEUROPEEXTN/SPAINEXTN/0,,contentMDK:20811575~menuPK:2205709~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:292395,00.html The World Bank. Spain. History]</ref> Франко починал на [[20 ноември]] [[1975]] година на возраст од 82 години. === Шпанија денес === Шпанија е парламентарна монархија. Парламентот кој ја има законодавната власт во државата, се избира на секои 4 години преку непосредни парламентарни избори. Извршната власт ја има владата, на чело со премиерот кој е назначен од кралот по претходна консултација со најважните политички сили кои се застапени во парламентот. == Географија == {{Главна|Географија на Шпанија}} [[Податотека:Spain topo.jpg|мини|Топографска карта на Шпанија]] Вкупната површина на земјата изнесува 504 030&nbsp;км², и според тоа се наоѓа на [[Список на држави и територии по површина|51 место по големина во светот]]. Земјата го дели [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] со [[Португалија]], [[Гибралтар]] и [[Андора]]. На североисток, по [[Пиринеи|Пиринејскиот]] планински масив, се граничи со [[Франција]] и [[Андора]]. Шпанија ги вклучува [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]] во [[Средоземно Море]], [[Канарски Острови|Канарските Острови]] во [[Атлантски Океан]], градовите [[Сеута]] и [[Мелиља]] на север од [[Африка]] и неколку помали ненаселени острови на средоземната страна на Гибралтар, како Хафиринските Острови, „карпите“ (на шпански: ''peñones'') на [[Пењон де Велез де ла Гомера|Велез]] и [[Пењон де Алхукемас|Алхукемас]], и малиот остров [[Перехил]]. Шпанија зазима 83% од вкупната плоштина на Пиринејскиот полусотров. Таа е трета најголема држава во Европа, по Украина и Франција. Нејзините морски граници изнесуваат 4 964 километри преку кој Шпанија ги поддржува врските со останатите држави. Таа излегува на два водни базени, јавувајќи се како средоземна и атлантска држава. Нејзината граница со Франција е долга 623 километри, а со Андора 64 километри, Португалија 1 214 километри, Мароко 15,9 километри преку градот Сеута. Шпанија се наоѓа во умерениот појас, чиј релјеф и кима многу се разликуваат, во зависност од местото. Често, за климата во Шпанија се вели дека е средоземна. Но, таа се јавува само на југ и исток. На исток и југ, каде преовладува средоземната клима, средните месечни температури се движат од 13&nbsp;°C до 25&nbsp;°C. Летата на овие региони се топли, суви со максимални температури до 48&nbsp;°C. Така, овој дел има најголем број на сончеви денови во Европа. Зимите се умерени. На северозапад, климата е постудена и температурите се движат од 8-20&nbsp;°C. Во Централна Шпанија, каде климата е континентална, температурите се движат од 3-23&nbsp;°C, но во зимните периоди тие можат да паднат и под 0&nbsp;°C == Државно уредување == Шпанија е [[парламентарна монархија]], на чие чело стои [[монарх]] (во моментот [[Филип VI (Шпанија)|Филип VI]]). Законодавната власт се состои од две палати, сенат или Горниот дом и Конгрес на парламентарците кои се избираат на секои четири години. Извршната власт е раководена од страна на премиер. Исто така, локалните органи на власта (17 ентитети) имаат свои парламенти и влади, со широки овластувања.<ref>{{наведена книга|author=Fred M. Shelley|title=Governments around the World: From Democracies to Theocracies: From Democracies to Theocracies|url=https://books.google.com/books?id=Wui6CAAAQBAJ&pg=PA197|date= 2015|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-3813-2|page=197}}</ref> == Административна поделба == {{Автономни заедници во Шпанија-Карта|float=right}} Политички, Шпанија е поделена на седумнаесет [[автономни заедници во Шпанија|автономни заедници]]: на север - [[Галисија]], [[Астурија]], [[Кантабрија]], [[Баскија]], [[Ла Риоха]] и [[Навара]]; на [[исток]] - [[Арагон]], [[Kaталонија]], [[Валенсија (автономна заедница)|Валенсија]], [[Балеарски Острови]]; во централниот дел - [[Кастиља и Леон]], [[Мадрид (автономна заедница)|Мадрид]], [[Кастиља-Ла Манча]] и [[Екстремадура]]; на југ - [[Андалусија]], [[Мурсија (автономна заедница)|Мурсија]], [[Канарски Острови]]. Покрај тоа, постојат два автономни градови на африканскиот брег, [[Сеута]] и [[Мелиља]]. Сегашните автономни области се формирани во [[1983]] година. По територија, најголемиот регион е Кастиља и Леон, а најмалиот - Балеарските Острови. Со најмногу население е Андалусија, а најмалку е Ла Риоха. Административно, земјата е поделена на [[Покраини во Шпанија|50 покраини]]. Седум автономни региони се состојат од по една покраина - [[Астурија]], [[Кантабрија]], [[Навара]], [[Ла Риоха]], [[Мадрид]], [[Мурсија (автономна заедница)|Мурсија]] и [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]]. Најниската административна единица во Шпанија е општината (''municipio''), како нивниот број е 8.111. Историски, одредени региони се поделени на [[Окрузи во Шпанија|окрузи]] наречени „комарки“ (''comarcas''), кои претставуваат нешто како окрузи. Автономните области имаат широка законодавна и извршна независност, со парламентарна и регионална власт. == Стопанство == Според [[Светска Банка|Светската Банка]], економијата на Шпанија е деветта по големина во светот и петта во [[Европа]]. За [[2007]] година, [[БВП]] на човек од населението бил 33,700 $,со кое земјата ги надминала и некои држави кои се дел од [[Г-7]], како [[Италија]] на пример, а како показател се наоѓа по [[Јапонија]] и [[Франција]] чиј БВП изнесува 33,800 $. Растот на шпанската економија за [[2007]] година бил 3.7 %, според кој показател е најголем успех помеѓу членовите на Г-7 и другите европски држави. Владата на [[Хосе Марија Аснар]] успешно го вовела [[Eвро|еврото]] како национална валута во почетокот на [[1999]] година и успешно се справила со невработеноста, која во моментот е 7,6% и е меѓу најниските во Европа (во 90-те години невработеноста достигнала 20%). големата слаба страна на економијата е сравнитело високата инфлација <ref>„[http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1592/Spain%92s_economy_.html Spain's Economy: Closing the Gap],“ in the ''OECD Observer,'' May 2005. 8 јули 2007.</ref>,, но и покрај тоа шпанската економија се очекува да расте побрзо од просекот во ЕУ, благодарение на индустријата и зголемената трговија со Латинска Америка и Азија. Економијата на Шпанија успеала да избегне ''нулта раст'' за разлика од повеќето други големи европски земји.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://stats.oecd.org/WBOS/ViewHTML.aspx?QueryName=198&QueryType=View&Lang=en |title=OECD figures |accessdate=2009-10-24 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509001824/http://stats.oecd.org/WBOS/ViewHTML.aspx?QueryName=198&QueryType=View&Lang=en |url-status=dead }}</ref> Помеѓу 2000 и 2005 Шпанија создала половина нови работни места во целата Европска Унија.<ref>[http://www.guardian.co.uk/spain/article/0,,1830838,00.html Economic statistics]</ref> Таа продолжува да е една од најголемите динамични економии во ЕУ и привлекува многу странски инвестиции.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |title=Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics |accessdate=2009-10-24 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044742/http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |url-status=dead }}</ref> Според некои истражувања се очекува земјата да ја надмине [[Германија]] по БДП на човек од неселнието во [[2011]]. [[Податотека:20140404193229!Cuatro Torres Business Area (cropped).jpg|мини|Еден од најразвиените мадридски региони]] Современа Шпанија е високо развиена индустриско-аграрна земја. По обем на индустриско производство, земјата е на петто место во Европа и на осмо место во светот. Најразвиени индустриски гранки се инженерството, автомобилството, бродоградбата, авиони, електротехниката, хемиската, текстилната индустрија. Земјата е богата со корисни ресурси. Шпанија е голем производител на [[вино]] (трето место во Европа), [[ориз]] (највисока експлоатација во светот), [[бадем]], [[тутун]], [[маслинка|маслинки]] (на прво место во светот по производство на висококвалитетно маслиново масло). Најголемите автомобилски производители фабрики се наоѓаат во [[Марторел]] (блиску до [[Барселона]]), [[Виго]], [[Сарагоса]], [[Валенсија]], [[Мадрид]], [[Памплона]], [[Барселона]], [[Ваљадолид]]. Авиони се произведуваат во [[Севиља]] (две фабрики), [[Хетафе]] (близу до [[Мадрид]]) и [[Кадис]], а хеликоптери - во новата фабрика во [[Албасете]]. Најголемите центри на локомотиви се наоѓаат во [[Лас Матас]] (до [[Мадрид]]), [[Сан Андреј Комтал]] (до [[Барселона]]), [[Беасаин]] и [[Ирун]] (на баскиски), [[Сарагоса]], [[Валенсија]] и други. Таму се произведуваат едни од најбрзите возови во светот. Важен удел во економијата на земјата има меѓународниот [[туризам]]. Годишно Шпанија се посетува од околу 60 милиони туристи (95% од нив се од западноевропските земји). Земјата има најголема во Европа материјално-техничка база за сервисирање на бројните посетители. Голем дел од населението е ангажирано во областа на туристичката услуга, а приходите од туризмот се проценуаат на 40 милијарди евра. Изградбата забележува голем развој во последното деситилетие. == Демографија == {{Најголеми градови во Шпанија}} == Култура == === Јазик === [[File:Languages of Spain.svg|thumb|right|upright=1.35|Јазиците во Шпанија]] Шпанија е повеќејазична држава.<ref name=conversi>{{cite web|url=http://easyweb.easynet.co.uk/conversi/smooth.pdf|last=Conversi|first=Daniele|title=The Smooth Transition: Spain's 1978 Constitution and the Nationalities Question|work=National Identities, Vol 4, No. 3|publisher=Carfax Publishing, Inc.|year=2002|access-date=28 January 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511172945/http://easyweb.easynet.co.uk/conversi/smooth.pdf|archive-date=11 May 2008}}</ref> [[Шпански јазик|Шпанскиот]]—наведен во Уставот од 1978 како ''castellano'' ('кастиљански')—всушност е официјален јазик на целата земја од 1931.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=fFYa2ooeVXgC&pg=PA129|title=National, regional and minority languages in Europe|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|editor-first=Gerhard|editor-last=Stickel|chapter=Spain, a plurilingual state: Spanish and other official languages|first=Manuel|last=Casado Velarde|page=129|year=2011|location=Frankfurt|isbn=978-3-631-60365-9}}</ref> Како што дозволува третиот член од Уставот, другите 'шпански јазици' исто така може да бидат официјални во нивните автономни заедници. Територијалноста на овој начин создава асиметричност, при што правата на говорителите на шпански се применуваат на целата територија, додека правата на говорителите на другите коофицијални јазици се применуваат само на ''нивната'' територија.{{sfn|Ramallo|2018|p=465}} Покрај шпанскиот, се говорат и [[Арагонски јазик|арагонски]], [[арански]], [[Астуролеонски јазици|астуролеонски]], [[Баскиски јазик|баскиски]], [[Каталонски јазик|каталонски]], [[Галисиски јазик|галисиски]], [[португалски јазик|португалски]].<ref>{{Cite book|chapter=Linguistic diversity in Spain|year=2018|doi=10.1515/9783110365955-018|publisher=[[De Gruyter]]|editor-first=Wendy|editor-last=Ayres-Bennett|editor-first2=Janice|editor-last2=Carruthers|title=Manual of Romance Sociolinguistics<!--|pages=462–493-->|first=Fernando|last=Ramallo|isbn=9783110365955|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/325696721|page=462|s2cid=158999790}}</ref> Бројот на говорници варира во голема мера и нивното правно признавање е нерамномерно, при што на некои од најранливите јазици им недостига каква било ефикасна заштита.{{sfn|Ramallo|2018|p=463}} Оние кои уживаат признавање како официјален јазик во некои автономни заедници вклучуваат: каталонски (во [[Каталонија]], [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]] и [[Валенсија (автономна заедница)|Валенсија]], каде е нарекуван валенсиски); галисиски (во [[Галисија]]); баскиски (во [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]] и дел од [[Навара]]); и арански во Каталонија. Шпанскиот како мајчин јазик го зборуваат 74%, каталонскиот 17%, галисискиот 7% и баскискиот 2% од шпанското население.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|title=CIA – The World Factbook – 5pain|publisher=Cia.gov|access-date=30 April 2011|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927024323/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|url-status=dead}}</ref> Некои од најзборуваните странски јазици што ги користат имигрантските заедници се [[Марокански арапски јазик|марокански арапски]], [[Романски јазик|романски]] и [[Англиски јазик|англиски]].<ref>{{Cite book|chapter-url=https://gramatica.usc.es/att/montserrat.recalde/Recalde_2016.pdf|year=2016|page=175|first=Montserrat|last=Recalde Fernández|editor-first=Montserrat|editor-last=Recalde Fernández|editor-first2=Carme|editor-last2=Silva Domínguez|title=Ser inmigrante en tempos de crise. Unha ollada multidisciplinar|publisher=Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Compostela|doi=10.15304/9788416533015|chapter=A contribución da inmigración ao multilingüismo do Estado español|isbn=9788416533015|access-date=2023-05-13|archive-date=2021-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725112956/https://gramatica.usc.es/att/montserrat.recalde/Recalde_2016.pdf|url-status=dead}}</ref> === Религија === [[Римокатоличка црква|Римокатоличкото христијанство]] е најголема религија во Шпанија. Според една студија од [[јули]] [[2009]] година спроведена од страна на шпанскиот Центар за социолошки истражувања, околу 76% од [[Шпанци]]те се приврзаници на католизмот, 2% на друга вера, и околу 20% не се идентификуваат со религијата. Повеќето Шпанци не учествуваат редовно во религиозни литургии. Оваа студија покажува дека Шпанците не се сепак религиозна нација, бидејќи 58% од вкупниот број на население многу ретко или никогаш не одат во црквата, 17% одат во црква неколкупати годишно, 9% барем еднаш во еден месец и 15% секоја недела или повеќепати неделно. {{bar box |float=right |title=Верници во Шпанија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow|76}} {{Столбен постоток|Атеисти или нерелигиозни|black|20}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|2.3}} {{Столбен постоток|Евреи|red|0.1}} {{Столбен постоток|Други|orange|1.7}} }} [[Податотека:Santiago cathedral 2021.jpg|мини|[[Катедрала Сантјаго де Компостела|Катедралата во Сантјаго де Компостела]]]] Шпанија е држава која во текот на својата историја водела големи борби на религиозно ниво, главно против [[ислам]]от и [[Јудаизам|јудаизмот]], а во помала мера со [[протестантство]]то. Поголемиот дел од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] бил [[Христијанизација|христијанизиран]] во времето кога истиот бил дел од [[Римско Царство|Римското Царство]]. По слабеењето на [[Рим]], [[Германи|германските племиња]] извршиле инвазија врз поголемиот дел од териториите на поранешната империја. Во [[410]] години Шпанија била заземена од страна на [[Визиготи]]те кои го наметнале [[Аријанство]]то. Во [[711]] година полуостровот бил нападнат од страна на [[Маври]]те од [[Северна Африка]], каде формирале држава наречена [[Ел Андалус]] и како таква (со мали промени) се задржала во следните 8 векови. Така, [[ислам]]от станал најголема религија на овиепростори, бројот на муслимани се зголемил во најголема мера а додека поголемиот дел од населението останало христријанско. Во тој период, многу цркви биле претворени во џамии. Христијанството успеало да се задржи само во [[Сантјаго де Компостела]]. Средновековна Шпанија била местото на речиси постојаното војување меѓу муслиманите и христијаните. Така се задржало сè до заврѓувањето на [[Реконквиста]]та во [[1492]] година. Веднаш по ова, била објавена [[Шпанска инквизиција|шпанската инквизиција]] од страна на [[Изабела I]] и [[Фернандо II Арагонски]] за заштита на верата против разни [[еретик|кривоверци]] и кривоверци со цел тие да ја прифатат католичката вера. Во оваа група попосле спаднале и [[Евреи]]те по што биле присилени (во [[1492]]) да се преселат од [[пиринејски полуостров|пиринејскиот полуостров]]. Шпанија го спровела католицизмот во [[Нов Свет|Новиот Свет]] и на [[Филипини]]те. Шпанскиот крал инсистирл на независност од папата. Инквизицијата конечно била укината во 1830 година. Католицизмот станал државна религија во [[1851]], кога за шпанската влада потпиша конкорд со [[Ватикан]]. Овој пакт бил укинат во [[1931]] година со прогласувањето на [[Втора Шпанска република|Втората Шпанска република]]. Во текот на [[Шпанска граѓанска војна|граѓанската војна]], околу 7.000 свештеници биле убиени. == Надворешни врски == ==Шпанија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Шпанија“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 50-51.</ref> * „Шпанската танчерка“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 55.</ref> * „Шпанија“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 19.</ref> * „Скици од Шпанија“ ([[англиски]]: ''Sketches of Spain'') — музички албум на американскиот [[џез]]-музичар [[Мајлс Дејвис]] (''Miles Davis'') од 1960 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mSS5p9BdNGU YouTube, Miles Davis - Sketches of Spain (1960) (Full Album) (пристапено на 18.12.2017)]</ref> * „Шпански клуч“ (англиски: ''Spanish Key'') — композиција на Мајлс Дејвис од 1969 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ibanLlREjTk YouTube, Miles Davis - Spanish Key (пристапено на 18.12.2017)]</ref> * „Шпанија“ (шпански: ''España'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Zona-Sumraka/release/801081 Discogs, Film – Zona Sumraka (пристапено на 24.5.2021)]</ref> * „Одам во Шпанија“ (англиски: ''I'm Going To Spain'') — песна на британската [[Рок музика|рок]]-група [[Фол (рок-група)|Фол]] (''The Fall'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Fall-The-Infotainment-Scan/master/39039 DISCOGS, The Fall ‎– The Infotainment Scan (пристапено на 22.10.2020)]</ref> * „Магијата на шпанскиот замок“ (англиски: ''Spanish Castle Magic'') — песна на рок-групата [[Џими Хендрикс Експириенс]] (''The Jimi Hendrix Experience'').<ref>The Jimi Hendrix Experience, ''Axis: Bold as Love'', SomeWax Recordings, SW043-2, 2001.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Шпанија| ]] [[Категорија:Јужна Европа]] [[Категорија:Држави на Пиринејскиот Полуостров]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави во Африка]] ns25blgpogkxhj5g0tn5tgzmv8b2jhr 0 1880 5560927 5530501 2026-05-17T23:17:44Z Buli 2648 5560927 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{внимание}} {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија од XX век]] | color = #B0C4DE | image = Bertrand Russell smoking in 1936.jpg | image_caption = Бетранд Расел | image_size = 150px | name = Бертранд Артур Вилијам Расел, Трет Ерл Расел | birth = {{birth date|df=yes|1872|5|18}}<br />[[Трелех]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | death = {{death date and age|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}}<br />[[Пенриндајдрет]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | school_tradition = [[Аналитичка филозофија]]<br />{{awd|[[Нобелова награда за литература]]|1950}} | main_interests = [[Етика]], [[епистемологија]], [[логика]], [[математика]], [[филозофија на јазикот]], [[филозофија на науката]], [[религија]] | influences = [[Евклид]]{{·}}[[Платон]]{{·}}[[Готфрид Лајбниц|Лајбниц]]{{·}}<br />[[Дејвид Хјум|Хјум]]{{·}}[[Џорџ Едвард Мур|Џ. Е. Мур]]{{·}}<br />[[Џон Стјуарт Мил|Мил]]{{·}}[[Готлоб Фреге|Фреге]]{{·}}<br />[[Лудвиг Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}<br />[[Џорџ Сантајана|Сантајана]]{{·}}[[Алфред Норт Вајтхед|А.Н. Вајтхед]]{{·}}<br />[[Томас Пејн|Пејн]]{{·}}[[ЏУзепе Пеано|Пеано]]{{·}} | influenced = [[Лудгив Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}[[Алфред Џулс Ајер|Ајер]]{{·}}<br />[[Рудолф Карнап|Карнап]]{{·}}[[Курт Гедел|Гедел]] {{·}}<br />[[Карл Попер|Попер]]{{·}}[[Вилард Ван Орман Квајн|Квајн]]{{·}}<br />[[Ноам Чомски|Чомски]]{{·}}[[Џон Ленгшо Остин|Остин]]{{·}}[[Саул Крипке|Крипке]]{{·}}[[Мориц Шлик|Шлик]]{{·}}[[Алфред Тарски|Тарски]]{{·}}[[Фридрих Вајсман|Вајсман]]{{·}}[[Доналд Дејвидсон|Дејвидсон]]{{·}} [[Артур Стенли Едингтон|Едингтон]]{{·}}[[Алан Тјуринг|Тјуринг]]{{·}}[[Хана Арент|Арент]]{{·}}[[Жил Вијмен|Вијмен]]{{·}}[[Џон Мекдауел|Мекдауел]]{{·}}[[Сатиш Кумар|Кумар]]{{·}}<br /> [[Гарет Еванс|Еванс]] {{·}} [[Родерик Чисхолм|Чисхолм]] | notable_ideas = [[Логички атомизам]], [[теорија на]] , [[сознание со запознавање]] и [[сознание по опис]], [[Раселов парадокс]], [[Раселов чајник]]. }} '''Бертранд Расел''' ([[анг.]] ''Bertrand Russell''), ([[18 мај]] [[1872]] - [[2 февруари]] [[1970]]), англиски [[филозоф]], кој беше активен во разни области од научната, филозофска и општо културната дејност. Студираше [[математика]] и [[физика]] во [[Кембрички универзитет|Кембриџ]]. Во [[1950]] година ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]]. Беше на чело на антинуклеарното движење во Британија и претседател на [[Суд за утврдување на воените злосторства во Виетнам|Судот за утврдување на воените злосторства во Виетнам]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/russell/ Bertrand Russell]</ref>. Уште во млади години се заинтересирал за математиката и математичката филозфија. Во таа смисла тој ја пишува едната од својте најрани работи која се однесува за Лајбниповата филозофија. Потоа тој е привлечен од работите на Пеано и неговата школа собрана околу математичките формулари, кој се интересираше за основите на математиката и изработи погоден симболизам за нивното изразување. Наскоро тој се запозна со работите на Фреге и ја откри сета нивна величина и сето знаење. Тој резултатите на школата на Пеано и Фреге ги обипшти и ги разви на класичен начин, достигајќи врвен дострел во тритомната „[[Принципија Математика]]“, дело што тој го напиша заедно со Вајтхед, англиски филозоф и математичар. Спротивставувајќи се на [[апсолутен идеализам|апсолутниот идеализам]] на Бредли и другите неохегелијанци во Англија, Расел, како и филозофот Мур, изградија сфаќење кое сметаше дека трба да се оди во насока нанаивниот материализам, кој признава дека не е вистина само знаењето за Апсилутот, знаењето за тоталитетот на нрштата, туку и знаењето за парциалното, посебното. Ова го води кон тврдењето дека релациитене се внатрешни својства на предметите, туку дека тие се во однос на предметот нешто надвореѓшно. Отаму релационите судови не можат да се сведат на атрибутивни, туку претставуваат нешто самостојно. Така кај асиметричните релации (е поголем), (е помал) не може да се каже дека тие се својства на предметите, бидејЌи ние можеме предметот А да го определиме како голем или мал, зависно од тоа со каков друг предмет тој се сооднесува. Сепак, Расел увидува дека на секое нешто за што може да се зборува со смисла не може да му се придаде реално постоење. Затоа Расел со теоријатаза сведување на основните поими на нај мала мера и изведувањето на сите други од нив настојува проблемот за природата на поимите да го остави отворен. Големо влијание во науката и филозофијата изарши Раселовото делење на исказите на смислени и бесмислени. Тоа произлезе во врска со логичките парадокси што Расел ги откри кај Фреге, како и парадоксите на теоријата на множеството што тој ги откри кај Кантор. Ова разликување Расел го направи во својата прочуена теорија на типовите. Според оваа теорија, треба да се прави разлика меѓу вистинските и лажните искази, т.е. на исказите со смисла, смислените оскази, и бесмислените оскази кои не се ни вистински ни лажни. До ова Расел доШол расудувајЌи дека за една реченица да биде смислена не е достатно таа да биде образувана според граматичките правила. Не е достатно да се води сметка само за редот на зборовите во реченицата, за местото на [[субјект]]от и [[предика]]тот, итн, бидејќи има сосема добро формирани реченици кои при сето тоа пак се брсмислени, на пример кога ќе речеме: Цезар е прост број. Отаму се потребни дополнителни правилакој ќе забрануваат и такви реченици и со тоа ќе ја стеснат употребата на граматичките правила. За да ги одбегнеме овие и сличните парадокси којшто го уриваат сето она Што се сремеше Фреге, Расел се зафати да изработи една теорија која стана прочуена и им зададе многу маки на математичарите и логичарите. Тоа е теоријата на типовите. Оваа теорија се состој во следново: Според Расел постојат различни логички типови: единки, класи, класи од класи, класи од класи од класи итн. Исказите што се однесуваат на индивиуите се разликуваат од исказите што се однесуваат на оние на класите, и од оние за класите од класи. Така имаме исказаи од прв ред, искази од втор ред итн. Затоа еден предикат може да има смисла само во тој случај ако стој до определен тип на субјект. Расел направи уште една мошне важна дистинкција. Имено тој ги дели поединците на елементарни или искази за поединците или нивните својства и односи и воопштени, за класите и нивните својства и односи. Елементарните искази тој понатаму ги дели на атомарни, што не можат да се расчленуваат понатаму на прости искази како свои конституенти, и молекуларни искази, кои содржат искази како свои конституенти. Од молекуларните искази особено се важни функциите на вистинитоста. Расел настојува да даде дефиниција на бројот. Со тоа тој настојува овој основен математички поим да го свед на логичкиот поим на класа. Со тоа се докажува дека математиката се сведува на логиката, и задачата на логицизмот е постигната. Оваа дефиниција Расел ја дава слична на онаа на Фреге, само што тој сега се служи со обемна терминологоја. Благодарејки на својата теорија на типовите тој е во состојба да ги одбегн логичките парадокси, а благодарејќи на својата упростена симболика што тој ја гради поаѓајќи од онаа на Пеано, може да ги обопшти сите досегашни достигањаво формалната логика и да даде еден величествен систем кој е класичен во смисла на својата величина. Расел бројот го дефинира како класа насите оние класи што се слични на неа. Поимот, пак, слични тој го дефинира како својство на два или повеќе класи меѓу нивните членови да може да се воспостави кореспонденција едно-едно. Со терминот слични се одбегнува кругот во дефинирањето. Од дефинирањето на природните броеви Расел минува на дефинирањето на рационалните броеви како суредени парови на природните броеви. На пример: + 2 и -2 е суреден пар броеви во однос на нулата од [[бројна оска|бројната оска]]. Ирационалните броеви ги дефинира како рационални броеви што имаат горна и долна граница, а имагинарните броеви како суредени парови од реалните броеви. Кога ќе се земе предвит дека и поимот на класата се дефинира со поедноставни логички поими, се доаЃа до тоа со мал број не дефинирани логички поими да се изведе целата лигика и математика а со неколку логички аксиоми да се изведат сите ставови на логиката и математиката. Целиот систем е изведен од 9 недефинирани поими и 20 аксиоми. Теоријата на дескрипцијата на Расел, поаЃа од рсзликувањето на два вида познаниа- со запознавање на предметите, познание со запознавање и познание со опис. Првото се добива со непосредното запознавање, сетилно восприемање на предметите, а другото се добива со посредство на некој друг кој ни го опишува предметот дека има такви и такви свијства, дека стои во таков и таков однос со другите предмети, итн. Отаму и симболите со кои се служиме во јазикот можат да бидат од два вида: едните ги именуваат предметите. Тие стојат за предметите, ги застапуваат нив.Тие можат да бидат употребени изолиранп, без контекст, сами по себе. Такви симболи се личните именки, општите именки во конкретна употреба и имињата на сетилните квалитети. Од друга страна имаме симболи коишто своето значење го добиваат дури откако ќе го знеме контекстот во кој се употребени, нивната врска со другите зборови на реченицата. Тие не може да стојат одделено, бидејќи не ќе можат да се разберат. Тие се сложени симболи и имаат употребно значење. Тоа се дескрипции (описи). Расел укажува дека честопати во обичниот и научниот јазик се прикрива оваа разлика, па дескрипциите се прикажуваат како имиња, па им се бара соодветниот објект на кои тие би можеле да се однесуваат. Расел настојува да ја објасни логичката структура на дескрипциите. Реченицата: Сегашниот крал на Франција е ќељав , тој ја претставува со симболите коишто содржат егзистенцијален квантификатор: (Зџ) ( фџ. гџ) или со зборови: -Постои барем еддно џ што да е секогаш крал на Франција и да е ќељав. Со ова се одбегнуваат оние последици за кои погоре зборуваме, имено, зад секој израз за субјектот од исказот да бараме постоен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell/ |title=Bertrand Russell British logician and philosopher |accessdate=2021-02-04 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126183904/https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell |url-status=dead }}</ref> == Дела == * „[[Проблемите на филозофијата]]“ ==Наводи== {{наводи}} {{Нобелова награда за литература}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Расел, Бертранд}} [[Категорија:Бертранд Расел| ]] [[Категорија:Англиски филозофи]] [[Категорија:Англиски математичари]] [[Категорија:Англиски логичари]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на британскиот Орден за заслуги]] [[Категорија:Англиски нобеловци]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Историчари на филозофијата]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Емпиристи]] [[Категорија:Починати од грип]] jciafgqahrez1nr0uyrhi9967wilo1z 5560928 5560927 2026-05-17T23:17:56Z Buli 2648 5560928 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{внимание}} {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија од XX век]] | color = #B0C4DE | image = Bertrand Russell smoking in 1936.jpg | image_caption = Бетранд Расел | image_size = | name = Бертранд Артур Вилијам Расел, Трет Ерл Расел | birth = {{birth date|df=yes|1872|5|18}}<br />[[Трелех]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | death = {{death date and age|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}}<br />[[Пенриндајдрет]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | school_tradition = [[Аналитичка филозофија]]<br />{{awd|[[Нобелова награда за литература]]|1950}} | main_interests = [[Етика]], [[епистемологија]], [[логика]], [[математика]], [[филозофија на јазикот]], [[филозофија на науката]], [[религија]] | influences = [[Евклид]]{{·}}[[Платон]]{{·}}[[Готфрид Лајбниц|Лајбниц]]{{·}}<br />[[Дејвид Хјум|Хјум]]{{·}}[[Џорџ Едвард Мур|Џ. Е. Мур]]{{·}}<br />[[Џон Стјуарт Мил|Мил]]{{·}}[[Готлоб Фреге|Фреге]]{{·}}<br />[[Лудвиг Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}<br />[[Џорџ Сантајана|Сантајана]]{{·}}[[Алфред Норт Вајтхед|А.Н. Вајтхед]]{{·}}<br />[[Томас Пејн|Пејн]]{{·}}[[ЏУзепе Пеано|Пеано]]{{·}} | influenced = [[Лудгив Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}[[Алфред Џулс Ајер|Ајер]]{{·}}<br />[[Рудолф Карнап|Карнап]]{{·}}[[Курт Гедел|Гедел]] {{·}}<br />[[Карл Попер|Попер]]{{·}}[[Вилард Ван Орман Квајн|Квајн]]{{·}}<br />[[Ноам Чомски|Чомски]]{{·}}[[Џон Ленгшо Остин|Остин]]{{·}}[[Саул Крипке|Крипке]]{{·}}[[Мориц Шлик|Шлик]]{{·}}[[Алфред Тарски|Тарски]]{{·}}[[Фридрих Вајсман|Вајсман]]{{·}}[[Доналд Дејвидсон|Дејвидсон]]{{·}} [[Артур Стенли Едингтон|Едингтон]]{{·}}[[Алан Тјуринг|Тјуринг]]{{·}}[[Хана Арент|Арент]]{{·}}[[Жил Вијмен|Вијмен]]{{·}}[[Џон Мекдауел|Мекдауел]]{{·}}[[Сатиш Кумар|Кумар]]{{·}}<br /> [[Гарет Еванс|Еванс]] {{·}} [[Родерик Чисхолм|Чисхолм]] | notable_ideas = [[Логички атомизам]], [[теорија на]] , [[сознание со запознавање]] и [[сознание по опис]], [[Раселов парадокс]], [[Раселов чајник]]. }} '''Бертранд Расел''' ([[анг.]] ''Bertrand Russell''), ([[18 мај]] [[1872]] - [[2 февруари]] [[1970]]), англиски [[филозоф]], кој беше активен во разни области од научната, филозофска и општо културната дејност. Студираше [[математика]] и [[физика]] во [[Кембрички универзитет|Кембриџ]]. Во [[1950]] година ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]]. Беше на чело на антинуклеарното движење во Британија и претседател на [[Суд за утврдување на воените злосторства во Виетнам|Судот за утврдување на воените злосторства во Виетнам]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/russell/ Bertrand Russell]</ref>. Уште во млади години се заинтересирал за математиката и математичката филозфија. Во таа смисла тој ја пишува едната од својте најрани работи која се однесува за Лајбниповата филозофија. Потоа тој е привлечен од работите на Пеано и неговата школа собрана околу математичките формулари, кој се интересираше за основите на математиката и изработи погоден симболизам за нивното изразување. Наскоро тој се запозна со работите на Фреге и ја откри сета нивна величина и сето знаење. Тој резултатите на школата на Пеано и Фреге ги обипшти и ги разви на класичен начин, достигајќи врвен дострел во тритомната „[[Принципија Математика]]“, дело што тој го напиша заедно со Вајтхед, англиски филозоф и математичар. Спротивставувајќи се на [[апсолутен идеализам|апсолутниот идеализам]] на Бредли и другите неохегелијанци во Англија, Расел, како и филозофот Мур, изградија сфаќење кое сметаше дека трба да се оди во насока нанаивниот материализам, кој признава дека не е вистина само знаењето за Апсилутот, знаењето за тоталитетот на нрштата, туку и знаењето за парциалното, посебното. Ова го води кон тврдењето дека релациитене се внатрешни својства на предметите, туку дека тие се во однос на предметот нешто надвореѓшно. Отаму релационите судови не можат да се сведат на атрибутивни, туку претставуваат нешто самостојно. Така кај асиметричните релации (е поголем), (е помал) не може да се каже дека тие се својства на предметите, бидејЌи ние можеме предметот А да го определиме како голем или мал, зависно од тоа со каков друг предмет тој се сооднесува. Сепак, Расел увидува дека на секое нешто за што може да се зборува со смисла не може да му се придаде реално постоење. Затоа Расел со теоријатаза сведување на основните поими на нај мала мера и изведувањето на сите други од нив настојува проблемот за природата на поимите да го остави отворен. Големо влијание во науката и филозофијата изарши Раселовото делење на исказите на смислени и бесмислени. Тоа произлезе во врска со логичките парадокси што Расел ги откри кај Фреге, како и парадоксите на теоријата на множеството што тој ги откри кај Кантор. Ова разликување Расел го направи во својата прочуена теорија на типовите. Според оваа теорија, треба да се прави разлика меѓу вистинските и лажните искази, т.е. на исказите со смисла, смислените оскази, и бесмислените оскази кои не се ни вистински ни лажни. До ова Расел доШол расудувајЌи дека за една реченица да биде смислена не е достатно таа да биде образувана според граматичките правила. Не е достатно да се води сметка само за редот на зборовите во реченицата, за местото на [[субјект]]от и [[предика]]тот, итн, бидејќи има сосема добро формирани реченици кои при сето тоа пак се брсмислени, на пример кога ќе речеме: Цезар е прост број. Отаму се потребни дополнителни правилакој ќе забрануваат и такви реченици и со тоа ќе ја стеснат употребата на граматичките правила. За да ги одбегнеме овие и сличните парадокси којшто го уриваат сето она Што се сремеше Фреге, Расел се зафати да изработи една теорија која стана прочуена и им зададе многу маки на математичарите и логичарите. Тоа е теоријата на типовите. Оваа теорија се состој во следново: Според Расел постојат различни логички типови: единки, класи, класи од класи, класи од класи од класи итн. Исказите што се однесуваат на индивиуите се разликуваат од исказите што се однесуваат на оние на класите, и од оние за класите од класи. Така имаме исказаи од прв ред, искази од втор ред итн. Затоа еден предикат може да има смисла само во тој случај ако стој до определен тип на субјект. Расел направи уште една мошне важна дистинкција. Имено тој ги дели поединците на елементарни или искази за поединците или нивните својства и односи и воопштени, за класите и нивните својства и односи. Елементарните искази тој понатаму ги дели на атомарни, што не можат да се расчленуваат понатаму на прости искази како свои конституенти, и молекуларни искази, кои содржат искази како свои конституенти. Од молекуларните искази особено се важни функциите на вистинитоста. Расел настојува да даде дефиниција на бројот. Со тоа тој настојува овој основен математички поим да го свед на логичкиот поим на класа. Со тоа се докажува дека математиката се сведува на логиката, и задачата на логицизмот е постигната. Оваа дефиниција Расел ја дава слична на онаа на Фреге, само што тој сега се служи со обемна терминологоја. Благодарејки на својата теорија на типовите тој е во состојба да ги одбегн логичките парадокси, а благодарејќи на својата упростена симболика што тој ја гради поаѓајќи од онаа на Пеано, може да ги обопшти сите досегашни достигањаво формалната логика и да даде еден величествен систем кој е класичен во смисла на својата величина. Расел бројот го дефинира како класа насите оние класи што се слични на неа. Поимот, пак, слични тој го дефинира како својство на два или повеќе класи меѓу нивните членови да може да се воспостави кореспонденција едно-едно. Со терминот слични се одбегнува кругот во дефинирањето. Од дефинирањето на природните броеви Расел минува на дефинирањето на рационалните броеви како суредени парови на природните броеви. На пример: + 2 и -2 е суреден пар броеви во однос на нулата од [[бројна оска|бројната оска]]. Ирационалните броеви ги дефинира како рационални броеви што имаат горна и долна граница, а имагинарните броеви како суредени парови од реалните броеви. Кога ќе се земе предвит дека и поимот на класата се дефинира со поедноставни логички поими, се доаЃа до тоа со мал број не дефинирани логички поими да се изведе целата лигика и математика а со неколку логички аксиоми да се изведат сите ставови на логиката и математиката. Целиот систем е изведен од 9 недефинирани поими и 20 аксиоми. Теоријата на дескрипцијата на Расел, поаЃа од рсзликувањето на два вида познаниа- со запознавање на предметите, познание со запознавање и познание со опис. Првото се добива со непосредното запознавање, сетилно восприемање на предметите, а другото се добива со посредство на некој друг кој ни го опишува предметот дека има такви и такви свијства, дека стои во таков и таков однос со другите предмети, итн. Отаму и симболите со кои се служиме во јазикот можат да бидат од два вида: едните ги именуваат предметите. Тие стојат за предметите, ги застапуваат нив.Тие можат да бидат употребени изолиранп, без контекст, сами по себе. Такви симболи се личните именки, општите именки во конкретна употреба и имињата на сетилните квалитети. Од друга страна имаме симболи коишто своето значење го добиваат дури откако ќе го знеме контекстот во кој се употребени, нивната врска со другите зборови на реченицата. Тие не може да стојат одделено, бидејќи не ќе можат да се разберат. Тие се сложени симболи и имаат употребно значење. Тоа се дескрипции (описи). Расел укажува дека честопати во обичниот и научниот јазик се прикрива оваа разлика, па дескрипциите се прикажуваат како имиња, па им се бара соодветниот објект на кои тие би можеле да се однесуваат. Расел настојува да ја објасни логичката структура на дескрипциите. Реченицата: Сегашниот крал на Франција е ќељав , тој ја претставува со симболите коишто содржат егзистенцијален квантификатор: (Зџ) ( фџ. гџ) или со зборови: -Постои барем еддно џ што да е секогаш крал на Франција и да е ќељав. Со ова се одбегнуваат оние последици за кои погоре зборуваме, имено, зад секој израз за субјектот од исказот да бараме постоен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell/ |title=Bertrand Russell British logician and philosopher |accessdate=2021-02-04 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126183904/https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell |url-status=dead }}</ref> == Дела == * „[[Проблемите на филозофијата]]“ ==Наводи== {{наводи}} {{Нобелова награда за литература}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Расел, Бертранд}} [[Категорија:Бертранд Расел| ]] [[Категорија:Англиски филозофи]] [[Категорија:Англиски математичари]] [[Категорија:Англиски логичари]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на британскиот Орден за заслуги]] [[Категорија:Англиски нобеловци]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Историчари на филозофијата]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Емпиристи]] [[Категорија:Починати од грип]] pd9m9z99qimwtmpcbq6y2j8rhmz7obl 0 1906 5560920 5523680 2026-05-17T23:03:58Z ГП 23995 /* Библијата и библиските мотиви како тема во книжевноста */ дополнување 5560920 wikitext text/x-wiki {{Christianity}} {| style="float:right" |} '''Библија''' (од [[Грчки јазик|грчки]] (τα) βιβλια, ’книги’, множина од βιβλιον, ’книга’, оригинално деминутив од βιβλος, што од друга страна доаѓа од βυβλος, со значење ’папирус’ од античкиот феникиски град [[Библос]], кој го извезувал овој материјал за пишување) — зборник на свети книги. Често се нарекува и '''Свето писмо''', '''Божјо слово''', '''Божји збор''', '''Божја реч''', '''Божја книга''', '''Света книга''', '''Словото''', итн.<ref>{{ДРМЈ|Библија}}</ref> [[Податотека:Gutenberg Bible.jpg|мини|десно|300п|'''Библија''']] Библијата се дели на два големи дела: Стар и Нов завет. [[Стар завет|Стариот завет]], или ''[[Танак]]'' (תנ״ך) на [[Хебрејски јазик|хебрејски]], се смета за света книга на [[Евреи]]те, додека [[христијанство|христијаните]] ги сметаат за свети и Стариот и [[Нов завет|Новиот завет]]. Христијаните ја изучуваат Библијата како своја нормативна книга, која дава насоки за животот. Во неа тие наоѓаат послание од [[Бог]]а (''Слово Божјо''). == Содржина == Библијата од времето кога била составена па сè до денес, е една од најпродаваните книги на сите времиња. Според бројот на печатени примероци, Библијата е на прво место во светот според Гинис (пет милијарди).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/best-selling-book-of-non-fiction|title=Best-selling book|work=Guinness World Records|language=en-GB|accessdate=2020-12-11}}</ref><ref>[http://www.businessweek.com/innovate/content/jul2005/di20050721_060250.htm Businessweek] on ''The Bible'': "The Bible (2.5 billion copies sold)" (18 July 2005)</ref><ref name=RussellAsh>{{наведена книга | author= Ash, Russell | authorlink= | coauthors= | title=Top 10 of Everything 2002 | year=2001 | publisher=Dorling Kindersley | location= | isbn=0789480433, 9780789480439 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.veronauka.com.mk/biblijata/biblijata1.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-06-03 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619051216/http://www.veronauka.com.mk/biblijata/biblijata1.html |url-status=dead }}</ref> Изворни јазици на кои е напишана Библијата се: [[Хебрејски јазик|хебрејски]], [[Арамејски јазик|арамејски]] (одредени делови) и [[Старогрчки јазик|старогрчки]] ([[коине]]). Бројот на писатели на Библиските книги изнесува повеќе од 40. Во однос на периодот на составување: првата книга од Библијата, Битие (Создавање; Прва книга Мојсеева), е напишана измеѓу [[1445 п.н.е.|1445]] — [[1405 п.н.е.]] од страна на Мојсеј, а последната книга од Библијата, [[Откровение на Јован|Откровение]], е напишана измеѓу [[94]] — [[96|96 н.е.]] од страна на [[Јован Богослов|апостол Јован]]. На следнава табела е прикажано кога и од кој се напишани Библиските книги:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gty.org/library/questions/QA176/|title=When were the Bible books written?|work=Grace to You|language=en|accessdate=2020-12-11}}{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |+Стар завет !Света книга !Година на пишување !Писател |- |Битие (Создавање; Прва книга Мојсеева) |1445 — 1405 п.н.е. |[[Мојсеј]] |- |Исход (или Излез; Втора книга Мојсеева) |1445 — 1405 п.н.е. |Мојсеј |- |Левит (Левитска; Трета книга Мојсеева) |1445 — 1405 п.н.е. |Мојсеј |- |Броеви (Четврта книга Мојсеева) |1445 — 1405 п.н.е. |Мојсеј |- |Второзаконие (Повторени закони; Петта книга Мојсеева) |1445 — 1405 п.н.е. |Мојсеј |- |Исус Навин |1405 — 1385 п.н.е. |Исус Навин |- |Судии (Судии Израелови) |околу 1043 п.н.е. |Самоил |- |Рут (Рута) |околу 1030 — 1010 п.н.е. |Самоил (?) |- |1 Самоилова (Прва книга Самоилова) |931 — 722 п.н.е. |Анонимен |- |2 Самоилова (Втора книга Самоилова) |931 — 722 п.н.е. |Анонимен |- |1 Цареви (Прва книга за царевите) |561 — 538 п.н.е. |Анонимен |- |2 Цареви (Втора книга за царевите) |561 — 538 п.н.е. |Анонимен |- |1 Летописи (Прва книга Летописи) |450 — 430 п.н.е. |Ездра (?) |- |2 Летописи (Втора книга Летописи) |450 — 430 п.н.е. |Ездра (?) |- |Ездра |457 — 444 п.н.е. |Ездра |- |Неемија |424 — 400 п.н.е. |Ездра |- |Естир (Естира) |450 — 331 п.н.е. |Анонимен |- |Јов |непознато |Анонимен |- |Псалми |1410 — 450 п.н.е. |Повеќе автори |- |Изреки |околу 971 — 686 п.н.е. |Главно [[Соломон]] |- |Проповедник |940 — 931 п.н.е. |Соломон |- |Песна над песните (Песна Соломонова) |971 — 965 п.н.е. |Соломон |- |Исаија |700 — 681 п.н.е. |Исаија |- |Еремија |586 — 570 п.н.е. |[[Еремија]] |- |Плачот Еремиин (Плачот на Еремија) |586 п.н.е. |Еремија |- |Езекил |590 — 570 п.н.е. |[[Езекил]] |- |Даниил |536 — 530 п.н.е. |Даниил |- |Осија |750 — 710 п.н.е. |Осија |- |Јоил |835 — 796 п.н.е. |Јоил |- |Амос |околу 750 п.н.е. |Амос |- |Авдија (Авдиј) |850 — 840 п.н.е. |Авдија |- |Јона |околу 775 п.н.е. |Јона |- |Михеј |735 — 710 п.н.е. |[[Михеј]] |- |Наум |околу 650 п.н.е. |Наум |- |Авакум |615 — 605 п.н.е. |Авакум |- |Софонија |635 — 625 п.н.е. |Софонија |- |Агеј |околу 520 п.н.е. |Агеј |- |Захарија |480 — 470 п.н.е. |[[Захарија (пророк)|Захарија]] |- |Малахија |433 — 424 п.н.е. |Малахија |} {| class="wikitable" |+Нов завет !Света книга !Година на пишување !Писател |- |Матеј ([[Евангелие според Матеј]]) |50 — 60 н.е. |Апостол Матеј |- |Марко ([[Евангелие според Марко]]) |50 — 60 н.е. |Марко |- |Лука ([[Евангелие според Лука]]) |60 — 61 н.е. |Лука |- |Јован ([[Евангелие според Јован]]) |80 — 90 н.е. |Апостол Јован |- |Дела Апостолски ([[Дела на светите апостоли|Дела на апостолите]]) |62 н.е. |Лука |- |Римјаните (Послание до Римјаните) |56 н.е. |Апостол Павле |- |1 Коринќаните (Прво послание до Коринтјаните) |55 н.е. |Апостол Павле |- |2 Коринќаните (Второ послание до Коринтјаните) |55 — 56 н.е. |Апостол Павле |- |Галатите (Послание до Галатјаните) |49 — 50 н.е. |Апостол Павле |- |Ефешаните (Послание до Ефесјаните) |60 — 62 н.е. |Апостол Павле |- |Филипќаните (Послание до Филипјаните) |60 — 62 н.е. |Апостол Павле |- |Колошаните (Послание до Колосјаните) |60 — 62 н.е. |Апостол Павле |- |1 Солунците (Прво послание до Солуњаните) |51 н.е. |Апостол Павле |- |2 Солунците (Второ послание до Солуњаните) |51 — 52 н .е. |Апостол Павле |- |1 Тимотеј (Прво послание до Тимотеј) |62 — 64 н.е. |Апостол Павле |- |2 Тимотеј (Второ послание до Тимотеј) |66 — 67 н.е. |Апостол Павле |- |Тит (Послание до Тит) |62 — 64 н.е. |Апостол Павле |- |Филимон (Послание до Филимон) |60 — 62 н.е. |Апостол Павле |- |Евреите (Послание до Евреите) |67 — 69 н.е. |Непознат |- |Јаков (Послание на апостол Јаков) |44 — 49 н.е. |Јаков - полубратот на Исус |- |1 Петар (Прво послание на апостол Петар) |64 — 65 н.е. |Апостол Петар |- |2 Петар (Второ послание на апостол Петар) |67 — 68 н.е. |Апостол Петар |- |1 Јован (Прво послание на апостол Јован) |90 — 95 н.е. |Апостол Јован |- |2 Јован (Второ послание на апостол Јован) |90 — 95 н.е. |Апостол Јован |- |3 Јован (Трето послание на апостол Јован) |90 — 95 н.е. |Апостол Јован |- |Јуда (Послание на апостол Јуда) |68 — 70 н.е. |Јуда — полубратот на Исус |- |Откровение |94 — 96 н.е. |Апостол Јован |} '''''Книгите на Стариот завет се делат на:''''' # Книги на „Законот“, познати и како „Петокнижие“ или „Пентатеух“: Битие (Создавање; Прва книга Мојсеева), Излез (Исход; Втора книга Мојсеева), Левит (Левитска; Трета книга Мојсеева), Броеви (Четврта книга Мојсеева), Второзаконие (Повторени закони; Петта книга Мојсеева). # Историски книги: Исус Навин, Судии (Судии Израелови), Рут (Рута), 1 Самоилова (Прва книга Самоилова), 2 Самоилова (Втора книга Самоилова), 1 Цареви (Прва книга за царевите), 2 Цареви (Втора книга за царевите), 1 Летописи (Прва книга Летописи), 2 Летописи (Втора книга Летописи), Ездра, Неемија, Естир (Естира). # Поетски и поучни книги: Јов, Псалми, Изреки, Проповедник, Песна над песните (Песна Соломонова). # Книги на [[Големи пророци|големите пророци]]: Исаија, [[Еремија]], Плачот Еремиин (Плачот на Еремија), [[Езекил]], Даниил. # Книги на малите пророци: Осија, Јоил, Амос, Авдија (Авдиј), Јона, [[Михеј]], Наум, Авакум, Софонија, Агеј, [[Захарија (пророк)|Захарија]], Малахија. '''''Книгите на Новиот завет се делат на:''''' # Евангелија: Евангелие според Матеј, Евангелие според Марко, Евангелие според Лука, Евангелие според Јован. # Почетоци на христијанската црква: Дела Апостолски. # Посланија (Писма) до конкретни цркви: Римјаните (Послание до Римјаните), 1 Коринќаните (Прво послание до Коринтјаните), 2 Коринќаните (Второ послание до Коринтјаните), Галатите (Послание до Галатјаните), Ефешаните (Послание до Ефесјаните), Филипќаните (Послание до Филипјаните), Колошаните (Послание до Колосјаните), 1 Солунците (Прво послание до Солуњаните), 2 Солунците (Второ послание до Солуњаните). # Пасторални Посланија (Писма): 1 Тимотеј (Прво послание до Тимотеј), 2 Тимотеј (Второ послание до Тимотеј), Тит (Послание до Тит), Филимон (Послание до Филимон), Евреите (Послание до Евреите). # Соборни Посланија (Писма): Јаков (Послание на апостол Јаков), 1 Петар (Прво послание на апостол Петар), 2 Петар (Второ послание на апостол Петар), 1 Јован (Прво послание на апостол Јован), 2 Јован (Второ послание на апостол Јован), 3 Јован (Трето послание на апостол Јован), Јуда (Послание на апостол Јуда). # Пророчка книга: Откровение. <ref>{{Наведена книга|title=„Основи на христијанската вера: Вистината за Библијата“.|first=|publisher=Библиски центар Божилак.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> Библијата е составена од 66 книги, од кои 39 се во [[Стар завет|Стариот завет]], а 27 се во [[Нов завет|Новиот завет]]. Кај проширената (православна и католичка) Библија, во Стариот завет има дополнителни 11 книги, таканаречени Девтероканонски т.е. Апокрифни книги, додека пак кај Новиот завет, бројот на книгите е ист и во православните и во католичките и во протестантските изданија на Библијата, а апокрифните евангелија и посланија, не се прифатени од ниту едни христијани. {| class="wikitable" |+Девтероканонски/Апокрифни книги — Стар завет !Во православната Библија !Во католичката Библија |- |2 Ездра |Естер (грчка верзија) |- |3 Ездра |Јудита |- |Товит |Тобит |- |Јудита |1 Макавејска |- |1 Макавејска |2 Макавејска |- |2 Макавејска |Мудрости |- |3 Макавејска |Сирах |- |Мудрост Соломонова |Барух |- |Мудрост Сирахова |Јеремијево Писмо (посл.) |- |Послание на Еремија |*Додатоци во книгата Данијел (глава 3:24-90; глава 13 и 14) |- |Варух (Барух) | |- |*Додатоци во книгата Даниил, т.е. Даниил (глава 3:24-90; глава 13 и 14) <nowiki>*</nowiki>Текстот од Малахија 4-та глава е ставен во 3-та глава <nowiki>*</nowiki>Има дополнителен Псалм (под број 151) | |} Овие книги не се прифаќаат како канонски од страна на [[Јудаизам|јудаизмот]] и Евангелско-протестантските цркви. Причините поради кои Евреите и Евангелско-протестантските цркви не ги признаваат Девтероканонските/Апокрифни книги, се следниве: # Не ги исполнуваат критериумите за каноничност: Дали книгата настапува со Божји авторитет? Содржи ли изрази како: „И рече Бог...“, „Вака вели Господ...“ и сл?; Дали книгата е напишана од препознатлив Божји пророк или Христов ученик (или личност која била придружник и соработник на некој препознатлив Божји пророк или Христов ученик)?; Дали книгата е автентична? (има и плагијати!); Дали е „живо слово“ кое менува животи на подобро?; Дали е контрадикторна со останатиот дел од Светото писмо?; Дали била прифатена и користена од тогашните верници (јудаисти или христијани) како Божја книга? (во времето во кое е напишана). # Содржат историски и географски грешки. # Содржат легенди. # Христос и апостолите никогаш не цитирале од нив. # Рабинскиот концил (во Јамнија, 90 година) не ги признал. # Ниеден концил до 4 век не ги вклучувал во канонот. # Многу свети отци зборувале против нив ([[Ориген]], [[Атанасиј Александриски|Атанасиј]], [[Кирил Ерусалимски...).]] # Римокатоличката црква ги канонизирала Апокрифните книги на концилот во Трент 1546 година. (Но, ја отфрлаат 2 Ездра, затоа што учи против молитви за мртвите!). # Содржат учења спротивни на учењето на Христос, апостолите и пророците: молитви, жртви и дарови за мртвите — 2 Макавејска 12:44-45; Спасение преку давање милостињи; Очистување од грев, преку давање дарови — Товит 12:9; Создавање на светот од материја — Мудрости Соломонови 11:17(18). Список на Новозаветни апокрифни книги: {| class="wikitable" |+Девтероканонски/Апокрифни книги — Нов завет !Ниту една христијанска група не ги прифаќа како боговдахновени книги |- |Послание на Псевдо-Варнава |- |Послание до Коринтјаните |- |Второ Послание на Климент |- |Пастирот од Хермас |- |Дидахија, учењето на 12-те |- |Откровение на Петар; на Јаков; на Дева Марија; на Павле; на Стефан итн. |- |Делата на Павле и Текла |- |Послание до Лаодикијците |- |Евангелие според Евреите |- |Послание на Поликарп до Филипјаните |- |Седумте Посланија на Игнатиј |- |Евангелие според Тома |- |Дела на Петар; на Филип; на Варнава; на Вартоломеј итн. |- |Евангелие на Јаков |- |Евангелие на Јуда (Искариотски) |- |Евангелија на Петар, Филип, Тома итн. |- |Евангелие на Марија Магдалена |- |Дијалог на Спасителот |- |Пистис Софиа (мудрости за верата) |- |Софиа Језус Кристи (мудрости на Исус Христос) итн. |} Библијата е разнородна збирка од текстови кои настанувале во долг временски период, почнувајќи од 15 век п.н.е.<ref name="ReferenceA">Група автори: Македонски јазик и литература, Просветно дело, 2006 г., стр. 222.</ref> Во Стариот завет е опишан животот на [[Адам и Ева]], [[Ное]], [[Јов]], [[Авраам]], [[Исак]], [[Јаков]], [[Мојсеј]], [[Давид]], [[Соломон]], Пророците како и други личности. Стариот завет претставува завет на [[Бог]] со народот Израилев дека ако ги исполнува заповедите Божји ќе биде народ благословен и дека од тој народ ќе се роди Спасителот на Светот, Месијата, Кој ќе биде вечен Цар, и Неговото Царство не ќе има крај. А Новиот завет е Завет на Спасителот [[Господ]] [[Исус Христос]] дека секој што ќе поверува во Него ќе живее вечно (Јвн. 3:16,36; 8:24), а останатите ќе си ја добијат заслужената казна (вечниот пекол). Секој што верува дека [[Господ]] [[Исус Христос]] е вистински [[Бог]] (Јвн. 1:1-3,14; 5:18,22,23; 8:24; 10:30-33; 14:7-9; 20:26-29; Лк. 5:17-26; Флп. 2:5-8) и не се надева на своите дела за спасение (Рим. 3:20; Еф. 2:8,9), туку на она што Христос го направи на крстот (1 Кор. 5:13; Гал. 3:13), нема да умре, но ќе има живот вечен, а вистинската спасоносна вера секогаш ќе биде пропратена со [[покајание]] (Лк. 24:46-48; Мат. 3:8; 4:17; Дела 3:19; 20:21; 2 Пет. 3:9). Покајанието е внатрешно свртување од љубовта за гревот кон живиот Бог (Дела 26:20), со копнеж за прошка (Пс. 51:1,9), за очистување (Пс. 51:2,7,10) и за послушност кон Божјите заповеди (Пс. 119:47,48), а резултатот од таа внатрешна промена ќе биде надворешно видлив (Мат. 7:21; Лк. 3:7-14; 1 Јвн. 2:4). Покајанието означува и спремност да се претрпи сѐ за Христос (Мат. 10:24-39; 16:24-26; Лк. 9:23-25; 14:25-33). Сето тоа, и верата и покајанието, е резултат на [[Свет Дух|нановораѓањето]] кое само Бог може да го направи (Јвн. 3:3,5; Езк. 36:25-27) - тие се дар од Бога (Еф. 2:8,9; Флп. 1:29; Дела 11:18; 2 Тим. 2:24,25). Библијата учи дека секој човек е грешен (Рим. 3:10-12,23) и дека никој не може да се оправда со своите дела (Рим. 3:20), па затоа Бог Синот (Исус Христос), Кој беше безгрешен (Евр. 4:15; 1 Пет. 2:22; 1 Јвн. 3:5), ја прими казната за сите гревови што некогаш ги извршиле сите вистински верници (минати, тогашни и идни), а Својата праведност им ја припиша на нив (2 Кор. 5:21). Верата е каналот преку кој се припишува Христовата праведност (1 Кор. 1:30; Флп. 3:9; Рим. 3:22,25), и само така човекот може да застане праведен пред Бога и да не биде осуден (Гал. 2:16; Јвн. 3:18; 14:6; Дела 10:43). Добрите дела се резултат на новото срце од Бога и Неговото делување во верниците (Езк. 11:19-20; 36:25-27; 2 Кор. 5:17; Гал. 5:22-23; Флп. 2:13; Јвн. 15:5), а не средство за заслужување спасение (Еф. 2:8-9). == Стар завет == Стариот завет е составен од 39 книги и се дели на пет основни делови: Книги на Законот (од 1 Мој. до 5 Мој), Историски книги (од Ис.Н. до Ест.), Поетски и поучни книги (од Јов до Песната над песните), Книги на големите пророци (од Иса. до Дан.) и Книги на малите пророци (од Ос. до Мал.). Најстарите книги во Библијата се Петте Мојсееви книги. Главната тема на Стариот завет е историјата на [[Израел]] и ветувањето за Месијата, Кој треба да произлезе од Израелската нација — специфично од лозата на [[цар Давид]]. Стариот завет започнува со создавањето на универзумот, а завршува околу 400 години пред првото доаѓање на [[Христос]]. Текот на историјата низ Стариот завет се движи вака: * Создавање на универзумот * Падот на човекот * Светска поплава која ја зафаќа сета планета земја — пресудата од страна на Бог * [[Авраам]], [[Исак]] и [[Јаков]] (Израил) — татковци на избраната нација * Историјата на Израел: ** Египетско ропство — 430 години ** Излез од Египет и талкање по пустината — 40 години ** Освојувањето на хананската земја — 7 години ** Ерата на Судиите — 350 години ** Обединето царство: Саул, [[Давид]] и [[Соломон]] — 110 години ** Разделено царство: Јуда (Јужно Царство) / Израел (Северно Царство) — 350 години ** Заробеништво во Вавилон — 70 години ** Враќање од Вавилонско ропство и обновување на земјата Израелска — 140 години Во Стариот завет, израелскиот народ е одбраниот Божји народ преку кого доаѓа Месијата т.е. Христос („Христос — Χριστός“ е старогрчкиот еквивален за „Месија — מָשִׁיחַ“). Ова е еден номадски народ, кој се движел околу [[Средоземното Море]], меѓу Евроазија и Африка, по течението на реките [[Еуфрат]], [[Тигар]] и [[Нил]].<ref name="ReferenceA" /> Татковци на Израелскиот народ се Авраам, Исак и Јаков (Израил), а Авраам потекнува од лозата на Сим, синот на [[Ное]] (1 Мој. 10,11). Во Стариот завет се појавуваат околу педесетина различни литературни видови: химни, молитви, историски записи, љубовна поезија, есеи, хронологија на родови, пророштва, реалистични приказни, разни изреки и друго. Приказните раскажуваат за верата, борбите, надежите и поразите на ликовите од еврејската заедница. [[Втората Мојсеева книга]] изобилува со чудесни настани: претворање на горката вода во слатка (2 Мој. 15:22-27), стапот во змија (2 Мој. 4:3; 7:10), правење сув пат среде [[Црвеното Море]] (2 Мој. 14). Но, најважен дел од оваа книга е моралниот кодекс на однесување или [[Десетте божји заповеди]], кои [[Мојсеј]] ги добива на [[Синајската Гора]] (2 Мој. 20). Делот наречен ''Поетски и поучни книги'' е најинтересен од литературна гледна точка. Содржи пет книги со различни содржини, а најдраматична е [[Повеста за Јов]], во која се зборува за Божјата правда. Јов бил прогласен за ''„човек непорочен, праведен, богобојаз­лив и кој го одбегнува злото“'' (Јов 1:1,8), и немало друг како него на Земјата. Тој е спореден со Ное и Даниил (Езк. 14:14-20), а исто така е прогласен и за својата духовна издржливост (Јак. 5:11). Тоа не значи дека Јов бил безгрешен (Јов 7:21; 13:26). Библијата вели дека ''„нема праведен ниту еден… сите згрешија“'' (Рим. 3:10,23; сп. Про. 7:20; 1 Јвн. 1:8,10) па затоа ''„преку делата на Законот пред Него нема да биде оправдан никој“'' (Рим. 3:20). Таа вели дека ''„Му поверува Аврам на Господ, и тоа му се засмета за праведност“'' (1 Мој. 15:6) и дека ''„еден е Бог, Кој ќе ги оправда обрезаните по вера и необрезаните преку вера“'' (Рим. 3:30). Верата им се смета за праведност на вистинските верници (Рим. 4:1-12; Рим. 3:22,28). Апостолот Павле им го напишал следново на верниците во Ефес: „''По благодат сте спасени пре­ку верата; и тоа не е од вас – туку дар Божји! Не е од дела, за да не се пофали не­кој''“ (Еф. 2:8,9). Но, кога Бог спасува некого, Тој не само што го оправдува грешникот, спасувајќи го од казната за гревот и овозможувајќи му да биде во рајот со Бог, туку го ослободува и од љубовта кон гревот. Затоа вистинската спасоносна вера секогаш ќе биде пропратена со побожност, послушност и добри дела како плод или резултат од спасението — поради тоа во Јак. 2:17 се вели дека „''верата, ако нема дела, сама по себе е мртва''“. Значи Јов преку верата е прогласен за праведник, бидејќи Исус, на крстот ја зема казната за гревовите на сите вистински верници (Јвн. 10:11; 1 Кор. 15:3; Еф. 5:25), не само на тие од Неговата смрт па наваму, туку и на тие пред Неговата смрт (Рим. 3:25,26; Евр. 9:15), а Својата праведност (безгрешниот живот што го живеел на земјата) им ја припишува на нив преку верата (Рим. 3:22; 2 Кор. 5:21; Флп. 3:9). Таа вистинска спасоносна вера на Јов била пропратена со побожен живот, бидејќи срцето на секој вистински верник е нановородено од страна на Светиот Дух (5 Мој. 30:6; Езк. 11:18-20; 36:25-27; Тит. 3:5; Гал. 5:22-23). Приказната иде вака. Дошол Сатаната кај Бог, и Бог му рекол дали го има забележано Јов, дека е непорочен, праведен и богобојазлив човек, кој се отстранува од злото (Јов 1:6-8). Сатаната одговорил дека причината поради која Јов е таков, е Божјиот благослов врз него: многу имот, здрави деца и заштита (Јов 1:9-10). Но, ако му се одземе сето тоа на Јов, тој ќе Го проколне Бог (Јов 1:11). Тогаш Бог се согласил Сатаната да го искуша Јов, само врз него да не крева рака и да не му ја зема душата (Јов 1:12). Тука почнуваат несреќите за Јов: ја губи стоката и слугите (Јов 1:14-17), а децата му загинуваат (Јов 1:18-19). На сето ова Јов одговара: <blockquote>„''Гол излегов од утробата на мајка ми, и гол ќе се вратам. Господ даде, Господ зеде. Благословено да биде Господовото име!“ — Јов 1:21'' </blockquote>Потоа Сатаната повторно оди кај Бога и добива дозвола да го искуша Јов со страшни рани по телото (Јов 2:1-7). После тоа, дури и сопствената жена на Јов му вели да Го проколне Бога и да умре (Јов 2:9). А Јов на тоа ѝ одговара:<blockquote>„''Говориш како безумна. Зар доброто да го примаме од Бога, а злото да не го поднесуваме?“ — Јов 2:10''</blockquote>И тогаш започнува филозофската расправа за Божјата справедливост меѓу Јов и неговите пријатели. Се изнесуваат разни тврдења за казните на Бога и нивната намена. Во оваа книга, се алудира на следново прашање: „Зошто вистинските верници кои живеат богоугоден живот страдаат? Зошто Бог го дозволува тоа?“. Бог сакаше да го докаже карактерот на вистинските верници, пред Сатаната и сите демони, ангели и луѓе. Бог дозволи Јов да биде искушуван од Сатаната и со тоа ја докажа Својата поента: Без разлика колкаво ќе биде страдањето на верникот или колку неразбирливо и незаслужено изгледа тоа, спасителната вера не може да се уништи! На крајот од приказната, Бог го благословува Јов, и му враќа двојно од сè што изгубил (Јов 42:10-17). Главната реалност на книгата е несфатливата мистерија за невиното страдање на вистинскиот верник. Бог наложил Неговите деца да одат во тага и болка, понекогаш поради: грев (4 Мој. 12:10-12), поправна казна (Евр. 12:5-12), зајакнување (2 Кор. 12:7-10; 1 Пет. 5:10), за откривање на Неговата утеха и благодат, па да можат и самите верници да бидат утешители (2 Кор. 1:3-7). Но понекогаш страдањето на светиите (вистинските верници) е неразбирливо, бидејќи тоа страдање е со небесна цел што луѓето не можат да ја разберат (2 Мој 4:11; Јвн. 9:1-3). Многумина филозофи ја користат оваа Библиска приказна за да расправаат на темата: Божја правда. [[Кјеркегор]] и [[Колаковски]] пред сè се занимавале со прашањето: „Зошто Творецот, во чии раце стои сè, би му се докажувал на Сатаната?“ Колаковски напишал пародија на ова дело под наслов „Разговори со ѓаволот“, а [[Гете]] ја искористил како вовед во својот [[Фауст]]. [[Песна над песните]] се вбројува меѓу најдобрите поетски остварувања на древните литератури. Таа е во форма на дијалог, и низ седум пеења даден е цел развој на љубовта. За разлика од двете искривени крајности на аскетската апстиненција и похотливата перверзија надвор од бракот, древната љубовна песна на Соломон ја возвишува чистотата на брачната наклонетост и романса. Песната ги засилува и е паралелна со другите делови од Светото Писмо што го прикажуваат Божјиот план за брак, вклучувајќи ја убавината и светоста на сексуалната интимност помеѓу сопругот и сопругата. Песната стои рамо до рамо со другите класични стихови од Светото писмо што зборуваат на оваа тема (1 Мој. 2:24; Пс. 45; Изр. 5:15-23; 1 Кор. 7:1-5; 13:1-8; Еф. 5:18-33; Кол. 3:18-19; 1 Пет. 3:1-7). Посланието до Евреите ја доловува сржта на оваа песна: „Бракот да се почитува од сите, и брачното легло да се пази неосквернето; а блудниците и прељубниците ќе ги суди Бог“ (Евр. 13:4). {{quote|Стави ме како знак на срцето<br /> како печат на раката своја<br /> зашто љубовта е силна како смрт<br /> а љубомората тврда како гроб!<br /> <small>''Песна над песните 8:6''</small>|sign=|source=}} После комплетирањето на Стариот завет, имало одприлика 400 години на тишина, во кои Бог ниту зборел преку некого, ниту пак боговдахновал некого да напише Божјо Слово. Таа тишина прекинала со доаѓањето на Јован Крстител, кој почнал да прогласува дека ветениот Господ и Спасител дошол. Пророците јасно зборувале за Новиот завет (Ерм. 31:31-34; Езк. 36:25-27) и за Месијата, чијашто жртва ќе овозможи Новиот завет да се воспостави (Иса. 9:6-7; 53:1-12). == Нов завет == [[Новиот завет]] е централното писмено свидетелство на [[христијанство]]то, во кое основната претставена личност е [[Исус Христос]]. Содржи 27 книги, и се дели на шест основни дела: [[евангелие|евангелија]] (Матеј, Марко, Лука, Јован), почетоци на христијанската црква (Дела Ап.), писма до конкретни цркви (од Рим. до 2 Сол.), пасторални писма (од 1 Тим. до Евр.), соборни писма (од Јаков до Јуда) и пророчка книга (Откровение). Напишан е на старогрчки јазик ([[коине]]), кој во тоа време бил широко застапен, иако Исус и Неговите ученици зборувале [[арамејски јазик]]. Главната тема на Новиот завет е Исус Христос (ветениот Месија од Стариот завет) и основањето на црквата. Новиот завет започнува со четирите евангелија: според Матеј, според Марко, според Лука и според Јован, иако тие не се најстарите списи во него.<ref>Група автори: Македонски јазик и литература, Просветно дело, 2006 г., стр. 229.</ref> Четирите евангелија го запишуваат Исусовото раѓање, живот, смрт, воскресение и вознесување. Иако евангелијата се занимаваат со истите случувања, тие од различни перспективи го прикажуваат најголемиот и најважниот настан на историјата — доаѓањето на Богочовекот (целосно Бог и целосно човек) Исус Христос. Матеј го гледа низ перспективата на Неговото царство; Марко го гледа низ перспективата на Неговото слугување; Лука го гледа низ перспективата на Неговата човечност; Јован го гледа низ перспективата на Неговата божественост. Книгата Дела Апостолски раскажува за влијанието на животот, смртта и воскресението на Господ и Спасителот — Исус Христос. Во книгата е запишано вознесението Христово, доаѓањето на Светиот Дух, раѓањето на црквата, проповедањето на евангелието од страна на апостолите и нивните помошници. Исто така, запишано е и основањето на цркви во Јудеја, Самарија и Римската Империја. Посланијата, пак, биле напишани до цркви и поединци, за да го објаснат значењето на личноста и делото на Исус Христос. Во нив се застапени и многу Библиски теми и доктрини, како на пример: искупението, оправдувањето, осветувањето, Божјата сувереност и човековата одговорност во спасението, службата на Светиот Дух, плодовите на вистинските христијани, духовните дарови, атрибутите на Бог, божествената природа на Христос итн. Новиот завет завршува со книгата Откровение, која почнува со отсликување на тековната црковна ера, а кулминира со Христовото враќање и воспоставување на Неговото земно милениумско царство, носејќи осуда за неверниците, а слава и благослов за верниците. После Христовото милениумско (илјадагодишно) царство, настапува конечниот суд, па следи вечната состојба. Сите вистински верници (старозаветни и новозаветни) од целата човекова историја, ќе влезат во конечната вечна слава која е подготвена за нив, а сите безбожници ќе бидат испратени во пеколот, на вечна казна. [[Откровението на Јован Богослов]] се нарекува уште и ''апокалипса''. Во него авторот ја опишува визијата која Бог му ја дава за конечната победата над злото и смртта. Овој дел од Новиот завет извршил најголема инспирација врз натамошната литература. Инаку, сите елементи од Новиот завет нашле свој одраз во европската уметност: во сликарството, литературата, музиката, скулптурата. [[Микеланџело]], [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Дирер]], [[Бах]] и многу други се инспирирале од темите на Библијата воопшто. ==Библијата како тема во уметноста и во популарната култура== ===Библијата и библиските мотиви како тема во книжевноста=== * „Аврамова жртва“ — македонска народна песна.<ref>''Македонски народни балади'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 45-46.</ref> * „Матеј, XXV, 30“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 43-44.</ref> * „Јован, I, 14“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 59-60.</ref> * „Салома“ (''Salome'') — драма на ирскиот писател [[Оскар Вајлд]].<ref name="raspored.hrt.hr">[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-02-26 Ovo je opera: Salome - Richard Strauss (пристапено на 26.2.2023)]</ref> * „Тројцата мудреци“ (англиски: ''The Magi'') — песна на ирскиот поет [[Вилијам Батлер Јејтс]].<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 89.</ref> * „Второто пришествие“ (англиски: ''The Second Coming'') — песна на Вилијам Батлер Јејтс.<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 105.</ref> * „Иродијада“ (француски: ''Hérodiade'') — [[драма]] во стихови на францускиот поет [[Стефан Маларме]].<ref>Стефан Маларме, ''Песме''. Београд: Култура, 1970, стр. 27-57.</ref> * „[[Страшниот суд]]“ — песна на унгарскиот поет [[Шандор Петефи]].<ref>Šandor Petefi, ''Sloboda i ljubav''. Beograd: Rad, 1969, стр. 62.</ref> * „Патувањето на кралевите“ (англиски: ''Journey of the Magi'') — песна на британскиот поет [[Т.С. Елиот]].<ref>T. S. Eliot, ''Selected Poems''. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 95-96.</ref> * „нова вера, нова библија“ — кус расказ на македонскиот писател [[Хигсов Бозон (писател)|Хигсов Бозон]] од 2011 година.<ref>Хигсов Бозон, ''Педерски Катахрезис'', Темплум, Скопје, 2011.</ref> * „Псалм 2“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 61.</ref> * „Псалм 3“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 62.</ref> * „Лот, брат Абрахамов“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 124-125.</ref> * „Запис за црвените ветрови“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 160.</ref> * „Библиски легенди“ — поетски циклус на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 337-350.</ref> * „Каин“ — песна на рускиот поет [[Александар Суворов (поет)|Александар Суворов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 223-224.</ref> * „На Вавилонската кула“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 74.</ref> * „Резиме“ — песна на полската поетеса Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 79.</ref> * „Лотовата жена“ — песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 179-180.</ref> ===Библијата и библиските мотиви како тема во филмот=== * „[[Самсон и Далила (филм од 1949)|Самсон и Далила]]“ (англиски: ''Samson and Delilah'') — американски [[филм]] од 1949 година, во [[режија]] на [[Сесил Б. Демил]].<ref>[http://raspored.hrt.hr/ HRT (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „[[Евангелие по Матеј (филм)|Евангелие по Матеј]]“ — италијански [[филм]] од [[1964]] година, во [[режија]] на [[Пјер Паоло Пазолини]].<ref>„Страдањата на Исус - инспирација за режисерите“, ''Антена'', број 825, 17.4.2014, стр. 10.</ref> * „[[Содома и Гомора (филм од 1962)|Содома и Гомора]]“ — филм на режисерот [[Роберт Олдрич]] од 1962 година. * „[[Сало или 120 дена на Содома]]“ (италијански: ''Salò o le 120 giornate di Sodoma'') - филм на италијанскиот писател [[Пјер Паоло Пазолини]] од 1975 година.<ref>Valerio Magreli, „Biografska beleška“, во: Pjer Paolo Pazolini, ''Put i nebo''. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 93.</ref> ===Библијата и библиските мотиви како тема во класичната музика=== * „Салома“ (''Salome'') — [[опера]] на германскиот композитор [[Рихард Штраус]].<ref name="raspored.hrt.hr"/> ===Библијата и библиските мотиви како тема во популарната музика=== * „Псалм“ - песна на македонската група [[Баклава (музичка група)|Баклава]] од 2008 година.<ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Одење по водата“ (англиски: ''Walk On The Water'') - песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Криденс Клирвотер Ривајвал]] (''Creedence Clearwater Revival'')“ од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Creedence-Clearwater-Revival/master/55267 DISCOGS, Creedence Clearwater Revival ‎– Creedence Clearwater Revival (пристапено на 23.12.2017)]</ref> * „Библијата на Гидеон“ (англиски: ''Gideon's Bible'') - песна на американскиот рок-музичар [[Џон Кејл]] (''John Cale'') од 1970 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2EF0vSV2-TI YouTube, John Cale - Gideon's Bible (пристапено на 13.2.2018)]</ref> * „Добриот Самариќанец“ (англиски: ''Good Samaritan'') — песна на британската рок-група [[Килинг џоук]] (''Killing Joke'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/15580-Killing-Joke-Revelations Killing Joke – Revelations (пристапено на 25.1.2023)]</ref> * „Содома и Гомороутре“ (англиски: ''Sodom & Gomorrow'') - песна на јамајската [[реге]]-група [[Конгос]] (''Congos'') од 1977 година.<ref name="discogs.com">[https://www.discogs.com/The-Congos-Heart-Of-The-Congos/master/37159 DISCOGS, The Congos ‎– Heart Of The Congos (пристапено на 27.6.2019)]</ref> * „Ковчегот со божјите заповеди“ (англиски: ''Ark Of Covenant'') - песна на Конгос од 1977 година.<ref name="discogs.com"/> * „Левијатан“ ([[англиски]]: ''Leviathan'') - музички албум на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Мастодон (хеви метал група)|Мастодон]] (''Mastodon'') од 2004 година.<ref>[https://www.discogs.com/Mastodon-Leviathan/release/1455897 Discogs, Mastodon – Leviathan (пристапено на 28 јануари 2021)]</ref> * „Светата библија“ (англиски: ''The Holy Bible'') — музички албум на британската рок-група [[Меник стрит причерс]] (''Manic Street Preachers'') од 1994 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/102205-Manic-Street-Preachers-The-Holy-Bible Manic Street Preachers – The Holy Bible (пристапено на 12.3.2023)]</ref> * „Адам го одгледа Каин“ (англиски: ''Adam Raised A Cain'') - песна на американскиот рок-музичар [[Брус Спрингстин]] (''Bruce Springsteen'') од 1978 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S8dCdiDk2ew YouTube, Bruce Springsteen - Darkness on the Edge of Town (1978) - Full Album (пристапено на 17.12.2017)]</ref> * „Разбуди ме на судниот ден“ (англиски: ''Wake Me Up On Judgment Day'') - песна на британскиот [[Поп-музика|поп]]-музичар [[Стив Винвуд]] (''Steve Winwood'') од 1986 година.<ref>Steve Winwood, ''Back in the High Life'', Cai 9199, Jugoton.</ref> * „Јас сум воскресението“ (англиски: ''I Am The Resurrection'') - песна на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[Стоун Роузис]] (''The Stone Roses'') од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Stone-Roses-The-Stone-Roses/master/12458 Discogs, The Stone Roses ‎– The Stone Roses (пристапено на 30.7.2019)]</ref> * „Одбројување до Армагедон“ (англиски: ''Countdown To Armageddon'') - песна на американската [[рап]]-група [[Паблик енеми]] (''Public Enemy'') од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/Public-Enemy-It-Takes-A-Nation-Of-Millions-To-Hold-Us-Back/master/30296 DISCOGS, Public Enemy ‎– It Takes A Nation Of Millions To Hold Us Back (пристапено на 25.8.2019)]</ref> * „Една света библија“ (англиски: ''One Holy Bible'') - песна на американската [[Хардкор панк|хард-кор]] група [[Реган Јут]] (''Reagan Youth'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oucuc6uis3s YouTube, Reagan Youth - One Holy Bible (пристапено на 5.2.2018)]</ref> * „Мојсиј Законодавецот“ (англиски: ''Mosè The Lawgiver'') - композиција на италијанскиот [[композитор]] [[Енио Мориконе]] (''Ennio Morricone'').<ref>[https://www.discogs.com/Ennio-Morricone-The-Best-Of-Ennio-Morricone/release/9311871 DISCOGS, Ennio Morricone ‎– The Best Of Ennio Morricone (пристапено на 31.8.2019)]</ref> == Надворешни врски == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Bible_translations_into_Macedonian Bible translations into Macedonian] [[Преводи на Библијата на македонски јазик]] * [http://agapi.mk/sveto-pismo/ Библија на македонски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140830100614/http://agapi.mk/sveto-pismo/ |date=2014-08-30 }} * [http://www.svetopismo.com.mk Библијата на македонски и други јазици] * [[s:Библија|Библијата на Викиизвор]] == Наводи == {{наводи}} {{Библиски книги}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Библија| ]] rimc4co9fe0tqj9nxqbb522o9dji0mj 0 4694 5560912 5541920 2026-05-17T22:55:48Z ГП 23995 /* Дождот како тема во книжевноста */ дополнување 5560912 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} {{Време (метеорологија)}} [[File:Rain in Coronel Fabriciano MG.JPG|thumb|right|275px|Дожд — [[Бразил]].]] '''Дожд''' — течен врнеж, за разлика од нетечните видови врнежи како што се [[снег]], [[град (метеорологија)|град]] и [[лапавица]]. На земјата, дождот паѓа на површината кога кондензацијата на [[Атмосфера|атмосферската]] водена пареа создава водени капки доволно тешки за да паднат. Два процеси, кои е можно да дејствуваат заедно, може да го презаситат воздухот што ќе доведе до паѓање дожд: ладење на воздухот или додавање на [[водена пареа]] на [[воздух]]от. Вирга е врнеж што почнува да паѓа кон земјата, но испарува пред да ја достигне површината на земјата, тоа е еден од начините воздухот да стане презаситен.Врнежите се формираат со судир со други дождовни капки или ледени [[кристал]]и во [[облак]]от. Дождовните капки варираат во големина од сфероидна, кружна форма за поголемите капки,до мали топчиња за помалите капки. Движењето на влагата покрај тридимензионалната [[Температура|температурна]] зона и разликата во влажноста позната како атмосферски фронт, е главниот метод во создавањето дожд. Ако има доволно влага и нагорно движење, врнежите паѓаат од [[атмосферско струење|струевитите]] облаци (тие со силно нагорно вертикално [[движење]]) како што се кумулонимбуси (невреме со грмотевици) којшто можат да се подредат во тесни дождовни појаси. Во планинските места, можни се поројни дождови каде што надолниот ветар е зголемен во спроти [[Ветар|ветровите]] страни на теренот на [[надморска височина]] која што ја тера влажноста на воздухот да кондензира и паѓа како дожд, долж [[планина]]та.Во заветрената страна на планините, може да опстојува [[пустинска клима]] заради сувиот воздух предизвикан од надолните ветрови коишто предизвикуваат загревање и сушење на воздушната маса. Движењето на монсунската зона на [[притисок]] или интертропска конвергентна зона, носи врнежливи сезони во [[Савани|саванските]] [[Клима|клими]]. Дождот е основен извор на слатките води за поголемиот дел од светот, овозможувајќи соодветни услови за различни еко-системи, како и [[вода]] за [[Хидроцентрала|хидроцентралите]] и за наводнување на [[Земјоделство|земјоделските]] култури. Врнежите се мерат со користење на [[дождомер]]. Количината на врнежи се предвидува активно со метеоролошки [[радар]] и пасивно со сателитски [[Метеорологија|метеоролошки]] станици. Ефектот на урбана топлинска [[оаза]] предизвикува зголемени врнежи, и количински и во интензитет, во насока на ветрот во градовите. [[Глобалното затоплување]], исто така, предизвикува промени во начинот на врнежите, вклучувајќи ги и дождливите временски услови низ источна [[Северна Америка]] и сувите временски услови во [[Тропски појас|Тропскиот појас]]. Врнежите се главен составен дел на водениот циклус, и се одговорни за насобирањето на најголемиот дел од слатките води на планетата. Просечната количина глобални годишни врнежи изнесува 990&nbsp;mm. Климатските системи за класификација, како што е [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата климатска класификација]], ги користат просечните годишни врнежи за да направат разлика помеѓу различните климатски режими. [[Антарктик]]от е најсувиот континент на земјата. Познато е или се претпоставува дека дождот на другите [[Планета|планети]] е составен повеќе од [[метан]], [[железо]], [[неон]] и [[сулфурна киселина]] отколку од вода. == Формирање == === Воздух заситен со влага === Воздухот содржи водена пареа и количината на вода во дадена маса на сув воздух, позната како „мешан однос“ се мери во грамови вода на килограм сув воздух (g/kg). Количината на влажност во воздухот често се нарекува релативна влажност, што е процентот на вкупната водена пара во воздухот што може да опстојува на одредена температура на воздухот. Колку водена пара може да содржи еден дел од воздухот пред да стане заситен (100% релативна влажност) и да формира облак (група видливи и мали водени и ледени честички што лебдат над површината на земјата) зависи од неговата температура. Потоплиот воздух може да содржи повеќе водена пара отколку постудениот воздух пред да стане заситен.Според тоа еден од начините да се засити дел од воздухот е да се излади. Точката на росење е температурата на која дел од воздухот мора да биде изладен за да стане заситен. Има четири главни постапки за ладење на воздухот до неговата точка на росење: адиабатско ладење, кондуктивно ладење, радиационо ладење и испарувачко ладење. Адриабатското ладење се појавува кога воздухот се крева и се шири. Воздухот се крева поради [[струење]], атмосферско движење со големи размери или физичка бариера како планини (орографско кревање на воздухот ). Кондуктивното ладење се појавува кога воздухот доаѓа во контакт со поладна површина, ако е однесен од ветот од водена површина на ладна земја. Радиационото ладење се појавува поради емисијата на инфрацрвено [[зрачење]] или од воздухот или од под површината. Испарувачкото ладење се јавува кога се додава влажност во воздухот со испарување коешто ја тера температурата на воздухот да се лади до нејзината најниска температура или додека да се добие заситување. Главните начини да се зголеми водената пара во воздухот се: ветрова конвергенција во местата со нагорно движење, врнење вирга, вода што испарува од површината на океаните преку дневното загревање, водните површини или [[Мочуриште|мочуришта]], испарувањето од растенијата, ладен или влажен воздух што се движи над загреана вода, или воздухот што се крева над планините. Водената пара обично почнува да кондензира во кондензирачко јадро како прашина, мраз и сол за да формира облаци. Високите делови од атмосферските фронтови( коишто се тридимензионални по природа) ги тераат широките места на нагорно движење во атмосферата на земјата да го формираат горниот дел од облаците како што се алтростратуси или циростратуси. Стратус е стабилен облак што се формира кога ладна стабилна воздушна маса ќе биде заробена под топла воздушна маса. Исто така може да се формира заради кревањето на адвекциона магла во ветровити услови. === Спојување === Спојување се појавува кога водените капки се спојуваат за да создадат поголеми водени капки или кога водените капки замрзнуваат во ледени кристали што е познато како [[Бергеронов процес]]. Воздушниот отпор најчесто предизвикува водените капки во облакот да останат неподвижни. Кога ќе се појави воздушна турболенција, водените капки се судруваат, создавајќи поголеми капки. Како што се спуштаат овие големи водени капки спојувањето продолжува и исто така капките стануваат доволно тешки за да го совладаат воздушниот отпор и паѓаат како дожд. Спојувањето главно и најчесто се случува во облаци над точка на замрзнување, и познато е како топол дождовен процес. Во облаци под точка на мрзнење, кога ледените кристали достигнуваат доволна маса тие почнуваат да паѓаат. Ова најчесто бара поголема маса од спојувањето што се појавува меѓу кристалите и соседните водени капки. Овој процес зависи од температурата, затоа што смрзнатите капки вода опстојуваат само во облак што е под точка на смрзнување. Покрај тоа, поради големите температурни разлики помеѓу облакот и земјата како што паѓаат овие ледени кристали можат да се стопат и да создадат дожд. Дождовните капки имаат големини што се движат од 0,1&nbsp;mm до 9&nbsp;mm во [[пречник]], а над таа големина тие се расцепуваат. Помалите капки се викаат росни капки и имаат сферична форма. Како што дождовната капка се зголемува, нејзината форма станува покружна и со најголемиот просек се соочува со следниот воздушен млаз. Големите дождовни капки стануваат значително сплеснати на долниот дел како лебчиња од хамбургер; оние што се многу големи имаат форма на палачинка. Спротивно од распространетото верување, нивната форма не е како од солза. Најголемите дождовни капки беа забележани над [[Бразил]] и [[Маршалски Острови|Маршалските острови]] во 2004&nbsp;г. Некои од нив беа поголеми од 10&nbsp;mm (0.39&nbsp;in). Големината на капките е објаснета со кондензацијата на големите честички чад, или со судири помеѓу капки во мали региони со особено висок процент на течна вода. Интензитетот и траењето на врнежите обично е обратнопропорционално т.е невремиња со голем интензитет најчесто траат кратко и невремиња со помал интензитет траат долго. Дождовните капки коишто се придружени со град што се топи обично се поголеми од другите дождовни капки. Дождовните капки влијаат на нивната крајна брзина, што е поголема за поголемите капки, што се должи на нивната поголема маса што ги влече. На морско ниво без ветар, дожд од 0,5&nbsp;mm се судира со 2m во [[секунда]], додека поголемите капки од 5 мм со околу 9m во секунда. Звукот на дождовните капки што удираат во водата е предизвикан од меурчињата воздух што осцилираат под вода. МЕТАР кодот за дожд е РА (RA), додека кодирањето на рој дождови е СХРА (SHRA). === Причини === Стратусите се (широк обрач на врнежи со релативно сличен интензитет) динамични врнежи (струевити врнежи што се дождливи, со големи промени во интензитетот за кратко време) што се појавуваат како последица на бавното искачување на воздухот во синоптичките системи како и во близина на ладните фронтови и блиску и долж површината на топлите фронтови. Слично искачување е забележано и околу тропските циклони надвор од ѕидот на окото на ураганот, и врнежите во форма на запирка околу [[вонтропски циклон|вонтропските циклони]]. Променливост на времето може да се најде долж фронтот на оклузија, со можни невремиња со грмотевици но најчесто нивниот тек е придружен со влажност на воздушната маса. Фронтот на оклузија најчесто се формира околу места со развиен низок притисок. Тоа што го дели дождот од другите врнежи како што се топчињата мраз и снегот е присуството на дебел слој на воздух горе, што е над точката на топење на водата, што ги топи смрзнатите врнежи пред да ја достигнат земјата. Ако има тенок слој близу до површината што е под точката на смрзнување , ќе се појави смрзнат дожд ( дожд што замрзнува во контакт со површината во средини со ниски температури). Градот станува се поретка појава кога нивото на замрзнување во атмосферата надминува 11.000 стапки (3.400m) над нивото на земјата. == Струење == [[Атмосферско струење|Струевитиот дожд]], или врнежот во вид на дожд, се создава од струевити облаци, т.н комулонимбус или кумулус конгестус. Паѓа како дожд со брза промена во интензитетот. струевитите врнежи паѓаат над одредено место за релативно кратко време, затоа што струевитите облаци имаат ограничена хоризонтална ширина. Повеќето врнежи во тропскиот појас се струевити, сепак, беше укажано дека се појавуваат и стратусните врнежи исто така. Атмосферскиот талог (помал град) и градот предизвикуваат [[струење]]. Во местата со средна географска ширина, струевитите врнежи се повремени и често придружени со фронтови слични на облачни појаси како што се ладни фронтови, тешки бури и топли фронтови. === Орографски врнежи === Орографски врнежи се појавуваат на спротиветровите страни на планините и се предизвикани од зголеменото движење на влажен воздух низ планинскиот срт, што резултира со адиабатско ладење и кондензација. Во планинските делови од светот изложени на постојани ветрови(на пример пасати) најчесто преовладува повлажна клима наспроти страната на планината, отколку во заветрената страна или страната на насоката на ветрот. Влагата е отстранета со орографското кревање на воздухот, оставајќи посув воздух на надолната и затоплена заветрена страна каде се наидува на дождовна сенка. На Хаваи, Монт Вијалај на островот Кауаи забележлив е по неговите екстремни врнежи, и има втора највисока просечна количина годишни врнежи на земјата со 460 in(12.000mm). Системите познати како Кона невремиња и влијаат на земјата со силни ветрови помеѓу Октомври и Април. Локалните клими значајно варираат во зависност од нивната топографија, се делат на спротиветрени (Колаи) и заветрени региони (Кона) сместени на локации слични на високите планини. Спротиветровите страни свртени на исток од североисточните пасати добиваат многу повеќе дожд; заветрените страни се посуви и посончеви со помалку дожд и помала облачност. Во Јужна Америка, планинскиот венец Анди ја блокира Тихоокеанската влага што пристигнува на континентот, резултирајќи со пустинска клима во насоката на ветрот низ западна Аргентина. Веригата Сиера Невада го создава истиот ефект во Северна Америка создавајќи го Големиот басен и пустината Мохаве. === Во тропскиот појас === Влажната или дождлива сезона е време од годината што трае еден или повеќе месеци, кога паѓа поголемиот број просечни годишни врнежи во регионот. Терминот зелена сезона исто така понекогаш се користи како [[еуфемизам]] од туристите. Местата со влажни сезони се распространети низ делови од тропскиот појас и суптропскиот појас. Саванските клими и местата со монсунска маса имаат влажни лета и суви зими. Тропските дождовни шуми во потесна смисла на зборот немаат влажни или суви сезони, бидејќи нивните врнежи се еднакво распределени во текот на годината. Некои места со нагласени дождливи сезони ќе го дочекаат прекинувањето на дождот среде сезона кога интертропската зона на конвергенција или монсунот ќе се движат во насока на половите на земјата од нивната локација во текот на средината од топлата сезона. Кога влажната сезона ќе се појави во текот на топлата сезона или лето, дождот главно паѓа во доцното попладне и раните вечерни часови. Влажната сезона е време кога се подобрува квалитетот на воздухот, се подобрува квалитетот на слатката вода и растителноста значително расте. Тропските циклони, извори на многу силни дождови се состојат од големи воздушни маси широки неколку стотини милји (160,9&nbsp;км) со висок притисок во центарот, и ветрови што дуваат особено кон центарот на секој во насока на стрелките на часовникот, (јужната полутопка) или спротивно од стрелките на часовникот (северната полутопка). Иако циклоните можат да си го земат своето во животи и личен имот, тие можат да бидат важен фактор во масата на врнежи на местата каде што влијаат, како и што можат да донесат многу потребни врнежи во други суви региони. Местата што се на патот на циклонот можат да ја добијат во нивната годишна вредност на врнежи. === Влијанието на човекот === Ситните посебни материи создадени од издувните гасови на автомобилите и други човечки извори на загадување формираат јадро на кондензација во облакот што води до создавање на облаци и ја зголемува можноста за дожд. Како што честите патувања и комерцијалниот сообраќај, предизвикуваат да се зголеми загадувањето, во текот на неделата, можноста за дожд се зголемува: го достигнува врвот во Сабота, по пет дена од неделата, загадувањето е зголемено. Во многу населените места што се на крајбрежјето како што е Источното крајбрежје на САД, ефектот може да биде драматичен. Постои голема шанса за дожд поголема за 22% во сабота отколку во понеделник. Ефектот на урбана топлинска оаза ги затоплува градовите од 0,6&nbsp;°C до 5,6&nbsp;°C ,повеќе од околните предградија и рурални средини. Оваа голема жештина води до зголемено нагорно движење коешто може да предизвика дополнителни врнежи и невремиња. Стапките на врнежи во градовите во насока на ветерот се зголемени помеѓу 44% и 116%. Делумно како резултат на ова затоплување, месечните врнежи се за околу 28% поголеми помеѓу 32 км и 64 км во насока на ветрот на градовите, споредени со спротиветровите. Некои градови предизвикуваат зголемување на вкупните врнежи за 51%. Зголемените температури водат до зголемено испарување кое што води до повеќе врнежи. Врнежите најчесто се зголемени во места северно од [[30° СГШ]] од 1900 г. до 2005 г. но се намалени низ тропскиот појас од 1970г. Општоземено нема статистичко значајна глобална тенденција во врнежите последниот век, иако тенденциите многу варираа во различни региони и одвреме на време источните делови од Северна и Јужна Америка, северна Европа и северна и Средна Азија, станаа посуви. Имаме зголемување во бројот на тешки врнежи низ многу области во текот на последниот век како и на зголемување на сушите од 1970 тите години особено во [[тропски појас|тропскиот]] и суптропски појас|суптропскиот појас. Промените во врнежите и испарувањето на океаните се докажани со зголемената соленост на водите на областите средно и далеку оддалечени од екваторот (покажувајќи повеќе врнежи) заедно со зголемената соленост во земјите близу до екваторот (покажувајќи помалку врнежи а повеќе испарување). Преку границите на САД вкупните годишни врнежи се зголемени за просечна стапка од 6.1% за еден век од 1900г, со најголеми зголемувања во Источниот Јужен централен климатски регион (11,6% за век) и на Југот (11,1%). Хаваи е единствениот регион што покажа намалување (-9.25%). Најуспешните обиди за влијание на времето вклучуваат создавање облаци што вклучуваат техники што се користат за да се зголеми врнежливоста во зима на планините и да ја потисне појавата на град. == Одлики == === Начини === Дождовните облачни појаси се облаци и врнежливи места каде што врнежите се значително продолжени. Дождовните облачни појаси можат да бидат стратуси и струевити, а се создадаваат од разликите во температурата. Кога ќе се забележат на атмосферски радар овие продолжени врнежи се однесуваат како линиска структура. Дождовните облачни појаси пред топлите фронтови на оклузија и пред топлите фронтови се придружени со слабо нагорно движење, и имаат тенденција да бидат широки и во облик на облак стратус. Дождовните облачни појаси создадени близу и пред ладни фронтови,можат да предизвикаат торнада. Дождовните облачни појаси придружени со ладни фронтови можат да бидат опкружени со бариери од планините, вертикални на фронтовата ориентација што се должи на формирањето на ниско ниво на препреки со млазова вода. Појасите со невреме можат да се формираат на границата на морското ветре и Земјиното ветре ако има присутно доволно влага. Ако дождовните облачни појаси на морското ветре станат доволно активни пред ладниот фронт, тие можат да ја покријат локацијата со ладен фронт. Кога циклонот ќе предизвика оклузија, ќе се создаде зона на притисок на топлиот горен воздух или ,,тровал’’ на кратко, од силните јужни ветрови на источната периферија што ротираат нагоре околу североисточно и крајнозападна периферија( познато како топол појас) што ја присилува површинската зона на притисок да продолжи во ладна зона со слично извивање на окулацијата.Тровалот создава дел од циклонот на окулација познат како комахед (comma-head) што се должи на формата на запирка на средната тропосферска облачност што ја придружува. Исто така може да биде центар на обилни врнежи со можни грмотевици ако атмосферата низ тровалот е доволно нестабилна за [[атмосферско струење]]. Спојувањето со комахед начин на врнење на вонтропскиот циклон може да донесе значајна количина дожд. Зад вонтропските циклони во есен и зима дождовните појаси можат да се формираат во насока на ветрот или како релативно топли маси од вода како Големите Езера . Насоката на ветрот на островите може да се развие како линии на врнежи и невремиња со грмотевици, заради ниското ниво на приближување на ветрот со краевите на островот. Bo (Оffshore) Калифорнија ова било забележано како резултат на ладните фронтови. Дождовите облачни појаси во тропските циклони се накривени во насоката. Тропските циклонски дождовни облачни појаси содржат врнежи и бури со грмотевици што заедно со ѕидот на окото и окото на ураганот сочинуваат ураган или тропска бура. Проширеноста на дождовните облачни појаси околу тропскиот циклон може да помогне да се одреди интензитетот на циклонот. === Киселост === Водородниот показател (ph) на дождот варира, особено заради нивното потекло. На американскиот Источен брег, дождот што потекнува од Атлантскиот Океан обично има ph 5.0 – 5.6 ; дождот што доаѓа пред континенталниот фронт од запад има ph од 3.4 – 4.8 и локалните невремиња можат да имаат ph пониска од 2.0 . Дождот станува кисел првенствено заради присуството на две силни киселини, сулфурната (H2SO4) и азотната киселина (HNO3). Сулфурната киселина настанува од природни извори како што се вулканите и мочуриштата ( сулфурот намалува бактерии) и антропогени извори како што се согорување на фосилните горива и рудници каде што е присутен H2S. Азотната киселина се произведува од природни извори како секавици, почвени бактерии, пожарите во природата; исто така настанува интрогено со согорување на фосилни горива и од електричните централи. Во последните 20&nbsp;г. Концентрацијата на азотната и сулфурната киселина се зголеми во дождовната вода коешто можеби заради значајното зголемување на амонијак ( најверојатно како амонијак од сточарството) што влијае како амортизер во киселиот дожд и растењето на ph вредноста. === Кепенова класификација === [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата климатска класификација]] зависи од просечните месечни температура и врнежи. Најчесто употребуваната форма на Кепеновата класификација има пет главни типови обележја од А до Д. Поточно, основните типови се А - тропска, Б - сува, В - топла средна географска ширина, Г - ладна географска ширина и Д - поларна. Петте основни класификации понатаму можат да бидат поделени во споредни класификации како : [[дождовна шума]], [[монсун]], [[тропска савана]], влажна [[суптропска клима]], [[влажна континентална клима]], [[океанска клима]], [[средоземна клима]], [[степи]], [[субарктичка клима]], [[тундра]], поларен [[вечен мраз]], [[пустина]]. За дождовните шуми карактеристични се обилните врнежи, со минимум нормални годишни врнежи помеѓу 1.750 мм (69&nbsp;in) and 2.000mm(79&nbsp;in) Тропска савана е праерија биом што се најдува во полу суви до полу влажни климатски региони на суптропски и тропски ширини, со дожд помеѓу 750mm (30&nbsp;in) и 1.270 мм годишно. Тие се протегаат низ Африка и може да се најдат и во Индија, во северните делови на Јужна Америка, Малезија и Австралија. Сувата суптропска климатска зона, зимските денови ги поврзува со многу невремиња со што западните ветрови се насочуваат од запад кон исток. Најголемиот број од летните дождови се појавуваат во текот на бурите и од повремените тропски циклони . Сувата суптропска клима се протега на источната страна на континентите, оддалечени од екваторот на географска ширина грубо помеѓу 20о и 40о . Океанската (или морска) клима најчесто се наоѓа низ западниот брег на средна географска ширина на сите континенти, се граничи со ладните океани како и со Југисточна [[Австралија]] и е придружена со обилни дождови во текот на годината. Средоземниот климатски режим ја претставува климата на земјиштето во [[Средоземје|средоземниот]] базен, делови на западна Северна Америка, делови од западна и [[Јужна Австралија]], во југозападна [[Јужна Африка]] и во делови на централен [[Чиле]]. Климата се одликува со жешки, суви лета и ладни, влажни зими. Степа е сува прерија. Субарктичките клими се ладни со трајни замрзнати почви и малку врнежи. === Мерење === === Дождомери === Стандарниот начин на мерење дождови или снег е со стандардниот дождомер, којшто може да биде со 100&nbsp;mm – пластичен или со 200&nbsp;mm – метален. Внатрешниот цилиндар се полни со 25&nbsp;mm дожд,со слевање течност во надворешниот цилиндар. Пластичните мерачи се обележани на надворешниот цилиндар со резолуција до 0.25mm додека металните мерачи вклучуваат употреба на прачка со соодветните 0.25mm обележувања. Откога ќе се наполни внатрешниот цилиндар, внатрешната количина е исфрлена па надворешниот цилиндар е наполнет со останатиот дожд, додека да ја снема целата течност, па ги забележуваме измерените резултати. Други типови на мерачи ги вклучуваат познатиот клинест мерач (најевтиниот и најкршливиот дождомер), типинг букет (tipping bucket) и мерачкиот дождомер. За тие што сакаат да го мерат дождот на најевтин начин, цилиндрична конзерва со рамни страни може да служи како дождомер ако е оставена на отворено, но неговата точност ќе зависи од линијарот што се користи за да се измери дождот. Секој од овие дождомери со доволно вештина може да биде направен дома. Кога се мерат врнежите, постојат различни мрежи низ САД и секаде каде што мрежите за дожд можат да бидат доставени со интернетот како што се ЦоЦоРАХС(CoCoRHAS) или ГЛОБЕ ( GLOBE). Ако мрежата не е достапна во местото каде што некој живее, најблиската локална метеоролошка станица или главната метеоролошка станица сигурно ќе се заинтересира за мерењето. Еден милиметар дожд е соодветен на еден литар вода на метар квадратен. Ова ја прави едноставна потребата за пресметување на водата во земјоделските култури. === Истражување во далечина === Една од главните употреби на временскиот радар е да може да ја отцени количината на врнежи што паѓаат над големите базени за хидролошки намери. На пример : контролирање на поплавите на реките, управување со одводните канали и градење на брани се област каде што урбанистите ги употребуваат собраните податоци за дождовите. Радарското пронаоѓање врнежи ги проценува податоците за површинските станици коишто може да се употребат за градација. За да се произведат радарски собрани податоци, стапките на дождовите над одредена точка се проценуваат со користење на вредноста на рефлективните податоци на поединечни точки на координантната мрежа која гласи: Z=ARb, Каде што Z ја означува радарската рефлективност, R ја претставува стапката на дождови, и A и b се согласки. Сателитското прогнозирање дождови ја проценува употребата на пасивни микробранови инструменти надвор од поларното орбитирање, како и до геостационарните временски сателити, за индиректно да ги мерат стапките на дождови. Ако некој сака да ги измери насобраните дождови во одреден временски период, тој , мора да ги собере сите акумулирани податоци од секоја координантна мрежа во тоа место и во тоа време. ===Интензитет=== Интензитетот на дождот се класифицира спиред стапката на врнежи: * Лесен дожд – кога стапката на врнежи е < 2.5&nbsp;mm (0.098&nbsp;in)на час * Умерен дожд – кога стапката на врнежи е помеѓу 2.5мм(0.098&nbsp;in) – 7.6mm (0.30&nbsp;in) или 10mm (0.39&nbsp;in) на час * Тежок дожд – кога стапката на врнежи е > 7.6mm (0.30&nbsp;in) на час или помеѓу 10mm (0.39&nbsp;in) и 50mm (2.0&nbsp;in) на час * Разорен дожд – кога стапката на врнежи е > 50mm (2.0&nbsp;in) на час ===Период на повратност=== Веројатноста или можноста за настан со одреден интензитет и траење се вика период на повратност или честота. Интензитетот на бурата може да биде предвиден за кој било период на повратност, а траењето на бурата од табелите засновани на историски податоци за местото. Терминот бура 1 во 10 години опишува дожд што е редок и можно е да се појави само еднаш на секои 10 години; па затоа има можност од 10% секоја година. Дождот ќе биде пообилен и поплавата ќе биде полоша отколку најлошата бура очекувана во која било година. Терминот бура 1 во 100 години опишува дожд којшто е екстремно редок и којшто е можно да се појави само еднаш во векот, па има можност од 1% во секоја година. Дождот ќе биде екстремен и поплавата ќе биде полоша од едната бура во 10 години. Како со сите можни настани можно е, иако изгледа невозможно да се случи, повеќекратна ,, бура една во 100 години’’ во една година. ===Прогноза=== Квантитативната прогноза на врнежите( скратено КПВ) е очекуваната површина на течни врнежи собрани во текот на одреден временски период над одредено место. КПВ ќе биде одреден кога мерлив тип на врнежи што го достигнува максималниот праг ќе биде предвиден за секој час во текот на важечки период на КПВ. Прогнозирањето врнежи се стреми да биде обврзано со синоптички часови како што се 0000, 0600, 1200, 1800 ГТМ (GTM). Тренот на КПВ се разгледува со употреба на топографија или врз основа на климатолошкиот начин на врнење од надгледувањето со ситни детали. Почнувајќи од стедината на доцните 1990-ти КПВ беа користени во хидролошки модели на прогнозирање за да предизвикаат влијание врз реките низ САД. Прогнозирачките модели покажуваат значајна чувствителност на нивоата на влажност во граничниот планетарен слој или во најниските нивоа на атмосферата што се намалува со висината. КПВ може да биде создаден од квантитативни прогнозирачки количини или квалитативни, прогнозирајќи ја можноста за одредена количина. Радарските метафорички , прогнозирачки техники покажуваат поголема стручност отколку прогнозирачките модели во 6 до 7 часа од времето на сликата на радарот. Прогнозирањата можат да бидат потврдени со мерењето со дождомерот , проценување со временски радар или комбинација од двата. Различни бодови за стручност можат да бидат одредени за мерење на вредноста на прогнозата на врнежи. == Влијание == '''Ефект врз земјоделството''' Врнежите особено дождот имаат драматичнен ефект врз земјоделството. На сите растенија им треба барем малку вода за да преживеат затоа дождот (најефикасниот начин за наводнување) е важен за земјоделството. Додека секојдневниот начин на врнење обично е неопходен за одржување на растенијата, премногу или премалку, може да биде лош. Сушата може да ги уништи земјоделските култури и да ја зголеми ерозијата; додека додека преголемата влажност на времето може да предизвика размножување на штетни габи.На растенијата им треба различни количини дожд за да преживеат. На пример некои кактуси бараат мала количина вода, додека на тропските растенија им треба над 254&nbsp;см дожд годишно за да преживеат. Во местата со влажни и суви сезони, [[хранливите материи]] од земјата може да исчезнат и да се зголеми ерозијата во текот на влажните сезони. Животните имаат стратегии за адаптација и преживување за временските режими. Претходните суви периоди водат до намалување на храната во влажните сезони, затоа што на растенијата им треба уште време за да созреат. Земјите во развој забележале дека нивното население покажало сезонска промена во тежината заради намалувањето на храната пред првата реколта, што се појавува подоцна во влажната сезона. Дождот може да се собира со употребување на резервоари со вода, што е добра за пиење или вода што не е добра за пиење, се користи за надворешна употреба или за наводнување.Претераниот дожд во текот на краткотрајни периоди може да предизвика краткотрајна поплава. '''Во културите''' Културните ставови за дождот се разликуваат низ светот. Во умерените клими, луѓето најчесто се по стресни кога времето е нестабилно или облачно, со поголемо влијание врз мажите отколку врз жените. Дождот исто така може да донесе радост, некои го сметаат за релаксирачки или уживаат во неговиот естетски изглед. На сувите места, како Индија или во периоди на суша, дождот го подигнува расположението на луѓето. Во Боцвана зборот за дожд се користи како име на државната валута Пула (Setswana), како признание за економската важност на дождот во оваа сушна земја. Неколку култури создадоа средства за соочување со дождот и создадоа многубројни направи за заштита како чадори, дождовни мантили, алтернативни направи како олуци и дождовни одводи што ги носат дождовите во одводни канали. За многу луѓе мирисот во текот на дождот или веднаш по дождот е пријатен или специфичен. Изворот на овој мирис е петрикор, масло од растенијата, апсорбирано од карпите и почвата и потоа ослободен во воздухот во текот на врнежите. '''Светска климатологија''' Приближно 505.000 km3 (121.000 cu mil) вода паѓа како дожд секоја година низ светот со 398.000 km3 (95.000 cu mil) од нив се во океаните. Дадена за Земјината површина што значи просечните глобални годишни врнежи се 990&nbsp;mm (39&nbsp;in). Пустините се дефинирани како места со просечни годишни врнежи помали од 250mm(10&nbsp;in) годишно, или како места каде што повеќето вода се губи како испарување и дишење што паѓа како врнежи. '''Пустини''' Северната половина од Африка, содржејќи ја Сахара е првобитно пустина или сува. Низ Азија најголемиот годишен минимум на врнежи се содржи првенствено од пустините што се протегаат од пустината Гоби во Монголија западно- југозападно низ западен Пакистан и Иран во Арабската пустина во Саудиска Арабија.Поголемиот дел од Австралија е полу сува или пустина што ја прави најсув населен континент на земјата. Во Јужна Америка планинската верига Анди ја блокира Тихоокеанската влага што пристигнува во тој континент, што резултира со пустинска клима само во насока на ветрот низ западна Аргентина. Сувите места во САД се региони каде што се протега Сонорската Пустина, Југозападната Пустина, Големиот Басен и централен Вајоминг. '''Мочуришта''' Екваторскиот регион близу до Интертропската конвергентна зона (ИТКЗ) е највлажниот дел од светските континенти.Годишно , дождовниот појас во Тропскиот појас се движи северозападно до Август, тогаш тргнува назад југозападно во јужната полутопка до февруари и март. Во Азија, дожот е поволен низ нејзиниот јужен дел од Индија, источно и североисточно низ Филипините и јужна Кина во Јапонија заради монунската адвективна влага од Индискиот Океан во регионот. Монсунската зона на притисок може да достигне северно колку 40тата паралела во источна Азија во текот на Август пред потоа да тргне Југозападно. Неговото движење кон половите на земјата е забрзано со почетокот на летниот монсун што е карактеризиран со развивањето на нискиот воздушен притисок( термално низок) над топлиот дел од Азија. Слично, но послабо, монсунските циркулации се присутни над Северна Америка и Австралија. Во текот на летото, југозападниот монсун комбиниран со влагата на Калифорнискиот Залив и Мексиканскиот Залив движејќи се низ суптропскиот морски гребен во Атлантскиот Океан носи можност за попладневни и вечерни невремиња со грмотевици во јужниот дел на САД како и на Големата низина. Источната половина на САД источно од 98. меридијан, планините на југозападна Тихоокеанија и Сиера Невада, се важните делови на земјата каде што просечните дождови се над 30in (760mm) годишно. Тропските циклони ги зголемуваат врнежите низ јужните делови од САД како и на Порторико, Девствените Острови на САД, Северните Маријански Острови,Гуам и Американски Самоа. '''Влијанието на Западни ветрови''' Западниот ветар од смирениот северен Атлантик води до влажност на западна Европа, поточно Обединетото кралство, каде што западните брегови можат да добијат помеѓу 1.000mm(39&nbsp;in) на морско ниво) и 2.500mm(98&nbsp;in) на планините) дожд годишно. Во Берген, Норвешка еден од најпознатите дождовни градови со просечни дождовни врнежи од 2.250mm(89&nbsp;in). Во текот на есента зимата и пролетта Тихоокеанските системи со бури носат најмногу од нивните врнежи од Хаваи и западните САД. На врвот на морскиот гребен, воздушната струја носи летни дождови најмногу до големите езера. Големите места со невремиња со грмотевици се познати како мезометеоролошки струевити системи се движат низ Рамницата, средниот запад, Големите Езера во текот на топлата сезона придонесувајќи до 10% од годишните врнежи во регионот. Ел Нињовите јужни осцилации влијаат врз распределбата на дождовите, со изменети начини на врнење низ западните САД, Средниот Запад, Југоисток и низ Тропскиот појас. Постојат докази , дека глобалното затоплување води до зголемени врнежи во источните делови на Северна Америка, додека сушите стануваат почести во тропскиот и суптропскиот појас. '''Највлажни места''' Херапунји е сместен на најјужните падини на источните Хималаи во Шилонг, Индија е една од највлажните места на земјата, со просечни годишни врнежи од 11.430mm(450&nbsp;in). Најобилниот забележан дожд во една година бил 22.987mm(905.0&nbsp;in) во 1862год. Триесет и осум годишниот просек во Мавсунрам, [[Мегалаја]], Индија е 11.873&nbsp;mm ( 467.4 in) Највлажната точка во Австралија е Монт Беленден Кер во северо истокот на државата, кој забележа просек од 8.000mm (310&nbsp;in) годишно со преку 1.200mm (47&nbsp;in) дожд забележан во текот на 2000г. Монт Вијалај на островот Кауаи во Хавајските Острови има измерено во просек повеќе од 11.689mm (460&nbsp;in) дожд во последните 32 години со забележани 17.340mm (683&nbsp;in) во 1982год.Нејзиниот врв се смета за едно од најдождливите места во светот. Лиоро, град сместен во Чоко, Колумбија веројатно е место на најобилен измерен дожд во светот просечно 13.300mm (520&nbsp;in) годишно. Департманот Чоко е необично влажен. Тутунендо, мал град што се наоѓа во истиот департмент е проценет за едно од највлажните места на земјата со пресметан просек од 11.394mm (448.6&nbsp;in) годишно; во 1974год. Градот добил 26.303mm (3.6&nbsp;in) најобилен годишен дожд измерен во Колумбија. За разлика од Херапунји што ги добива најголемиот број од врнежите во април и септември, Тутунендо добива дожд скоро еднакво низ целата година. Куибдо главниот град на Чоко, добива најголем број врнежи во светот помеѓу градовите со на 100.000 жители: 9.000mm (350&nbsp;in) годишно. Бурите во Чоко да испуштат 500mm (20&nbsp;in) дожд во еден ден. Оваа количина е повеќе од невозможна во многу градови во текот на годината. {| class="wikitable" |- ! Кoнтинент!! Највисок просек (мм) !! Место!! Надморска висина (м) !! Години на мерење |- | Јужна Америка || 13.299 ||Lloró, Colombia || 158 || 29 |- | Азија ||11.872|| Mawsynram, India || 1.401 || 39 |- |-Океанија ||460.0 in/11,684&nbsp;mm ||Mount Waiʻaleʻale, Kauai, Hawaii (USA) || 5,148&nbsp;ft/1,569 м || 30 |- | Африка || 10.287 || Debundscha, Cameroon || 9,1 ||32 |- | Јужна Америка || 8.992 ||Quibdo, Colombia|| 36,6 || 16 |- | Австралија || 8.636 ||Mount Bellenden Ker, Queensland ||1.555 || 9 |- | Северна Америка || 6.502 || Henderson Lake, British Columbia ||3,66 || 14 |- | Европа || 4.648 || Crkvice, Montenegro || 1.017 || 22 |} {| class="wikitable" |- ! !! Континент !! Место !! Највисоки врнежи (мм) |- | Највисоки просечни годишни врнежи|| Азија || Mawsynram, India ||11.872 |- | Најголеми во една година || Азија|| Cherrapunji, India || 26.467 |- |Најголеми во еден месец || Азија|| Cherrapunji, India || 9.296 |- | Најголеми во 24 часа|| Индиски Океан|| Fac Fac, La Reunion Island || 1.854 |- | Најголеми во 12 часа ||Индиски Океан ||Belouve, La Reunion Island ||1.346 |- | Најголеми во една минута || Јужна Америка || Guadeloupe, Caribbean Islands || 38 |} '''Надвор од земјата''' На Титан најголемата месечина на Сатурн, реткиот дожд од метан целосно ги вдлабнува многубројните канали на месечевата површина. На Венус, сулфурната киселина вирга испарува 25&nbsp;км (16 mil) од површината. Постои можност да има дожд од различни состави во погорната атмосфера на гасовите на гигантите, како и врнење на течен неон во длабоките атмосфери. На екстрасончевата планета ОГЛЕ – ТР – 566 (OGLE-TR-566) во соѕвездието Стрелец е забележан дожд од железо. ==Дождот како тема во уметноста и во популарната култура== Дождот се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Дождот како тема во книжевноста=== * „Дури и дождот“ — песна на македонската поетеса [[Николина Андова]] од 2013 година.<ref>Николина Андова, ''Влезот е од другата страна'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> * „Дожд“ — песна на македонскиот писател [[Петре М. Андреевски]].<ref>Петре М. Андреевски, ''Дениција''. Скопје: Три, 2005, стр. 68.</ref> * „Дожд“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 29.</ref> * „Дожд од испишана тага“ — песна на македонската поетеса [[Ана Бунтеска]] од 2016 година.<ref>Ана Бунтеска, ''Колку е потребно за среќа''. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 208-209.</ref> * „Ќе ме паметиш по дождот“ — песна на Ана Бунтеска од 2015 година.<ref>Ана Бунтеска, ''Стави лајк на сопствениот живот''. Скопје: Матица Македонска, 2015, стр. 7-8.</ref> * „Пролетен дожд“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 67.</ref> * „Дожд“ — кус расказ на македонскиот писател [[Драган Георгиевски]] од 2013 година.<ref>Драган Георгиевски, ''Метаморфузија'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> * „Поемата на дождот“ — песна на рускиот поет [[Иван Жданов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 200-202.</ref> * „Два дожда“ — песна на полскиот поет [[Мјечислав Јаструн]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 116-117.</ref> * „Дождот во Москва“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 97-101.</ref> * „Дожд (''Kiša'')“ — песна на српската поетеса [[Десанка Максимовиќ]].<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 21-22.</ref> * „Монологот на Исабела додека го гледа дождот над Макондо“ — расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес од 1955 година.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Oči plavog psa''. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 111-118.</ref> * „Човекот доаѓа на дождот“ — расказ на колумбискиот писател [[Габриел Гарсија Маркес]] од 1954 година.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Oči plavog psa''. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 106-110.</ref> * „Дождови“ — поетски циклус на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 56-58.</ref> * „Седам во тремот очекувајќи го дождот“ — песна на Матеја Матевски.<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 239-241.</ref> * „Дождлива година“ (''Кишовита година'') — кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 151.</ref> * „Дождови“ — песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]].<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 270-271.</ref> * „Итар Пејо, мариовците и дождот“ — расказ на македонскиот писател [[Стале Попов]].<ref>Стале Попов, ''Итар Пејо''. Скопје: Мисла, Детска радост, Култура, Наша книга, Македонска книга, 1980, стр. 10-11.</ref> * „Зад сенките на дождовите“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 173.</ref> * „По дождот“ ([[Српски јазик|српски]]: ''После кише'')— песна на српскиот поет [[Стеван Раичковиќ]].<ref>Stevan Raičković, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1977. стр. 8.</ref> * „Врни, врни, дожде...“ — песна на македонскиот поет [[Живко Ризовски]] од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 25.</ref> * „Што шепоти дождот“ — песна на Живко Ризовски од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 32.</ref> * „Пред летниот дожд“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 57.</ref> * „Дожд“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 29.</ref> ===Дождот како тема во популарната музика=== * „Напред во дождот“ ([[англиски]]: ''Go ahead in the rain'') — песна на американската [[рап]]-група ''A Tribe Called Quest'' од 1990 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=YgZutlaVo1o YouTube, A Tribe Called Quest - Go Ahead In The Rain (пристапено на 21.12.2016)]</ref> * „Плачење на дождот“ (англиски: ''Crying in the rain'') — песна на норвешката [[поп]]-група [[А-ха]] (''A-ha'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=h-WPexVEujg YouTube, a-ha - Crying In The Rain (пристапено на 31.12.2016)]</ref> * „Висока земја, пороен дожд“ (англиски: ''High Land Hard Rain'') — албум на британската рок-група [[Ацтек камера]] (''Aztec Camera'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vMy5V5K50tk High Land Hard Rain - Aztec Camera (1983) Expanded Edition (2012) - FULL ALBUM (пристапено на 21.12.2016)]</ref> * „Дожд“ (српски: ''Kiša'') — албум на српската [[Рок-музика|рок]]-група [[Блок аут]] (''Block Out'') од 1994 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=stvYTDhoXQA&index=2&list=PLBC99DB3A51547734 YouTube, Block Out - Kisa (пристапено на 30.8.2017)]</ref> * „Го слушам дождот“ (англиски: ''I Hear The Rain'') — песна на американската рок-група [[Вајлент фемс]] (''Violent Femmes'') од 1984 година.<ref name="discogs.com">[https://www.discogs.com/Violent-Femmes-Hallowed-Ground/release/1346193 Discogs, Violent Femmes – Hallowed Ground (пристапено на 27.6.2021)]</ref> * „Ќе врне“ (англиски: ''It's Gonna Rain'') — песна на Вајлент фемс од 1984 година.<ref name="discogs.com"/> * „Повеќе од дожд“ (англиски: ''More Than Rain'') — песна на американскиот музичар [[Том Вејтс]] (''Tom Waits'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tom-Waits-Franks-Wild-Years/master/13929 DISCOGS, Tom Waits ‎– Franks Wild Years (пристапено на 20.7.2019)]</ref> * „Денес врне“ (англиски: ''It's Raining Today'') — песна на американскиот поп-пејач [[Скот Вокер]].<ref>[https://www.discogs.com/master/68196-Scott-Walker-Scott-3 Scott Walker – Scott 3 (пристапено на 10.1.2024)]</ref> * „Црвен дожд“ (англиски: ''Red Rain'') — песна на британскиот музичар [[Питер Гејбриел|Питер Гejбриел]] (''Peter Gabriel'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=u6BesY5Doec&list=PLzH7DPYb-ewfTBN2oOGH2Jj9yFvstceD2 YouTube, Peter Gabriel - Red Rain (пристапено на 17.5.2017)]</ref> * „Среќна само кога врне“ (англиски: ''Only Happy When It Rains'') — песна на американскaта [[Рок-музика|рок]]-група [[Гарбиџ]] (''Garbage'') од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/Garbage-Garbage/master/26091 Discogs, Garbage ‎– Garbage (пристапено на 24.11.2020)]</ref> * „Пролетни дождови“ (англиски: ''Spring Rain'') — песна на австралиската рок-група ''The Go-Betweens''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9OFkyyzUOZQ The Go-Betweens - Spring Rain HD (пристапено на 24.11.2023)]</ref> * „Дожд“ (англиски: ''Rain'') — песна на [[Теренс Трент Д'Арби]] од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ro8ys2Px_8g YouTube, Terence Trent D'Arby - Rain (пристапено на 1.12.2016)]</ref> * „Ќе заврне пороен дожд“ (англиски: ''A Hard Rain's A-Gonna Fall'') — песна на американскиот [[Рок-музика|рок-музичар]] [[Боб Дилан]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T5al0HmR4to YouTube, Bob Dylan - A Hard Rain's A-Gonna Fall (Audio) (пристапено на 27.1.2020)]</ref> * „Кофи со дожд“ (англиски: ''Buckets of Rain'') — песна на Боб Дилан од 1975 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jGsOmKZXDvo&list=OLAK5uy_lvz0faaZfaiCiyx9wWnvEl84d__8vIUT8&index=10 YouTube, Bob Dylan - Buckets of Rain (Audio) (пристапено на 29.3.2020)]</ref> * „Задржи го дождот“ (англиски: ''Hold Back The Rain'') — песна на британската поп-рок група [[Дуран Дуран|Дјуран дјуран]] (''Duran Duran'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/79632-Duran-Duran-Rio Duran Duran – Rio (пристапено на 13.2.2024)]</ref> * „Кисел дожд“ (англиски: ''Acid Rain'') — песна на американската [[Панк рок|панк]]-група ''[[D.R.I. (музичка група)|D.R.I.]]''.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VxERuOk7iU8 YouTube, Dirty Rotten Imeciles (D.R.I) Acid Rain live 1994 (пристапено на 8.9.2021)]</ref> * „Додека тропа дождот“ (српски: ''Док добује киша'') — песна на српската рок-група [[Идоли]].<ref>''Idoli'', Hi-Fi Centar, CDD 10109, 1996.</ref> * „Гледам небото се подготвува да заврне“ (англиски: ''See The Sky About To Rain'') — песна на американскиот рок-музичар [[Нил Јанг]] (''Neil Young'') од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/Neil-Young-On-The-Beach/release/3404211 Discogs, Neil Young ‎– On The Beach (пристапено на 17.10.2018)]</ref> * „Еве го повторно дождот“ (англиски: ''Here comes the rain again'') — песна на британското поп-дуо [[Јуритмикс]] (''Eurythmics'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TzFnYcIqj6I Eurythmics - Here Comes The Rain Again (Remastered) - YouTube (пристапено на 1.12.2016)]</ref> * „Дожд“ (англиски: ''Rain'') — песна на британската рок-група [[Калт (рок-група)|Калт]] (''The Cult'') од 1985 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=g3DgAJwVeVU The Cult "Rain" - Bohemia Afterdark - YouTube (пристапено на 21.2.2016)]</ref> * „Врнежлив ден во јуни“ (англиски: ''Rainy Day In June'') — песна на британската рок-група [[Кинкс]] (''The Kinks'') од 1966 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/36937-The-Kinks-Face-To-Face The Kinks – Face To Face (пристапено на 11.2.2023)]</ref> * [[Coptic Rain|Коптски дожд]] (англиски: ''Coptic Rain'') — словенечко електронско дуо.<ref>[https://www.discogs.com/artist/77750-Coptic-Rain Discogs, Coptic Rain (пристапено на 7.9.2021)]</ref> * „Кој ќе го запре дождот“ (англиски: ''Who'll Stop The Rain'') — песна на американската рок-група [[Криденс Клирвотер Ривајвал]] (''Creedence Clearwater Revival'')“ од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Cosmos-Factory/master/55281 Creedence Clearwater Revival ‎– Cosmo's Factory (пристапено на 23.12.2017)]</ref> * „Дали некогаш си го видел дождот“ (англиски: ''Have You Ever Seen The Rain'') — песна на Криденс Клирвотер Ривајвал од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Pendulum/master/55298 Discogs, Creedence Clearwater Revival ‎– Pendulum (пристапено на 30.4.2020)]</ref> * „Влечење на дождот“ (англиски: ''Traction In The Rain'') — песна на американскиот рок-музичар [[Дејвид Крозби]] (''David Crosby'') од 1971 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=okkJMpZ9eTU&list=PL93D2239252DE7EE8&index=6 YouTube, David Crosby - 06 - Traction In The Rain (by EarpJohn) (by EarpJohn) (by EarpJohn) (пристапено на 28.3.2020)]</ref> * „Го чекам дождот“ ([[српски]]: ''Чекам кишу'') — песна на македонската [[Рок-музика|рок-група]] [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]] од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/Leb-I-Sol-Kao-Kakao/release/1198111 Leb I Sol ‎– Kao Kakao (пристапено на 4.9.2020)]</ref> * „Дожд на плашилото“ (англиски: ''Rain On The Scarecrow'') — песна на американскиот рок-музичар [[Џон Кугар Меленкамп]] (''Peter Gabriel'') од 1985 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=joNzRzZhR2Y&list=PL7egcIPiStlNqCEXymSuRVO9jgXvKhuAr YouTube, John Mellencamp - Rain On The Scarecrow (пристапено на 31.10.2017)]</ref> * „Дожд по дождот“ — песна на македонската рок-група [[Мизар]] од 1988 година.<ref name="ReferenceA">''Мизар'', Lithium records, CD 014, 2003.</ref> * „Дождот“ — песна на Мизар од 1988 година.<ref name="ReferenceA"/> * „Ветрот и дождот“ (англиски јазик: ''The Wind And The Rain'') — песна на американската рок-група [[Мит папетс]] (''Meat Puppets'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/29830-Meat-Puppets-Mirage Meat Puppets – Mirage (пристапено на 21.3.2023)]</ref> * „Изгледаш како дожд“ (англиски: ''You Look Like Rain'') — песна на американската рок-група [[Морфин (рок-група)|Морфин]] (''Morphine'') од 1992 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qm2Lab-8Uto YouTube, Morphine - Good (Full Album) (посетено на 15.6.2017)]</ref> * „Црвен дожд“ (англиски: ''Red Rain'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Париз (рок-група)|Париз]] (''Paris'') од 1976 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/274769-Paris-Paris Paris (19) – Paris (пристапено на 26.2.2024)]</ref> * „Измамнички дожд, измамнички дожд“ (англиски: ''Crooked rain crooked rain'') — албум на американската рок-група [[Пејвмент]] (''Pavement'') од 1994 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9n8AO0oya0E Pavement - Crooked Rain, Crooked Rain (FULL ALBUM) (пристапено на 29.11.2016)]</ref> * „Кисел дожд“ (англиски: ''Acid rain'') — песна на американската [[Хардкор панк|хард-кор]] група [[Реган Јут]] (''Reagan Youth'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8GoN7qBr_KI YouTube, Reagan Youth - Acid Rain (пристапено на 5.2.2018)]</ref> * „Голи на дождот“ ([[англиски]]: ''Naked in the Rain'') — песна на американската рок-група [[Ред хот чили пеперс]] (''Red Hot Chili Peppers'') од 1991 година.<ref>[https://www.discogs.com/Red-Hot-Chili-Peppers-Blood-Sugar-Sex-Magik/master/42522 Discogs, Red Hot Chili Peppers ‎– Blood Sugar Sex Magik (пристапено на 8 март 2021)]</ref> * „Светилка на дождот“ ([[англиски]]: ''Sparkle In The Rain'') — музички албум на шкотската рок-група [[Симпл мајндс]] (''Simple Minds'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/58922-Simple-Minds-Sparkle-In-The-Rain Simple Minds – Sparkle In The Rain (пристапено на 8.3.2024)]</ref> * „Крал на дождот“ (англиски: ''Rain king'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Соник јут]] (''Sonic Youth'') од 1988 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2niVYFVY18o YouTube, Sonic Youth - Daydream Nation (1988) Full Album (пристапено на 25.9.2017)]</ref> * „Оган и дожд“ (англиски: ''Fire And Rain'') — песна на американскиот рок-музичар [[Џејмс Тејлор]] (''James Taylor'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/James-Taylor-Sweet-Baby-James/release/1708761 DISCOGS, James Taylor (2) ‎– Sweet Baby James (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „Дождовни капки“ (англиски: ''Raindrops'') — песна на англиската рок-група [[Тиндерстикс]] (''Tindersticks'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tindersticks-Tindersticks/release/389316 DISCOGS, Tindersticks ‎– Tindersticks (пристапено на 19.8.2018)]</ref> * „Обоен дожд“ ([[англиски]]: ''Coloured Rain'') — песна на англиската рок-група [[Трафик (рок-група)|Трафик]] (''Traffic'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/69029-Traffic-Mr-Fantasy Traffic – Mr. Fantasy (пристапено на 28.11.2023)]</ref> * „Дождливо попладне“ (хрватски: ''Kišno popodne'') — песна на [[СФРЈ|југословенската]] рок-група [[Фит]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HgsIU9eZE2E YouTube, Fit - 06 Kišno Popodne (LIve Uz Rijeku) HQ (пристапено на 8.4.2017)]</ref> * „Стоејќи на дождот“ (англиски: ''Standing In The Rain'') — песна на американската рок-група [[Хускер Ду]] (''Hüsker Dü'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/H%C3%BCsker-D%C3%BC-Warehouse-Songs-And-Stories/release/679441 Discogs, Hüsker Dü ‎– Warehouse: Songs And Stories (пристапено на 23.6.2020)]</ref> * „Сè уште врне, сè уште сонувам“ (англиски: ''Still raining, still dreaming'') — песна на рок-групата [[Џими Хендрикс експириенс]] (''The Jimi Hendrix Experience'') од 1970 година.<ref>The Jimi Hendrix Experience, ''Electric Ladyland'', Experience Hendrix, MCD 11600, 1997.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вода]] [[Категорија:Дожд| ]] tsee13yqzwnfzol7tmdhlefwcqks2cr 0 5234 5560888 5552831 2026-05-17T22:02:32Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5560888 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Крива Паланка | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Kriva-Palanka-and-Kriva-Reka.jpg | image_alt = | image_caption = Крива Паланка со [[Крива Река]] | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Крива Паланка во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 12 |latNS = N | longd = 22 |longm = 20 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Североисточен Регион|Североисточен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 13,481 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = паланчанец/паланчанин, паланчанка, паланчани<ref>{{ОДРМЈ|Крива Паланка}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 031 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KP | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://www.krivapalanka.gov.mk/ krivapalanka.gov.mk] | footnotes = }} '''Крива Паланка''' — [[град]] во североисточниот дел на [[Република Македонија]], сместен во областа [[Славиште]], под падините на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]] на двата брега на [[Крива Река]]. Претставува седиште на [[Општина Крива Паланка|истоимената општина]], а во непосредна близина на градот се наоѓа граничниот премин Деве Баир кон [[Република Бугарија]]. Крива Паланка од [[Куманово]] е оддалечена 62 км, а од [[Скопје]] 100 км во источен правец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.krivapalanka.gov.mk/za-kriva-palanka|title=За Крива Паланка|work=Општина Крива Паланка|language=mk-MK|accessdate=2020-05-02}}</ref> == Потекло на поимот == Името на градот Крива Паланка доаѓа од така обликуваната долина на [[Крива Река]]. Поранешното име на градот било ''Егри Дере'', што на [[турски јазик]] значи „крива река“. Подоцна, зборот „Паланка“ го заменил турскиот збор „дере“. == Историја == Градот е еден од помладите градови на територијата на [[Република Македонија]]. Градот бил формиран од [[Турци]]те, поточно од [[Бајрам-паша]] и градот имал важност како воен и одбранбен центар. Тој центар имал за цел да го зајакне тој регион на Македонија. Основањето на градот е забележано во турските документи од 1043 година по муслимански календар или по стандардното христијанско броење во [[1633]] година. Тој документ, поточно плоча, се чувала на влезот во тврдината и била испишана со арапска азбука. Подоцна плочата се пренела во џамијата што се наоѓала во центарот на градот. Денес плочата се чува во Музејот на Македонија во [[Скопје]]. Турскиот патописец [[Евлија Челебија]] во своите белешки за Крива Паланка од 1661-1662 година меѓу другото запишал: „Одбранбениот објект-тврдината, во обем има 800 чекори. Има една порта која се отвора кон југоисток. Во неа има складишта за муниција, житни амбари, десет шахи-топови, 200 војници, градски заповедник (диздар). Градската капија и ѕидовите-бедеми биле многу високи. Во самата тврдина имало 50 куќи, една џамија и купола за воена музика. Надвор од неа имало подигнато град (паланка) со околу 800 куќи, една [[џамија]], голем [[ан]], како и [[карвансарај]] и мал [[амам]]...За патниците кои минувале низ ова место храна имало во изобилство...Во касабата (гратчето) имало доволно дуќани, особено занаетчиски, во кои се изработувале метални предмети (клинци и сл.). Постоеле и мајстори-железари. Постоеле и работилници за [[железна руда]]...“<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.44</ref> Добрата положба на оваа мала населба ѝ овозможила да прерасне во поголемо населено место. Според пописите од 19 век, градот се сметал како населено место со [[Македонци|христијанско македонско]] и со [[Турци|турско муслиманско]] население. Во градот се оформува значаен христијански слој, којшто во XIX век ја понел на своите плеќи преродбата и развојот на градот, во еден христијански и православен манир. Во ова време се оформува градскиот слој на богати македонски трговци и занаетчии коишто тргуваат надвор од Отоманското Царство и со себе во градот ги носат новите текови и новите идеи на XIX век.<ref name="krivapalanka.info">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.krivapalanka.info/2008-10-18-13-59-23/football/187-istorija |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2020-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225205751/http://www.krivapalanka.info/2008-10-18-13-59-23/football/187-istorija |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Kriva Palanka, old.jpg|мини|лево|Крива Паланка во почетокот на XX век]] [[Податотека:Izvestaj za nokna straza vo Kriva Palanka, 1916.pdf|мини|десно|Извештај за ноќната стража во Крива Паланка, од 3 октомври 1915 година, датумот кога Крива Паланка потпаднала под Царство Бугарија, до 6 јануари 1916 година.]] Во овој период во Крива Паланка, делува и еден од првите македонски преродбеници [[Јоаким Крчовски]], којшто со помош на локалните трговци, во периодот 1814-1819, во Будим ги печати своите познати пет книги, на жив народен говор. Крчовски не само што ја развил потребата од описменување, туку извршил и пресудно влијание за основање на црковно–ќелијно училиште во 1817 г. коешто било сместено во Енгеровата куќа, во чија близина подоцна со големо залагање на градските првенци и самиот ктитор Давид Јереј, во 1833 г. ќе биде изградена градската црква Свети Димитрија. Како резултат на црковно–просветната дејност, во Крива Паланка, уште во 1833 година дејствува црковно-епитропска општина, која во 1861 се трансформира во црковно–училишна општина, а веќе истата година ќе се самоуправува без официјално да се откаже од јурисдикцијата на скопскиот патријаршиски митрополит. === Првата и Втората светска војна === [[File:Споменик на паднатите борци од НОБ од Крива Паланка.JPG|thumb|left|Споменик на паднатите борци од НОБ]] По Првата светска војна, по 1918 година, Крива Паланка за првпат добива статус на [[општина]] во рамките на Вардарската Бановина на кралството СХС, го добива првиот домороден претседател (градоначалник), и го добива ликот којшто во голем дел го задржала и до ден-денес. Во тие години, Крива Паланка добива неколку значајни објекти: зградата на општината, Офицерскиот дом, училиштето Партизан, Старата болница, и ја добива првата регулација на коритото на Крива Река на потегот од Осичко маало до Нумулија. Исто така била започната изградбата на првата електрична централа во североисточна Македонија, на [[Дурачка Река]], но истата подоцна била прекината<ref name="krivapalanka.info"/>. == Географија и клима == Градот се наоѓа во крајниот североисточен дел на [[Македонија|Република Македонија]], во областа [[Славиште]], под падините на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]]. Претставува единствената градска населба во [[Славиште]], при што игра улога како локално средиште и административен центар на педесетина населени места во овој регион. Крива Паланка има умерено-континентална клима со умерено ладна зима, умерено топло лето, свежа пролет и релативно топла есен, што се должи на географската расположеност и на извесни влијанија кои навлегуваат од [[Егејско Море|Егејското Море]] преку [[Крива Река]]. Високите делови на Осоговијата се под влијание на степската клима. Просечната годишна температура изнесува 10,2^оС. Во текот на годината најтопол месец е јули со просечна температура од 20,0^оС. Најстуден месец е јануари со просечна температура од -0,3^оС. Просечното годишно температурно колебање изнесува 20,3^оС. Во споредба со областите што ја опкружуваат, Кривопаланечката област добива значителни врнежи. Ова се должи на апсолутно големата висина која претставува природен кондензатор за водената пареа, што ја носат западните и јужните ветрови. Просечниот датум на првиот снежен покривач во оваа област е 30 ноември. Појасот над 1700 метри надморска височина има доста ниски средни годишни температури, затоа врвовите [[Руен]] и [[Царев Врв]] се под снежна покривка од октомври па до почетокот на јуни. На Руен снежната покривка се задржува и во јули<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.krivapalanka.gov.mk/mak/index.asp?id=148 |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2008-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221113120/http://www.krivapalanka.gov.mk/mak/index.asp?id=148 |url-status=dead }}</ref>. == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Крива Паланка живееле 4.340 жители, од кои 2.500 [[Турци]], 1.500 [[Македонци]], 320 [[Роми]] и 20 [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_31.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 224.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 1.650 [[Македонци]], 200 [[Турци]] и 100 други жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кривопаланечкиот срез имало 28.828 жители, од кои 1.967 во градот Крива Паланка, а 26.861 во селата во [[Славиште]]. Од етнички аспект, населението го сочинувале 27.300 (94,6 %) [[Македонци]], 1.199 (4,15 %) [[Срби]], 194 [[Роми]] и 135 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-12 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 14.558 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 мај 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Националности<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|94.51}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.59}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.60}} {{Столбен постоток|други|grey|0.27}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.01}} {{Столбен постоток|Власи|green|0.01}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.01}} }} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|94.63}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|4.55}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.52}} {{Столбен постоток|други|grey|0.25}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.05}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|јазик!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[македонски]]''' | '''13.776''' | 94,63 |- | [[турски]] | 7 | 0,05 |- | [[ромски]] | 662 | 4,55 |- | [[српски]] | 76 | 0,52 |- | [[бошњачки]] | 1 | 0,01 |- |други | 36 | 0,25 |} ;Вероисповед Во Крива Паланка се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|94.69}} {{Столбен постоток|Ислам|green|3.63}} {{Столбен постоток|други|grey|1.59}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.10}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|религија!!width="100px"| вкупен број!!width="100px" |% од вкупното население |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''13.785''' | 94,69 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 528 | 3,63 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 14 | 0,10 |- | други | 231 | 1,59 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Крива Паланка: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|1.967 | 1953|2.539 | 1961|2.844 | 1971|4.955 | 1981|8.860 | 1991|11.271 | 1994|11.166 | 2002|14.558 | 2021|13.481 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''1.967''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.009 | 3 | 81 | 336 | 0 | 70 | — | 40 | — | '''2.539''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 2.360 | 1 | 12 | — | — | 60 | — | 411 | — | '''2.844''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 4.301 | 6 | 16 | 369 | — | 118 | — | 145 | — | '''4.955''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 8.243 | 0 | 9 | 297 | 0 | 120 | — | 191 | — | '''8.860''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 10.517 | 0 | 1 | 479 | 1 | 122 | — | 151 | — | '''11.271''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 10.538 | 0 | 0 | 506 | 2 | 65 | — | 55 | — | '''11.166''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 13.758 | 0 | 2 | 668 | 2 | 88 | 1 | 39 | — | '''14.558''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 12.405 | 4 | 6 | 447 | 4 | 61 | 1 | 74 | 479 | '''13.481''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> Градот има поволна демографска слика со пораст на населението. Забележлив е високиот наталитет кај [[Македонци]]те, со оглед на тоа дека во градот и неколку околни села живеат повеќе семејства од [[Македонци|македонска]] националност со 4, 5, 8 и 10 деца. == Религија == [[Податотека:Saint Joakim Osogovski Monastery.JPG|мини|250п|десно|[[Осоговски манастир|Осоговскиот манастир]]]] Мнозинството од населението во Крива Паланка е од православна вероисповед. Православието е длабоко навлезено во животот и традицијата на паланчани, а за тоа сведочат големиот број на цркви и манастири што се наоѓаат во градот, но и во непосредната околина. Крива Паланка во Македонија и пошироко е позната по еден од најубавите манастирски комплекси - манастирот Свети Јоаким Осоговски. * [[Осоговски манастир]] * [[Црква „Св. Димитриј“ - Крива Паланка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpc.org.mk/svetaktuelno.asp?id=2445|title=Архиерејска божествена литургија во Крива Паланка |date=9 ноември 2007|publisher=МПЦ - ОА|accessdate=2010-09-08}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:St-Dimitar-of-Kriva-Palanka.jpg|мини|десно|Црквата „Св. Димитриј“]] Од стопанството во Крива Паланка најразвиена е трговијата поради близината со бугарската граница. Други развиени гранка се земјоделието (најмногу се одгледува компир, а во помала мерка и пченка, пченица, јачмен, ’рж, овес, и др.) и рударството (познати се рудниците [[Тораница]] (за олово и цинк) и „Бентомак“). Во центарот на Крива Паланка постојат повеќе стари занаетчиски дуќани, како часовничари, казанџии, опинчари и други занаети кои сѐ уште активно работат. Во центарот на градот работи и стоковна куќа, а на ридовите во близина на градот работат и повеќе пилани и сечи за [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] и дрво за мебел. Во градот работат повеќе градинки, три основни училишта и гимназија. Поради својата местоположба на европскиот коридор Г-8, од поодамна во план е продолжување на железничката пруга до Крива Паланка и бугарската граница која во моментов е изградена до селото [[Бељаковце]]. Во скора иднина ќе започне и реализацијата на проектот за гасификација на градот, за кој се обезбедени 7 милиони евра странска помош. == Туризам == [[Податотека:Kriva Palanka 014.JPG|250п|мини|десно|Градскиот музеј на Крива Паланка]] Во последните години, локалните власти во Крива Паланка сѐ повеќе вложуваат во туризмот како едно од важните гранки на стопанството во Македонија. Со својата природна убавина и богатата културно-историска традиција, Крива Паланка сѐ повеќе се промовира како кај домашните, така и кај странските туристи. Во својата програма, Крива Паланка ги понудува посетите на манастирите и историските места во градот и во својата околина, потоа организира посети и сместувања во еден од најубавите македонски манастири - манастирот [[Свети Јоаким Осоговски]]. Исто така, наоѓалиштата Градец, Трново и Станци се отворени за туристите во секое време. * '''Градец''', '''Испосница на Свети Јоаким Осоговски'''. Селото Градец е во близина на Крива Паланка, поточно се наоѓа на 7 километри оддалеченост од градот. Според легендата, на ова место се подвигувал нашиот светец Јоаким Осоговски, пред да се премести во месноста Бабин Дол, каде што денеска се наоѓа неговиот манастир. Во близина на испосницата се наоѓа археолошкото наоѓалиште Градиште, со остатоци од доцната антика и средниот век. Исто така во селото се наоѓа црквата Св. Никола од 19 век, а во нејзина близина се наоѓа старото училиште, коешто е приспособено за сместување на туристи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://krivapalanka-tourism.org.mk/Gradec-mk.html |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705042816/http://www.krivapalanka-tourism.org.mk/Gradec-mk.html |url-status=dead }}</ref>. * '''Трново'''. Селото Трново се наоѓа на 15 км североисточно од Крива Паланка. Во селото се наоѓа старата црква Св. Никола од 16 век, во чија близина се наоѓа парохискиот дом, којшто нуди услови за сместување гости. Во рамките на целиот комплекс се наоѓаат уште два објекти, старото училиште и задружниот дом, коишто со мали адаптации, можат да бидат ставени во функција на туризмот. Исто така, и тука гостите можат да дегустираат традиционални јадења, приготвени на традиционален начин<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://krivapalanka-tourism.org.mk/Trnovo-mk.html |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705042924/http://www.krivapalanka-tourism.org.mk/Trnovo-mk.html |url-status=dead }}</ref>. * '''Станци, Дренак и Дурачка Река'''. Се наоѓаат на 6 км југоисточно од Крива Паланка. Двете села, претставуваат пријатни места со прекрасни етно-амбиенти, со куќи изградени во стилот на традиционалната архитектура. Во селата сѐ уште се функционални [[валавица|валавиците]] и водениците, постарите жители сè уште носат традиционална народна носија и живеат на традиционален начин. Туристите можат да дегустираат храна (баница под вршник, качамак, кисело млеко) приготвена на традиционален начин, а можат да престојуваат во куќите на гостопримливите селани<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://krivapalanka-tourism.org.mk/Stanci-mk.html |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705053026/http://www.krivapalanka-tourism.org.mk/Stanci-mk.html |url-status=dead }}</ref>. == Култура == [[Податотека:Kriva Palanka 03.JPG|мини|десно|Крива Река и градот]] [[Податотека:Фолкорен Фестивал Свети Јоаким Осоговски КРИВА ПАЛАНКА.jpg|мини|десно|Народна изведба на фолклорниот фестивал „Свети Јоаким Осоговски“ во Крива Паланка]] Во Крива Паланка секоја година се одржуваат повеќе културни настани меѓу кои најзначајни се: Ликовната колонија „Свети Јоаким Осоговски“, Летната школа за архитектура и фолклорниот фестивал „Свети Јоаким Осоговски“. === Ликовна колонија „Свети Јоаким Осоговски“ === Ликовната колонија „Свети Јоаким Осоговски“ за првпат се одржала на 5 септември 1987 година. Колонијата се одржува секоја година од 5 до 20 септември и е со поддршка на Неговото Високо Преосвештенство, митрополитот полошко-кумановски, Господин Кирил. Во 1993 година колонијата се здобила со меѓународен карактер и во него земаат учество повеќе уметници од различни земји<ref name="krivapalanka.gov.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.krivapalanka.gov.mk/mak/index.asp?id=160 |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2008-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221112759/http://www.krivapalanka.gov.mk/mak/index.asp?id=160 |url-status=dead }}</ref>. === Фолклорен фестивал „Свети Јоаким Осоговски“ === Фолклорниот фестивал „[[Свети Јоаким Осоговски]]“ е фестивал со меѓународен карактер и се одржува на 28 и 29 август во Крива Паланка. Досега, се одржале две изданија на фестивалот и во него зеле учество повеќе фолклорни друштва од [[Македонија]], [[Бугарија]], [[Србија]] и [[Црна Гора]]<ref name="krivapalanka.gov.mk"/>. == Архитектура == == Сообраќај == == Спорт и рекреација == Во Крива Паланка се одржуваат неколку спортски настани, меѓу кои најпознати се спортските настани за планинарење и искачување на околните врвови. Најпознати спортски настани во Крива Паланка се: * ''Тромеѓа'' – традиционална средба на тромеѓата на граничната линија помеѓу Македонија, Србија и Бугарија, во атарот на с. [[Голеш]], која што се одржува на 12 јули ([[Петровден]]). Средбата е во организација на планинарските друштва од трите општини Крива Паланка, [[Босилеград]] и [[Ќустендил]] што гравитираат на граничната линија, и е со учество на организации, установи и локални власти од трите страни<ref name="krivapalanka-tourism.org.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://krivapalanka-tourism.org.mk/Sport-mk.html |title=архивски примерок |accessdate=2008-12-29 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705042856/http://www.krivapalanka-tourism.org.mk/Sport-mk.html |url-status=dead }}</ref>. * ''Трансверзала Царев Врв''. ПСД РУЕН, традиционално секоја година, во втората половина на јуни, веќе 25 години по ред, ја организира транверзалата [[Царев Врв]], или искачувањето на Царев Врв (2085 м). Трансверзалата започнува од Крива Паланка, преку манастирот Св. Јоаким Осоговски оди кон месноста Љуљки, па Света Вода, Тошино боиште, ПТЦ Калин Камен, врвот Калин Камен, Алтан Чешма и до врвот Царев Врв<ref name="krivapalanka-tourism.org.mk"/>. * ''4M – Меѓународна планинарска трансверзала''. ПСД Руен, веќе неколку години по ред, во почетокот на месец мај, е организатор на меѓународната планинарска трансверзала 4М. Планинарската патека претставува дел од меѓународното поврзување со планинарски (tracking) патеки (според легендата од 11 век) на четворицата духовни браќа, пустиножителите Св. Јоаким, Св. Јован, Св. Прохор и Св. Гаврил. Патеката започнува од манастирот Лесново (Пробиштип), а завршува во Осоговскиот манастир (Крива Паланка)<ref name="krivapalanka-tourism.org.mk"/>. * ''РУЕН'' – Традиционално искачување на највисокиот врв на Осоговските Планини, Руен(2252 м). Искачувањето се организира во првата половина на месец септември, а организатор е ПСД Руен. Искачувањето на Руен се одвива со вадења на дозвола, поради тоа што врвот на сместен на граничната линија помеѓу Македонија и Бугарија<ref name="krivapalanka-tourism.org.mk"/>. * ''Меѓународен турнир во пинг–понг''. Турнирот се одржува на 8 октомври по повод ослободувањето на Крива Паланка. На турнирот учествуваат најдобрите играчи до 18 години од балканските земји. Ова е една од најголемите спортски манифестации во регионот која според својот квалитет и масовност секоја година добива сè поголема афирмација. И оваа година од 3-5 октомври ќе се одржи V-от по ред меѓународен турнир „Крива Паланка 2008" на кој ќе земат учество преку 150 играчи од Балканот во машка и женска конкуренција<ref name="krivapalanka-tourism.org.mk"/>.[[Податотека:Kriva_Palanka.JPG|мини|Панорама на градот]] == Знаменитости == == Ноќен живот == Ноќниот живот во Крива Паланка се сведува на неколкуте дискотеки/кафичи што се наоѓаат во центарот на градот. == Личности == * [[Фироклис Антонов]] ([[1880]] - [[31 октомври]] [[1942]], [[Софија]], [[Бугарија]]) — македонски револуционер и член на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. * [[Борис Арсов]] ([[1906]] - [[1954]], [[Скопје]]) - член на [[АСНОМ]] и универзитетски професор * [[Милица Стојанова]] ([[6 јуни]] [[1932]]) — македонска театарска, филмска и телевизиска глумица * [[Кирил Ценевски]] ([[28 јануари]] [[1943]]) - [[филм]]ски [[Режија|режисер]] и [[Сценарио|сценарист]] * [[Ненад Новковски]] ([[14 мај]] [[1958]]) — македонски професор и политичар. * [[Јане Јакимовски]] ([[1966]] - † [[21 март]] [[2001]], [[Скопје]]) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Мери Младеновска-Ѓорѓиевска|Мери Младеновска - Ѓорѓиевска]] ([[30 април]] [[1969]]) — македонски правник, адвокат и политичар * [[Момир Стојановски]] ([[1970]] - † [[22 јануари]] [[2001]], [[Теарце]], [[Тетовско]]) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Горан Стојановски]] ([[1973]] - † [[Брест (Скопско)|Брест]], [[Скопска Црна Гора]], [[8 март]] 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Фросина Ременски|Фросина Ташевска Ременски]] ([[22 февруари]] [[1977]]) — македонски [[политичар]] и поранешен [[министер за труд и социјална политика на Македонија]] * [[Љупчо Николовски]] ([[20 август]] [[1983]]) — македонски политичар и [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер за земјоделство]] во [[Влада на Македонија од 2017|владата од 2017]] == Збратимени градови == Градот Крива Паланка е збратимен со градовите:<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.krivapalanka.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=330&Itemid=5&lang=mk| title = Збратимени градови| publisher = Општина Крива Паланка }}</ref> *{{знамеикона|BUL}} [[Дупница]], Бугарија *{{знамеикона|SER}} [[Вршац]], Србија *{{знамеикона|POL}} [[Млава]], Полска *{{знамеикона|BUL}} [[Банско (град)|Банско]], Бугарија == Поврзано == * [[Манастир Свети Јоаким Осоговски]] * [[Општина Крива Паланка]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kriva Palanka}} * [http://www.krivapalanka.gov.mk/ Официјално мрежно место на Општина Крива Паланка] * [http://krivapalanka-tourism.org.mk/index-mk.html Туристички портал за Крива Паланка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100115224124/http://krivapalanka-tourism.org.mk/index-mk.html |date=2010-01-15 }} {{Населби во Крива Паланка}} {{Општина Крива Паланка}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Крива Паланка| ]] n429sfj7tos1g6xl3kkx69aukz5a9i4 0 5342 5561062 5420014 2026-05-18T10:25:38Z -wuppertaler 116956 changed one image (higher resolution) 5561062 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава | common_name = Лихтенштајн | native_name = {{native name|de|Fürstentum Liechtenstein}} | conventional_long_name = Кнежевство Лихтенштајн | image_flag = Flag of Liechtenstein.svg | image_coat = Coat of arms of Liechtenstein.svg | image_map = Europe-Liechtenstein.svg | map_caption = {{map caption|location_color=зелена|region=[[Европа]]|region_color=темнозелена|legend=Location Liechtenstein Europe.png}} | image_map2 = Liechtenstein topographic map-mk.svg | map_caption2 = {{map caption|location_color=зелена|}} | map2_width = 250px | national_motto = Für Gott, Fürst und Vaterland<small><br /> За Бога, Кнезот и Татковината </small> | national_anthem = <center>''[[Oben am jungen Rhein]]''<br/>{{small|(македонски: „Над младата Рајна")}}<br />[[File:Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg]]</center> | official_languages = [[Германски јазик|германски]] | capital = [[Вадуц]] |latd=47|latm=08.5|latNS=N|longd=9|longm=31.4|longEW=E | largest_city = [[Шан (Лихтенштајн)|Шан]] | government_type = {{nowrap|[[Парламентарна демократија]]}} под [[уставна монархија]] | leader_title1 = [[Кнез на Лихтенштајн|Кнез]] | leader_name1 = [[Ханс-Адам II]] | leader_title2 = [[Кнез на Лихтенштајн|Регент]] | leader_name2 = [[Алоа (регент)|Алоа]] | leader_title3 = [[Список на премиери на Лихтенштајн|Премиер]] | leader_name3 = [[Клаус Чичер]] | leader_title4 = [[Собрание на Лихтенштајн|Претседател на собранието]] | leader_name4 = [[Артур Брунхарт]] | area_km2 = 160 | area_sq_mi = 62 | area_rank = 211^та | area_magnitude = 1 E8 | percent_water = занемарлив | population_estimate = 37,340<ref name="Liechpop">[http://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-vorlaufige-ergebnisse-31-dezember-2014.pdf], Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein. Accessed on 26 May 2015.</ref> | population_estimate_year = 2014 | population_estimate_rank = 193та | population_density_km2 = 227 | population_density_rank = 57ма | population_density_sq_mi = 587<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP =$3.545 милијарди<ref name="Liechfigures"/><ref name="wdi"/> | GDP_PPP_year = 2010 | GDP_PPP_rank = 163та | GDP_PPP_per_capita = $98,432<ref name="Liechpop"/><ref name="Liechfigures"/><ref name="wdi"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 2ра | GDP_nominal = $5.155 милијарди<ref name="Liechfigures">[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm Key Figures for Liechtenstein] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917040625/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-wichtige_zahlen_engl.htm |date=2009-09-17 }}, Landesverwaltung Liechtenstein. Accessed on 1 July 2012.</ref><ref name="wdi">[http://data.worldbank.org/data-catalog World Development Indicators], [[World Bank]]. Accessed on 1 July 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.</ref> | GDP_nominal_year = 2010 | GDP_nominal_rank = 147ма | GDP_nominal_per_capita = $143,151<ref name="Liechpop"/><ref name="Liechfigures"/><ref name="wdi"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 2ра | HDI = 0.908 <!--number only--> | HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> | HDI_rank = 13та | sovereignty_type = [[Независност]] како [[кнежевство]] | established_event1 = [[Пресбуршки договор]] | established_date1 = 12 јули 1806 | established_event2 = Независност од [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]] | established_date2 = 1866 | currency = [[Швајцарски франк]] | currency_code = CHF | time_zone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | demonym = [[Лихтенштајнци]] (Лихтенштајнец/Лихтенштајнка) | drives_on = десно | cctld = [[.li]] | calling_code = [[Телефонски броеви во Лихтенштајн|423]] | footnote1 = }} '''Кнежевство Лихтенштајн''' ({{langx|de|Fürstentum Liechtenstein}}) — [[Алпи|алпска]] држава во [[Западна Европа]] која се граничи со [[Швајцарија]] на запад и [[Австрија]] на исток. Лихтенштајн е најмала држава каде се зборува [[германски јазик]]. Таа е [[уставна монархија]] поделена на [[Општини во Лихтенштајн|11 општини]]. Главен град на Лихтенштајн е [[Вадуц]], а најголем е [[Шан (Лихтенштајн)|Шан]]. Земјата има јак финансиски сектор и е често окарактеризирана како „рај за даноци“. Лихтенштајн е дел од [[Европска асоцијација за слободна трговија|договорот за слободна европска трговија]] и оваа држава не е дел од [[Европската Унија]] и не пројавила желба да биде дел од истата. <!--== Етимологија ==--> == Историја == [[Податотека:Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|мини|лево|Замокот во Вадуц]] Денешната територија на Лихтенштајн во минатото била во склопот на [[Реција]]. Во текот на историјата, оваа територија останала далеку од европските стратешки планови и интереси. Пред доаѓањето на власт на актуелната династија, Лихтенштајн бил под управа на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]]. [[Династија Лихтенштајн|Династијата Лихтенштајн]] своето име го добила по [[Дворец Лихтенштајн|дворецот Лихтенштајн]], за последен пат во составот на [[Австрија]]. Низ вековите, членовите на династијата заземале големи територии под свои надлежности, како во [[Моравија]], [[Долна Австрија]] и сепак не успевале да ги зачувуваат тие региони поради силата на Хабсбуршката династија. Грофовиите [[Шеленберг]] и [[Вадуц]], кој биле придобиени во [[1699]] година станале дел од множеството грофовии, херцеговства, кнежевства и држави обединети во [[Свето Римско Царство|светата Римското Царство]]. Во [[1719]] година, териториите ѝ биле објавени за наследство од страна на [[Карло VI]]. Од [[23 јануари]] [[1719]] година Лихтенштајн бил објавен за кнежевство, станувајќи суверена држава во составот на империјата. Во [[1806]] година, Светото Римско Царство паднала под француска власт. Ова придонесува, Лихтенштајн по првпат во својата историја да стане независен. === XX век === Во текот на [[Втора светска војна|Втората светса војна]], земјата успеала да ја зачува својата неутралност. По завршувањето на војната, [[Чехословачка]] и [[Полска]] ззазеле некои делови од Нацистичка Германија, кои биле под власта на Лихтенштајн. Овде, пред сè се смета за [[Бохемија]], [[Моравија]]. Династијата од 1938 година живееле во [[Виена]]. По војната следувал тежок период за династијата и државата, кое ги принудило да се откажат од некои уметнички дела како [[Ginevra de' Benci]] од [[Леонардо Да Винчи]], која била купена од страна на [[САД]]. Лихтенштајн е дел од договорот за [[европска слободна трговија]] и оваа држава не е дел од [[ЕУ|Европската Унија]] и не произјавила желба да биде дел од истата. == Географија и клима == [[File:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|мини|лево|Реката [[Рајна]] претставува граница помеѓу Лихтенштајн и Швајцарија (во позадина се Швајцарските Алпи).]] Лихтенштајн граничи со [[Швајцарија]] на запад и [[Австрија]] на исток.Климата во Лихтенштајн е континентална, со студени зими и умерени лета. Климата по долината на Рајна е умерена, а на повисоките делови од [[Алпи]]те е планинска. Поголемиот дел од територијата на Лихтенштајн е планинска што ја прави добар зимски [[спорт]]ски центар. Пејзажот на Лихтенштајн е исполнет со мали фарми и планински терени. == Политички систем == Лихтенштајн е парламентарна демократија на чие чело моментално стои кнезот Ханс-Адам Втори, кој го презел престолот после смртта на неговиот татко во 1989 година. Парламентот на Лихтенштајн, Ландтаг (''Landtag''), е составен од 25 пратеници кои се избрани од страна на жителите. Владата,која ја сочинуваат пет министри, раководи со тековните обврски. На референдумот одржан на 1 јули 1984 година, било одлучено да се даде право на глас и на жените, но само на државните избори (не и на локалните). == Административна поделба == {{Главна|Општини во Лихтенштајн}} <!--== Стопанство ==--> == Население, јазик и религија == Само две третини од целокупното население е со потекло од Лихтенштајн (65,8%). 20,1% од населението е дојдено од државите во кои се зборува германскиот јазих (најмногу од Швајцарија, Австрија и Германија). Потоа следат Италијанците (3,3%), бегалците од Југославија (3,3%), Турци и останати (помалку од 5%). Во Лихтенштајн, како и во целото германско говорно подрачје во Швајцарија, говорен јазик е [[Алемански дијалект|алеманскиот дијалект]] кој произлегол од германскиот јазик. И покрај тоа, германскиот јазик е службен јазик во администрацијата. Лихтенштајн е единствена земја во светот која го усвоила исклучиво стандарниот германски јазик како единствен национален јазик (Германија и Австрија, на пример, признаваат и бројни малцински дијалекти). == Култура во Лихтенштајн == Во Лихтенштајн се одржуваат голем број на уметнички и културни настани. Популарната култура ја создава, се разбира, младата генерација, која создала многубројни рок и поп музички групи чие реноме често ги надминува локалните граници. Голем број на организации се основани со цел да организираат изложби и разни други манифестации. Народниот музеј (''Landesmuseum''), свечено отворен во ноември 2003 година, им се придружил на другите културни установи во државата: музејот на уметност (''Kunstmuseum''), поштенскиот музеј (''Postmuseum'') и електричарскиот музеј. Единствен театар во Лихтенштајн е театарот на црвениот плоштад, кој се наоѓа во [[Шан (Лихтенштајн)|Шан]]. Но, од октомври 2003 година, во Вадуц се наоѓа здружение кое организира концерти, хумористични изведби и кратки театарски изведби. Лихтенштајн може да се пофали со неколку домашни уметници кои се навистина признаени во своето поле на работа, како што е вајарот Георг Малин или пак сликарите Бруно Кауфман и Мартин Фромелт. Музичката школа работи во куќата на Рајнберг во Вадуц. <!--== Музика во Лихтенштајн ==--> == Спорт во Лихтенштајн == Фудбалските тимови на Лихтенштајн играат под раководство на швајцарската фудбалска лига. Фудбалскиот куп на Лихтенштајн и овозможува секоја година на најдобрата екипа да влезе во Купот УЕФА: најчесто станува збор за [[ФК Вадуц|фудбалскиот клуб Вадуц]], кој инаку игра во Втората швајцарска лига. [[ФК Вадуц]] својот најголем успех го постигнал во Лигата на шампионите во 1996 година со победата врз Летонците од ФК Университате Рига со резултат 4:2. Во наредното коло се сретнале со [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], од чија страна биле елиминирани од натпреварувањето со вкупен резултат 7:0 (0:4 во [[Вадуц]] и 3:0 во [[Париз]]). Фудбалската репрезентација на Лихтенштајн традиционално претставува лесен плен за било кој противник. Меѓутоа Лихтенштајн имале една извонредна недела во есента 2004 година, за време на квалификациските натпревари за влез на [[Светско првенство во фудбал 2006|светското фудбалско првенство во фудбал 2006]] година, изборувајќи нерешен резултат 2:2 во двобојот со [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] (во Вадуц), за после тоа да триумфира против [[Фудбалска репрезентација на луксембург|Луксембург]] со резултат 4:0. Натпреварувањето го завршиле како претпоследни во својата квалификациска група со освоени 8 бодови (нерешен резултат со Португалија, победа над Луксембург, нерешено со репрезентацијата на Словачка (0:0) и уште една победа против Луксембург (3:0). Како планинска земја, Лихтенштајн постигнува доста добри резултати во [[Зимски спортови|зимските спортови]], особено во [[Алпско скијање|алпското скијање]]: [[Хани Венцел]] така освоила два медала на Зимските олимписки игри во Лејк Плес (Соединетите Американски Држави) во 1980 година. Вкупно, спортистите на оваа држава успеале да освојат 8 олимписки медали (две златни,две сребрени и пет бронзени). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{CIA World Factbook link|ls|Лихтенштајн}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лихтенштајн| ]] [[Категорија:Средна Европа]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]] [[Категорија:Кнежевства во Светото Римско Царство]] kusqb0vka0zx0ymxbfr87s0m7c1dguw 0 5891 5561005 5348560 2026-05-18T08:19:26Z Bjankuloski06 332 /* Фауна */ Исправен збор, replaced: Перјест → Перест 5561005 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава во САД | изворно име = ''State of Florida'' | име = Флорида | старо име = | знаме = Flag of Florida.svg | старо знаме = | печат = Seal_of_Florida.svg | карта = Map of USA FL.svg | прекар = The Sunshine State ''(Сончевата Држава)'' | мото = [[In God We Trust]] | главен град = [[Талахеси]] | официјални јазици = англиски | јазици = англиски и шпански | најголем град = [[Џексонвил]] | гувернер = Рик Скот | сенатори = [[Бил Нелсон]] (Д)<br />[[Марко Рубио]] (Р) | поштенски кратенки = FL | традиционална кратенка = Fla. | површина место = 22 | вкупна површина = 170&nbsp;304 | вода = 17,9 | население место = 4 | 2000 население = 18&nbsp;801&nbsp;310 | густина место = 8 | 2000 густина = 155,18 | влез-ред = 27 | влез-датум = [[3 март]] [[1845]] | временска зона = [[Источна временска зона (Северна Америка)|Источна]]: [[UTC]]-5/[[Летно време|-4]] | ВЗ1Каде = | временска зона 2 = | ВЗ2Каде = | латитуда = 24°27′ N to 31° N | лонгитуда = 80°02′ W to 87°38′ W | широчина = 582 | должина = 721 | највисока точка = Бритон Хил | највисока височина = 1&nbsp;629 | најниска точка = [[Атлантски Океан]]<ref name=usgs/> | најниска височина = 0 | ISO код = US-FL | веб-сајт = www.myflorida.com | белешки = }} :''Оваа статија е за сојузната држава во САД, Флорида. За други значења, видете [[Флорида (појаснување)]].'' '''Флорида''' е [[држава]] која што се наоѓа во [[југоисточниот дел на САД]]. Се граничи со [[Алабамa]] на северозапад и [[Џорџија]] на север. Голем дел од пространството на државата е голем [[полуостров]], од [[Мексиканскиот Залив]] на запад, [[Атлантскиот Океан]] на исток до [[Карибите]] на југ. Во 1845 година, по период од триста години од европското владеење, Флорида е признаена како 27-ма држава во САД. Со површина од 65755 квадратни милји (170 305км²), Флорида е рангирана на 22-то место по големина помеѓу 50-те држави на САД. Флорида има најдолга крајбрежна линија во [[границите на САД]], опфаќајќи околу 1350 милји (2 170км). Државата има четири големи урбани средини, голем број на помали индустриски градови и многу мали градови. Флорида е наречена „сончевата држава“ најмногу поради нејзината топла клима-[[суpтропска клима|суптропска]] во северните и централните региони на државата и вистинска [[тропска клима]] во јужниот дел. Во 2009 година [[бирото за попис на САД]] потврдило дека населението на државата изнесува 18.537.969 со кое што Флорида се рангира како четврта најнаселена држава во САД. [[Талахеси]] е главниот град на државата, [[Џексонвил]] е најголемиот град и [[Јужна Флорида]] е најголемата [[метрополитенска област]]. == Историја == :''Главна статија: [[Историја на Флорида]].'' Археолошките истражувања покажуваат дека Флорида најпрво била населена од [[Палеоиндијанците]], првите жители на Америка, пред околу 14 илјади години. Регионот континуирано се населувал низ [[архаичниот период]] (околу 2000 години п.н.е). По околу 500 години, претходната релативно еднообразна архаична култура почнува да се спојува со карактеристичните локални култури. До 16-от век, најраното време за кое постојат историски записи, големи групи од северноамериканските индијанци кои ја населувале биле: [[Апалачи]] (од [[тесниот појас на Флорида]]), [[Тимукуа]] (од северна и Средна Америка), [[Аис]] (од централниот атлантски брег), [[Токобага]] (од областа на [[Залив на Тампа|заливот на Тампа]]), [[Калуза]] (од југозападна Флорида) и [[Текеста]] (од југоисточниот брег). [[Податотека:Five flags of Florida.jpg|thumb|200px|right|Знамињата на петте држави кои владееле со Флорида.]] Флорида е првата територија од она што денес се континенталните САД која била посетена од Европејците. Најраните познати европски истражувачи се појавиле со шпанскиот конквистадор [[Хуан Понсе де Леон]] кој го забележал полуостровот на 2 април 1513 година. Според неговите хроничари, Понсе де Леон го именува регионот ''Ла Флорида'' („цветна земја“), бидејќи тогаш била велигденската сезона, позната на шпански како ''[[Паскуа Флорида]]'' (приближно „цветен [[Велигден]]“), затоа што растителноста била во цут. Можно е Хуан Понсе де Леон да не е првиот Европеец што стигнал до Флорида. Од 1513 година па наваму, државата станува позната како „Ла Флорида“, иако по 1630 година и во текот на 18 век, '''Текеста''' (по племето [[Текеста]]) билаалтернативно име за полуостровот Флорида по објавувањето на [[картата]] од страна на холандискиот картограф [[Хесел Геритс]] во ''Историјата на Новиот Свет'' на [[Јоанес де Лает]]. Во текот на следниот век, Шпанците и Французите основале населби во Флорида со различен степен на успех. Во 1559 година, Дон [[Тристан де Луна и Арелано]] формира колонија во денешна [[Пенсакола]], еден од првите обиди за европска колонизација на континенталната САД. Напуштена е од 1561 година поради [[урагани]], глад и завојувани племиња и не е населена повторно сè до 1690-тите години. Во 1564 година француските [[хугеноти]] ја основале [[Форт Керолајн]] во денешен [[Џексонвил]], но во наредната година тврдината била освоена од страна на силите на новата шпанска колонија [[Сент Аугустин]] (наречена ''Сан Агустин'' на шпански). Шпанците одржувале слаба контрола над регионот покрстувајќи ги локалните племиња, накратко со [[Језуитите]], а подоцна и со францисканските монаси. Локалните водачи (''касики'') ја покажале својата лојалност кон Шпанците со преминување во [[римокатолицизам]] и со добредојденоста на францисканските свештеници во нивните села. [[Податотека:Flindians1723.JPG|thumb|left|200px|[[Бернар Пикар]] изгравирана чинија со Индијанците од Флорида, Circa 1721 "Cérémonies et Coutumes Religieuses de tous les Peuples du Monde"]] Површината на шпанска Флорида се намалила со основањето на англиските колонии на север и француските колонии на запад. Англичаните ја ослабнале шпанската моќ во областа преку снабдување на нивните сојузници, [[Крик]] и [[Јамаси]], со огнено оружје и поттикнувајќи ги да ги нападнат Тимуку и Апалачи, сојузничките племиња на Шпанците. Англичаните го нападначе Св. Августин, запалувајќи го градот и нивната катедрала неколкупати, додека граѓаните се криеле зад ѕидовите на [[Кастиљо де Сан Маркос]]. Флорида привлекувала голем број на Африканци и [[Афроамериканци]] од, окупираната од Британците, Северна Америка, кои сакале слобода од ропство. Штом влегувале во Флорида, шпанската круна ги примала во римокатолицизмот и им давала слобода. Овие поранешни робови се населиле во една заедница северно од Св. Августин, наречена [[Грациа Реал де Санта Тереза де Мосе]], првата основана населба од ваков вид во она што денес се нарекува САД. Многу од овие робови, исто така се добредојдени од страна на домородните американски племиња, Крик и Семинол, кои на покана на шпанската влада ималеосновано населба. [[Податотека:East and West Florida 1810.jpg|thumb|200px|right|Поделбата на Источна и Западна Флорида во 1810 година]] Во 1763 година, Велика Британија дипломатски добива контрола врз Флорида и други територии преку договорот во Париз. Британците ги поделиле своите нови освојувања на [[Источна Флорида]] со свој главен град Св. Августин и [[Западна Флорида]] со свој главен град Пенсакола. Британија се обидела да ја развие Флорида преку увозот на имигранти за работна сила, но овој проект на крајот пропаднач. Шпанија ги добива и двете Флориди по поразот на Велика Британија од страна на американските колонии и по договорот од Версај во 1783 година, продолжувајќи ја поделбата на источна и западна Флорида. Тие нуделе земјиште за секој којшто ќе се насели во колониите и голем број Американци се преселиле во нив. По нападите од колонистите врз индијанските градови, индијанците Семинол со седиште во Источна Флорида почнале да вршат рации во населбите во Џорџија, наводно по налог на Шпанците. [[Армијата на САД]] предводи почести упади во шпанската територија вклучувајќи го походот против семинолските индијанци од страна на [[Ендру Џексон]] од 1817-1818 година, која стана позната како [[првата Семинолска војна]]. По војната, САД делотворно ја контролирале Источна Флорида. Во 1819 година, според условите на [[Адамс-Онис спогодбата]], Шпанија ја отстапува Флорида на САД во замена на американското одрекување од сите барања за [[Тексас]] што би можеле да ги имаат по набавката на [[Луизијана]] и 5 милиони долари. [[Податотека:Flagler College 2005-Sept fl 104.JPEG|thumb|right|200px|Св. Августин е најстариот град во САД основан во 1565 од Шпанците.]] Како што се појачувал процесот на населување, се зголемувал и притисокот врз американската влада, да се отстранат Индијанците од нивните земји во Флорида. На разочарување на сопствениците од Џорџија, Семинолите ги прифаќале пребеганите црнци, познато како Црни Семиноли. Се зголемиле судирите помеѓу белците и Индијанците со приливот на новите доселеници. Во 1832 година, владата на САД го потпишува [[Пејновиот договор за земјиште]] со некои од поглавиците на Семинолите, ветувајќи им земја западно од [[Мисисипи]] ако тие се согласат доброволно да ја напуштат Флорида. Многу од Семинолците заминале во тоа време, додека оние коишто останале биле подготвени да ги бранат своите имотни права. Во 1835 година, пристигнала армијата на САД, за да го спроведе договорот под притисок на белите доселеници. На крајот на годината се случил "Дајд масакрот", кога Семнолите нападнале од заседа и раниле или смртно убиле речиси цела една група од 110 американски војници, заедно со мајорот Дејд и седум офицери кои марширале до [[Форт Брук]] (Тампа) за да се зајакне [[Форт Кинг]] (Окала). Со тоа започнала [[Втората Семинолска војна]]. За седум години до 1842 година, помеѓу 900 и 1500 семинолски индијанци употребувале герилски тактики против американските војници. Владата на САД проценила дека за војната има потрошено помеѓу 20 милиони и 40 милиони долари, во тоа време една астрономска сума. [[Податотека:Battle of Olustee.jpg|thumb|200px|left|Битката на Олуст за време на Американската граѓанска војна во 1864 година]] На 3 март 1845 година, Флорида стана 27-ма земја-членка на Соединетите Американски Држави, иако нејзиното население од почеток полека се зголемуваше. Белите доселеници продолжија да посегнуваат по земјата користена од семинолците и владата на САД реши да се обиде уште еднаш да ги придвижи останатите семинолци на запад. [[Третата семинолска војна]] траеше од 1855-1858 година и заврши со отстранување на голем дел од останатите семинолци. Дури и по три крвави војни, армијата на САД не успеа да ги принуди сите семинолци да се преселат во Западна Флорида. Иако повеќето од семинолците беа насилно прогонети до Крик земјите западно од Мисисипи, стотици, вклучувајќи го и семинолскиот водач на [[Арипека]] (Сем Џонс) останаа во [[Еверглејдс]] одбијаа да ја напуштат својата татковина на своите предци. Нивните потомци останаа таму до ден денешен. Белите доселеници почнаа да основаат плантажи со памук во Флорида каде што се бара голем број работници. До 1860 година, Флорида имала само 140 424 луѓе од кои 44% биле поробени. Имало помалку од 1 000 слободни [[афроамериканци]] пред граѓанската војна. На 10 јануари 1861 година, пред почетокот на [[американската граѓанска војна]], Флорида го прогласи нејзиното отцепување од [[унијата]]. Десет дена подоцна, државата стана основачки член на [[конфедеративните американски држави]]. Војната заврши во 1865 година. На 25 јуни 1868 година, конгресната репрезентација на Флорида беше вратена. По обновата, белите демократи упееа да ја повратат моќта на државното законодавство. Во 1885 година тие создадоа нов устав, проследено со статутите низ 1889 година, кои ефектно ги лишеа од граѓанските права повеќето црнци и многу сиромашни белци во текот на следните неколку години. Одредбите вклучуваат [[анкетни даноци]], [[тестови за писменост]] и услови за живеење. Лишувањето од граѓанските права за повеќето афроамериканци во државата истраја сè до движењето на граѓанските права од 1960 година кога се здобијаа со федералното законодавство за заштита на своето право на глас. До средината на 20 век, Флорида беше најмалку населена држава. Во 1900 година, нејзиното население беше само 528 542 од кои речиси 44% беа афроамериканци. Во 1920-тите години, националниот економски просперитет го стимулираше [[туризмот во Флорида]]. Комбинирано со своето ненадејно воздигнување во профил Флорида беше бум земја во 1920-тите која што во краток период донесе интензивен напредок на земјата. Уништувачките урагани во [[1926]] и [[1928]] година донесоа период проследен со уништување на пазарот на берзата и задржување на [[големата депресија]]. [[Податотека:Flaglerstreet Miami 1945.jpg|thumb|right|200px|Војници и толпи во центарот на Мајами 20 минути пред завршувањето на Втората светска војна.]] Економијата на Флорида нема целосно да закрепне сè додека не се изгради по втората светска војна. Климата, зацврстена со растечката достапност на [[климатизација]] и ниските трошоци за живеење ја направи државата рај. Миграцијата од [[Руст Белт]] и североистокот нагло го зголемија населението по војната. Во последните декади, повеќе доселеници дошле за работни места во развојот на економијата. Денес со проценета популација од повеќе од 18 милиони жители, Флорида е најнаселена држава во југоисточниот дел на САД, втората најанселена држава во Јужна САД зад Тексас, и четврта најнаселена држава во САД. Бирото за попис процени дека Флорида, сега четвртата најнаселена држава е на работ да го премине [[Њујорк]] на третото место во вкупната популација до 2011 година. :''Поврзано: [[Семинолски војни]] и [[Флорида во Американската граѓанска војна]].'' == Географија == [[Податотека:Florida topographic map-en.svg|thumb|right|200px|Топографска карта на Флорида]] :''Дополнителни информации: [[Список на окрузи во Флорида.]]'' :''Поврзано [[Список на државни паркови во Флорида.]]'' Голем дел од државата Флорида се наоѓа на полуостровот помеѓу Мексиканскиот Залив, Атлантскиот Океан и [[протоците на Флорида]]. Опфаќа две часовни појаси, таа се протега на северозапад до тесниот појас продолжувајќи по должината на северниот дел на Мексиканскиот Залив. Се граничи на север со земјите на Џорџија и Алабама, а на запад, на крајот на полуостровот, со Алабама. Во близина е на неколку карипски земји, особено на [[Бахамите]] и [[Куба]]. Пространото крајбрежје на Флорида беше означена мета за време на [[Втората светска војна]], така што владата изгради писти низ целата држава, а денес, околу 400 аеродроми сè уште се во употреба. Според [[националниот центар за разузнавање дрога]], Флорида има 131 јавни аеродроми и повеќе од 700 приватни аеродроми, писти, места за слетување на [[хеликоптер]]и и [[хидроплан]] бази. Флорида е една од најголемите држави источно од реката Мисисипи и само [[Алјаска]] и [[Мичиген]] се поголеми во водената област. [[Податотека:Everglades National Park cypress.jpg|200px|thumb|left|Национален парк Еверглејдс во Јужна Флорида]] [[Податотека:Crandon Park Modified.jpg|thumb|left|200px|Крадон парк во Ки Бискејн]] [[Податотека:Florida counties map.png|200px|thumb|right|Карта на Флорида со имиња и граници]] [[Податотека:BahiaHonda.jpg|thumb|right|200px|Плажата Бахиа Хонда во Флорида Ки]] На 345 стапки (105 метри), над [[нивото на морето]], [[Брајтон Хил]] е највисоката точка во Флорида, а најниска кулминација на која било држава во САД. Голем дел од државата, јужно од [[Орландо]], поставен е на прилично ниско ниво, сепак, некои места како што е [[Клиарвотер]], карактеристични панорами се покачуваат за 50-100 стапки (15-30 метри) над водата. Голем дел од централна и северна Флорида, околу 25 милји (40км) или подалеку од крајбрежјето, е карактеристичен со брановидни ридови со надморска височина која се движи од 100-250стапки (30-76 метри). Нјависоката точка во полуостровот Флорида, [[Сугарлоф планината]] е врв во [[Округот Лејк]] на 312 стапки (95 метри). Областите под контрола на [[службата на националниот парк]] се: * [[Национален резерват Биг Сајпрес]], во близина на [[Окичоби]] * [[Национален парк Бискајн]], во [[Округот Мајами Дејд]], јужно од [[Мајами]] * [[Национален морски брег Канаверал]], помеѓу [[плажата Њу Смирна]] и [[Титусвил]] * [[Национален споменик Кастиљљо де Сан Маркос]], во Св. Августин * [[Национален споменик Де Сото]], во [[Брадентон]] * [[Национален парк Драј Тортугас]], на [[Ки Вест]] * [[Национален парк Еверглејдс]] во [[Јужна Флорида]] * [[Национален споменик Форт Каролајн]] во [[Џексонвил]] * [[Национален споменик Форт Матанзас]], во Св. Августин * [[Национален морски брег Гулф Ајленд]], во близина на [[Гулф Бриз]] * [[Еколошки и историски резерват Тимуку]], во Џексонвил. Области под контрола на [[службата на шумите во САД]] се: * [[Националната шума Апалачикола]] по должината на источниот брег на [[реката Апалачикола]] * [[Националната шума Чоктовачи]] во близина на [[Најсвил]], * [[Националната шума Окала]] во [[Централна Флорида]] * [[Националната шума Оскиола]] во [[Северна Флорида]]. === Граници === Државната линија започнува од Атлантскиот Океан патувајќи на запад, југ и север до реката на Свети Марија. Од почетокот на таа река, потоа следува права линија до запад и малку на север до точката каде што слевањето на [[реката Флинт]] (од Џорџија) и [[реката Катахочи]] (долу линијата Алабама/Џорџија) се користи за да се формира реката Апалачикола во Флорида. (Од кога Вудроф браната беше изградена, оваа точка беше под езерото Семинол). Границата со Џорџија продолжува на север преку езерото на кратко растојание кон поранешната притока на Апалачикола, а потоа со Алабама продолжува на запад по должината на географската широчина од 31° на север до [[реката Пердидо]] потоа на југ по должината на притоката до Мексиканскиот Залив преку Пердидо заливот. Голем дел од државата е на или во близина на [[нивото на морето]]. === Клима === [[Податотека:Royal Poinciana.jpg|thumb|right|Кралска поинкана во цут на флорида Кис, препознатливо за тропската клима на Флорида.]] :''Главна статија: [[Клима на Флорида]].'' :''Поврзано [[Список на ураганите во Флорида]] и [[список на високите и ниските температури во државата во сите времиња]].'' Климата на Флорида е доста зацврстена со фактот дека ниту еден дел од државата не е многу оддалечен од океанот. Северно од езерото Окичоби, распространетата клима е [[суптропска влажна клима|влажна суптропска]], додека крајбрежните области јужно од езерото (вклучувајќи ги [[Флорида Киис]]) имаат вистинска тропска клима. Високите температури во крајот на јули се во ниските 90-тите фаренхајти (32-34°С). Ниските температури од почетокот до средината на јануари се движат од ниските 40-тите фаренхајти (4-7°С) во северна Флорида до средината на 50-тите (13°С) во јужна Флорида. Во лето, високите температури во државата ретко надминуваат 100&nbsp;°F (38°С). Во текот на доцните есенски и зимски месеци Флорида доживеа повремени ладни фронтови кои можат да донесат силни ветрови и реалтивно пониски температури за целата држава, со високи температури кои можат да останат во 40-тите и 50-тите (4-15°С) и во ниските 20-тите и 30-тите (-7-4С). Неколку максимално ладни рекорди се во 30-тите°F (-1-4°С) и рекордните падови беа во 10-тите (-12—7°С). Овие температури обично се прошируваат најмногу на неколку дена во времето во северните и централните делови на Флорида. Јужна Флорида сепак, ретко се срќава под ниски температури. [[Податотека:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Листопад во Северна Флорида.]] [[Податотека:Miamisummershower.png|thumb|right|Својствен летен пладневен дожд во центарот на Мајами.]] [[Податотека:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Снег што е многу несвојствено за Флорида но сепак имало во секој од поголемите градови. Снегот почесто паѓа во Северна Флорида.]] Најжешката температура што некогаш е евидентирана во Флорида е 109&nbsp;°F (43°) која што беше формирана на 29 јуни 1931 година во [[Монтичело]]. Најладната температура беше -2&nbsp;°F (-19&nbsp;°C), на 13 февруари 1899 година, на само 25 милји (40км) подалеку од Талахесе. Годишните времиња во Флорида се утврдени со [[врнежи]] отколку со жешка температура, со жешка, влажна пролет и лето правејќи ја сезоната влажна и умерено разладување и релатувно сувата зима и есен, правејќи ја сезоната сува. [[Паѓањето на лисијата]] се појавува во централна и северна Флорида почнувајќи околу крајот на ноември и во зима. [[Флорида Киис]], бидејќи тие целосно се опкружени со вода, имаат помала варијабилност во температурите. Во [[Ки Вест]] температурите ретко надминуваат 95&nbsp;°F (35&nbsp;°C) во текот на летото или да падне под 55&nbsp;°F (13&nbsp;°C) во текот на зимата и никогаш не бил пријавен мраз на Ки. Прекарот на Флорида е „сончевата држава“, но лоште временски услови се честа појава во државата. Централна Флорида е позната како молскавичен главен град на САД кој има доживеано удари од громови како ниедно друго место во земјата. Флорида има највисок просек на врнежи од која било друга држава, во голем дел поради попладневните [[грмотевици]] кои се честа појава во поголемиот дел од државата од доцна пролет до рана есен. Јасното време може да биде прекинато со невреме. Овие грмотевици предизвикани од копнените судири на влажната маса на воздухот на Mексиканскиот Залив и Атлантскиот Океан коишто се појавуваат во раните попладневни часови, можат да донесат силен пороен дожд, силни ветрови а понекогаш и [[торнада]]. Флорида ја води САД во торнада по квадратен километар (вклучувајќи ги [[циклоните]]), но тие обично не достигнуваат интезитет на оние во Среден Запад и големите рамнини. Паѓањето град често ги придружуваат најтешките грмотевици. [[Снег во Флорида]] е ретка појава, а особено на полуостровот. За големата [[снежна вејавица]] во 1899 година, Флорида доживеа снежни услови; областа на заливот на Тампа имаше „залив ефект“ снег, слично на езеро ефект снег во регионот на Големите Езера. Во текот на 1899 година, снежната вејавица беше единствената температура во Флорида што е запомната под нулата степени фаренхајти (-18&nbsp;°C). Најраспространетите снежни врнежи во историјата на Флорида се случиле на 19 јануари 1977 година кога снегот паднал над поголемиот дел од државата. Краткотрајните снежни врнежи во историјата на Флорида исто така паднаа на [[Мајами Бич]] за последен пат во запишаната историја. Тешкото замрзнување во 2003 година донесе „океан ефект“ на краткотрајните снежни врнежи до атлантското крајбрежје на југ сè до [[Кејп Канаверал]]. Во 1993 година големото невреме донесе услови за снежна вејавица на полуостровот додека поројните дождови и торнадата го напаѓаа полуостровот. Се верува дека невремето имало таква конструкција слична на ураган каде што во некои заливи може да се видат големи бранови од 6 стапки или повеќе. Во поново време траги на [[снег]] и [[лапавица]] паѓаат врз централна и јужна Флорида а во текот на јануари во 2010 година се случи цврсто замрзнување. Имаше некои мали натрупувања на север на I-4 коридор, претежно во форма на лапавица. Ураганите претставуваат сериозна закана за време на сезоната на урагани, која трае од 1 јуни до 30 ноември иако некои бури можат да се формираат и надвор од сезоната. Флорида е држава во САД што најмногу подлежи на урагани со суптропска или тропска вода на долгото крајбрежје. Од 1851 година до 2006 година, Флорида беше погодена од 114 урагани, главно 37 од нив биле третта [[категорија]] и повеќе. Ретко е за сезоната на урагани да помине без никакво влијание врз државата со најмалку тропско невреме. Бурите од 4-та или повисока категорија, 84% ги погодува Флорида и Тексас. Од август до октомври е најпогоден период за урагани во Флорида. [[Податотека:Andrew 1992-08-23 1231Z.jpg|right|thumb|Ураганот Ендру кој се појави во Флорида на 23 август 1992 година.]] Во 2004 година, Флорида беше погодена од рекордни четири урагани. Ураганите [[Чарли]] (13 август), [[Френсис]] (4-5 септември), [[Иван]] (16 септември) и [[Жан]] (25-26 септември), кумулативно ја чини економијата во државата 42 милјарди долари. Дополнително, четири бури предизвикаа околу 45 милјарди долари штета. Во 2005 година, ураганот [[Денис]] (10 јули), е петтата бура што ја погоди Флорида во период од 11 месеци. Подоцна, ураганот [[Катрина]] (25 август) помина преку Јужна Флорида и ураганот [[Рита]] (20 септември) дојде преку Флорида Киис. [[Ураганот Вилма]] (24 октомври) направи одронување на земјата во близина на [[Кејп Романо]], јужно од [[островот Марко]], завршувајќи друга многу активна сезона на урагани. Вилма е вториот најскап ураган во историјата на Флорида. Флорида беше на страна на втората најскапа временска катастрофа во историјата на САД, [[ураганот Ендрју]], којшто предизвика повеќе од 25 милјарди долари штета ја погоди на 24 август 1992 година. Во долгиот список на други фамозни напади од урагани се ураганот Мајами во 1926 година, ураганот Окичоби во 1928 година, [[ураганот Денот на трудот]] во 1935 година, [[ураганот Дона]] во 1960 година и [[ураганот Опал]] во 1995 година. Неодамнешни истражувања укажуваат на бурите кои се дел од природниот циклус и не се резултат од [[глобалното затоплување]]. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center" | colspan="13" style="text-align:center;font-size:120%;background:#E8EAFA;"|Просечни високи и ниски температури за различни градови во Флорида |- style="background:#e5afaa; color:#000" | '''Град''' | '''Јан''' | '''Фев''' | '''Мар''' | '''Апр''' | '''Mај''' | '''Јун''' | '''Јул''' | '''Авг''' | '''Сеп''' | '''Окт''' | '''Ное''' | '''Дек''' |- style="background:#f8f3ca; color:#000" | Џексонвил | 65/43 | 68/45 | 74/50 | 80/56 | 86/64 | 90/70 | 92/73 | 91/73 | 87/70 | 80/61 | 73/51 | 66/44 |- style="background:#c5dfe1; color:#000" | Ки Вест | 75/65 | 76/66 | 79/69 | 82/72 | 85/76 | 88/78 | 89/80 | 90/80 | 88/78 | 85/76 | 80/71 | 76/67 |- style="background:#f8f3ca; color:#000" | Мелбурн | 72/51 | 73/53 | 77/57 | 81/61 | 85/67 | 88/71 | 90/73 | 90/73 | 88/72 | 83/67 | 78/60 | 73/53 |- style="background:#c5dfe1; color:#000" | Мајами | 76/60 | 77/61 | 80/64 | 83/68 | 86/72 | 88/75 | 90/77 | 90/77 | 88/76 | 85/72 | 81/67 | 77/62 |- style="background:#f8f3ca; color:#000" | Пенсакола | 61/43 | 64/46 | 70/51 | 76/58 | 84/66 | 89/72 | 90/74 | 90/74 | 87/70 | 80/60 | 70/50 | 63/45 |- style="background:#c5dfe1; color:#000" | Талахесе | 64/40 | 67/42 | 73/48 | 80/53 | 87/62 | 91/69 | 91/72 | 91/72 | 88/68 | 81/57 | 72/47 | 66/41 |- style="background:#f8f3ca; color:#000" | Тампа | 71/51 | 72/52 | 77/57 | 82/62 | 88/68 | 90/73 | 90/75 | 90/75 | 89/73 | 84/66 | 77/58 | 72/52 |}</center> === Фауна === [[Податотека:Anhingatrailalligator.png|thumb|right|Алигатор]] [[Податотека:Key deer male.jpg|thumb|left|[Кејов Елен]] [[Податотека:Florida Scrub Jay.jpg|thumb|right|Переста сојка.]] Флорида е домаќин на многу типови на диви животни, вклучувајќи *: Морски цицачи: [[шишестнос делфин]], [[црн кит со скратени перки]], [[северноатлантска морска крава]] (ламантин), *: Влекачи: [[американски алигатор]] и [[крокодил]], источна змија со шари во форма на дијаманти и [[пигментна звечарка]], [[гофска желка]], зелена и [[морска желка]], источна [[темносина змија]]. *: Цицачи: [[Флоридски пантер]], [[северно-речна видра]], [[источен памучен зајак]], [[мочуриштен зајак]], [[ракун]], [[пругаст твор]], [[бело-опашест елен]], [[кејов елен]], [[сива лисица]], [[којот]], [[диво прасе]], флоридска [[црна мечка]], [[деветопасен оклопник]], *: Птици: [[Ќелав орел]], [[летачки полжав]], [[северна каракара]], [[речен орел]], бел и кафеав [[пеликан]], извиклив жерав, [[канадски жерав]], розова зличарка, переста сојка и други. Еден подвид на дива мисирка, наречена ''осиола'', што се наоѓа само во Флорида. Државата е зимска локација за многу видови на птици од северните делови на Јужна Америка. *: Безрбетници: [[дрводелкачки мравки]], [[термити]] и [[американски лебарки]]. Единствена калвинистичка област за црниот кит со скратени перки е заливот на Флорида и Џорџија. Од нивниот случаен увоз од Јужна во Северна Америка, популацијата на црвените увезени [[огнени мравки]] се зголеми и ги покри териториите на скоро цел југ на Северна Америка, вклучувајќи ја и Флорида. Тие се најагресивните и најдомородните мравки кои имаат болно каснување. Дел од недомашни змии беа ослободени во дивините. Во 2010 година државата оформи ловна сезона за бурманскиот и [[индискиот питон]], [[африканскиот камен питон]], [[зелената анаконда]] и големите [[нилски гуштери]]. === Прашања за животната средина === :''Главна статија:[[Животната средина на Флорида]]'' Флорида е рангирана за 45-та држава од 50-тите држави во вкупната потрошувачка на енергија по глава на жител, и покрај големата важност на климатизери и базен пумпи. Ова вклучува јаглен, природен гас, нафта и малопродажба на електрична енергија. Се проценува дека околу 4% од енергијата во државата е генерирана преку обновливи извори. Производството на енергија во Флорида е 6% од вкупната произведена енергија на нацијата, додека вкупното производство на загадувачи е на пониско ниво со илустрација од 5,6% за [[азот оксид]], 5,1% за [[јаглерод диоксид]] и 3,5% за [[сулфур диоксид]]. Се верува дека значајни енергетски извори се прелоцирани од западниот брег на Флорида во [[Мексиканскиот Залив]], но тој регион е затворен уште од 1981 година за истражување. Гувернерот [[Чарли Крист]] и двајцата американски сенатори на Флорида [[Бил Нелсон]] и [[Мел Мартинес]], се противат на приморското ископување и истражување. Поранешниот гувернер Џеб Буш , кој во почетокот беше против целото тоа дупчење, го промени својот став во 2005 година кога тој го поддржи предлог законот воведен во претставничкиот дом со кое е дозволено неограничено дупчење, 125 милји (201км) или повеќе од брегот. Крист, Мартинес и Нелсон се противеа на тоа дупчење, но Мартинес и Нелсон гласаа за алтернативата на сенатот кој го забранува дупчењето во рамките на 125 милји (201км) од брегот на теснецот и 235 милји (378км) од брегот на полуостровот. Во јули 2007 година, гувернерот на Флорида Чарли Крист најви дека планира да потпише извршна наредба што ќе наметне нови строги стандарди на загадувањето на воздухот во државата, со цел да се намалат испуштањата на стакленичките гасови до 80% од нивоата во 1990 година до 2050 година. Наредбите на Крист ќе постават нови цели на испуштање за енергетски компании, автомобили, камиони и зацврстување одржливи цели за државните агенции и бараат возилата на државната сопственост да користат алтернативни горива. [[Црвената плима]] е прашање на југозападниот брег на Флорида како и на другите области. И покрај тоа што има голема доза на претпоставки за отровните цветови од алгите, нема докази дека тоа е предизвикано од загадувањето или дека има зголемување во времетраењето или честотата на црвената плима. Флоридскиот пантер е блиску до истребување. Рекордни 23 беа убиени во 2009 година од страна на ловци и во сообраќајни несреќи што останаа само околу 100 единки во дивината. Центарот за биолошка разновидност и други според тоа повикуваат на специјална заштитна област за пантерот да се утврди. Манатис исто така умираат со брзина поголема од нивното репродуцирање. === Геологија === Полуостровот Флорида е порозна [[висорамнина]] која седи на врвот на карстниот варовнички темел познат како [[платформата на Флорида]]. Итниот дел од платформата е создаден за време на [[еоценот]] до [[олигоценот]] како залив корито исполнет со мил, глина и песок. [[Флора]] и [[Фауна]] почнаа да се појавуваат за време на миоценот. Пред миоценот во Флорида не биле присутни копнените животни. Најголемите депозити на поташа во земјата се основани во Флорида. Напреднати системи на [[подводни пештери]] и извори се наоѓаат во целата држава и повеќе снабдуваат вода што се користи од жителите. Варовникот е натрупан со песочна почва депонирана како антички плажи преку милион години како што глобалното ниво на морето се зголемува и паѓа. За време на ледничкиот период, пониските нивоа на морето и посувата клима откри многу поширок полуостров, во голема мера савана. Еверглајдовите, огромно пространи, многу бавна река го зафаќа јужниот дел од полуостровот. Флорида е врзана за последното место како и поседувањето на најмалку земјотреси од било која земја во САД. Бидејќи Флорида не е сместена блиску до границите на некоја тектонска плоча, земјотресите се многу ретки, но не сосема непознати. Во јануари 1879 година, се случи потрес во близина на Св. Августин. Имаше извештаи за бурно тресење од кое што паѓал малтер и статии од полиците. Слични ефекти биле забележани и во Дејтона Бич 50 милји (80км) на југ. Земјотресот бил почувствуван на југ до Тампа и исто толку далеку на север до Савана, Џорџија. Во јануари 1880 година, Куба беше центар на два силни земјотреси кои испратија неколку ударни бранови преку градовите [[Ки Вест]], Флорида. Уште еден земјотрес е регистриран надвор од Флорида во 1886 година, земјотресот на Чарли. Ударот беше почувствуван преку Северна Флорида, ѕвонењето на црковните ѕвона во [[Св. Августин]] и неколку ппотресувања во другите градови по должината на тој дел на источниот брег на Флорида. Жителите на Џексонвил почувствуаа многу од силните потреси што се случија во септември, октомври и ноември 1886 година. Неодамна во 2006 година, со магнитуда 6,0 се регистрираше земјотрес 260 милји (420км) југозападно од Тампа во Мексиканскиот Залив кој испраќаше [[ударни бранови]] преку југозападна и централна Флорида. Земјотресот беше премногу мал за да предизвика [[цунами]] и немаше пријавено штети. == Демографија == === Население === Флорида е 4-та најголема држава во САД по население. Центарот на населението на Флорида е сместено во [[Округот Полк]], во градот Лејк Велс. Од 2009 година, населението на Флорида се проценува на 18 537 969. Од 2007 година, државата се зголеми за 128 814 или 0,7%. Користејќи ги најновите проценки на населениеàто, Флорида е триесеттата најбрзо растечка држава по нација. За време на врвното зголемување на Флорида во 2005 година беше петта најбрзо растечка држава по нација и растеше со годишна стапка од 2,2%. Околу две третини од населението беше родено во друга држава. Земјата е на трето место по населението по најмногу нелегални имигранти во САД во 2009 година. Во 2010 година,нелегалните имигранти се проценети на 5,7% од населението. Ова беше шести највисок процент на која било држава во земјата. Во 2008 година имаше 186 102 [[воени пензионери]] кои живеат во државата. === Расна и наследничка слика === Во пописот на население од 2000 година најголемиот извештај на потомци беше: [[англичани]] (16,9%), [[Германци]] (11,8%),[[ирци]] (10,30%), [[италијанци]] (6,3%), [[французи]] (2,7%) и [[шкоти]](1,8%). Во пописот на население во 2000 година, 62 919 луѓе во Флорида се самоидентификуваа дека имаат американско потекло, повеќето од овие луѓе се од англиско потекло, а некои се од шкотско-ирско потекло меѓутоа имаат семејства што биле во државата долго време, во многу случаи уште од [[колонијалниот период]] и тие едноставно избираат да се декларират дали имаат американско потекло или не, всушност тие си го знаат своето потекло. [[Податотека:Florida population map.png|thumb|right|200px|Карта на населеност на Флорида]] Пред [[Американската граѓанска војна]], кога ропството беше легално и за време на обновувањето на ерата која следеше, црнците станаа половина од населението на државата. Нивниот број се намали во текот на наредниот век, многу се преселија во големата миграција, додека голем број на белци се прселија на север во државата. Неодамна, бројот на црните жители во државата повторно започна да се зголемува. Денес, големата концетрација на црни жители може да се најде во Северна Флорида (особено во [[Џексонвил]], [[Геинсвил]], [[Талахесе]] и [[Пенсакола]]) областа на [[Залив на Тампа|заливот на Тампа]], областа на [[Орландо]], особено во Орландо и [[Снафорд]]. Исто така, има голем пораст на црни американци од шпанско потекло во Јужна Флорида каде што нивниот број беше потпомогнат од значителната имиграција од [[Куба]], [[Доминиканската Република]] и мал број од земјите во [[Јужна Америка]] со шпанско јазично подрачје. Шпанското население во Флорида вклучува големи заедници на кубански американци во Мајами и заливот на Тампа, порториканци во Орландо и Тампа и централно американски печалбари во внатрешноста на западно централната и јужна Флорида. Шпанската заедница продолжува да се зголемува се пообемно и се помобилно. Помеѓу 2000 и 2004 година, [[Округот Ли]] во југозападна Флорида, во голема мера е преградска по карактер, ја има најбрзата растечка стапка на шпанското население од која било друга држава во САД. Белите американци од сите европски средини се присутни во сите области во државата. Оние од англиско и ирско потекло се присутни во голем број во сите урбански и приградски области низ целата држава. Постои големо германско население во југозападна Флорида, големо грчко население во областа Тарпон Спрингс, значителни италијански, шпански и руски населби во Мајами и бели флориданци на подолго сегашните генерации во културно јужните области во внатрешниот и северниот дел на Флорида. Родените бели флориданци, особено оние кои имаат потекло од семејствата од подолго време во Флорида, чувствително се сметаат себеси како Флорида крекери. Како и сите други јужни држави, тие потекнуваат главно од англичанските и шкотско-ирските доселеници, како и некои други британски доселеници. === Метрополски области === [[Податотека:FLMap-MSA.PNG|right|thumb|150px|Статистичка распределеност на метрополските области во Флорида]] :* ''Поврзано список на урбанизирани области во Флорида (по население) и пописот на население на Флорида по статистичи области.'' :* ''Поврзано список на градови во Флорида и локации на Флорида по приход по жител.'' {| class="wikitable" |- !colspan=3|Најголеми градови во Флорида |- !colspan=3|Градско население> 500.000 |- !|Град !|Население !|Метрополска област |- |valign="top"| [[Џексонвил]] |valign="top"| 813,518 |valign="top"| [[Џексонвил]] |- !colspan=3|Градско население > 200.000 |- !|Град !|Население !|Метрополска област |- |valign="top"| [[Мајами]]<br /> [[Тампа]]<br /> [[Сент Питерсбург]]<br /> [[Орландо]]<br /> [[Хиалеа]] |valign="top"| 433,136<br /> 343,890<br /> 244,324<br /> 235,860<br /> 218,896 |valign="top"| [[Јужна Флорида]]<br /> [[Залив на Тампа]]<br /> [[Залив на Тампа]]<br /> [[Орландо]]<br /> [[Јужна Флорида]] |- !colspan=3|Градско население > 150.000 |- !|Град !|Население !|Метрополска област |- |valign="top"| [[Форт Лаудердејл]]<br /> [[Талахесе]]<br /> [[Порт Санта Лучија]]<br /> [[Кејп Корал]] |valign="top"| 184,892<br /> 172,574<br /> 154,410<br /> 154,202 |valign="top"| [[Јужна Флорида]]<br /> [[Талахесе]]<br /> [[Порт Санта Лучија]]<br /> [[Кејп Корал, Форт Мајерс]] |- !colspan=3|Градско население > 100.000 |- !|Град !|Население !|Метрополска област |- |valign="top"| [[Пембрук Пајнс]]<br /> [[Корал Спрингс]] <br /> [[Геинсвил]]<br /> [[Мајами Гарденс]]<br /> [[Мирамар]] <br /> [[Клеарвотер]] <br /> [[Помпано Бич]] <br /> [[Палм Беј]] |valign="top"| 146.600<br /> 126.518<br /> 116.616<br /> 109.332<br /> 109.176<br /> 106.081<br /> 102.609<br /> 100.999 |valign="top"| [[Јужна Флорида]]<br /> [[Јужна Флорида]]<br /> [[Геинсвил]]<br /> [[Јужна Флорида]]<br /> [[Јужна Флорида]]<br /> [[Залив на Тампа]]<br /> [[Јужна Флорида]]<br /> [[Палм Беј-Мелбурн]] |} <div style="float:right;" class="center"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=3|Најголеми метрополски области на Флорида |- ! Позиција ! Метрополска област ! Население |- | 1 | [[Јужна Флорида]] | 5.463.857 |- | 2 | [[Залив на Тампа]] | 2.733.761 |- | 3 | [[Орландо]] | 2.082.421 |- | 4 | [[Џексонвил]] | 1.313.228 |- | 5 | [[Бредентон-Сарасота]] | 688.126 |} </div> Најголемата метрополска област во државата како и во целата југоисточна САД е метрополската област Јужна Флорида со околу 5,5 милиони жители. Областа на заливот на Тампа со над 2,7 милиони жители е втора најголема метро област и големиот Орландо со над два милиони жители е на трето место. Флорида има дваесет [[метрополски статистички области]] (МСО) дефинирани од страна на американската канцеларија за менаџмент и буџет (КМБ). Во МСО спаѓаат 39 од 67 окрузи на Флорида. Одразот на распределбата на населението во Флорида, метрополските одрази во државата се концентрирани околу брегот на полуостровот. Тие формираа еден континуиран јазол на источниот брег на Флорида, кој се протега од Џексонвил МСО до Мајами Форт Лаудердејл -Помпано Бич МСО вклучувајќи ја секоја област од источниот брег со исклучок на [[Онро Оринџ]]. Исто така постапи континуиран јазол на МСО на западниот брег на полуостровот од Тампа-Сент Питербург-Клиарвотер МСО до [[Наполи-Мароко]] МСО вклучувајќи ги сите крајбрежни земји од [[Округот Ернандо]] до [[Округот Колиер]]. Внатрешноста на северната половина и полуостровот исто така има неколку МСО што ги поврзува источниот и западниот брег на МСО. Неколку МСО се расфрлени низ полуостровот Флорида. <center><gallery widths=160px heights=120px> Image:Friendship_Fountain_at_Night.JPG |<center>[[Џексонвил]]</center> File:Central Downtown Miami 20090513.jpg|<center>[[Мајами]]</center> Image:Downtowntampa08.jpg|<center>[[Тампа]]</center> Image:St Pete Skyline from Pier.jpg|<center>[[Сент Питерсбург]]</center> File:Orlando Skyline.jpg|<center>[[Орландо]]</center> File:Fort Lauderdale Skyline.jpg|<center>[[Форт Ландердејл]]</center> Image:Tallahassee a&m shot - across.jpg|<center>[[Талахесе]]</center> File:Coral_Springs_One_Charter_Place.jpg|<center>[[Корал Спрингс]]</center> </gallery></center> === Јазици === Почнувајќи од 2000 година, 76,91% од жителите на Флорида на 5 години и постари, дома говорат на англиски како [[прв јазик]] додека 16,46% говорат шпански и француски креолски (претежно хаитски креолски) кој е говорен од страна на 1,38% од населението. Францускиот е зборуван од страна на 0,83 %, германскиот од 0,59% и италијанскиот од 0,44% од сите жители. Исто така португалскиот вклучува 0,36% додека тагалскиот вклучува 0,25% од говорниците, [[арапски јазик|арапскиот]] до 0,21% и [[виетнамски јазик|виетнамскиот]] до 0,20%. Во сите 23,80% од населението на Флорида на 5 години и постари, дома говорат други јазици отколку [[англиски јазик]]. Заклучно со 2005 година, 74,54% од жителите на Флорида на 5 години и постари дома говорат англиски јазик како прв јазик додека 18,65% говорат шпански, француски креолскиот (претежно хаитскиот креолски) е говорен од страна на 1,73% од населението. Францускиот е говорен од страна на 0,63%, германскиот од 0,45% и португалскиот од 0,44% од сите жители. Исто така италијанскиот вклучува 0,32% додека тагалскиот вклучува 0,30% од говорниците, виетнамскиот 0,25% и арабскиот од 0,23%. Во сите 25,45% од населението на Флорида на 5 години и постари говорат други јазици отколку англиски. Ова значи дека англискиот е намален за 2,37%, шпанскиот е зголемен за 2,21% француски креолскиот (вклучувајќи го хитански креолскиот) е зголемен за 0,35%, францускиот е намален за 0,12%, португалскиот е зголемен за 0,08%, тагалскиот е зголемен за 0,05%, арапскиот е зголемен за 0,2% и виетнамскиот е зголемен за 0,05% од јазиците што се говорат. Климата на Флорида ја прави популарна државата за [[имигрантите]]. Јавниот образовен систем на Флорида идентификува преку 200 јазици што се зборуваат дома кај студентите отколку англиски. Во [[1990 година]], [[Лигата на обединетите латиноамерикански граѓани]] (ЛОЛАГ) ја освои парницата против Министерството за [[образование во Флорида]] кое бара наставниците да бидат обучувани во предавањето на англичаните што зборуваат други јазици. Член 2, став 9, од [[уставот на Флорида]] овозможува англискиот да биде [[службен јазик]] во Флорида. Оваа одредба е донесена во 1988 година од страна на гласањето по иницијатива на петиција. === Религија === Почнувајќи од 2000 година,трите најголеми рски групи во Флорида се католици, евангелиските протестани, Мејнлајн протестани. Католичката црква има најголем број на следбеници во Флорида проследена со јужно баптистичка конвенција со 1 292 097 пријавени членови и јудизмите изнесуваат 628 485 следбеници. Флорида претежно е протестантска земја, но римокатолиците се најголема вероисповед во државата. Исто така постои и бројната еврејска заедница, која главно се наоѓа во Јужна Флорида, нема друга јужна држава што има толку многу еврејско население. Тековната верска припадност во Флорида е прикажана во табелата подолу: :* [[римокатолици]] 26% :* [[протестанти]] 48% :* [[баптисти]] 9% :* [[методисти]] 6% :* [[пентекости]] 3% :* [[евреи]] 3% :* [[јеховин сведок]] 1% :* [[муслимани]] 1% :* [[православни]] 1% :* други религии 1% :* [[нерелигиозни]] 16% == Влада == :''Главна статија: [[Влада на Флорида]]'' :''Поврзано [[Список на гувернери во Флорида]] и [[САД конгресните делегации од Флорида]]''. [[Податотека:Old Florida Capitol.jpg|thumb|rightt|190px|Зградата на Собранието на Флорида.]] Основната структура, должностите, функциите и работењето на Флорида се дефинирани и утврдени со [[уставот на Флорида]], кој го одредува основниот закон во државата и гаранции на различни права и слободи на луѓето. Владата на земјата се состои од три одделни гранки: судска, извршна и законодавна. Законодавната власт донесува закони кои ако се потпишани од страна на гувернерот стануваат статути на Флорида. Законодавството на Флорида се состои од сенатот на Флорида кој има 40 членови и претставничкиот дом на Флорида кој има 120 членови. Сегашниот гувернер на Флорида е Чарли Крист. Врховниот суд на Флорида се состои од главен судија и шест судии. Постојат 67 жупани во Флорида, но некои извештаи покажаа само 66 поради Округот Дувал, кој е консолидиран со градот Џексонвил. Постојат 379 градови во Флорида (од 411) кои редовно даваат извештај до одделот за приходи на Флорида, но постојат други овластени општини кои не даваат. Примарниот извор на приход за владата на државата е данокот на приходот, но основниот извор на приход за градовите и регионите е данокот на имот. === Политичка историја === По преструктурирањето бело-елитните демократи се бореа за власт сè додека не ја вратија во 1877 година, делумно преку насилни паравоини тактики целејќи фреемен и сојузници за да се намали нивното гласање. Од 1885 година до 1889 година, државното законодавство донесе статути со одредби за намалување на гласање од страна на црнците и сиромашните белци, кои белите демократи се заканија со популистичка коалиција. Како овие групи беа одземени од избирачкиот круг, белите демократи основаа власт во еднопартиска држава, како што се случи на југот. Во 1900 година афроамериканците сочинуваа 44% од државното население, истиот сооднос како и пред граѓанската војна, но тие беа ефикасно онеправдани. Од 1877 година до 1948 година гласаа за демократскиот кандидат за претседател на сите извори, освен на изборите во 1928 година. [[Податотека:FlaSupremeCrtBldgFeb08.JPG|thumb|left|Врховен суд на Флорида]] Како одговор на одделување, лишувањето од право на глас и земјоделската депресија, многу афроамериканци мигирираа од Флорида во северните градови во големата [[миграција]], во брановите од 1910 година до 1940 година и повторно почнаа во 1940-тите години. Тие се преселија за работни места, за подобро образование на нивните деца и шансата да гласаат и учествуваат во општеството. Со оглед на миграцијата на други групи во Флорида (како што е заабележано во другите делови од овој член) од 1960 година соодносот на афроамериканците во државата се намали на 18%. Дополнителни информации: Политичката партија сила во Флорида. Од 1952 година, и покрај мнозинството на регистрирани демократи, државата гласа за републиканскиот претседателски кандидат на сите избори освен на изборите во 1964, 1976 и 1996 година, кога демократите беа од југот и изборите во 2008 година беше првпат Флорида да гласа за северните демократи. Првата пост преконструкција на републиканскиот конгресен претставник беше избран во 1954 година. Републиканскиот сенатор беше избран во 1968 година, две години по првата пост преконструкција на републикански гувернер. Во 1998 година, [[демократите]] беа опишани како најдоминантни во областите во државата со висок процент на расни малцинства, како и преселувањето на белите либерали кои доаѓаа главно од југоисточна САД. Метрополската ареа Јужна Флорида беше добар пример за особено високото ниво на двете расни малцинства и белите либерали. Поради ова, областа е една од најдемократските области на државата. Метрополската област Дејтона, во помала мера, донекаде демографски е слична на Јужна Флорида и градот Орландо има голема шпанска популација, што честопати се фаворизирани демократите. Републиканците останаа доминантни во поголемиот дел од остатокот на Флорида особено во повеќето рурални средини и приградски средини, како што е случајот во [[Дип Саут]]. Брзорастечкиот [[I-4 коридор]] областа, која тече низ централна Флорида и ги поврзува градовите [[Дејтона Бич]] , Орландо и Тампа/Сент Питерсбург, имаше доста сличен број на гласачи и за републиканците и за демократите. Областа најчесто се гледа како соединувачка точка на конзервативниот северен дел и либералниот јужен дел правејќи ја најголема област нишалка во државата. Во последно време, во зависност од начинот I-4 коридор областа содржи 40% од гласачите на Флорида, гласањето честопати утврдува кој ќе победи во Флорида на претседателските избори. Демократската партија ја одржува предноста во регистрацијата на гласачите, низ САД и во 40 од 67 региони вклучувајќи ги Округот Мајами-Дејд, Округот Бровар и Округот Палм Бич, трите најнаселени региони на државата. === Последните избори === :''Главна статија: [[претседателски избори во САД, 2000 година]].'' Во 2000 година, [[Џорџ В. Буш]] победи на американските [[претседателски избори]] со граници на можност од 271-266 во изборниот колеџ. Од 271 избирачки гласа за Буш, 25 беа отфрлени од избирачите од Флорида. [[Прераспределбата во 2000 година]], [[пописот на САД]] и даде на државата уште две пратенички места во претставничкиот дом. {| class="wikitable" style="float:right; font-size:83%; text-align:center" |+ '''Резултати од претседателските избори''' |- style="background:lightgrey;" ! Година ! [[Републиканци]] ! [[Демократи]] |- | style="background:#f0f0ff;"|2008 | style="background:#fff3f3;"|48,22% ''4.045.624 | style="background:#f0f0ff;"|'''50,96%''' ''4.282.074 |- | style="background:#fff3f3;"|2004 | style="background:#fff3f3;"|'''52,10%''' ''3.964.522 | style="background:#f0f0ff;"|47,09% ''3.583.544 |- | style="background:#fff3f3;"|2000 | style="background:#fff3f3;"|'''48,85%''' ''2.912.790 | style="background:#f0f0ff;"|48,84% ''2.912.253 |- | style="background:#f0f0ff;"|1996 | style="background:#fff3f3;"|42,32% ''2.244.536 | style="background:#f0f0ff;"|'''48,02%''' ''2.546.870 |- | style="background:#fff3f3;"|1992 | style="background:#fff3f3;"|'''40,89%''' ''2.173.310 | style="background:#f0f0ff;"|39,00% '' ''2.072.698 |- | style="background:#fff3f3;"|1988 | style="background:#fff3f3;"|'''60,87%''' ''2.618.885 | style="background:#f0f0ff;"|38,51% ''1.656.701 |- | style="background:#fff3f3;"|1984 | style="background:#fff3f3;"|'''65,32%''' ''2.730.350 | style="background:#f0f0ff;"|34,66% ''1.448.816 |- | style="background:#fff3f3;"|1980 | style="background:#fff3f3;"|'''55,52%''' ''2.046.951 | style="background:#f0f0ff;"|38,50% ''1.419.475 |- | style="background:#f0f0ff;"|1976 | style="background:#fff3f3;"|46,64% ''1.469.531 | style="background:#f0f0ff;"|'''51,93%''' ''1.636.000 |- | style="background:#fff3f3;"|1972 | style="background:#fff3f3;"|'''71,91%''' ''1.857.759 | style="background:#f0f0ff;"|27,80% ''718.117 |- | style="background:#fff3f3;"|1968]] | style="background:#fff3f3;"|'''40,53%''' ''886.804 | style="background:#f0f0ff;"|30,93% ''676.794 |- | style="background:#f0f0ff;"|1964 | style="background:#fff3f3;"|48,85% ''905.941 | style="background:#f0f0ff;"|'''51,15%''' ''948.540 |- | style="background:#fff3f3;"|1960 | style="background:#fff3f3;"|'''51,51%''' ''795.476 | style="background:#f0f0ff;"|48,49% ''748.700 |} И покрај демократската предност во регистрацијата, почнувакќи од 2008 година, републиканците ја контролираа должноста на гувернерот и повеќето други избирачки канцеларии низ САД двата дома на [[државното законодавство]] и 15 од 25 места во државата во [[претставничкиот дом]]. Флорида се наоѓа на списокот на нишалки земји на претседателските избори од 1950 година, гласајќи за кандидатот кој изгуби уште во тој период. Во 2000 година, тесно спорните избори на државата одиграа значајна улога. Во 2008 година, делегатите на двете флоридските републикански основни избори и флоридските демократски основни избори половина од нивните гласови беа одземени кога конвенциите се состанаа во август поради повреда на националните правила на двете страни. На изборите во 2010 година, [[републиканците]] ја зацврстија својата доминација низ САД со освојување на палатата на гувернерот, одржувајќи го непопустливото мнозинство во двата дома на државното законодавство. Тие освоија четири претходно одржани демократски места за да се создаде 19-6 делегација на мнозинството на републиканците претставувајќи ја Флорида во претставничкиот дом. Како резултат на пописот на САД во 2010 година, Флорида во 2011 година ќе се здобие со две места во претставничкиот дом. === Статути === Од 1972 година, сите ресурси за вода за пиење се контролирани од страна на државната влада преку пет регионални надлежности за водата. Во 1981 година, државата ја укина задолжителната авто инспекција. == Здравство и јавна безбедност == Во 2009 година, Флорида беше рангирана за најопасна држава. Пласманот е врз основа на евиденцијата на сериозни кривични дела извршени во 2008 година. Во 2009 година, 44% од жртвите на автопатите ги доведува алкохолот. Во 2009 година, во Флорида имаше 2,7 медијекд пациенти. Гувернерот предложи додавајќи 2,6 милјарди долари за грижа за очекуваните 300 000 дополнителни пациенти во 2011 година. Во 2009 година, медикејд плати 60% од сите раѓања во Флорода. Државата има програма за оние кои не се опфатени со медикејд. Некои луѓе страдаат од различни алергии од растенија во различни сезони, вклучувајќи го поленот од дабови дрвја и грмушки од смрека. == Архитектура == Додека голем број на куќи и деловни згради изгледаат слично како на оние на другите места во земјата, државата има одземено некои уникатни стилови во некои делови од државата, вклучувајќи ја шпанската преродба, народот на Флорида и средоземниот преродбен стил. == Стопанство == [[Податотека:Space Shuttle Columbia launching.jpg|thumb|175px|right|Лансирање на вслелеснкиот шатл Колумбија од вселенскиот центар Кенеди]] [[Податотека:Port of Miami 20071208.jpg|thumb|right|175px| Пристаништето на Мајами е најголемото пристаниште за товарни бродови и е седиште на најголемите светски транспортни компании.]] [[Податотека:Miami skyline northern Brickell 20100206.jpg|thumb|right|175px|Финансиската област Бриквил во Мајами, каде има најмногу странски банки на едно место]] [[Податотека:Sugar cane madeira hg.jpg|right|175px|thumb|Јужна Флорида има идеална клима за одгледување на [[шеќерна трска]].]] [[Бруто-домашниот производ]] (БДП) на Флорида во 2007 година беше 734,5 милјарди долари. Нејзиниот [[БДП]] е четврти по големина во економијата во САД. Главните соработници на излезното бруто производство на државата во 2007 година беа општите услуги, финансиските услуги, трговијата, транспортот и комуналните услуги, преработката и градежништвото. Во 2009 година, државната влада имаше буџет од 66,5 милјарди долари. === Личен данок === Во 2009 година, [[личниот данок]] по глава на жител беше 37 780 долари, со кое што се пласираше на 24-то место во нацијата. Државата беше една од ретките држави да нема закон за минимална плата до 2004 година, кога гласачите го изгласаа уставниот амандман, се формира минимална плата и (единствен меѓу законите за минимална плата) налага таа да биде прилагодена со инфлација на годишно ниво. За 2010 година, пресметаната минимална плата во Флорида беше пониска од федералната стапка од 7,25 долари, па федералната стпака беше контролирана. Флорида е една од седумте држави што не наметнува данок на [[личниот доход]]. Имаше 2,4 милиони флориданци што живееа во сиромаштија во 2008 година. Живееа во [[сиромаштија]] 18,4% од децата на 18 години и помлади. Мајами е шести најсиромашен град во САД. Државата исто така ја има највисоката стапка на престапна кредитна картичка со 1,45% поседувачи на картички во државата подолго од 90 дена престапници од една или повеќе креидтни картички. Во 2010 година, преку 2,5 милиони флориданци беа на фоод стампс, за разлика од 1,2 милиони во 2007 година. За да се квалификуваат флориданците мора да направат помалку од 133% од нивото на федералната сиромаштија, која што ќе биде под 29 000 доалри за едно четири члено семејство. === Недвижности === Во почетокот на 20-от век, шпекулаторите во земјата ја разоткријаа Флорида и стопанствениците како што се Хенри Плент и Хенри Флагер развијаа железнички систем што ќе ги води луѓето да се движаат привлечени од времето и локалните економии. Од тогаш, туризмот напредува со брзо темпо, забрзувајќи еден циклус на развој што завладеа еден голем дел од обработливото земјиште. Поради колективниот ефект на осигурувањето на индустријата од урагани, во 2004 година побарувањето од сопсвениците на куќи за осигурување се зголеми од 40% до 60%. На крајот на третата четвртина во 2008 година, Флорида имаше највисока стапка на престапи со хипотеки во државата, со 7,8% на престапи со хипотеки во најмалку 60 дена. Во 2009 година, списокот на националните пазари на недвижен имот кои беа погодени од несреќата на агенциите за недвижности вклучија непропорционален број во Флорида. На почетокот на 21 век, бумот со зградите ја оставија Флорида со 300 000 празни домови во 2009 година според државните фигури. Во 2009 година, бирото за попис во САД процени дека флориданците во просек потрошиле 49,1% од личниот доход за домување на трошоци, третиот највисок процент во државата. Во третата четвртина на 2009 година, имаше 278 189 заостанати кредити, 80 327 запленувања. Во февруари 2009 година, продажбата на постоечките домови во Флорида беше 11 890 , до 21% од истиот месец во 2009 година. Само две метрополски области покажаа намалување во продажбата на домовите [[Панама Сити]] и [[Бревард Оринџ]]. Просечната цена на продажба на постоечките куќи беше 131 000долари, 7% намалување од претходната година. === Труд === Почнувајќи од јануари 2010 година стапката на невработеност во државата изнесуваше 11,9%. === Туризам === [[Туризам|Туризмот]] е најголемиот сектор во економијата на државата. Топлото време и стотиците милји плажа привлекува околу 60 милиони посетители во државата секоја година. Забавни паркови особено во областа на Орландо се значителни делови на туризмот. На [[Волт Дизни]] Ворлд Ресорт е најголемиот туристички ресорт во светот кој се состои од четири тематски паркови и повеќе од 20 хотели во [[Лејк Буена Виста]], [[Флорида Универсла Орландо Ресорт]], [[Буш Гарденс]] , Си Ворлд и други огромни паркови. Многу градови на плажа се исто така популарни туристички одредишта особено во зимските месеци. Во 2000 година, 23,2 милиони туристи ги посетија плажите на Флорида, потрошувајќи 21,9 милјарди долари. Јавноста има право на пристап до плажите под доверба на јавната доктрина. Сепак, некои области имаа пристапи кои делотворно се блокирани од страна на приватни сопственици на долга оддалеченост. === Индустрија === Рудникот за [[фосфат]], концентриран во [[Бон Валеј]] е трета најголема индустрија во земјата. Државата произведува околу 75% фосфат потребен за фармерите во САД и 25% од светските набавки, со околу 95% се користат за земјоделството (90% за вештачко ѓубриво и 5% за додаток во добиточна храна) и 5% се користат за други производи. Од доаѓањето на НАСА, во 1962 година [[Мерит Ајланд]] лансираше сајтови до [[Кејп Канаверал]] (особено Кенеди вселенскиот центар), Флорида разви прилично голема [[воздушна индустрија]]. Уште еден голем економски мотор во Флорида е војската на САД. Моментално има 24 воени бази во државата, домуваат со три унифицирани боеви команди: американска централна команда во Тампа, американска јужна команда во Дорал и американска команда за специјални команди во [[Тампа]]. Постојат 109 390 американски воен персонал кој моментално е стациониран во Флорида и придонесува директно или индиректно 52 милјарди долари годишно за економијата во државата. === Земјоделство === Историски, економијата на Флорида беше заснована врз [[добитокот]], [[фармерството]] и [[земјоделството]] (особено шеќерна трска, [[цитрон]], [[домати]] и [[јагоди]]). Втората најголема индустрија е земјоделството. Овошјето цитрон, особено портокали се голем дел од економијата и во Флорида се произведува поголемиот дел од плодовите на цитрон одгледувани во САД во 2006 година 67% од сите цитрони, 74% од [[портокали]], 58% од [[мандарини]] и 54% од грејпфрут. Околу 95% од [[комерцијалното производство]] на портокали во државата е наменето за обработка (најмногу како [[сок од портокал]], официјалниот државен пијалак). Нагризувањето од цитрусите продолжува да биде причина за загриженост. Другите производи вклучуваат шеќерна трска, јагоди, домати и [[целер]]. Еверглајдската земјоделска област е главен центар за земјоделството. Влијанието на земјоделството од животната средина, особено загадувањето на водата е голем проблем во Флорида денес. === Риболов === Во 2009 година, риболовството беше индустрија од 6 милјарди долари , вработувајќи 60 000 работници за спорт и комерцијални цели. == Образование == :''Главна статија: [[Образование во Флорда]]'' Јавните сновни и средни училишта на Флорида се администрираат на одделението за образование на Флорида. === Државниот универзитетен систем === Државниот универзитетен систем на Флорида е основан во 1905 година и е управуван од страна на одборот на гувернери на Флорида. Во текот на академската 2008 година 301 570 ученици присуствуваа на еден од овие институции-членки. === Приватни универзитети === Првиот приватен универзитет во Флорида е основан во 1883 година. Независните колеџи и универзитетите на Флорида е здружение од 28 приватни образовни институции во државата. Ова здружение даде извештај дека нивните членови-институции служат над 121 000 студенти во есента 2006 година. <table><tr> <td>[[Податотека:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg|right|thumb|150px|Универзитетот на Мајами во Корал Гејблс]]</td> <td>[[Податотека:UT minaret.JPG|right|thumb|150px|Универзитетот во Тампа]]</td> </tr></table> == Сообраќај == :''Главна статија: [[Транспортот во Флорида]]'' === Автопати === :''Главна статија: [[државни патишта во Флорда]]'' [[Податотека:National-Atlas-Florida-major-road-map.gif|200px|thumb|Карта на Флорида со главните патишта]] Меѓународните патишта во Флорида, автопатите во државата и автопатите во САД се одржуваат од страна на министерството за транспорт на Флорида. Системот на меѓународни автопати на Флорида содржи 1473 милји (2371км) на автопат а тука се и 9 934 милји (15 987км) на немеѓународни автопати во државата, како што се автопатите во државата на Флорида и автопатите во САД. Основните меѓународни правци на Флорида вклучуваат: :* [[Податотека:I-4.svg|20px]][[I-4]] којшто ја дели државата, ги поврзува Тампа, Лејкленд, Орландо и Дајтона Бич поврзувајќи се со I-95 во Дејтона Бич и I-75 во Тампа. :* [[Податотека:I-10.svg|20px]][[I-10]] којшто поминува преку теснецот, поврзувајќи ги Џексонвил, Лејк Сити, Талахесе и Пенсакола со вкрстување со I-95 во Џексонвил и I-75 во Лејк Сити. :* [[Податотека:I-75.svg|20px]][[I-75]] којшто влегува во државата блиску до Лејк Сити (45милји западно од Џексонвил) и продолжува на југ преку Геинсвил Окала, источните предградија на Тампа, Брадентон, Сарасота, Форт Маерс и Неапол каде што ја поминува Алигатор Алејата како патарина кон Форт Лаудардале пред да свртат кон југ и терминираат кај езерата на Хелакеа/Мајами кои имаат вкрстување со I-10 во Лејк Сити и I-4 во Тампа. :* [[Податотека:I-95.svg|20px]][[I-95]] којшто влегува во државата блиски до Џексонвил и продолжува по должината на Атлантскиот брег преку Дејтона Бич, Мелбурн/Титусвил, Палм Бич, Веро Бич, Форт Пирс, Порт Сент Луси, Стјуарт, Вест Палм Бич и Форт Лаудардејл пред да терминираат во центарот на Мајами со вкрстувањето со I-10 во Џексонвил и I-4 во Дејтона Бич. [[Податотека:Palmetto Expressway northbound.jpg|thumb|195px|right|Автопатот Палмето кој е еден од најзафатените автопати во Мајами]] Пред изградбата на патиштата под [[федералниот акт]] за помош на автопатите од 1956 година, Флорида започна изградба на долг прекудржавен платен пат, пат со наплата на Флорида. Во првиот дел, Форт Пирс на југ до Голден Глејдс беше завршена во 1957 година. По вториот дел на север преку Орландо до Вилвуд и блиску до сегашните села и на југ продолжуваат околу Мајами до [[Хомстид]], тоа е завршено во 1974 година. Државните автопати се нумерирани според специфична конвенција. Првите цифри од државните автопати, со некои исклучоци (како што државниот пат 112 кој се поврзува со меѓународниот автопат 95 до меѓународниот аеродром Мајами ) се нумерирани со првите цифри која ја означува областа во државата во која се наоѓа патот од 1 за север и исток до 9 за југ и запад. Големите север-југ државни патишта главно имаат една или две непарни цифри на патишта што се зголемуваат од исток кон запад, додека исток-запад државните патишта главно имаат една или две парни цифри дури и броеви кои се зголемуваат од север кон југ. Патиштата од второстепено значење обично имаат три цифри. Првата цифра х од неговиот број на патека е ист како и првата цифра на патот со две цифри х0 директно до север. Трицифрениот број на патеката исто така се зголемува од север кон југ со парни броеви и од исток кон запад со непарни броеви. По оваа конвенција, државниот пат 907 или Алтон Рут на Мајами Бич е поодалечено на исток од државниот пат 907, што е Кром Аве или поодалечено за запад север-југ пат во [[Мајами-Даде Оринџ]]. Еден голем исклучок на конвенцијата е државниот пат 826 или [[Палмето автопатот]] (на сликата од десно) којшто, иако е нумериран е потпишан север-југ. Државните патишта може да ги има насекаде од еден до четири цифри зависно од значајноста и локацијата на патот. Регионалните патишта честопати го следат истиот овој систем. === Меѓуградски железници === Флорида служи од страна на [[Амтрак Снафорд]], во големиот Орландо е на јужниот терминал на автовозот [[Амтрак]] кој потекнува од [[Лортон]], Вирџинија, јужно од Вашингтон. Орландо е исто така источниот терминал на [[Сансет Лимитед]] кој патува низ јужниот дел на САД преку Њу Орлеанс, Хјустон и Сан Антонио до западните терминали на Лос Анџелес. Флорида служи од страна на три дополнителни Амтрак возови (сребрена ѕвезда и сребрениот метеор) кои работат меѓу Њујорк и Мајами. [[Министерството за транспорт на Флорида]] се подготвува да изгради железничка со голема брзина помеѓу Тампа, Лејкленд и Орландо.Ова е првата фаза од системот за железничка со голема брзина на Флорида. Земјината работа започна на 10 јули 2010 година и изградбата на линијата е предвидена да започне во 2011 година со почетна фаза Орландо-Тампа и да заврши во 2014 година. === Аеродроми === :''Поврзано [[Список на аеродроми во Флорида]]'' Големи меѓународни аеродроми кои обработуваат повеќе од 15 милиони патници во 2006 година се меѓународниот аеродром во Орландо , меѓународниот аеродром во Мајами, меѓународниот аеродром во Форт Лаудардејл-Холивуд и меѓународниот аеродром во Тампа. Второстепени аеродроми со годишен патнички сообраќај кој надминува 5 милиони се меѓународниот аеродром во југозападна Флорида ([[Форт Маерс]]), меѓународниот аеродром во [[Палм Бич]] (западна Палм Бич) и меѓународниот аеродром во Џексонвил. Регионални аеродроми кои обработуваат преку еден милион патници во 2006 година се Пенсакола и Сарасота-Брадентон. Снафорд кој првенствено служи со меѓународни чартер авиокомпании обработи 1 649 565 патници во 2006 година. == Спортови == [[Податотека:AAArena Night.jpg|thumb|200px|right|Американ Еирлајнс Арена, дом на тимот Мајами Хит.]] [[Податотека:AmwayCenterFirstGame.JPG|thumb|200px|right|Ем веј центарот, дом на тимот Орландо Меџик.]] [[Податотека:BankAtlanticCenterCrop.JPG|right|thumb|200px|Банкатлантик центарот, во Санрајс, дом на тимот Флорида Пантерс.]] [[Податотека:Dolphinstadiumvikes.jpg|thumb|200px|right|Сан Лајф Стадион, во Мајами Гарденс, дом на тимовите на Делфините, Ураганите и Рибите од Мајами.]] [[Податотека:Civicers.jpg|thumb|200px|right|Доналд Такер центарот, во Талахесе дом на тимовите Флорида Стејт Семиноли и Талахесе тигрести ајкули.]] [[Податотека:St Pete Times Forum At Sunset.jpg|thumb|200px|right|Ст. Пит Тајмс Форум во Тампа, дом на Светкавиците од заливот на Тампа и Громовите од заливот на Тампа.]] [[Податотека:TropGround.jpg|thumb|200px|right|Теренот Тропикана во Сент Питерсбург дом на Зраците од заливот Тампа.]] [[Податотека:Daytona-International-Speedway-July-1-2005.jpg|right|200px|thumb|Меѓународна тркачка патека на Дејтона, во Дејтона.]] :''Поврзано [[Спортската сала на славните во Флорида]] и [[список на спортски тимови во Флорида]]'' Најголемата [[бејзбол]] лига на спринг тренинг и скоро 2/3 од сите НБЛ тимови имаат присуство на спринг тренинг во државата. Сепак Флорида немаше постојани професионални спортски тимови на високо лигашко ниво сè додека лигата на американскиот фудбал не ги додаде во 1966 година Мајами делфините. Сега државата има три тима на НФЛ, два тима на НБЛ, два тима на НБА и два тима на НХЛ. Три тима од аренската [[фудбалска лига]] се од Флорида. Голф, тенис и авто трки се многу популарни. Мала лига на бејзбол, фудбал, [[кошарка]], [[хокеј на мраз]] и [[мал фудбал]] тимови се со седиште во Флорида. Универзитетите на Флорида имаат голем број на колегиумски спортски тимови. {| class="wikitable" |- !Клуб !Лига !Место !Првенство |- |[[Мајами Делфини]] |[[НФЛ]] |[[СанЛајф Стадион]] (Мајами) |2 (1972,1973) |- |[[Мајами Хит]] |[[НБА]] |[[Американ Аирлајнс Арена]] (Мајами) |1 (2006) |- |[[Флорида Маринали]] |[[МЛБ]] |Сун Лајф Стадион (Мајами) |2 (1997,2003) |- |[[Флорида Пантери]] |[[НХЛ]] |[[Бенкатлантик Центар]] (Санрајс) |0 |- |[[Tampa Bay Buccaneers]] |National Football League |[[Raymond James Stadium]] (Tampa) |1 ([[Super Bowl XXXVII|2003]]) |- |[[Тампа Беј Зраци]] |МЛБ |[[Тропикана Стадион]] (Сент Питерсбург) |0 |- |[[Тампа Беј Грмотевици]] |НХЛ |[[Ст. Пит Тајмс Форум]] (Тампа) |1 (2004) |- |[[Орландо Меџик]] |НБА |[[Амвеј Центар]] (Орландо) |0 |- |[[Џексонвил Јагуари]] |НФЛ |[[Евербенк Стадион]] (Џексонвил) |0 |} === Спринг тренинг === :''Дополнителни информации: [[спринг тренинг]]'' Флорида е традиционалниот дом за најголемата бејзбол лига на спринг тренинг со тимови неформално организирани во Грејпфрут Лигата во 2010 година Флорида ќе биде домаќин на следните лигашки тимови за спринг тренинг. {| class="wikitable" |- !Клуб !Место |- |[[Аталанта Брејвс]] |[[Волт Дизни Ворлд]] |- |[[Балтимор Ореоли]] |[[Сарасота]] |- |[[Бостон Ред Сокс]] |[[Форт Мајерс]] |- |[[Детроит Тигри]] |[[Лејкленд]] |- |'''[[Флорида Маринали]]''' |[[Јупитер]] |- |[[Хјустон Астрос]] |[[Кисиме]] |- |[[Минесота Близнаци]] |[[Форт Мајерс]] |- |[[Њујорк Метс]] |[[Порт Ст. Лучија]] |- |[[Њујорк Јенки]] |[[Тампа]] |- |[[Филаделфија, Филис]] |[[Клиарвотер]] |- |[[Питсбург Пирати]] |[[Брадентон]] |- |[[Сент Луис Кардинали]] |[[Јупитер]] |- |'''[[Тампа Беј Зраци]]''' |[[Порт Шарлот]] |- |[[Торонто Блу Џејс]] |[[Данидн (Флорида)|Данидн]] |- |[[Вашингтон Нешналс]] |[[Виера]] |} == Земји Сестри == {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- !style=background:navajowhite|Надлежност во земјите сестри !style=background:navajowhite|Земја !style=background:navajowhite|Година |- ||[[Gyeonggi-do|Киноги]]||[[Јужна Кореја]]||2000 |- ||[[Лангдок-Русилион]]||Франција||1989 |- ||[[Нуева Еспарта]]||[[Vенецуела]]||1999 |- ||[[Провинција Тајван]]||[[Тајван]]||1992 |- ||[[Вакајама Началство]]||Јапонија||1995 |- ||[[Вестерн Кејп]]||Јужна Африка||1995 |} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сојузни држави на САД]] [[Категорија:Флорида| ]] [[Категорија:Поранешни колонии на Британија]] [[Категорија:Поранешни колонии на Шпанија]] [[Категорија:Хановер (покраина)]] 3u90jiwhbygwpz1wjm1xw4i2rea7nhu 0 5892 5560926 4820803 2026-05-17T23:17:13Z ГП 23995 дополнување 5560926 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава во САД | изворно име = Commonwealth of Massachusetts | име = Масачусетс | старо име = | знаме = Flag_of_Massachusetts.svg | старо знаме = | печат =Seal_of_Massachusetts.svg | карта = Map_of_USA_MA.svg | прекар = Bay State | мото = [[Ense petit placidam sub libertate quietem]]<br />(латински: Покрај мечот бара мир под слобода) | главен град = [[Бостон]] | официјални јазици = [[англиски јазик|англиски]] | јазици = | најголем град = [[Бостон]] | гувернер = [[Дивал Патрик]] (Д) | сенатори = [[Тед Кенеди]] (Д)<br />[[Џон Кери]] (Д) | поштенски кратенки = MA | традиционална кратенка = Mass. | површина место = 44 | вкупна површина = 27&nbsp;336 | вода = 25,7 | население место = 14 | 2000 население = 6&nbsp;349&nbsp;097<br />2004: 6&nbsp;416&nbsp;506 | густина место = 3 | 2000 густина = 312,7 | влез-ред = 6 | влез-датум = [[6 февруари]] [[1788]] | временска зона = [[Источна временска зона (Северна Америка)|Источна]]: [[UTC]]-5/[[Летно време|-4]] | ВЗ1Каде = | временска зона 2 = | ВЗ2Каде = | латитуда = 41° 14′ N до 42° 53′ N | лонгитуда = 69° 56′ W до 73° 30′ W | широчина = 295 | должина = 182 | највисока точка = [[Маунт Грејлок]]<ref name=usgs>{{Наведена мрежна страница| year =29 април 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =6 ноември 2006| archive-date =2008-06-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | највисока височина = 1&nbsp;064 | најниска точка = [[Атлантски Океан]]<ref name=usgs/> | најниска височина = 0 | ISO код = US-MA | веб-сајт = www.mass.gov | белешки = }} '''Масачусетс''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Massachusetts'') е [[Сојузни држави во САД|сојузна држава]] од [[САД]]. Сместена е во североисточниот дел. [[список на главни градови во САД|Главен]] и [[список на најголеми градови во САД|најголем град]] е [[Бостон]]. ==Масачусетс како мотив во уметноста== * „Кембриџ“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 61-62.</ref> == Белешки == {{reflist}} {{САД-гео-никулец}} <gallery> Image:USS Constitution salutes Bataan 2005.jpg Image:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|<center>Бостон</center> Image:Gay Head Light - USA MA.jpg </gallery> {{Политичка поделба на САД}} {{Координати-наслов d|42.3|N|71.8|W|region:US-MA_type:state}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сојузни држави на САД]] [[Категорија:Поранешни колонии на Британија]] ci3kna8r75tnyjlj1z95sc6y7uldtvc 0 8647 5560988 4163424 2026-05-18T08:18:26Z Bjankuloski06 332 /* Дела */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560988 wikitext text/x-wiki [[Податотека:ConstableSelfPortrait.png|мини|десно|200п|Автопортрет на Џон Констабл (1806)]] '''Џон Констабл''' ([[анг.]] ''John Constable''; {{роден на|11|јуни|1776}} – {{починал на|31|март|1837}}) — [[Англија|англиски]] уметник од времето на [[Романтизмот]]. Роден е во [[Источен Берголт]], село крај реката [[Стур]] во [[Сафолк]], [[Англија]]. Татко му бил богат трговец со пченка и Констабл работел кај татко му по завршувањето на училиштето. Меѓутоа наскро сфатил дека не му лежи тој занает и отишол да студира во Лондон. Ја изложил својата прва слика во 1802&nbsp;г. Констабл е познат по своите [[пределно сликарство|предели]], иако за врем на неговиот живот продал само 20 слики и не бил избран за член на [[Кралска Академија|Кралската Академија]] сè до 52 годишна возраст, само 8 години пред неговата смрт. Во тоа време, неговите дела биле повеќе ценети во Франција, а неговото дело „[[Кола сено]]“ било изложено во [[Париски салон|парискиот салон]] во [[1824]] год. Областа [[Дедемска Долина]] во Сафолк е позната како „Констаблов крај“. Поглед на [[Флетфордска воденица|Флетфордската воденица]], е предмет на една од неговите слики, „[[Кола сено]]“. Таа била во сопственост на неговиот татко, богат мелничар. Блиската колиба Бриџ е во сопственост на [[Национален фонд за места од историски интерес или природна убавина|Националниот фонд]]. Констабл бил заљубен во Марија Бикнел, локална девојка чиј татко, кој бил адвокат кој се познавал со кралот и кој не го сметал Констабл за достоен на неговата ќерка. По пет години, тој конечно дал дозвола за брак во [[1816]] год. По раѓањето на седум деца, Марија умрела од [[туберкулоза]] во [[1829]], настан кој влијаел погубно на нејзиниот сопруг. Констабл извршил влијание врз францускиот уметник [[Ежен Делакроа]] и [[Барбизонска школа|Барбизонската школа]], кои и почнале да скицираат на отворено како него. [[Француски импресионисти|Француските импресионисти]] исто така ги темелеле своите техники за фаќање на разни светлини на него. == Дела == * „[[Дедемска Долина]]“ (1802) * „[[Кола сено]]“ (18210) * „[[Солсбериската катедрала од епископскиот имот]]“ (1825) * „[[Пченкарно поле]]“, [[1826]]. * „[[Солсберската катедрала од ливадите]]“ (1829) * „[[:Податотека:John Constable 026.jpg|Брајтонската плажа со едреници]]“ (1824) * „[[:Податотека:John Constable 006.jpg|Бродоградителство близу Флетфордската воденица]]“ (1815) * „[[:Податотека:John Constable 030.jpg|Студија на перести облаци]]“ (~1822) * „[[Колиба кај Источен Берголт]]“ (1833). == Галерија == <gallery> Податотека:Katedrala-Salisburi.jpg|„[[Солсбериската катедрала од епископскиот имот]]“ (1825) Податотека:Beliot konj.jpg|„Белиот коњ“ (1819) Податотека:Pogled-Staur.jpg|„Поглед на реката Стур близу Дедем“ Податотека:Stretford-vodenica.jpg|„Стретфорската воденица“ </gallery> {{Романтизам}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Констабл, Џон}} [[Категорија:Англиски сликари]] [[Категорија:Британски уметници]] [[Категорија:Романтизам во сликарството]] [[Категорија:Членови на Кралската академија]] [[Категорија:Луѓе од Сафолк]] qwpbdw9lfl3q19tospf4lf5ch0nemvt 0 10904 5560800 5298229 2026-05-17T15:57:57Z Andrew012p 85224 5560800 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} Оваа статија се однесува на хороскопскиот знак рак. За други значења видете [[рак (појаснување)]]. ---- {{Хороскопски знак | име = Рак | слика = Cancer Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Cancer at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Cancer symbol (bold).svg | симбол = [[Рак (животно)|рак]] | бр = 4 | соѕвездие = [[Рак (соѕвездие)|Рак]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Кардинален знак|кардинален]] | владетел = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] | егзалтација = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | пад = [[Марс (астрологија)|Марс]] | прогон = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Рак''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Cancer''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Καρκίνος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[21 јуни]] и [[22 јули]]. Со овој знак владее [[Месечина (астрологија)|Месечината]]. Симболот [[Податотека:Cancer symbol (straight, fixed width).svg|20px|Знакот на ракот]] ја претставува формата на ракот. == На пат низ зодијакот == Четвртиот степен на развој доведува до нова димензија: свесност за потеклото и потребата да го остави своето наследство на идните генерации. Да им помогне на младите, да ги нахрани и да ги заштити. Комбинацијата на негативна [[Водени знаци|вода]] со [[Кардинални знаци|кардиналност]], уште повеќе нагласено од неговиот владетел [[Месечина (астрологија)|Месечината]], кај Ракот предизвикува чувствителна одговороност и плима == Мотивација == Ракот си го носи својот дом на грбот за да може да го скрие своето ранливо тело, а канџите ги користи за да се закачи на она што му треба. Луѓето родени во овој знак загрижено бараат или создаваат основа на која ќе се држат низ животот, а најчесто тоа е семејството. Секогаш е подготвен да се навреди ако е нападната неговата фантазија. Има добра меморија, но се држи повеќе до минатото, бидејќи има неодреден страв од иднината. Неговото мото е: „Милосрдноста започнува дома.“ == Работа и интереси == Раковите сакаат да работат од дома, или да влезат во семеен бизнис. Нивните заштитнички одлики ги прават добри работници во болници или институции кои пружаат социјална помош. Љубовта кон минатото од нив создава добри историчари или колекционери на стари предмети. Од друга страна, Раковите често се среќаваат во модните професии (творци на облека или простор). Извонредни готвачи се. Овие луѓе се итри со парите, и секогаш чуваат за „црни денои“. == Во односи == Ракот има потреба да создава блиски и взаемно зависни врски. Овие луѓе се срамежливи при искажување на чувствата, затоа често се штитат себеси со резервирано однесување, иако се лесни на солзи. Се дружат со луѓе за кои знаат дека ги сакаат. Во љубовта, поважна им е романтиката отколку сексот. Идеални партнери се за оние кои сакаат партнер со мајчински инстинкти. == Домашен живот == Домот на Ракот е конвенционален и традиционален. Ако сте поканети да останете, ќе ви биде послужен [[појадок]] во [[кревет]], и секако ќе ви биде покажан семејниот албум. Домот на Ракот може да е пренатрупан со предмети кои се собирани со години, или пак се оставнина. Раковите ништо не фрлаат, затоа што сентиментално се врзуваат не само со луѓето, туку и со предметите. Жената Рак со задоволство ги извршува домашните обврски. Машкото Рак се гордее со сигурноста што ја обезбедил, но постојано се потсетува на времето кога живеел со неговите родители. Децата за нив се голема радост, но може да се разгалени. == Зборови кои го опишуваат Ракот == Важи и за двата пола: грижлив, емотивен, вешт, конзервативен, заштитнички, итар, срамежлив, сочувствителен, штедлив. Понекогаш: приврзан кон кланот, плашлив, се сожалува себеси, нестабилен. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] arv3iuk9ok6vj27e7e65ors6a7k5mda 0 10906 5560792 4692823 2026-05-17T15:42:00Z Andrew012p 85224 5560792 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Овен | слика = Aries Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Aries at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Aries symbol (bold).svg | симбол = [[Овен (животно)|овен]] | бр = 1 | соѕвездие = [[Овен (соѕвездие)|Овен]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Кардинален знак|кардинален]] | владетел = [[Марс (астрологија)|Марс]] | егзалтација = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] | пад = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | прогон = [[Венера (астрологија)|Венера]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] }} {{Инфокутија |Хороскопски знак | Име = Овен | Слика = Aries.svg | Симбол = [[Овен]] | Тропски прв ден = [[21 март]] | Тропски последен ден = [[20 април]] | Сидерален прв ден = [[15 април]] | Сидерален последен ден = [[15 мај]] | Соларен прв ден = [[19 април]] | Соларен последен ден = [[13 мај]] | Соѕвездие = [[Ариес (соѕвездие)|Ариес]] | Елемент = [[огнени знаци|Оган]] | Квалитет = [[кардинални знаци|Кардинален]] | Седиште = [[Марс (астрологија)|Марс]] | Изгон = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | Пад = [[Венера (астрологија)|Венера]] | Егзалтација = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] | Број = [[Девет]] | Ден = Вторник }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Овен''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Aries''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Αιγόκερος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[21 март]] и [[19 април]]. Со овој знак владее планетета [[Марс (астрологија)|Марс]]. Симболот [[Податотека:Aries.svg|20px|Знакот на овенот]] ги претставува роговите на овенот или живо растение никнато од земјата. == На патување околу зодијакот == Првиот знак во Зодијакот е поврзан и со првата астролошка куќа, а го претставува првото поединечно појавување од колективната темница. Овој знак е сржта на позитивната надворешна природа, има [[кардинални знаци|кардинална]] волја за акција, го има ентузијазмот на [[огнени знаци|огнот]] и изобилната енергија на неговиот владетел [[Марс (астрологија)|Марс]]. == Мотивација == На Овенот му треба да напредува, да добие специјално место, неуморен е во тежнеењето кон целта и незаплашен од препреките. Нестрплив е со деталите и не трпи глупости. Искрен, чесен, отворен, неговата парола е „Дела, а не зборови.“ Ужива во предизвик, во ризик или акции зачинети со опасност. == Работа и интереси == Овенот има многу да понуди кога се бара иницијатива. Храброста, снаодливоста и чувството за организација се неговите квалитети, но и квалитетите што се бараат од позицијата на водач, што тој ја посакува. Овенот е најдобар кога работите се одвиваат по негово, а сосема не одговара за рутинска и здодевна работа. Му треба физичка активност, па често се занимава со спортови или натпреварувачки игри. Овенот има склоност кон алати, машини и оружје. == Во односи == Овенот е исполент со романтика и витешки идеали, но не сака трпеливо да чека, ниту да размислува дали партнерот е соодветен за него. Машкото се гледа себеси како витез во сјаен оклоп, кој ја спасува неговата дама од змаеви, а женското е ловец и сама си го одбира сопругот. Овенот е идеален партнер за сите на кои им треба силна рака и огнена физичка врска. == Домашен живот == Машкото Овен издава наредби по дома, и бара од децата да не ја поминат „црвената линија“. секогаш е зафатен со нешто. Жената Овен е способна да води кариера, домаќинство и градинка, да ја поправа колата, да ги организира децата и секогаш некаде брза. И ручекот се јаде набрзина во домот на Овенот, а лежалки никогаш не се употребуваат. == Зборови кои го опишуваат Овенот == Важи и за двата пола: потврден, храбар, енергичен, амбициозен, самодоверлив, дарежлив, иницијатор, импулсивен, одговорен. Понекогаш може да биде: агресивен, кавгаџија, фалбаџија, егоистичен, пребрз, нетрпелив, груб, неучтив, невнимателен. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 6fs4ipsotwc9csf9dr47a1sj38v3r8j 5560793 5560792 2026-05-17T15:42:31Z Andrew012p 85224 5560793 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Овен | слика = Aries Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Aries at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Aries symbol (bold).svg | симбол = [[Домашна овца|овен]] | бр = 1 | соѕвездие = [[Овен (соѕвездие)|Овен]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Кардинален знак|кардинален]] | владетел = [[Марс (астрологија)|Марс]] | егзалтација = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] | пад = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | прогон = [[Венера (астрологија)|Венера]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] }} {{Инфокутија |Хороскопски знак | Име = Овен | Слика = Aries.svg | Симбол = [[Овен]] | Тропски прв ден = [[21 март]] | Тропски последен ден = [[20 април]] | Сидерален прв ден = [[15 април]] | Сидерален последен ден = [[15 мај]] | Соларен прв ден = [[19 април]] | Соларен последен ден = [[13 мај]] | Соѕвездие = [[Ариес (соѕвездие)|Ариес]] | Елемент = [[огнени знаци|Оган]] | Квалитет = [[кардинални знаци|Кардинален]] | Седиште = [[Марс (астрологија)|Марс]] | Изгон = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | Пад = [[Венера (астрологија)|Венера]] | Егзалтација = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] | Број = [[Девет]] | Ден = Вторник }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Овен''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Aries''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Αιγόκερος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[21 март]] и [[19 април]]. Со овој знак владее планетета [[Марс (астрологија)|Марс]]. Симболот [[Податотека:Aries.svg|20px|Знакот на овенот]] ги претставува роговите на овенот или живо растение никнато од земјата. == На патување околу зодијакот == Првиот знак во Зодијакот е поврзан и со првата астролошка куќа, а го претставува првото поединечно појавување од колективната темница. Овој знак е сржта на позитивната надворешна природа, има [[кардинални знаци|кардинална]] волја за акција, го има ентузијазмот на [[огнени знаци|огнот]] и изобилната енергија на неговиот владетел [[Марс (астрологија)|Марс]]. == Мотивација == На Овенот му треба да напредува, да добие специјално место, неуморен е во тежнеењето кон целта и незаплашен од препреките. Нестрплив е со деталите и не трпи глупости. Искрен, чесен, отворен, неговата парола е „Дела, а не зборови.“ Ужива во предизвик, во ризик или акции зачинети со опасност. == Работа и интереси == Овенот има многу да понуди кога се бара иницијатива. Храброста, снаодливоста и чувството за организација се неговите квалитети, но и квалитетите што се бараат од позицијата на водач, што тој ја посакува. Овенот е најдобар кога работите се одвиваат по негово, а сосема не одговара за рутинска и здодевна работа. Му треба физичка активност, па често се занимава со спортови или натпреварувачки игри. Овенот има склоност кон алати, машини и оружје. == Во односи == Овенот е исполент со романтика и витешки идеали, но не сака трпеливо да чека, ниту да размислува дали партнерот е соодветен за него. Машкото се гледа себеси како витез во сјаен оклоп, кој ја спасува неговата дама од змаеви, а женското е ловец и сама си го одбира сопругот. Овенот е идеален партнер за сите на кои им треба силна рака и огнена физичка врска. == Домашен живот == Машкото Овен издава наредби по дома, и бара од децата да не ја поминат „црвената линија“. секогаш е зафатен со нешто. Жената Овен е способна да води кариера, домаќинство и градинка, да ја поправа колата, да ги организира децата и секогаш некаде брза. И ручекот се јаде набрзина во домот на Овенот, а лежалки никогаш не се употребуваат. == Зборови кои го опишуваат Овенот == Важи и за двата пола: потврден, храбар, енергичен, амбициозен, самодоверлив, дарежлив, иницијатор, импулсивен, одговорен. Понекогаш може да биде: агресивен, кавгаџија, фалбаџија, егоистичен, пребрз, нетрпелив, груб, неучтив, невнимателен. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] pzkxzgglon6ca4kf4ttjii6tuqb2pvv 0 10907 5560797 5508123 2026-05-17T15:52:28Z Andrew012p 85224 5560797 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Хороскопски знак | име = Бик | слика = Taurus Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|<nowiki>Taurus at the Wisconsin State Capitol]]</nowiki> | симбол_слика = Taurus symbol (bold).svg | симбол = [[Бик (животно)|бик]] | бр = 2 | соѕвездие = [[Бик (соѕвездие)|Бик]] | елемент = [[Земјени знаци|земја]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Венера (астрологија)|Венера]] | егзалтација = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] | пад = [[Уран (астрологија)|Уран]] | прогон = [[Марс (астрологија)|Марс]] и [[Плутон (астрологија)|Плутон]] }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Бик''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Taurus''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Ταύρος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[20 април]] и [[20 мај]]. Со овој знак владее планетета [[Венера (астрологија)|Венера]]. Симболот [[Податотека:Taurus.svg|20px|Знакот на бикот]] ја претставува главата на бикот или божицата на Земјата што ја држи Месечината. == На патување низ зодијакот == На вториот степен, човекот има потреба да го утврди она што го започнал. Се обидува да биде посигурен додека ужива во плодовите од својата работа. Бикот е комбинација од негативен капацитет за примање, [[Фиксни знаци|фиксно]] ограничување, практичноста на [[Земјени знаци|земјата]] и убавината од неговиот владетел [[Венера (астрологија)|Венера]]. == Мотивација == Бикот е градител. Ниеден друг знак нема поголемо разбирање за вредноста на основните потреби за живеењето: храна и пиење, [[кревет]] за легнување, покрив над главата и редовен приход. Неговите сетилни перцепции се многу силни (мириси, звуци, бои). Има потреба да создава имот, а не се откажува дури и кога е тешко. Неговата издржливост се граничи со тврдоглавост: кога ќе ги вкопа нозете на некоја позиција, не се откажува така лесно, ниту лесно го менува мислењето. Има извонредна меморија, но често е глув за она што не сака да го слуша. Негова парола е: „Јас имам." == Во работа и интереси == Биковите имаат специјална дарба за манипулирање со парите, поради што некои се привлечени од професиите банкарство или сметководство. Други пак, се посреќни кога работат во професии поврзани со земјата - земјоделство, градинарство. Биковската креативност е значајна во [[Натална астрологија|наталните карти]] на уметниците од било кој тип: пејачи, музичари, сликари, поети, па дури и готвачи. == Во односи == Биковите се бавни во искажување на нивните чувства, кои се долготрајни и длабоки. Знаат да создадат долготрајни пријателства и љубовни врски, и нерадо ја напуштаат врската, дури и кога е неуспешна. Не сакаат да бидат сами. Подароците ги ценат како физички израз на љубовта. == Домашен живот == Посета на домот на Бикот е пријатно чувство: атмосферата е лежерна, декорот е пријатен, храната извонредна, а биковското уживање во едноставните нешта е заразно. Машкото Бик сака имот на село, а жената Бик го сфаќа мајчинството како природно исполнување. Но, треба да бидете подготвени да слушате за деталите поврзани со децата или за ценкањето на пазар. == Зборови кои го опишуваат Бикот == Важи и за двата пола: решителен, чувствителен, практичен, пријатен, непосреден, доследен, упорен, постојан, трпелив, толерантен. Понекогаш знае да биде: штедлив, здодевен, нефлексибилен, прекумерно посесивен, попустлив кон себе, тврдоглав, нетактичен. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] [[Категорија:Митски говеда]] 03r4g5uavc8stqi2mivyfs8g4jehmwr 0 10908 5560798 5040076 2026-05-17T15:54:22Z Andrew012p 85224 5560798 wikitext text/x-wiki {{Хороскопски знак | име = Близнаци | слика = Gemini Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Gemini Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Gemini symbol (bold).svg | симбол = [[близнаци]] | бр = 3 | соѕвездие = [[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]] | елемент = [[Воздушни знаци|воздух]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Северен јазол]], [[Церера (џуџеста планета)|Церера]]<ref>Astrotheme. Astrological Charts with Ceres in the 12 Signs: Website managed by astrology specialists that describes Ceres in the 12 signs, placing its domicile in Virgo and its exaltation in Gemini. Retrieved from https://www.astrotheme.com/celebrities/ceres-in-astrological-sign#:~:text=in%20less%20emotive%20and%20more,and%20in%20fall%20in%20Sagittarius</ref> | пад = [[Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] | прогон = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Близнаци''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Gemini''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Δίδυμοι''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[21 мај]] и [[20 јуни]]. Со овој знак владее планетата [[Меркур (астрологија)|Меркур]]. Симболот [[Податотека:Gemini.svg|20px|близнаци]] е слика на поврзан пар, или римскиот број за два. == На патување низ зодијакот == На третиот степен од човештвото, децата стануваат свесни заразликите и се љубопитни да откријат повеќе за светот околу нив. Тоа е жед за знаење: комбинацијата на позитивен [[променливи знаци|променлив]] [[воздушни знаци|воздух]], дава објективен, прилагодлив тип на човек, а владетелот [[Меркур (астрологија)|Меркур]] го додава нагонот за комуникација и поврзување на идеите и луѓето. == Мотивација == Уште како дете, овој човек е привлечен од сè што е ново, и постојано прашува за сè што гледа и слуша. Секогаш е подготвен да го смени мислењето поради светлината на новите информации, го прави да изгледа недоверлив. Близнаците повеќе сакаат да ги заобиколат проблемите, отколку да се соочат со нив. Интелигенцијата ја користат за брзо снаоѓање и импровизации. Сакаат брзо да ги завршат обврските. Негово мото: „Ќе ја обиколам Земјата за четириесет минути.“ == Работа и интереси == На Близнаците им треба промена и стимулација за да функционираат најдобро. Многу брзо им здосадува рутинска работа, и не можат да седат мирни. Им треба професија што нуди движење, контакти со луѓе и размена на информации. Затоа се истакнуваат во светот на новинарството, подучувањето и сите форми на медиуми. Природни јазичари се, добри преведувачи, одлични како агенти за продажба, и уживаат во работа со деца и млади. Сакаат да читаат, да пешачат и да танцуваат. == Во односи == Со Близнаците повеќе владее главата отколку срцето, и сметаат дека е природно да имаат врски со различни луѓе во исто време. Понекогаш се нестабилни во чувствата, но сепак се во потрага по „другата половина“ и заеднички живот. Пријателството со нив е забавно, и подговтени се да им помагаат на другите. == Домашен живот == Подгответе се на изненадување при посета на овие луѓе. Мебелот може да биде насекаде, и можно е секогаш да ги начекате при ново декорирање на домот. Ќе ги дознаете од нив најновите информации за заедничките познаници, за најпродаваната книга, за најгледаниот филм. Близнаците не ги оставаат своите пријатели да си заминат брзо, па сигурно до доцна ќе муабетите. Жената Близнаци ќе ви ги покаже најновите кујнски апарати, иако не е надарена готвачка, а машкото Близнаци ќе ви објасни како да стигнете дома по најкраткиот пат. Близнаците родители се спријателуваат со своите деца, и секогаш ќе се трудат да им го оозможат најдоброто образование. == Зборови кои ги опишуваат Близнаците == Важи и за двата пола: промислени, многустрани, прилагодливи, ведри, дружељубиви, флексибилни, остроумни, зборлести. Понекогаш знаат да бидат: лажливи, нестабилни, нерешителни, недоследни, душкала, површни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. == Наводи == {{наводи}} {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] n83bu6p39crji7zjclv0yyecqnvhbno 5560799 5560798 2026-05-17T15:56:04Z Andrew012p 85224 5560799 wikitext text/x-wiki {{Хороскопски знак | име = Близнаци | слика = Gemini Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Gemini Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Gemini symbol (bold).svg | симбол = [[близнаци]] | бр = 3 | соѕвездие = [[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]] | елемент = [[Воздушни знаци|воздух]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Месечев јазол|Северен јазол]], [[Церера (џуџеста планета)|Церера]]<ref>Astrotheme. Astrological Charts with Ceres in the 12 Signs: Website managed by astrology specialists that describes Ceres in the 12 signs, placing its domicile in Virgo and its exaltation in Gemini. Retrieved from https://www.astrotheme.com/celebrities/ceres-in-astrological-sign#:~:text=in%20less%20emotive%20and%20more,and%20in%20fall%20in%20Sagittarius</ref> | пад = [[Месечев јазол|Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] | прогон = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Близнаци''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Gemini''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Δίδυμοι''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[21 мај]] и [[20 јуни]]. Со овој знак владее планетата [[Меркур (астрологија)|Меркур]]. Симболот [[Податотека:Gemini.svg|20px|близнаци]] е слика на поврзан пар, или римскиот број за два. == На патување низ зодијакот == На третиот степен од човештвото, децата стануваат свесни заразликите и се љубопитни да откријат повеќе за светот околу нив. Тоа е жед за знаење: комбинацијата на позитивен [[променливи знаци|променлив]] [[воздушни знаци|воздух]], дава објективен, прилагодлив тип на човек, а владетелот [[Меркур (астрологија)|Меркур]] го додава нагонот за комуникација и поврзување на идеите и луѓето. == Мотивација == Уште како дете, овој човек е привлечен од сè што е ново, и постојано прашува за сè што гледа и слуша. Секогаш е подготвен да го смени мислењето поради светлината на новите информации, го прави да изгледа недоверлив. Близнаците повеќе сакаат да ги заобиколат проблемите, отколку да се соочат со нив. Интелигенцијата ја користат за брзо снаоѓање и импровизации. Сакаат брзо да ги завршат обврските. Негово мото: „Ќе ја обиколам Земјата за четириесет минути.“ == Работа и интереси == На Близнаците им треба промена и стимулација за да функционираат најдобро. Многу брзо им здосадува рутинска работа, и не можат да седат мирни. Им треба професија што нуди движење, контакти со луѓе и размена на информации. Затоа се истакнуваат во светот на новинарството, подучувањето и сите форми на медиуми. Природни јазичари се, добри преведувачи, одлични како агенти за продажба, и уживаат во работа со деца и млади. Сакаат да читаат, да пешачат и да танцуваат. == Во односи == Со Близнаците повеќе владее главата отколку срцето, и сметаат дека е природно да имаат врски со различни луѓе во исто време. Понекогаш се нестабилни во чувствата, но сепак се во потрага по „другата половина“ и заеднички живот. Пријателството со нив е забавно, и подговтени се да им помагаат на другите. == Домашен живот == Подгответе се на изненадување при посета на овие луѓе. Мебелот може да биде насекаде, и можно е секогаш да ги начекате при ново декорирање на домот. Ќе ги дознаете од нив најновите информации за заедничките познаници, за најпродаваната книга, за најгледаниот филм. Близнаците не ги оставаат своите пријатели да си заминат брзо, па сигурно до доцна ќе муабетите. Жената Близнаци ќе ви ги покаже најновите кујнски апарати, иако не е надарена готвачка, а машкото Близнаци ќе ви објасни како да стигнете дома по најкраткиот пат. Близнаците родители се спријателуваат со своите деца, и секогаш ќе се трудат да им го оозможат најдоброто образование. == Зборови кои ги опишуваат Близнаците == Важи и за двата пола: промислени, многустрани, прилагодливи, ведри, дружељубиви, флексибилни, остроумни, зборлести. Понекогаш знаат да бидат: лажливи, нестабилни, нерешителни, недоследни, душкала, површни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. == Наводи == {{наводи}} {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] r16lescjk49yvf3nkg8gc2v03ukyofk 0 10909 5560791 4691852 2026-05-17T15:40:34Z Andrew012p 85224 5560791 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Лав | слика = Leo Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Leo Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Leo symbol (bold).svg | симбол = [[лав]] | бр = 5 | соѕвездие = [[Лав (соѕвездие)|Лав]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Факсен знак|фиксен]] | владетел = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] | егзалтација = [[Нептун (астрологија)|Нептун (во модерната астрологија)]]<ref name="sanbeck">{{Cite web |title=Neptune in Signs & Houses |url=https://san.beck.org/Astro-Neptune.html |website=San Beck |publisher=San Beck Educational Media |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="tarot">{{Cite web |title=Exalted Planets: The Elevated Voices of the Zodiac |url=https://www.tarot.com/astrology/exalted-planets |website=Tarot.com |publisher=Tarot.com |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="astrostyle-dignities">{{Cite web |title=The 4 Essential Dignities of Planets: Exalted, Detriment... |url=https://astrostyle.com/astrology/essential-dignities/ |website=AstroStyle |publisher=AstroStyle |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="gurastro">{{Cite web |title=Uranus, Neptune, Pluto – Exalted in... |url=https://www.gurastro.com/2013/04/uranus-neptune-pluto-exalted-in.html |website=GurAstro |publisher=GurAstro |date=April 2013 |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="astrostyle-neptune">{{Cite web |title=Neptune Astrology: The Ultimate Planet Guide |url=https://astrostyle.com/astrology/planets/neptune/ |website=AstroStyle |publisher=AstroStyle |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="greene">{{Cite book |last=Greene |first=Liz |title=The Astrological Neptune and the Quest for Redemption |publisher=Weiser Books |language=en }}</ref><ref name="rudhyar">{{Cite web |title=Esoteric astrology discussion referencing Dane Rudhyar (PDF) |url=https://www.astro.com/forarch/pdf/1463838203.pdf |website=Astro.com |publisher=Astro.com |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref> | пад = ниту еден (традиционално) [[Плутон (астрологија)|Плутон (во модерната астрологија)]] | прогон = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] и [[Уран (астрологија)|Уран]] }} {{Астрологија}} '''Хороскопскиот знак Лав''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Leo''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Λέων''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[23 јули]] и [[22 август]]. Со овој знак владее [[Сонце (астрологија)|Сонцето]]. Симболот [[Податотека:Leo.svg|20px|Знакот на лавот]] ја претставува гривата на лавот. == На пат околу зодијакот == Петтиот степен ја претставува радоста на живеењето. Комбинацијата на позитивен [[Фиксни знаци|фиксен]] [[Огнени знаци|оган]], покажува дека креативната сила зрачи од владетелот [[Сонце (астрологија)|Сонце]], и затоа Лавот е знак на верба. == Мотивација == Лавот нема потреба да се бори за позиција, туку тој несвесно ја презема улогата на водач, бидејќи е „крал на животните“. Другите решаваат да го следат, бидејќи Лавот се држи до своите принципи, постојан е, искрен, но бавно се прилагодува кон промени. Не е пакосен, но не ја толерира туѓата ситничавост и нечесност. == Работа и интереси == Лавовите имаат широка визија, го гледаат крајниот исход, и не ги загрижуваат тешкотиите на патот до успехот. Не можат да бидат успешни во работа во која се во подредена улога, туку само кога имаат одговорност и кога се признава нивната вредност. Не се добри за извршување на здодевни обврски, но затоа уживаат во ритуали, уживаат на сцена, па ги привлекува делумно уметничкиот свет или службите во влада. Повеќето од луѓето родени во овој знак имаат некое креативно хоби. == Во односи == Лавовите имаат тенденција околу себе да привлекуваат додворувачи, а нивната прекумерна доверба создава ситуации во кои Лавовите се повредени или предадени. Всушност, лесно е да се повреди гордоста на Лавот, дури и со ситница, затоа што тешко си признава самиот на себе неуспех. Во љубовта се верни и дарежливи, а љубоморни се само доколку се почувствуваат загрозени од соперник. == Домашен живот == Кога ќе стигнете во домот на Лавот, ќе бидете срдечно пречекани, а вашите домаќини ќе се обидуваат да ви угодат и да ве забавуваат. Домот на Лавовите најчесто е украсен со уметнички слики или луксузен мебел. Машкото Лав ужива во улогата да е главен на масата, а жената Лав речиси никогаш нема да ве пречека во домашна облека. Домашните животни се чести во домот на Лавовите, па од вас ќе се очекува да им се восхитувате. На заминување ќе ве испратат со подарок. Лавовите се гордеат со своите деца и секогаш ги поддржуваат. == Зборови кои го опишуваат Лавот == Важи и за двата пола: моќен, постојан, верен, чесен, радосен, сакан, со лавовско срце, великодушен, оптимист, горд, блескав, искрен. Понекогаш може да е: автократски, заповеднички настроен, вообразен, лесноверен, фалбаџија, склон кон драматизирање. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 9f4f2nz170091ahgokqzxh0nrnb56g3 0 10910 5560801 5325097 2026-05-17T15:59:10Z Andrew012p 85224 5560801 wikitext text/x-wiki {{Хороскопски знак | име = Девица | слика = Virgo Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Virgo at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Virgo symbol (bold).svg | симбол = [[девица]] | бр = 6 | соѕвездие = [[Девица (соѕвездие)|Девица]] | елемент = [[Земјени знаци|земја]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Меркур (астрологија)|Меркур]], [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] (модерно)<ref name="Lewis2003">{{cite book |last=Lewis |first=James R. |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |publisher=Visible Ink Press |year=2003 |page= |language=en }}</ref><ref name="George1986">{{cite book |last=George |first=Demetra |title=Asteroid Goddesses: The Mythology, Psychology, and Astrology of the Re-Emerging Feminine |publisher=CRCS Publications / Ibis Press |year=1986 |page= |language=en }}</ref><ref name="Francis2011">{{cite book |last=Francis |first=Eric |title=The Asteroid Archetypes: The Astrology of the Asteroids |publisher=Weiser Books |year=2011 |language=en }}</ref> | егзалтација = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | пад = [[Венера (астрологија)|Венера]] | прогон = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] и [[Нептун (астрологија)|Нептун]] }} '''Девица'''<ref>{{ДРМЈ|девица}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|девица}}</ref> ([[Латински јазик|латински]]: ''Virgo'', [[Грчки јазик|грчки]]: ''Παρθένος'') — [[хороскоп|хороскопски знак]] кој го носат оние родените помеѓу [[24 август]] и [[23 септември]]. Со овој знак владее планетата [[Меркур (астрологија)|Меркур]]. Симболот [[Податотека:Virgo.svg|20px|Знакот на девицата]] сугерира на женските органи. == На пат низ зодијакот == На шестиот стадиум, човекот бара совршенство на сите физички форми и им служи до крај. Се појавува желбата за прецизност во работата, во комуникацијата и во секојдневниот живот. Комбинацијата на негативна [[променливи знаци|променлива]] [[земјени знаци|земја]], на Девицата ѝ дава способност да се прилагоди кон реалноста на материјалниот свет. == Мотивација == Девицата е практична и многустрана, има здрав разум и способност за анализа. Сликата која ја претставува Девицата најчесто е девојка која носи клас жито, а тоа е знак на потенцијална плодност и заштита на сите мали нешта кои растат. Девицата избегнува да биде о центарот на вниманието, и збунета е од пофалби. Самокритична е и свесна за грешките, и свои и туѓи. == Во работа и интереси == Девица не одговара за менаџерска работа, бидејќи ќе се вплетка во деталите до бескрај, па нема да биде во состојба да ја види „шумата од дрвјата“. Девиците се најсреќни кога работат на одговорно место, но без одговорност, односно под нечие раководство. Се истакнува во згрижувачки (социјална помош, работа со деца и бебиња) или просветни професии, а може да се најде во професиите како што се: секретарка, библиотекар или техничар. Девиците се вешти кога работат со раце, затоа е добра за занаети. Забележителна е нејзината љубов кон домашните миленичиња, посебно кон мачките. Не сака да спортува, а одморот го користи за читање книги или уредување на градината. == Во односи == Девиците бараат стабилен партнер, кој може да им понуди сигурност. Тешко им е да ги покажат чувствата, и потребно им е постојано вербално убедување дека се сакани. Многу пребираат, и никако не поднесуваат вулгарности. Името на знакот означува чистота, односно целибат, но Девиците не тежнеат кон тоа, иако најлесно ќе го поднесат од сите други знаци. == Домашен живот == На прв поглед, домот на Девицата изгледа како да е страница од некое списание, неизвалкан, нерастурен, со едноставни линии. Не заборавајте да ги избришете чевлите пред да влезете. Жената Девица е способна во исто време да ги гледа своите деца, да помага во локалното училиште и да го води домаќинството како што треба. Ќе ве угости со заборавените вкусови на домашен [[леб]], печени [[костен]]и и [[варено вино]]. Машкото Девица има свое хоби, можеби работилница каде што прави корисни предмети за по дома. Навечер во домот се игра шах, или се читаат книги. Девиците родители се секогаш загрижени за здравјето на своите деца, но секогаш подготвени да ги ислушаат и да ги охрабрат во нивниот развој. == Зборови што ја опишуваат Девицата == Важи и за двата пола: прецизна, аналитична, критична, грижлива, совесна, посветена, ефикасна, умерена, методична, практична, штедлива. Понекогаш може да биде: ситничарка, полна со предрасуди, педантна, нерешителна, зборлеста. ==Наводи== {{наводи}} == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 9uc07g6x2wrgqv4t64v3xudqbmz4dzr 5560813 5560801 2026-05-17T16:13:31Z Andrew012p 85224 5560813 wikitext text/x-wiki {{Хороскопски знак | име = Девица | слика = Virgo Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Virgo at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Virgo symbol (bold).svg | симбол = [[девица]] | бр = 6 | соѕвездие = [[Девица (соѕвездие)|Девица]] | елемент = [[Земјени знаци|земја]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Меркур (астрологија)|Меркур]], [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] (модерно)<ref name="Lewis2003">{{cite book |last=Lewis |first=James R. |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |publisher=Visible Ink Press |year=2003 |page= |language=en }}</ref><ref name="George1986">{{cite book |last=George |first=Demetra |title=Asteroid Goddesses: The Mythology, Psychology, and Astrology of the Re-Emerging Feminine |publisher=CRCS Publications / Ibis Press |year=1986 |page= |language=en }}</ref><ref name="Francis2011">{{cite book |last=Francis |first=Eric |title=The Asteroid Archetypes: The Astrology of the Asteroids |publisher=Weiser Books |year=2011 |language=en }}</ref> | егзалтација = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | пад = [[Венера (астрологија)|Венера]] | прогон = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] и [[Нептун (астрологија)|Нептун]] }} '''Девица'''<ref>{{ДРМЈ|девица}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|девица}}</ref> ([[Латински јазик|латински]]: ''Virgo'', [[Грчки јазик|грчки]]: ''Παρθένος'') — [[хороскоп|хороскопски знак]] кој го носат оние родените помеѓу [[23 август]] и [[22 септември]]. Со овој знак владее планетата [[Меркур (астрологија)|Меркур]]. Симболот [[Податотека:Virgo.svg|20px|Знакот на девицата]] сугерира на женските органи. == На пат низ зодијакот == На шестиот стадиум, човекот бара совршенство на сите физички форми и им служи до крај. Се појавува желбата за прецизност во работата, во комуникацијата и во секојдневниот живот. Комбинацијата на негативна [[променливи знаци|променлива]] [[земјени знаци|земја]], на Девицата ѝ дава способност да се прилагоди кон реалноста на материјалниот свет. == Мотивација == Девицата е практична и многустрана, има здрав разум и способност за анализа. Сликата која ја претставува Девицата најчесто е девојка која носи клас жито, а тоа е знак на потенцијална плодност и заштита на сите мали нешта кои растат. Девицата избегнува да биде о центарот на вниманието, и збунета е од пофалби. Самокритична е и свесна за грешките, и свои и туѓи. == Во работа и интереси == Девица не одговара за менаџерска работа, бидејќи ќе се вплетка во деталите до бескрај, па нема да биде во состојба да ја види „шумата од дрвјата“. Девиците се најсреќни кога работат на одговорно место, но без одговорност, односно под нечие раководство. Се истакнува во згрижувачки (социјална помош, работа со деца и бебиња) или просветни професии, а може да се најде во професиите како што се: секретарка, библиотекар или техничар. Девиците се вешти кога работат со раце, затоа е добра за занаети. Забележителна е нејзината љубов кон домашните миленичиња, посебно кон мачките. Не сака да спортува, а одморот го користи за читање книги или уредување на градината. == Во односи == Девиците бараат стабилен партнер, кој може да им понуди сигурност. Тешко им е да ги покажат чувствата, и потребно им е постојано вербално убедување дека се сакани. Многу пребираат, и никако не поднесуваат вулгарности. Името на знакот означува чистота, односно целибат, но Девиците не тежнеат кон тоа, иако најлесно ќе го поднесат од сите други знаци. == Домашен живот == На прв поглед, домот на Девицата изгледа како да е страница од некое списание, неизвалкан, нерастурен, со едноставни линии. Не заборавајте да ги избришете чевлите пред да влезете. Жената Девица е способна во исто време да ги гледа своите деца, да помага во локалното училиште и да го води домаќинството како што треба. Ќе ве угости со заборавените вкусови на домашен [[леб]], печени [[костен]]и и [[варено вино]]. Машкото Девица има свое хоби, можеби работилница каде што прави корисни предмети за по дома. Навечер во домот се игра шах, или се читаат книги. Девиците родители се секогаш загрижени за здравјето на своите деца, но секогаш подготвени да ги ислушаат и да ги охрабрат во нивниот развој. == Зборови што ја опишуваат Девицата == Важи и за двата пола: прецизна, аналитична, критична, грижлива, совесна, посветена, ефикасна, умерена, методична, практична, штедлива. Понекогаш може да биде: ситничарка, полна со предрасуди, педантна, нерешителна, зборлеста. ==Наводи== {{наводи}} == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] b7tz1ekm4ly3fue5turxrhnwwye5b33 0 10911 5560803 4990394 2026-05-17T16:01:18Z Andrew012p 85224 5560803 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} :''За животното со истото име, видете [[скорпија]].'' {{Хороскопски знак | име = Скорпија | слика = Scorpio Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Scorpio at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Scorpius symbol (bold).svg | симбол = [[Скорпија (животно)|скорпија]] | бр = 8 | соѕвездие = [[Скорпија (соѕвездие)|Скорпија]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Марс (астрологија)|Mars]] (традиционално), [[Плутон (астрологија)|Плутон]] (модерно), [[Кету (митологија)|Кету]] (опаѓачки [[Месечеви јазли|Месечев јазол]]; ведска астрологија) | егзалтација = [[Уран (астрологија)|Уран]] (модерно) | пад = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] | прогон = [[Венера (астрологија)|Венера]] }} '''Хороскопскиот знак Скорпија''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Scorpius''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Σκορπιός''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[23 октомври]] и [[21 ноември]]. Со овој знак владее планетата [[Плутон (астрологија)|Плутон]]. Симболот [[Податотека:Scorpio.svg|20px|Знакот на скорпијата]] го претставува убодот на опашката на скорпијата, или машки полов орган. == На пат низ зодијакот == На осмиот степен, човекот се соочува со кризите на вербата, и потпаѓа во разни искушенија. Се бараат границите на искуството. Комбинацијата на негативна [[фиксни знаци|фиксна]] [[водени знаци|вода]] на Скорпијата ѝ дава навика за размислување, длабока емотивна сила, а владетелот [[Плутон (астрологија)|Плутон]] додава сила да се случи трансформацијата. Друг симбол на Скорпијата е орелот што лета. == Мотивација == Скорпијата не го прифаќа животот лесно. Има чудесна меморија: не заборава неправда, ниту љубезност. Мислењето за другите штом еднаш ќе го формира, може да биде за цел живот. Скорпијата е критична кон другите, лесно ги наоѓа нивните слабости и ги користи за да си игра со нив. Оние што ѝ сметаат може да бидат „каснати“. Скорпијата е фасцинирана од сè што е скриено, мистериозно, окултно. Тежнее да ги истражи тајните од било кој вид (од вашите лични тајни до тајните на униврзумот), а понекогаш тоа ќе го направи и со сомнителни средства. == Во работа и интереси == Повеќето Скорпии сакаат да работат во професии каде нивниот талент за истражување може да биде корисен. Ги има во сите видови истражувачки проекти (научници, детективи, судски експерти, доктори, ветеринари, хирурзи, психолози). Ги привлекуваат подземни или подводни активности (рударство, археологија, нуркање), и секогаш им е потребно да бидат сфатени сериозно. == Во односи == Скорпијата е срамежлива и ги крие своите чувства. Одбира да остане сама, побрзо отколку да биде одбиена. Но, кога еднаш ќе биде вовлечена во врска, постојана е и како љубовник и како пријател и како непријател. Скорпиите поседуваат личен магнетизам и се привлечни за спротивниот пол, но можат да чекаат со години додека да го најдат вистинскиот партнер за себе. Екстремно се љубоморни, а скандалите ги сфаќаат како можност за раздвижување на врската. == Домашен живот == Почестени сте ако сте поканети во домот на Скорпијата, затоа што тоа е приватна територија во која смеат да влезат само одбраните. Жената Скорпија ќе се занимава со средување по дома, а машкото Скорпија ќе го начекате како се занимава со поправка на некакви апарати, и сите делови ќе бидат на подот. Се разбира дека вие како гостин ќе бидете оставени сами да се забавувате, па можете да прочитате некоја книга од нивната домашна библиотека со детективска содржина. Вашите домаќини не си легнуваат рано, но од разговор ќе слушате само за болести или за нечија смрт, или сите заедно ќе се загледате во филмот на телевизија. Скорпиите родители се многу горди на своите деца, и ги поддржуваат во сите младешки глупости. == Зборови што ги опишуваат Скорпиите == Важи и за двата пола: длабоки, страсни, продорни, моќни, со јака волја, со само-контрола, мистериозни, темелни. Понекогаш: свирепи, критични, неискрени, љубоморни, морбидни, посесивни, навредливи, осветољубиви. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] rw82vpbyrs72xa8vxffdluwydajrf4l 5560804 5560803 2026-05-17T16:01:38Z Andrew012p 85224 5560804 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} :''За животното со истото име, видете [[скорпија]].'' {{Хороскопски знак | име = Скорпија | слика = Scorpio Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Scorpio at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Scorpius symbol (bold).svg | симбол = [[скорпија]] | бр = 8 | соѕвездие = [[Скорпија (соѕвездие)|Скорпија]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Марс (астрологија)|Mars]] (традиционално), [[Плутон (астрологија)|Плутон]] (модерно), [[Кету (митологија)|Кету]] (опаѓачки [[Месечеви јазли|Месечев јазол]]; ведска астрологија) | егзалтација = [[Уран (астрологија)|Уран]] (модерно) | пад = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] | прогон = [[Венера (астрологија)|Венера]] }} '''Хороскопскиот знак Скорпија''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Scorpius''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Σκορπιός''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[23 октомври]] и [[21 ноември]]. Со овој знак владее планетата [[Плутон (астрологија)|Плутон]]. Симболот [[Податотека:Scorpio.svg|20px|Знакот на скорпијата]] го претставува убодот на опашката на скорпијата, или машки полов орган. == На пат низ зодијакот == На осмиот степен, човекот се соочува со кризите на вербата, и потпаѓа во разни искушенија. Се бараат границите на искуството. Комбинацијата на негативна [[фиксни знаци|фиксна]] [[водени знаци|вода]] на Скорпијата ѝ дава навика за размислување, длабока емотивна сила, а владетелот [[Плутон (астрологија)|Плутон]] додава сила да се случи трансформацијата. Друг симбол на Скорпијата е орелот што лета. == Мотивација == Скорпијата не го прифаќа животот лесно. Има чудесна меморија: не заборава неправда, ниту љубезност. Мислењето за другите штом еднаш ќе го формира, може да биде за цел живот. Скорпијата е критична кон другите, лесно ги наоѓа нивните слабости и ги користи за да си игра со нив. Оние што ѝ сметаат може да бидат „каснати“. Скорпијата е фасцинирана од сè што е скриено, мистериозно, окултно. Тежнее да ги истражи тајните од било кој вид (од вашите лични тајни до тајните на униврзумот), а понекогаш тоа ќе го направи и со сомнителни средства. == Во работа и интереси == Повеќето Скорпии сакаат да работат во професии каде нивниот талент за истражување може да биде корисен. Ги има во сите видови истражувачки проекти (научници, детективи, судски експерти, доктори, ветеринари, хирурзи, психолози). Ги привлекуваат подземни или подводни активности (рударство, археологија, нуркање), и секогаш им е потребно да бидат сфатени сериозно. == Во односи == Скорпијата е срамежлива и ги крие своите чувства. Одбира да остане сама, побрзо отколку да биде одбиена. Но, кога еднаш ќе биде вовлечена во врска, постојана е и како љубовник и како пријател и како непријател. Скорпиите поседуваат личен магнетизам и се привлечни за спротивниот пол, но можат да чекаат со години додека да го најдат вистинскиот партнер за себе. Екстремно се љубоморни, а скандалите ги сфаќаат како можност за раздвижување на врската. == Домашен живот == Почестени сте ако сте поканети во домот на Скорпијата, затоа што тоа е приватна територија во која смеат да влезат само одбраните. Жената Скорпија ќе се занимава со средување по дома, а машкото Скорпија ќе го начекате како се занимава со поправка на некакви апарати, и сите делови ќе бидат на подот. Се разбира дека вие како гостин ќе бидете оставени сами да се забавувате, па можете да прочитате некоја книга од нивната домашна библиотека со детективска содржина. Вашите домаќини не си легнуваат рано, но од разговор ќе слушате само за болести или за нечија смрт, или сите заедно ќе се загледате во филмот на телевизија. Скорпиите родители се многу горди на своите деца, и ги поддржуваат во сите младешки глупости. == Зборови што ги опишуваат Скорпиите == Важи и за двата пола: длабоки, страсни, продорни, моќни, со јака волја, со само-контрола, мистериозни, темелни. Понекогаш: свирепи, критични, неискрени, љубоморни, морбидни, посесивни, навредливи, осветољубиви. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] juqk66kvxhpx58lxniah9ui10av0ir6 5560816 5560804 2026-05-17T16:15:37Z Andrew012p 85224 5560816 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} :''За животното со истото име, видете [[скорпија]].'' {{Хороскопски знак | име = Скорпија | слика = Scorpio Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Scorpio at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Scorpius symbol (bold).svg | симбол = [[скорпија]] | бр = 8 | соѕвездие = [[Скорпија (соѕвездие)|Скорпија]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Марс (астрологија)|Марс]] (традиционално), [[Плутон (астрологија)|Плутон]] (модерно), [[Кету (митологија)|Кету]] (опаѓачки [[Месечеви јазли|Месечев јазол]]; ведска астрологија) | егзалтација = [[Уран (астрологија)|Уран]] (модерно) | пад = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] | прогон = [[Венера (астрологија)|Венера]] }} '''Хороскопскиот знак Скорпија''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Scorpius''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Σκορπιός''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[23 октомври]] и [[21 ноември]]. Со овој знак владее планетата [[Плутон (астрологија)|Плутон]]. Симболот [[Податотека:Scorpio.svg|20px|Знакот на скорпијата]] го претставува убодот на опашката на скорпијата, или машки полов орган. == На пат низ зодијакот == На осмиот степен, човекот се соочува со кризите на вербата, и потпаѓа во разни искушенија. Се бараат границите на искуството. Комбинацијата на негативна [[фиксни знаци|фиксна]] [[водени знаци|вода]] на Скорпијата ѝ дава навика за размислување, длабока емотивна сила, а владетелот [[Плутон (астрологија)|Плутон]] додава сила да се случи трансформацијата. Друг симбол на Скорпијата е орелот што лета. == Мотивација == Скорпијата не го прифаќа животот лесно. Има чудесна меморија: не заборава неправда, ниту љубезност. Мислењето за другите штом еднаш ќе го формира, може да биде за цел живот. Скорпијата е критична кон другите, лесно ги наоѓа нивните слабости и ги користи за да си игра со нив. Оние што ѝ сметаат може да бидат „каснати“. Скорпијата е фасцинирана од сè што е скриено, мистериозно, окултно. Тежнее да ги истражи тајните од било кој вид (од вашите лични тајни до тајните на униврзумот), а понекогаш тоа ќе го направи и со сомнителни средства. == Во работа и интереси == Повеќето Скорпии сакаат да работат во професии каде нивниот талент за истражување може да биде корисен. Ги има во сите видови истражувачки проекти (научници, детективи, судски експерти, доктори, ветеринари, хирурзи, психолози). Ги привлекуваат подземни или подводни активности (рударство, археологија, нуркање), и секогаш им е потребно да бидат сфатени сериозно. == Во односи == Скорпијата е срамежлива и ги крие своите чувства. Одбира да остане сама, побрзо отколку да биде одбиена. Но, кога еднаш ќе биде вовлечена во врска, постојана е и како љубовник и како пријател и како непријател. Скорпиите поседуваат личен магнетизам и се привлечни за спротивниот пол, но можат да чекаат со години додека да го најдат вистинскиот партнер за себе. Екстремно се љубоморни, а скандалите ги сфаќаат како можност за раздвижување на врската. == Домашен живот == Почестени сте ако сте поканети во домот на Скорпијата, затоа што тоа е приватна територија во која смеат да влезат само одбраните. Жената Скорпија ќе се занимава со средување по дома, а машкото Скорпија ќе го начекате како се занимава со поправка на некакви апарати, и сите делови ќе бидат на подот. Се разбира дека вие како гостин ќе бидете оставени сами да се забавувате, па можете да прочитате некоја книга од нивната домашна библиотека со детективска содржина. Вашите домаќини не си легнуваат рано, но од разговор ќе слушате само за болести или за нечија смрт, или сите заедно ќе се загледате во филмот на телевизија. Скорпиите родители се многу горди на своите деца, и ги поддржуваат во сите младешки глупости. == Зборови што ги опишуваат Скорпиите == Важи и за двата пола: длабоки, страсни, продорни, моќни, со јака волја, со само-контрола, мистериозни, темелни. Понекогаш: свирепи, критични, неискрени, љубоморни, морбидни, посесивни, навредливи, осветољубиви. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 9tvooesmb2wwun3ezm19k6apzitx6st 0 10912 5560802 5464621 2026-05-17T16:00:19Z Andrew012p 85224 5560802 wikitext text/x-wiki {{Хороскопски знак | име = Вага | слика = Libra Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Libra at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Libra symbol (bold).svg | симбол = [[Вага (инструмент)|вага]] | бр = 7 | соѕвездие = [[Вага (соѕвездие)|Вага]] | елемент = [[Воздушни знаци|воздух]] | квалитет = [[Кардинален знак|кардинален]] | владетел = [[Венера (астрологија)|Венера]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] (модерно)<ref>Kientz, Sue (2014). “Eris: The Discomforting Other”. The Astrological Journal, Sept/Oct 2014, pp. 37–41. Language: English. Type: Professional astrology journal article (The Astrological Journal, United Kingdom). Summary: Argues for understanding Eris as an active archetype in Libra. Proposes that the rulership or co-rulership of Eris over Libra allows this sign to be reconsidered as an expression of the Other or the dissident. Credibility: University professor of art and astrology; professional publication without formal academic peer review.</ref><ref>{{Cite book|title=The Witches' Almanac: The Magic of Plants|url=https://books.google.com.pa/books?id=sKgxDwAAQBAJ&pg=PA144&dq=eris+ruler+libra&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr_JPS7br4AhUhs4QIHRNyCuoQ6AF6BAgMEAM#v=onepage&q=eris%20ruler%20libra&f=false|year=2017|access-date=June 19, 2022|first=Andrew|last=Theitic|page=144}}</ref> | егзалтација = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | прогон = [[Марс (астрологија)|Марс]] | пад = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] }} '''Вага''' или '''терезија'''<ref>{{ДРМЈ|терезија}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|терезија}}</ref> ([[Латински јазик|латински]]: '''Libra''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Ζυγός''') — седми [[хороскопски знаци|хороскопски знак]] во [[зодијак]]от. Го носат оние коишто се родени помеѓу [[23 септември]] и [[22 октомври]]. Со овој знак владее планетата [[Венера (астрологија)|Венера]]. Симболот [[Податотека:Libra.svg|20px|Знакот на вагата]] сугерира вага, амблемот на правдата, или мост. == На пат низ зодијакот == На седмиот степен се случува полукруг - тоа е точката на свртување. Свеста за спротивностите го поттикнува човекот на помирување, а правдата ја воспоставува со тоа што ги зема предвид правата и обврските и на двете страни. Комбинацијата на позитивното со [[кардинални знаци|кардиналното]] и соживувањето со [[воздушни знаци|воздухот]], носи исполнување на своите цели не со сила, туку со шармот на својата владетелка [[Венера (астрологија)|Венера]]. == Мотивација == Вагата е мислител, го сфаќа општественото уредување во кое живее и се обидува да им помогне на другите да бидат во добри односи. Онаму каде [[Близнаци (хороскопски знак)|Близнаците]] ги гледаат разликите, Вагата се обидува да изгради мостови. Навистина е позната како миротворец. Вагите се вешти во изнаоѓање компромиси. На лично ниво, Вагата никогаш нема да каже „не“, па ветува повеќе отколку што може да исполни. == Во работа и интереси == Вагите одговараат за работни места каде нивниот природен шарм може да дојде до израз. Најдобро работат во тивка и пријатна околина. Не сакаат работа со раце, ниту рутински обврски. Вагите често ги има во менаџерските професии, во брачните советувалишта, во политиката, правосудството, во дипломатијата. Нивното сфаќање на уметноста ги претвора во критичари или продавачи на уметноста од било кој вид. Во целина, Вагите не сакаат физички активности, освен можеби танцувањето, што им обезбедува можност за додворување, а жените Ваги слободното време го трошат на шопинг и дотерување. == Домашен живот == Во домот на Вагите сте добредојдени во било кое време, но таму каде што ќе сакате да седнете, натрупано е со предмети. Ако сте сами, вашиот домаќин Вага ќе покани некој од спротивниот пол да ви прави друштво. Од вас не се очекува да се оддолжите на нивната гостољубивост, но ќе треба да покажете дека ви е пријатно. Домот е навистина пријатен, и веројатно повеќето нешта се купени на кредит, затоа што Вагите немаат трпеливост да чекаат. Немојте да се зачудите ако вашиот домаќин Вага си дремне додека сте на гости кај него. Домот на Вагите е секогаш отворен за другарчињата на нивните деца. == Зборови што ја опишуваат Вагата == Важи за двата пола: разумна, пријатна, шармантна, дипломатична, соработува, праведна, љубезна, со вкус, со разбирање. Понекогаш: екстравагантна, нерешителна, мрзлива, свртена кон луксуз, лесноверна. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] [[Категорија:Германизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 0gd6zs2gcgcggqpgar6fcyw2b1kzkqt 0 10913 5560805 4996997 2026-05-17T16:03:01Z Andrew012p 85224 5560805 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Стрелец | слика = Sagittarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Sagittarius by Eric Ravilious, 1929 | симбол_слика = Sagittarius symbol (bold).svg | симбол = [[стрелец]] | бр = 9 | соѕвездие = [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | егзалтација = [[Месечев јазол|Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]<ref>Rossi, Monica A. (April 1, 2020). Eris and Cultural and Philosophical Movements. Astrologia Morpurghiana: Article presenting the position of Eris according to this astrological school, which considers Eris to be domiciled in Libra and exalted in Sagittarius, developing its cycles in the Zodiac over these two millennia. Retrieved from https://www.astrologiamorpurghiana.it/2020/04/01/eris-e-i-movimenti-culturali-e-filosofici/</ref> | пад = [[Церера (астрологија)|Церера]], [[Месечев јазол|Северен јазол]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Хороскопскиот знак Стрелец''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Sagittarius''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[22 ноември]] и [[21 декември]].Со овој знак владее планетата [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Sagittarius.svg|20px|Знакот на стрелецот]] ја претставува стрелата. == На пат низ зодијакот == На деветтиот степен, човекот ги надминува своите животински инстинкти, и го започнува духовното патување. Се појавува потрага по слободата. Кога [[променливи знаци|променливоста]] ќе се додаде на позитивниот [[огнени знаци|оган]], пламенот се врти во сите правци, па се појавува ентузијазмот и оптимизмот на владетелот [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Стрелецот се обидува да види подалеку, да летне повисоко. Додека [[Близнаци (хороскопски знак)|Близанците]] прашуваат, Стрелецот е во потрага по животната филозофија. Не е водач, како [[Овен (хороскопски знак)|Овенот]] или [[Лав (хороскопски знак)|Лавот]], туку го носи светлото на знаењето. Стрелците се ментално и физички неуморни, и не можат да седат на едно место. Ја достигнуваат и ја сакаат слободата, без страв од ризици и опасни потфати. Немаат грижи за минатото или иднината, туку уживаат во сегашноста, а тоа ги прави секогаш да имаат младешки дух. == Во работа и интереси == Малкумина Стрелци се решаваат за постојана работа, а повеќето од нив се подобри како приватни сопственици на бизнис, каде самите ќе си ги одредуваат границите и просторот за работа. Сепак, најголемиот број филозофи, мудреци и свештеници се Стрелци во хороскоп, затоа што уживаат во двобој со зборови и со хумор. Стрелците добро се снаоѓаат и во правните професии, но и во високото образование и во било која професија која подразбира контакт со странство и странци. Кога е спортот во прашање, најистакнати се во спортови на двајца играчи: тенис, мечување, снукер, стрелаштво, или во коњичките спортови. == Во односи == Стрелците се интересираат за луѓето и лесно им оди од рака да создаваат нови пријателства. Во љубовта се плашат од врзување, и бараат партнер кој ќе им биде пријател кој не поставува посесивни барања, и кој ќе им ја дозволи слободата што им е потребна. == Домашен живот == Домот на Стрелците е едноставно место, иако од надвор може да е простран, со скалила и широки тераси. Собите се светли украсени со предмети донесени од патувањата. Било кога да се појавите кај нив на гости, Стрелците седенката ќе ја претворат во вистинска забава. Храната е на самопослужување, а вино се точи постојано. Стрелците родители на своите деца им обезбедуваат соба преполна со опрема за забава. Од кај нив ќе си заминете исцрпени, но инспирирани да ги проширите своите активности. == Зборови кои ги опишуваат Стрелците == Важи за двата пола: доверливи, филозофски настроени, со широки мисли, охрабрувачки, ведри, слободни, пријателски расположени, многустрани. Понекогаш: екстравагантни, екстремни, невнимателни, недоследни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] e1gjeem5audpg6jfklyf7gn69ylojf9 5560806 5560805 2026-05-17T16:03:22Z Andrew012p 85224 5560806 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Стрелец | слика = Sagittarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Sagittarius by Eric Ravilious, 1929 | симбол_слика = Sagittarius symbol (bold).svg | симбол = [[Стреличарство|стрелец]] | бр = 9 | соѕвездие = [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | егзалтација = [[Месечев јазол|Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]<ref>Rossi, Monica A. (April 1, 2020). Eris and Cultural and Philosophical Movements. Astrologia Morpurghiana: Article presenting the position of Eris according to this astrological school, which considers Eris to be domiciled in Libra and exalted in Sagittarius, developing its cycles in the Zodiac over these two millennia. Retrieved from https://www.astrologiamorpurghiana.it/2020/04/01/eris-e-i-movimenti-culturali-e-filosofici/</ref> | пад = [[Церера (астрологија)|Церера]], [[Месечев јазол|Северен јазол]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Хороскопскиот знак Стрелец''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Sagittarius''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[22 ноември]] и [[21 декември]].Со овој знак владее планетата [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Sagittarius.svg|20px|Знакот на стрелецот]] ја претставува стрелата. == На пат низ зодијакот == На деветтиот степен, човекот ги надминува своите животински инстинкти, и го започнува духовното патување. Се појавува потрага по слободата. Кога [[променливи знаци|променливоста]] ќе се додаде на позитивниот [[огнени знаци|оган]], пламенот се врти во сите правци, па се појавува ентузијазмот и оптимизмот на владетелот [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Стрелецот се обидува да види подалеку, да летне повисоко. Додека [[Близнаци (хороскопски знак)|Близанците]] прашуваат, Стрелецот е во потрага по животната филозофија. Не е водач, како [[Овен (хороскопски знак)|Овенот]] или [[Лав (хороскопски знак)|Лавот]], туку го носи светлото на знаењето. Стрелците се ментално и физички неуморни, и не можат да седат на едно место. Ја достигнуваат и ја сакаат слободата, без страв од ризици и опасни потфати. Немаат грижи за минатото или иднината, туку уживаат во сегашноста, а тоа ги прави секогаш да имаат младешки дух. == Во работа и интереси == Малкумина Стрелци се решаваат за постојана работа, а повеќето од нив се подобри како приватни сопственици на бизнис, каде самите ќе си ги одредуваат границите и просторот за работа. Сепак, најголемиот број филозофи, мудреци и свештеници се Стрелци во хороскоп, затоа што уживаат во двобој со зборови и со хумор. Стрелците добро се снаоѓаат и во правните професии, но и во високото образование и во било која професија која подразбира контакт со странство и странци. Кога е спортот во прашање, најистакнати се во спортови на двајца играчи: тенис, мечување, снукер, стрелаштво, или во коњичките спортови. == Во односи == Стрелците се интересираат за луѓето и лесно им оди од рака да создаваат нови пријателства. Во љубовта се плашат од врзување, и бараат партнер кој ќе им биде пријател кој не поставува посесивни барања, и кој ќе им ја дозволи слободата што им е потребна. == Домашен живот == Домот на Стрелците е едноставно место, иако од надвор може да е простран, со скалила и широки тераси. Собите се светли украсени со предмети донесени од патувањата. Било кога да се појавите кај нив на гости, Стрелците седенката ќе ја претворат во вистинска забава. Храната е на самопослужување, а вино се точи постојано. Стрелците родители на своите деца им обезбедуваат соба преполна со опрема за забава. Од кај нив ќе си заминете исцрпени, но инспирирани да ги проширите своите активности. == Зборови кои ги опишуваат Стрелците == Важи за двата пола: доверливи, филозофски настроени, со широки мисли, охрабрувачки, ведри, слободни, пријателски расположени, многустрани. Понекогаш: екстравагантни, екстремни, невнимателни, недоследни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] m5r9prz7klk30v5s36gw8931mdiwwss 5560815 5560806 2026-05-17T16:14:32Z Andrew012p 85224 5560815 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Стрелец | слика = Sagittarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Sagittarius by Eric Ravilious, 1929 | симбол_слика = Sagittarius symbol (bold).svg | симбол = [[Стреличарство|стрелец]] | бр = 9 | соѕвездие = [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | егзалтација = [[Месечев јазол|Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]<ref>Rossi, Monica A. (April 1, 2020). Eris and Cultural and Philosophical Movements. Astrologia Morpurghiana: Article presenting the position of Eris according to this astrological school, which considers Eris to be domiciled in Libra and exalted in Sagittarius, developing its cycles in the Zodiac over these two millennia. Retrieved from https://www.astrologiamorpurghiana.it/2020/04/01/eris-e-i-movimenti-culturali-e-filosofici/</ref> | пад = [[Церера (астрологија)|Церера]], [[Месечев јазол|Северен јазол]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Хороскопскиот знак Стрелец''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Sagittarius''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[22 ноември]] и [[21 декември]]. Со овој знак владее планетата [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Sagittarius.svg|20px|Знакот на стрелецот]] ја претставува стрелата. == На пат низ зодијакот == На деветтиот степен, човекот ги надминува своите животински инстинкти, и го започнува духовното патување. Се појавува потрага по слободата. Кога [[променливи знаци|променливоста]] ќе се додаде на позитивниот [[огнени знаци|оган]], пламенот се врти во сите правци, па се појавува ентузијазмот и оптимизмот на владетелот [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Стрелецот се обидува да види подалеку, да летне повисоко. Додека [[Близнаци (хороскопски знак)|Близанците]] прашуваат, Стрелецот е во потрага по животната филозофија. Не е водач, како [[Овен (хороскопски знак)|Овенот]] или [[Лав (хороскопски знак)|Лавот]], туку го носи светлото на знаењето. Стрелците се ментално и физички неуморни, и не можат да седат на едно место. Ја достигнуваат и ја сакаат слободата, без страв од ризици и опасни потфати. Немаат грижи за минатото или иднината, туку уживаат во сегашноста, а тоа ги прави секогаш да имаат младешки дух. == Во работа и интереси == Малкумина Стрелци се решаваат за постојана работа, а повеќето од нив се подобри како приватни сопственици на бизнис, каде самите ќе си ги одредуваат границите и просторот за работа. Сепак, најголемиот број филозофи, мудреци и свештеници се Стрелци во хороскоп, затоа што уживаат во двобој со зборови и со хумор. Стрелците добро се снаоѓаат и во правните професии, но и во високото образование и во било која професија која подразбира контакт со странство и странци. Кога е спортот во прашање, најистакнати се во спортови на двајца играчи: тенис, мечување, снукер, стрелаштво, или во коњичките спортови. == Во односи == Стрелците се интересираат за луѓето и лесно им оди од рака да создаваат нови пријателства. Во љубовта се плашат од врзување, и бараат партнер кој ќе им биде пријател кој не поставува посесивни барања, и кој ќе им ја дозволи слободата што им е потребна. == Домашен живот == Домот на Стрелците е едноставно место, иако од надвор може да е простран, со скалила и широки тераси. Собите се светли украсени со предмети донесени од патувањата. Било кога да се појавите кај нив на гости, Стрелците седенката ќе ја претворат во вистинска забава. Храната е на самопослужување, а вино се точи постојано. Стрелците родители на своите деца им обезбедуваат соба преполна со опрема за забава. Од кај нив ќе си заминете исцрпени, но инспирирани да ги проширите своите активности. == Зборови кои ги опишуваат Стрелците == Важи за двата пола: доверливи, филозофски настроени, со широки мисли, охрабрувачки, ведри, слободни, пријателски расположени, многустрани. Понекогаш: екстравагантни, екстремни, невнимателни, недоследни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] s7v7c5it8wr501mpidh2wcdteb7iuej 5560817 5560815 2026-05-17T16:17:14Z Andrew012p 85224 5560817 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Стрелец | слика = Sagittarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Sagittarius by Eric Ravilious, 1929 | симбол_слика = Sagittarius symbol (bold).svg | симбол = [[Стреличарство|стрелец]] | бр = 9 | соѕвездие = [[Стрелец (соѕвездие)|Стрелец]] | елемент = [[Огнени знаци|оган]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | егзалтација = [[Месечев јазол|Јужен јазол]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]<ref>Rossi, Monica A. (April 1, 2020). Eris and Cultural and Philosophical Movements. Astrologia Morpurghiana: Article presenting the position of Eris according to this astrological school, which considers Eris to be domiciled in Libra and exalted in Sagittarius, developing its cycles in the Zodiac over these two millennia. Retrieved from https://www.astrologiamorpurghiana.it/2020/04/01/eris-e-i-movimenti-culturali-e-filosofici/</ref> | пад = [[Церера (џуџеста планета)|Церера]], [[Месечев јазол|Северен јазол]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Хороскопскиот знак Стрелец''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Sagittarius''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[22 ноември]] и [[21 декември]]. Со овој знак владее планетата [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Sagittarius.svg|20px|Знакот на стрелецот]] ја претставува стрелата. == На пат низ зодијакот == На деветтиот степен, човекот ги надминува своите животински инстинкти, и го започнува духовното патување. Се појавува потрага по слободата. Кога [[променливи знаци|променливоста]] ќе се додаде на позитивниот [[огнени знаци|оган]], пламенот се врти во сите правци, па се појавува ентузијазмот и оптимизмот на владетелот [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Стрелецот се обидува да види подалеку, да летне повисоко. Додека [[Близнаци (хороскопски знак)|Близанците]] прашуваат, Стрелецот е во потрага по животната филозофија. Не е водач, како [[Овен (хороскопски знак)|Овенот]] или [[Лав (хороскопски знак)|Лавот]], туку го носи светлото на знаењето. Стрелците се ментално и физички неуморни, и не можат да седат на едно место. Ја достигнуваат и ја сакаат слободата, без страв од ризици и опасни потфати. Немаат грижи за минатото или иднината, туку уживаат во сегашноста, а тоа ги прави секогаш да имаат младешки дух. == Во работа и интереси == Малкумина Стрелци се решаваат за постојана работа, а повеќето од нив се подобри како приватни сопственици на бизнис, каде самите ќе си ги одредуваат границите и просторот за работа. Сепак, најголемиот број филозофи, мудреци и свештеници се Стрелци во хороскоп, затоа што уживаат во двобој со зборови и со хумор. Стрелците добро се снаоѓаат и во правните професии, но и во високото образование и во било која професија која подразбира контакт со странство и странци. Кога е спортот во прашање, најистакнати се во спортови на двајца играчи: тенис, мечување, снукер, стрелаштво, или во коњичките спортови. == Во односи == Стрелците се интересираат за луѓето и лесно им оди од рака да создаваат нови пријателства. Во љубовта се плашат од врзување, и бараат партнер кој ќе им биде пријател кој не поставува посесивни барања, и кој ќе им ја дозволи слободата што им е потребна. == Домашен живот == Домот на Стрелците е едноставно место, иако од надвор може да е простран, со скалила и широки тераси. Собите се светли украсени со предмети донесени од патувањата. Било кога да се појавите кај нив на гости, Стрелците седенката ќе ја претворат во вистинска забава. Храната е на самопослужување, а вино се точи постојано. Стрелците родители на своите деца им обезбедуваат соба преполна со опрема за забава. Од кај нив ќе си заминете исцрпени, но инспирирани да ги проширите своите активности. == Зборови кои ги опишуваат Стрелците == Важи за двата пола: доверливи, филозофски настроени, со широки мисли, охрабрувачки, ведри, слободни, пријателски расположени, многустрани. Понекогаш: екстравагантни, екстремни, невнимателни, недоследни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 99cpl15wl5tem9jw9rgquazj5ju9wn7 0 10914 5560807 5294758 2026-05-17T16:04:09Z Andrew012p 85224 5560807 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Хороскопски знак | име = Јарец | слика = Capricornus Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Capricornus at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Capricornus symbol (bold).svg | симбол = [[морски јарец]] | бр = 10 | соѕвездие = [[Јарец (соѕвездие)|Јарец]] | елемент = [[Земјени знаци|земја]] | квалитет = [[Кардинален знак|кардинален]] | владетел = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] | егзалтација = [[Марс (астрологија)|Марс]] | пад = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] | прогон = [[Месечина (астрологија)|Месечина]] }} '''Хороскопскиот знак Јарец''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Capricornus''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Κριός''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[22 декември]] и [[19 јануари]]. Со овој знак владее планетата [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]]. Симболот [[Податотека:Capricorn.svg|20px|Знакот на јарецот]] го претставува извитканиот рог на јарецот. == На пат низ зодијакот == На десеттиот степен, човекот бара да ја усоврши и да ја одржи рамката на општеството и станува свесен за неговите одговорности. Се труди да заведе ред во околината и да се придржува кон законот. Комбинацијата на негативна [[кардинални знаци|кардинална]] [[земјени знаци|земја]], на Јарецот му дава енергија да ги организира работите на материјалниот свет, но со умерен приод, додека владетелот [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] му дава вродено чувство за дисцилпина. == Мотивација == Јарецот тежнее кон висини, но се качува чекор по чекор. Неговата моќ да планира однапред и да ги зема предвид непредвидливите ситуации, му овозможува да ги надмине останатите луѓе. Јарецот секогаш внимава на своето достоинство и мисли на својата позиција во животот и општеството. Чувството за хиерархија е силно кај него, и ја почитува традицијата. За правдата се залага за принципот: „Око за око, заб за заб.“ == Во работа и интереси == Јарците се практични, вредни и совесни. Немаат аверзија кон рутински обврски, затоа што според нив „ако нешто треба да се направи, тогаш треба да се направи“. Обично се добри со финансиите и со вложувањата, па лесно се наоѓаат на менаџерски или на раководни позиции. Во слободно време, Јарецот не може да остане без хоби, а најчесто тоа е проучување на историјата, археологијата, или собирање на вредни стари предмети. == Во односи == Не е лесно да се спријателите со Јарец, кој своите чувства ги крие зад студена ограда. Јарецот нема да ве прифати за пријател пред да ве изанализира. Во брак е одговорен и грижлив, и очекува од партнерот да ја цени неговата вредност. Жената Јарец лесно се откажува од кариерата, доколку се омажи во богато семејство. == Домашен живот == Во домот на Јарците нема да бидете поканети случајно. Таму може да влезете само во специјална прилика, годишнина, роденден или некаква домашна прослава. Јарците се прекрасни домаќини, а дружењето тече како подмачкано. Јарците родители својата улога ја сфаќаат сериозно. Сè ќе направат за да ги заштитат своите деца и да им обезбедат добра иднина. == Зборови кои ги опишуваат Јарците == Важи и за двата пола: вниамтелни, конструктивни, дисциплинирани, амбициозни, верни, практични, постојани, трезвени. Понекогаш: каприциозни, пресметливи, строги, студени, мрачни, тажни, снобови. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. * Михайлов: "Астролошки это лошки", 2011, Якутск {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 2v0mcdse9yhf57avvkbwgx5mvppukb6 0 10915 5560808 5001991 2026-05-17T16:05:48Z Andrew012p 85224 5560808 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Водолија | слика = Aquarius Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg | симбол_слика = Aquarius symbol (bold).svg | симбол = [[водолија]] (носител на вода) | бр = 11 | соѕвездие = [[Водолија (соѕвездие)|Водолија]] | елемент = [[Воздушни знаци|воздух]] | квалитет = [[Фиксен знак|фиксен]] | владетел = [[Сатурн (астрологија)|Сатурн]] (традиционално), [[Уран (астрологија)|Уран]] (модерно), [[Раху]] (растечки [[Месечеви јазли|Месечев јазол]], ведска астрологија) | егзалтација = ниту една (традиционално), [[Плутон (астрологија)|Плутон]] (модерно)<ref name="PlutonAcuarioAstroDienst">{{Cite web |last=Finey |first=Michèle |title=Pluto in Aquarius — Liberty, Equality, Fraternity |url=https://www.astro.com/astrology/ivccn_article210323_e.htm |website=AstroDienst |date=23 March 2023 |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="PlutonAcuarioInnerSelf">{{Cite web |last=Younghans |first=Pam |title=Pluto in Aquarius: Transforming Society, Empowering Progress |url=https://innerself.com/personal/intuition-awareness/astrology/planets-transits/28380-pluto-in-aquarius.html |website=InnerSelf |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref><ref name="PlutonAcuarioAquariusPapers">{{Cite web |last=Wilkinson |first=Robert |title=Pluto in Aquarius – An Era of Deep Global Transformation Pt. 1 |url=https://www.aquariuspapers.com/astrology/2024/11/pluto-in-aquarius-an-era-of-deep-global-transformation-pt-1.html |website=Aquarius Papers |date=November 2024 |access-date=6 November 2025 |language=en }}</ref> | пад = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Сонце (астрологија)|Сонце]] }} '''Хороскопскиот знак Водолија''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Aquarius''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Υδροχόος''') го носат оние коишто се родени помеѓу [[20 јануари]] и [[18 февруари]]. Со овој знак владее планетата [[Уран (астрологија)|Уран]]. Симболот [[Податотека:Aquarius.svg|20px|Знакот на водолија]] ги претставува брановите. == На пат низ зодијакот == На единаесеттото ниво, човекот знае дека сите луѓе се богови и исти под сонцето. Важна е потрагата по универзалната вистина. Комбинацијата на позитивен [[фиксни знаци|фиксен]] [[воздушни знаци|воздух]], носи моќ за концентрација на мислите, а оригиналноста ја додава владетелот [[Уран (астрологија)|Уран]]. == Мотивација == Водолијата е често пред своето време, и несфатен од многумина. Неговиот природен инстинкт е да застане со масите против владетелите, но со интелект и зборови, а не со примена на сила. Водолијата се бори за своите принципи, и секогаш е верен на себеси. == Во работа и интереси == Водолиите не се амбициозни, и најчесто го прифаќаат она што им се нуди. Сепак, не сакаат да бидат врзани или затворени во канцеларија. Водолиите ги има секаде: од зоолошка градина, преку новинарство и пишување, до професии поврзани со летање. Доколку работата не им ги задоволува природните тежнеења, тогаш тоа ќе биде нивното хоби, на кое ќе се посветат целосно. Фотографијата е секако дел од нивните интереси. == Во односи == Водолиите се популарни меѓу своите пријатели. Тие се спокојни во контактите со другите и лесно шират познанства. Во брак не брзаат, но откако еднаш ќе го најдат вистинскиот партнер, стануваат толерантни и посветени. Им треба партнер кој ќе ги стимулира, со кого ќе бидат мисловно блиски, и кој нема да биде против да се оставаат прозорците отворени. == Домашен живот == Кога ќе стигнете во домот на Водолиите, внатре може сè да изгледа изветвено и небојадисано, но вие нема да го забележите тоа, затоа што пријателот Водолија ќе ве замуабети уште од врата. Разговорите за природата, за птиците, животните и облаците ќе ве восхитат, а не е чудно ручекот да го јадете како да сте на пикник. Родителите Водолии ги охрабруваат своите деца да бидат независни, и да ги следат сопствените таленти. == Зборови кои ги опишуваат Водолиите == Важи и за двата пола: независни, објективни, интелектуални, хумани, идеалистични, инвентивни, оригинални, чесни. Понекогаш: повлечени, груби, мрзоволни, ексцентрични,тврдоглави, нетактични. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] [[glk:بهمن]] [[ps:سلواغه (مياشت)]] krxj8b8r3zz006avu8fuc90x3hl38um 0 10916 5560809 5087738 2026-05-17T16:06:45Z Andrew012p 85224 5560809 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Pisces at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Pisces symbol (bold).svg | симбол = две [[риба|риби]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] (традиционално), [[Нептун (астрологија)|Нептун]] (модерно) | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Риби''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Pisces''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Ιχθύες''') - [[хороскоп]]ски знак кого го носат оние коишто се родени помеѓу [[19 февруари]] и [[20 март]]. Со овој знак владеат планетите [[Нептун (астрологија)|Нептун]] и [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Pisces.svg|20px|Знакот на рибите]] претставува две риби кои пливаат во спротивен правец. == На пат низ зодијакот == На последниот степен од патувањето, човекот е подготвен да се растопи со вселената. Се појавува надеж за милост. Со спојување на негативна променлива вода, ''рибите'' се најспособни за впечатоци, и се едни од најтешките за определување. Владетелот [[Нептун (астрологија)|Нептун]] им дава моќна [[вообразба]]. == Мотивација == Рибите ги чувствуваат туѓите радости и таги како свои. Она што [[Водолија (хороскопски знак)|водолиите]] го проповедаат, ''рибите'' го спроведуваат. Често се привлечени од мистичното, а бидејќи се со променливо расположение, лесно можат да станат плен на измама. Омилена боја им е зелената, а честопати и морско сината бидејќи тие се риби во хороскоп ги привлекува бојата на водата. Тие многу ги сакаат песните, веселбите т.е. музиката. Полни се со добрина, благородност и преданост. Некои од нивните пријатели ги искористуваат затоа тие многу патат, но тоа тие не го заслужуваат. Ги сметаат и за скржавци поради нивната педантност, но тие не се скржавци. == Во работа и интереси == Рибите работат најдобро кога работат со емоции, или кога се грижат за другите. Затоа често ги наоѓаме во добротворни институции или места кои пружаат лекување и помош. Не се добри организатори, и не сакаат рутински обврски. Ги има меѓу свештениците, спиритуалистите, трговците со чевли и производи поврзани со вода, во компании за наркотици. Родени глумци се, и природно надарени танчари. Многумина од нив имаат посебна дарба. Рибите исто така имаат долга и голема меморија која им служи многу во нивната работа. И најмалата грешка во нивната работа ги мачи, но такви се по природа. Работата нив ги исполнува и најмногу посветуваат време на неа, но и на семејството. Многу се тивки и скромни, но понекогаш се борат за тоа што сакаат и да се борат за хуманоста, слободата и правдата. Исто и некои нивни емоции ги искажуваат јавно. Рибите ја сакаат науката, астрономијата, физиката, географијата, спортот, уметноста итн. == Во односи == Рибите лесно создаваат пријателства без дискриминации. Сакаат да им бидат сè на сите луѓе, секогаш се љубезни, знаат да простуваат и да се приспособат на туѓите потреби. Во љубовта, партнерот го гледаат низ „розови очила“, па затоа ги следат разочарувања. Им треба стабилен партнер кој може да им биде котва и кој може да излезе на крај со нивното променливо расположение или прекумерните реакции. == Домашен живот == Домот на Рибите може да биде скромен, но вратата обично не е заклучена, па пријателите може да влезат во кое било време. Може и да се послужите сами, ако дома нема никој. Бањата и кујната се секогаш преполни со алишта и садови, а ситните предмети се расфрлени насекаде. Рибите родители се другари во игрите на своите деца, и секогаш наоѓаат време за нив. == Зборови кои ги опишуваат Рибите == Важи за двата рода: променливи, емотивни, гостољубиви, дружељубиви, пожртвувани, идеалистични. Понекогаш: хаотични, лажливи, зависни, лесноверни, неуредни, со две лица, плачливи, нестабилни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] l9ll7k1qn2q8c9is1o9dwnqkx089n1g 5560810 5560809 2026-05-17T16:07:04Z Andrew012p 85224 5560810 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces Astrological Sign at the Wisconsin State Capitol.jpg|thumb|Pisces at the Wisconsin State Capitol | симбол_слика = Pisces symbol (bold).svg | симбол = две [[риба|риби]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]] (традиционално), [[Нептун (астрологија)|Нептун]] (модерно) | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} '''Риби''' ([[Латински јазик|латински]]: '''Pisces''', [[Грчки јазик|грчки]]: '''Ιχθύες''') — [[хороскоп]]ски знак кого го носат оние што се родени помеѓу [[19 февруари]] и [[20 март]]. Со овој знак владеат планетите [[Нептун (астрологија)|Нептун]] и [[Јупитер (астрологија)|Јупитер]]. Симболот [[Податотека:Pisces.svg|20px|Знакот на рибите]] претставува две риби кои пливаат во спротивен правец. == На пат низ зодијакот == На последниот степен од патувањето, човекот е подготвен да се растопи со вселената. Се појавува надеж за милост. Со спојување на негативна променлива вода, ''рибите'' се најспособни за впечатоци, и се едни од најтешките за определување. Владетелот [[Нептун (астрологија)|Нептун]] им дава моќна [[вообразба]]. == Мотивација == Рибите ги чувствуваат туѓите радости и таги како свои. Она што [[Водолија (хороскопски знак)|водолиите]] го проповедаат, ''рибите'' го спроведуваат. Често се привлечени од мистичното, а бидејќи се со променливо расположение, лесно можат да станат плен на измама. Омилена боја им е зелената, а честопати и морско сината бидејќи тие се риби во хороскоп ги привлекува бојата на водата. Тие многу ги сакаат песните, веселбите т.е. музиката. Полни се со добрина, благородност и преданост. Некои од нивните пријатели ги искористуваат затоа тие многу патат, но тоа тие не го заслужуваат. Ги сметаат и за скржавци поради нивната педантност, но тие не се скржавци. == Во работа и интереси == Рибите работат најдобро кога работат со емоции, или кога се грижат за другите. Затоа често ги наоѓаме во добротворни институции или места кои пружаат лекување и помош. Не се добри организатори, и не сакаат рутински обврски. Ги има меѓу свештениците, спиритуалистите, трговците со чевли и производи поврзани со вода, во компании за наркотици. Родени глумци се, и природно надарени танчари. Многумина од нив имаат посебна дарба. Рибите исто така имаат долга и голема меморија која им служи многу во нивната работа. И најмалата грешка во нивната работа ги мачи, но такви се по природа. Работата нив ги исполнува и најмногу посветуваат време на неа, но и на семејството. Многу се тивки и скромни, но понекогаш се борат за тоа што сакаат и да се борат за хуманоста, слободата и правдата. Исто и некои нивни емоции ги искажуваат јавно. Рибите ја сакаат науката, астрономијата, физиката, географијата, спортот, уметноста итн. == Во односи == Рибите лесно создаваат пријателства без дискриминации. Сакаат да им бидат сè на сите луѓе, секогаш се љубезни, знаат да простуваат и да се приспособат на туѓите потреби. Во љубовта, партнерот го гледаат низ „розови очила“, па затоа ги следат разочарувања. Им треба стабилен партнер кој може да им биде котва и кој може да излезе на крај со нивното променливо расположение или прекумерните реакции. == Домашен живот == Домот на Рибите може да биде скромен, но вратата обично не е заклучена, па пријателите може да влезат во кое било време. Може и да се послужите сами, ако дома нема никој. Бањата и кујната се секогаш преполни со алишта и садови, а ситните предмети се расфрлени насекаде. Рибите родители се другари во игрите на своите деца, и секогаш наоѓаат време за нив. == Зборови кои ги опишуваат Рибите == Важи за двата рода: променливи, емотивни, гостољубиви, дружељубиви, пожртвувани, идеалистични. Понекогаш: хаотични, лажливи, зависни, лесноверни, неуредни, со две лица, плачливи, нестабилни. == Користена литература == * Марион Марч и Џоан Мекеверс: „Астрологија: основни начела“, Дечје новине, Горњи Милановац, 1994. * Линда Гудман: „Сончеви знаци“, Белград, 1987. * Миле Дупор: „Не верувајте, проверете“, Белград. {{Западна астрологија}} [[Категорија:Хороскоп]] 8yktf0lh58pey0ehkka9asj3wy7lwto 0 11456 5560777 5201048 2026-05-17T15:16:48Z Ehrlich91 24281 /* Културни и природни знаменитости */ 5560777 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рапеш | слика = Поглед на Рапеш.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Новаци}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Мариово]] | население = 36 | година = 2002 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=6 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=38 | lon_sec=53 | слава = [[Вознесение Христово|Спасовден]] | мрежно место = | карта = Рапеш во Општина Новаци.svg }} '''Рапеш''' — село во [[Општина Новаци]], во областа [[Мариово]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == Првпат името на селото било запишано како Храпеш во турски документи во {{римски|16}} век. Името веројатно доаѓа од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор храпа што имал значење на „бара или локва“. Другата претпоставка е дека доаѓа од [[Влашки јазик|влашкиот]] збор арпа што имал значење на „бездна или стрмно место“. Како трета претпоставка е дека доаѓа од [[Албански јазик|албанскиот]] збор рап што имал значење на „платан или платанова шума“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|139}}</ref> Сосем друго објаснување за името на селото е дека тоа потекнува од личните имиња на Харалампиј или на Рахослав.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novaci.mk/index.php/mk/kultura/sela/101-selo-rapes|title=Село Рапеш|work=www.novaci.mk|accessdate=2021-11-28}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Традиционална куќа во Рапеш.jpg|мини|300п|лево|Традиционална куќа во селото]] Селото се наоѓа во битолскиот дел на областа [[Мариово]], на источната падина на [[Селечка Планина]]. Рапеш се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Новаци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=28 ноември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=255}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 700 метри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 1311|регионалниот пат 1311]], кој го поврзува битолскиот дел на [[Мариово]] со градот [[Битола]], од кој е оддалечено 35 километри. Во селото се зачувани интересни и чисто македонски градби на куќите.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=116|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-11-28|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201040712/https://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=116|url-status=dead}}</ref> == Историја == [[Податотека:Rapesh in Ruins 1916.JPG|мини|300п|десно|Разрушеното село Рапеш во годините на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]]] Селото Рапеш се смета за старо мариовско село. Во пописните турски дефтери од {{римски|15}} век се споменува село со 65 жители.<ref name=":1" /> Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], селото било зафатено од воените дејствија и мештаните го напуштиле селото. Селската црква била особено оштетена, која била обновена во 1919 година, кога рапевци се вратиле во селото.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 22,3&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.119 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 791 хектар, а на шумите 98 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Поради богатството со дивеч, најмногу [[дива свиња]], селото е често одредиште на ловџии. Исто така, бидејќи се наоѓа веднаш до [[Црна Река]], селото е богато и со риба.<ref name=":1" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|387 |1953|428 |1961|478 |1971|427 |1981|309 |1991|97 |1994|74 |2002|46 |2021|36 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рапеш живееле 388 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с. 244]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев|Димитар Мишев („]][[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Рапеш имало 448 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рапеш се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 40 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|22}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Поради емиграција на населението, селото преминало од средно во мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото броело 478, а во 1994 година само 74 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Рапеш живееле 46 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 ноември 2021}}</ref> Денес, според неслужбени информации од 2018 година во селото живееле само 20 жители.<ref name=":1" /> Во поново време, селото доживеало обнова на своето население, откако многу ергени нашле жени од [[Албанија]] и во селото биле родени повеќе деца по долг период.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kanal5.com.mk/ne-ostanaa-stari-ergeni-vo-mariovski-rapesh/a177829|title=Не останаа стари ергени во мариовски Рапеш|work=kanal5.com.mk|language=mk|accessdate=2021-11-28}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 36 жители, од кои 29 [[Македонци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|388|448|387|428|478|427|309|97|74|46|36}} <!--=== Родови ===--> == Иселеништво == Бројот на иселени лица изнесува над 600 жители. Најголем дел од нив се иселени во градовите [[Битола]] и [[Скопје]], како и во прекуокеанските земји и во [[Европа]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Славко Лумбарковски“ - Рапеш.jpg|мини|300п|десно|Обновеното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Славко Лумбарковски“ - Рапеш|Основно училиште „Славко Лумбарковски“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Славко Лумбарковски“ - Новаци]] :Училиштето во селото било отворено во 1934 година, а се затворило во 1987 година, но во 2012 година повторно се отворило. Во него тогаш 5 деца на возраст од 6 до 9 години го започнале и продолжиле своето образование. За таа цел, училиштето било обновено. * Дом на културата == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Рапеш било село во Мариовската нахија, во [[Прилепска каза|Прилепската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Новаци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Старавина]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Мариово. Во периодот 1950-1955, селото било дел на тогашната Општина Маково, во која покрај селото Рапеш, се наоѓале и селата Брник, Ивени, Маково, Мојно и Орле. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Брник]] и [[Ивени]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 58 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=5 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Рапеш.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петка“ и „Св. Димитриј“]] [[Податотека:Рапешко Езеро.jpg|мини|300п|десно|Рапешко Езеро]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|40}}</ref> * [[Лисичин Камен (Рапеш)|Лисичин Камен]] — населба од римско време; * [[Сламите (Рапеш)|Сламите]] — тумул од железно и доцноримско време; * [[Чуки (Рапеш)|Чуки]] — некропола од доцноантичко време; * [[Каранка (Рапеш)|Каранка]] — некропола од железно време; и * [[Бел Камен (Рапеш)|Бел Камен]] — некропола од железно време. ;Цркви<ref name=":1" /> * [[Црква „Св. Петка“ - Рапеш|Црква „Св. Петка“ и „Св. Димитриј“]] — главната селска црква, подигната во 1860 година; и * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Рапеш|Црква „Св. Петар и Павле“]] — главна манастирска црква во непосредна близина на селото. ;Манастири * [[Рапешки манастир]] — манастир во изградба во непосредна близина на селото. ;Мостови * [[Рапешки мост]] — мост на реката [[Црна Река|Црна]], на кој поминува [[Регионален пат 1311|регионалниот пат 1311]] ;Езера * [[Рапешко Езеро]] — мало езеро во близина на селото ;Реки * [[Маковска Река]] — река која поминува низ селото * [[Кабига Поток]] — мал поток, притока на Маковска Река ;Клисури * [[Скочивирска Клисура]] — најголемата клисура во Македонија е во непосредна близина на селото {{clear}} <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Рапешки манастир 3.jpg|Рапешкиот манастир во изградба Податотека:Рапешки Мост.jpg|Рапешки мост Податотека:Кабига Поток кај Рапеш.jpg|Кабига Поток во близина на вливот во Маковска Река Податотека:Скочкивирска Клисура кај Рапеш.jpg|Скочивирска Клисура кај селото </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Спасовден]] — главна селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Рапеш * [[Ило Трајковски]] (р. 1960) — социолог, универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Рапеш 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Дом на културата во апеш.jpg|Дом на културата Податотека:ОУ „Славко Лумбарковски“ - Рапеш 2.jpg|Детско игралиште </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Новаци]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rapeš}} * [http://itarpejo.org/index.php?option=com_content&view=article&id=104%3Arapes&catid=1%3Agradesnica&Itemid=3&lang=mk/ Село Рапеш, Мариово]{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Општина Новаци}} {{Мариово}} [[Категорија:Рапеш| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] cry63ef0qcv13m21rxgch477jm0mjya 0 13974 5560911 5535575 2026-05-17T22:55:05Z ГП 23995 /* Шахот како тема во уметноста и во популарната култура */ дополнување 5560911 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Game| subject_name=Шах | image_link=[[Податотека:ChessSet.jpg|none|250px|Шаховските фигури]] | image_caption=Од лево, бел [[Крал (шах)|крал]], црни [[топ (шах)|топ]] и [[дама (шах)|дама]], бел [[ппешак (шах)|пешак]], црн [[коњ (крал)|коњ]] и бел [[ловец (шах)|ловец]]. | players=2 | ages= од 6 нагоре| setup_time=10–60 секунди | playing_time= 30 секунди-7 часа| complexity=средна | strategy=висока | random_chance=нема | skills=[[Шаховска стратегија и тактика|Тактика]], [[Шаховска стратегија и тактика|Стратегија]] | footnotes = }} [[File:The Chess Game - Sofonisba Anguissola.jpg|thumb]] '''Шах''' — спортска [[игра]] на квадратна [[шаховска табла|табла]] за двајца играчи. Таблата е поделена на осум редови и осум колони, и има 64 полиња кои се наизменично темни и светли (често се вели „црни“ и „бели“). Името на играта потекнува од истоимениот персиски збор („شاه‎“) што значи „[[крал]]“. == Историја на шахот == {{Главна|Историја на шахот}} [[Податотека:Chess party with live figures, 1924.jpg|мини|Партија шах со живи фигури, Битола 1924. Слика на браќа Манаки]] Не постојат сигурни податоци за времето на настанување. Најверојатно играта се појавила пред повеќе од 2000 години. При археолошките ископувања во [[Узбекистан]] биле најдени две фигури изработени од слонова коска, идентификувани како [[шаховски фигури]], а датирани во времето на владеење на царот [[Хувишке]] ([[II век]]). Во [[V век]] во [[Индија]] настала посебна врста на воена игра на дрвена плоча која на [[санскрит]] го носи називот „чатуранга“, а што значи четвороделен. Чатуранга, далечниот предок на денешниот шах, била игра која го одразувала поредокот на тогашната индиска војска, а која ја сочинувале 4 рода: пешадија, коњица, слонови и борни коли, а во средината се наоѓа раџа (крал) и неговиот советник мантрин (денешна кралица). Движењето на фигурите се одредувало со фрлање на коцка. Во [[VI век]] играта била прифатена од [[Персија|Персиците]] („чатранг“), а од нив ја презеле во [[VII век]] [[Арапи]]те и нарекувајќи ја „шатранџ“, во IX век ја пренеле во Шпанија. Според некои истражувачи, шахот води потекло од [[Кина]] или Средна [[Азија]]. Во новиот век била создадена легендата според која шаховската игра се припишува на грчкиот јунак [[Паламед]]. Според легендата тој ја измислил играта за време на тројанската војна за да ја разбие досадата во текот на десетгодишната опсада. Сигурно е дека [[Стари Грци|Грците]] и [[Стари Римјани|Римјаните]] не го познавале шахот. === Воена симболика на фигурите === [[шаховска фигура|Шаховските фигури]], освен кралот и кралицата, ги симболизираат четирите рода на војската: пешадија, коњица, слонови и бојни коли. Таа симболика во преводите на разни јазици со текот на времето се изгубила. Пионот или пешакот во германскиот е „''der Bauer''“ („селанец“), во [[англиски јазик|англискиот]] — „''pawn''“, збор кој потекнува, преку [[англонормандски јазик|англонормандскиот]] и [[француски јазик|францускиот]], од [[латински јазик|латинскиот]] „''pedon''“, што значи „војник припадник на пешадија“. Фигурата „коњаник“ (или витез) сѐ уште така се нарекува во англискиот јазик. Во [[руски јазик|рускиот јазик]] е коњ, во [[хрватски јазик]] — „''skakač''“, а во [[македонски јазик|македонски]] се користи коњ или скокач. Индиската фигура која го симболизира слонот, во [[Русија]] и денес се нарекува слон. Во [[Германија]] е „''der Läufer''“, што значи „тркач“. Во македонскиот јазик се користи терминот „ловец“ или пак „лауфер“, а во англискиот — „''bishop''“ („бискуп“), можеби поради сличноста на формата со бискупската капа. Борната кола, чиј стар назив бил „кула“, а се однесувал на дрвената кула која се користела при опсадите, денес, веројатно како промена во техниката на војувањето, е заменета со топ. Кралот, персиски „шах“, и го дал името на играта. До кралот стои фигура која на персиски се нарекува „ферз“, што значи „канцелар“ или „везир“. Овој назив се користи и во Русија. Во [[Европа]] ферз го сменил полот и се претворил во кралица или дама. === Легенда === Една легенда ја поврзува шаховската табла со т. н. [[геометриски ред]], чии својства будат восхит. „Некогаш одамна си живеел еден цар по име Шерам кој сакал да го награди скромниот математичар Сеса за откритието на шаховската табла, па му рекол да бара што сака. Сеса рекол: Сакам да ми дадете за првото поле на таблата 1 зрно жито, за второто поле, 2 зрна жито, за третото 4, за четвртото 8 и така за секое следно двапати повеќе зрна од претходното поле. Царот се изненадил и рекол: Зарем само толку, па веднаш после ручекот ќе ја добиеш својата вреќа со жито. Но, царските математичари сметале два дена, за да на крајот пресметаат колку зрна жито требало да му се предадат на Сеса, а тој број изнесувал: 18 446 744 073 709 551 615. Царот се замислил бидејќи математичарите му соопштиле дека толку жито нема царството во залиха. По долго размислување царот го повикал Сеса и му рекол: Драг човеку јас не сакам да те излажам ни за едно зрно, па затоа ти својата награда ќе ја броиш заедно со моите слуги. Откако го слушнал тоа на Сеса му станало непријатно и почнал да се извинува дека има итна работа, дека сестра му на другиот крај од царството е пред пораѓање, а мажот и умрел, на што царот се насмевнал и му дал богата награда, за да го шири гласот по светот за милостивоста на царот Шерам“. == Правила на играта == : ''Главна статија: [[Шаховски правила]]'' {{Chess diagram|= | tright | |= 8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|= 7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|= 6 | | | | | | | | |= 5 | | | | | | | | |= 4 | | | | | | | | |= 3 | | | | | | | | |= 2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|= 1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|= a b c d e f g h | Почетните позиции на фигурите }} {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: right" |- !Име !Буква !Слика |- |[[Пион (шах)|Пион]] |<center>P</center> |[[Податотека:Chess pll44.png|20px|Пион]][[Податотека:Chess pdl44.png|20px|Пион]] |- |[[Коњ (шах)|Коњ]] |<center>N</center> |[[Податотека:Chess nll44.png|20px|Коњ]][[Податотека:Chess ndl44.png|20px|Коњ]] |- |[[Ловец (шах)|Ловец]] |<center>B</center> |[[Податотека:Chess bll44.png|20px|Ловец]][[Податотека:Chess bdl44.png|20px|Ловец]] |- |[[Топ (шах)|Топ]] |<center>R</center> |[[Податотека:Chess rll44.png|20px|Топ]][[Податотека:Chess rdl44.png|20px|Топ]] |- |[[Дама (шах)|Кралица]] |<center>Q</center> |[[Податотека:Chess qll44.png|20px|Кралица]][[Податотека:Chess qdl44.png|20px|Кралица]] |- |[[Крал (шах)|Крал]] |<center>K</center> |[[Податотека:Chess kll44.png|20px|Крал]][[Податотека:Chess kdl44.png|20px|Крал]] |- |} Резултатот во шаховската игра зависи исклучиво од вештината на играчот, а воопшто не зависи од среќата. Играчите најизменично влечат потези со цел да го матираат противникот. Правилата на денешниот шах се разликуваат од арапскиот шатранџ. Таблата и фигурите се еднакви, но правилата за движење се поинакви. Секој играч започнува со 16 [[шаховска фигура|фигури]]: крал (1), кралица (1), топ (2), коњ (2), ловец (2) и пион/пешак (8). Еден играч игра со светли, односно бели фигури, а другиот со црни фигури, најизменично придвижувајки ги своите фигури, при што белиот има право на прв потег. Целта на играта е да се доведе противникот во позиција на шах-мат (шах-мат значи мртов крал). Шах-мат е ситуација кога кралот е нападнат и нема начин да се заштити или да се придвижи кон поле кое не е нападнато. Кога противникот е матиран, партијата се завршува со победа над противникот. Покрај шах-мат, кога е познат победникот, партијата може да заврши и со реми или пат позиција, кога резултатот е нерешен. '''Пат''' е ситуација кога еден од играчите кој е на потег не може да помрдне ниту една фигура. '''Реми''' е ситуација кога ниту еден играч не може да даде мат на другиот играч, најчесто поради недостаток на фигури, или кога двајцата играчи ќе проценат дека не можат да го надиграат противникот. По таквата проценка се договара реми и се запишува 1/2:1/2, односно се дели бодот. Некогаш постоело правило во случај на пат или реми да се смета дека двајцата играчи изгубиле, но со одлука на [[ФИДЕ]] решено е бодот да се дели. == Шаховски запис == :''Главна статија: [[Шаховски запис]]'' Во општа употреба за бележење на шаховските партии и позиции денес е т.н. [[алгебарски запис (шах)|алгебарски запис]]. Таа првпат се појавила во еден француски ракопис од 1173 г., но во широка употреба е од XIX век. Во 1981 г. [[ФИДЕ]] ја воспоставил како стандард. Во земјите на англофонската област сѐ уште понекогаш се користи т. н. [[описен запис (шах)|описен запис]]. == Сегашни најдобри играчи == === Најдобро рангирани шахисти === Според [http://www.fide.com/ratings/top.phtml?list=men рејтинг списокот на ФИДЕ], за периодот [[април]]-[[јуни]] [[2007]] најдобро рангирани шахисти се: {| | style="width:17em;" | 1. [[Вишванатан Ананд]] | style="width:3em;"| 2786 || [[Индија]] |- |2. [[Веселин Топалов]] || 2772 || [[Бугарија]] |- |3. [[Владимир Крамник]] || 2772 || [[Русија]] |- |4. [[Александер Морозевич]] || 2762 || [[Русија]] |- |5. [[Левон Арониан]] || 2759 || [[Ерменија]] |- |6. [[Шахријар Мамедјаров]] || 2757 || [[Азербејџан]] |- |7. [[Тејмур Раџабов]] || 2747 || [[Азербејџан]] |- |8. [[Петер Леко]] || 2738 || [[Унгарија]] |- |9. [[Петер Свидлер]] || 2736 || [[Русија]] |- |10. [[Мајкл Адамс]] || 2734 || [[Англија]] |} === Најдобро рангирани шахистки === Според [http://www.fide.com/ratings/toparc.phtml?cod=94 рејтинг списокот на ФИДЕ] за периодот [[април]]-[[јуни]] [[2007]] најдобро рангирани се: {| | style="width:17em;" | 1. [[Јудит Полгар]] | style="width:3em;"| 2711 || [[Унгарија]] |- |2. [[Хампи Конеру]] || 2548 || [[Индија]] |- |3. [[Александра Костењук]] || 2540 || [[Русија]] |- |4. [[Пиа Кремлинг]] || 2520 || [[Шведска]] |- |5. [[Хсу Јухуа]] || 2517 || [[Кина]] |- |6. [[Маја Чибурданидзе]] || 2504 || [[Грузија]] |- |7. [[Антоанета Стефанова]] || 2502 || [[Бугарија]] |- |8. [[Косинчева Татјана]] || 2489 || [[Русија]] |- |9. [[Хоан Тан Транг]] || 2487 || [[Унгарија]] |- |10. [[Жу Чен]] || 2483 || [[Катар]] |} === Македонски шахисти === Според [http://www.fide.com/ratings/topfed.phtml?ina=1&country=MKD рејтинг списокот на ФИДЕ] најдобро рангирани македонски шахисти за периодот [[април]]-[[јуни]] [[2007]] се: {| | style="width:17em;" | 1. [[Никола Митков]] | style="width:3em;"| 2544 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |2. [[Владимир Георгиев]] || 2540 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |3. [[Трајче Недев]] || 2523 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |4. [[Звонко Станојоски]] || 2504 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |5. [[Александар Чоловиќ]] || 2463 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |6. [[Влатко Богдановски]] || 2429 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |7. [[Драгољуб Јаќимовиќ]] || 2427 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |8. [[Орце Данчевски]] || 2419 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |9. [[Никола Васовски]] || 2417 || [[Република Македонија|Македонија]] |- |10. [[Марјан Митков]] || 2401 || [[Република Македонија|Македонија]] |} == Список на светски шампиони во шах == '''„Неофицијални“ но широко признати шампиони (предшампионско доба):''' * [[Реј Лопес де Сегура]], [[Шпанија]], ~ 1560 * [[Паоло Бои]] и [[Леонардо да Кутри]], [[Италија]], ~ 1575 * [[Алесандро Салвио]], [[Италија]], ~ 1600 * [[Џоакино Греко]], [[Италија]], ~ 1620 * [[Легал де Кермер]], [[Франција]], ~ 1730–1747, * [[Франсоа-Андре Филидор]], [[Франција]], ~ 1747–1795 * [[Елександр Дешапеј]], [[Франција]], ~ 1800–1820 * [[Луј де ла Бурдоне]], [[Франција]], ~ 1820–1840 * [[Хауард Стонтон]], [[Англија]], 1843–1851 * [[Адолф Андерсен]], [[Германија]], 1851–1858 * [[Пол Морфи]], [[САД]], 1858–1859 * [[Адолф Андерсен]], [[Германија]], 1858–1866 * [[Вилхелм Штајниц]], [[Австрија]], 1866–1886 '''„Официјални“ шампиони:''' * [[Вилхелм Штајниц]], [[Австрија]]/[[САД]], 1886–1894 * [[Емануел Ласкер]], [[Германија]], 1894–1921 * [[Хосе Раул Капабланка]], [[Куба]], 1921–1927 * [[Александар Александрович Аљехин|Александар Аљехин]], [[Русија]]/[[Франција]], 1927–1935, 1937–1946 * [[Макс Еве]], [[Холандија]], 1935–1937 * [[Михаил Ботвиник]], [[СССР]], 1948–1957, 1958–1960, 1961–1963 * [[Василиј Смислов]], [[СССР]], 1957–1958 * [[Михаил Таљ]], [[СССР]], 1960–1961 * [[Тигран Петросјан]], [[СССР]], 1963–1969 * [[Борис Спаски]], [[СССР]], 1969–1972 * [[Роберт Фишер]], [[САД]], 1972–1975 * [[Анатолиј Карпов]], [[СССР]], 1975–1985 * [[Гари Каспаров]] [[СССР]]/[[Русија]], 1985–1993 * [[Анатолиј Карпов]], [[Русија]], 1993–1999 * [[Александар Халифман]], [[Русија]], 1999–2000 * [[Вишванатан Ананд]], [[Индија]], 2000–2002 * [[Руслан Пономарјов]], [[Украина]], 2002–2004 * [[Рустам Касимџанов]], [[Узбекистан]], 2004–2005 * [[Веселин Топалов]], [[Бугарија]], 2005 * [[Владимир Крамник]], [[Русија]], [[2006]] до денес. '''„Неофицијални“ но широко признати светски шампиони:''' * [[Гари Каспаров]], [[Русија]], 1993–2000 * [[Владимир Крамник]], [[Русија]], 2000–2006 == Список на светски шампионки во шах == * [[Вера Менчик]], [[Велика Британија]], 1927–1944 * [[Људмила Реденко]], [[СССР]], 1950–1953 * [[Елисавета Бикова]], [[СССР]], 1953–1956, 1958–1962 * [[Олга Рубцова]], [[СССР]], 1956–1958 * [[Нона Гаприндашвили]], [[СССР]], 1962–1978 * [[Маја Чибурданидзе]], [[СССР]], 1978–1991 * [[Ксие Јун]], [[Кина]], 1991–1996, 1999–2000 * [[Жужа Полгар]], [[Унгарија]], 1996–1999 * [[Жу Чен]], [[Кина]], 2001–2004 * [[Антоанета Стефанова]], [[Бугарија]], 2004 до 2006 * [[Хсу Јухуа]], [[Кина]], 2006 ==Шахот како тема во уметноста и во популарната култура== * „Шах“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 25-27-28.</ref> * „Партија шах“ - песна од поемата на [[Т. С. Елиот|Томас Стернс Елиот]], „[[Пуста земја]]“ од [[1922]] г.<ref>T. S. Eliot, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1977. Beograd: Rad, 1964, стр. 43-46.</ref><ref>T. S. Eliot, ''Selected Poems''. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 52-55.</ref> * „Шах-мат“ - кус расказ на македонскиот писател [[Драган Георгиевски]] од [[2013]] г.<ref>Драган Георгиевски, ''Метаморфузија'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> * „Шах“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1967 година.<ref>Славко Јаневски, ''Црни и жолти'', Скопје: Просветно дело АД, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 26-28.</ref> * „Потез“ — расказ на македонскиот писател [[Блаже Конески]] од 1955 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 153-160.</ref> * „Шах“ — песна на македонскиот поет [[Васил Куноски]].<ref>Васил Куноски, ''Песни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 21.</ref> * „Малите шахисти“ — песна на македонскиот поет [[Живко Ризовски]] од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 41.</ref> * „Можеше да биде и реми“ — краток расказ на македонскиот писател [[Гето Руди]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 238-239.</ref> == Поврзано == * [[Шаховски правила]] * [[Шаховска стратегија]] * [[Шаховска тактика]] * [[Шаховска олимпијада]] == Надворешни врски == * [http://www.chess.com.mk/ Македонски шаховски портал (Шаховска федерација на Македонија)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190406095014/http://www.chess.com.mk/ |date=2019-04-06 }} (со анимирани партии од земјата и странство) {{mk}} * [http://www.online.chess.com.mk/ Интернет шаховска школа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080102002935/http://www.online.chess.com.mk/ |date=2008-01-02 }} {{mk}} {{Шах}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Спорт]] [[Категорија:Игри]] [[Категорија:Шах| ]] [[Категорија:Поединечни спортови]] [[Категорија:Индиски пронајдоци]] [[Категорија:Апстрактни стратешки игри]] 44qwzfe0buqm1pfezljqvbza60ttn9t 0 13977 5560873 5559735 2026-05-17T20:58:32Z Aaaadee123 133153 5560873 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; font-size:88%; line-height:1.5em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold;" | Едмонд Темелко |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Податотека:Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png|250px]] |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Градоначалник на [[Општина Пустец]] |- ! style="text-align:left;" | Мандати | 3 |- ! style="text-align:left;" | Времетраење | 12 години |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Лични податоци |- ! style="text-align:left;" | Роден | 7 јули 1972<br>[[Пустец]], [[Албанија]] |- ! style="text-align:left;" | Националност | [[Македонци во Албанија|Македонец]] |- ! style="text-align:left;" | Деца | 2 |- ! style="text-align:left;" | Занимање | активен политичар, активист за правата на Македонците |- ! style="text-align:left;" | Познат по | градоначалник на [[Општина Пустец]] |} '''Едмонд Темелко''' ([[Пустец]], [[1972]]) — македонски политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на Македонците во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на македонското малцинство во Албанија, зачувувањето на македонскиот јазик, идентитетот и традиционалните топоними во областа Пустец. За време на неговото раководење со Општина Пустец биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот '''„Гоце Делчев“''' во Пустец и активности поврзани со црквата '''„Свети Архангел Михаил“''', како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа Пустец, вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на Македонците во Албанија. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] r8yltl7i7yo2m3i9drxg338blm2b88x 5560934 5560873 2026-05-18T00:35:44Z Aaaadee123 133153 5560934 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; font-size:88%; line-height:1.5em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold;" | Едмонд Темелко |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Податотека:Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png|250px]] |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Градоначалник на [[Општина Пустец]] |- ! style="text-align:left;" | Мандати | 3 |- ! style="text-align:left;" | Времетраење | 12 години |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Лични податоци |- ! style="text-align:left;" | Роден | 7 јули 1972<br>[[Пустец]], [[Албанија]] |- ! style="text-align:left;" | Националност | [[Македонци во Албанија|Македонец]] |- ! style="text-align:left;" | Професија |политичар, дипломиран земјоделски техничар |- ! style="text-align:left;" | Познат по | градоначалник на [[Општина Пустец]] |- ! style="text-align:left;" | Активизам | права на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] |- ! style="text-align:left;" | Вероисповед | [[Православие|православен христијанин]] |- ! style="text-align:left;" | Деца | 2 |} '''Едмонд Темелко''' ([[Пустец]], [[1972]]) — македонски политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] p25a37lq24x42qtiu06ugfw5j0re7us 5560936 5560934 2026-05-18T00:46:51Z Aaaadee123 133153 5560936 wikitext text/x-wiki '''Едмонд Темелко''' ([[Пустец]], [[1972]]) — македонски политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. {| class="infobox vcard" style="width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; font-size:88%; line-height:1.5em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold;" | Едмонд Темелко |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Податотека:Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png|250px]] |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Градоначалник на [[Општина Пустец]] |- ! style="text-align:left;" | Мандати | 3 |- ! style="text-align:left;" | Времетраење | 12 години |- ! colspan="2" style="background:#ddddee; text-align:center;" | Лични податоци |- ! style="text-align:left;" | Роден | 7 јули 1972<br>[[Пустец]], [[Албанија]] |- ! style="text-align:left;" | Националност | [[Македонци во Албанија|Македонец]] |- ! style="text-align:left;" | Професија |политичар, дипломиран земјоделски техничар |- ! style="text-align:left;" | Познат по | градоначалник на [[Општина Пустец]] |- ! style="text-align:left;" | Активизам | права на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] |- ! style="text-align:left;" | Вероисповед | [[Православие|православен христијанин]] |- ! style="text-align:left;" | Деца | 2 |} Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] 471dlshly5dkfvmewarc3d0hmbyeznx 0 14770 5560907 5319697 2026-05-17T22:49:01Z ГП 23995 дополнување 5560907 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dakar - Panorama urbain.jpg|мини|Дакар]] :''За релито Дакар, видете [[Рели Дакар]]. За израелската подморница, видете [[INS Дакар]].'' '''Дакар''' е [[главен град]] на [[Сенегал]], сместен на [[Кап-Верт|Капвертскиот Полуостров]], на брегот на [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. Неговата позиција на западниот раб на [[Африка]] (тој е најзападен африкански град) е погодна точка за трансатлантската и европската трговија. Овој факт го потпомогна развивањето на градот во главно регионално [[пристаниште]]. Во [[2023]], населението на метрополитенската област било проценето на 2,4 милиони луѓе, од кои 1,278,469 се постојани жители на Дакар.<ref>[https://www.citypopulation.de/en/senegal/admin/ Senegal: Administrative Division]</ref> Овој град е главен административен центар, дом на [[Народно собрание на Сенегал|Народното собрание на Сенегал]] и [[Сенегалска претседателска палата|Сенегалската претседателска палата]]. ==Дакар како мотив во уметноста== * „Дакар“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 19.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Африка-никулец}} {{Главни градови во Африка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Главни градови во Африка|Дакар]] [[Категорија:Сенегал]] [[Категорија:Населени места основани во 15 век]] m0n4kw7r5tan8hkihqhuucyhojh0wk4 14 16460 5561125 3731799 2026-05-18T11:33:44Z Dandarmkd 31127 5561125 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Знаменитости во Македонија по град|Охрид]] p53ymq5wg08h1hu61ukz2ufjk4tfmk8 0 16704 5560906 5513051 2026-05-17T22:48:18Z ГП 23995 /* Морето како тема во книжевноста */ дополнување 5560906 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sunset-at-Sea.jpg|мини|десно|300п|Залез на сонцето на море]] '''Море''' — водна повшина на [[Земја]]та, која е во меѓусебна врска со останати [[водна површина|водни површини]] еднакви или слични по [[физичко својство|физичките]] и [[хемиско својство|хемиските својства]]. Морињата припаѓаат на четири океана: [[Атлантски Океан|Атлантски]], [[Индиски Океан|Индиски]], [[Тихи Океан|Тихи]] и [[Северноледен Океан|Северноледен]]. Морињата можат да бидат средоземни (помеѓу континентите), внатрешни (во континентите), рабни (кои ги следат рабовите на континентите) и затворени (самостојни и неповрзани целини). Најголемиот број на мориња припаѓаат на рабната група. == Список на морињата поделени по океани == === [[Тихи Океан]] === [[Податотека:Oceans and seas boundaries map-mk.svg|мини|400п|Карта на морињата и океаните во светот.]] * [[Берингово Море]] * [[Алјаски Залив]] * [[Калифорниски Залив]] (или Кортесово Море) * [[Охотско Море]] * [[Јапонско Море]] * [[Источнокинеско Море]] * [[Јужнокинеско Море]] ** [[Тонкински Залив]] * [[Сулуско Море]] * [[Целебеско Море]] * [[Бохолско Море]] * [[Филипинско Море]] * [[Флореско Море]] * [[Бандско Море]] * [[Арафурско Море]] * [[Тиморско Море]] * [[Тасманово Море]] * [[Жолто Море]] ** [[Бохајско Море]] * [[Корално Море]] * [[Карпентариски Залив]] * [[Росово Море]] === [[Северноледен Океан]] === ** [[Баренцово Море]] ** [[Карско Море]] ** [[Бофортово Море]] *** [[Амундсенов Залив]] ** [[Гренландско Море]] ** [[Чукотско Море]] ** [[Лаптевско Море]] ** [[Источносибирско Море]] * [[Хадсонов Залив]] ** [[Џејмсов Залив]] * [[Бафинов Залив]] === [[Атлантски Океан]] === * [[Свети Лаврентиј (залив)|залив Свети Лаврентиј]] * [[Карипско Море]] * [[Мексикански Залив]] * [[Саргасово Море]] * [[Северно Море]] ** [[Балтичко Море]] *** [[Ботниски Залив]] * [[Ирско Море]] * [[Келтско Море]] * [[Средоземно Море]] ** [[Јадранско Море]] ** [[Егејско Море]] ** [[Црно Море]] *** [[Азовско Море]] ** [[Јонско Море]] ** [[Лигурско Море]] ** [[Миртунско Море]] ** [[Тиренско Море]] ** [[Залив Сидра]] ** [[Мраморно Море]] ** [[Критско Море]] * [[Бискајски Залив]] * [[Гвинејски Залив]] * [[Ваденово Море]] === [[Индиски Океан]] === * [[Црвено Море]] * [[Аденски Залив]] * [[Персиски Залив]] * [[Омански Залив]] * [[Арапско Море]] * [[Бенгалски Залив]] * [[Тајландски Залив]] * [[Јаванско Море]] * [[Голем Австралиски Залив]] * [[Залив Свети Винсент]] * [[Залив Спенсер]] * [[Андаманско Море]] === Затворени мориња === * [[Аралско Езеро]] * [[Касписко Море]] * [[Мртво Море]] * [[Галилејско Море]] * [[Салтонско Море]] == Вонземски мориња == [[Месечево Море]] е огромна базалтна рамнина на [[Месечина]]та кое старите астрономи ја сметале за море од водена маса, па затоа и ја нарекле море. Се претпоставува дека има течна вода под површината на некој од [[природен сателит|сателитите]] од кој е најзначајна [[Европа (месечина)|Европа]]. == Наука == Поимот „море“ се користи и во [[квантна физика|квантната физика]]. [[Дираково море]] кое е толкување за негативната енергија која ја содржи вакуумот. ==Морето како тема во уметноста и во популарната култура== Морето се јавува како честа тема во [[уметност]]а и во [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Морето како тема во книжевноста=== * „Две мориња“ — краток расказ на македонскиот писател [[Стефан Алијевиќ]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 343.</ref> * „На море“ (српски: ''На мору'') - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1921 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 203.</ref> * „На море“ (српски: ''На мору'') - песна на во Андриќ од 1922 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 205.</ref> * „Пловидба“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 18.</ref> * „Три морски волка“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 18.</ref> * „Морето и боите“ — песна за деца на Григор Витез.<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 64.</ref> * „Тишина на море“ - песна на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 97.</ref> * „Возење по морето“ - песна на Јохан Волфганг Гете.<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 26-27.</ref> * „Море“ - песна на југословенскиот поет [[Мак Диздар]].<ref>Мак Диздар, ''Горчин''. Скопје, Македонска книга, стр. 74.</ref> * „Крвта и морето“ - расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 220-228.</ref> * „Мрачното море“ — краток расказ на македонскиот писател [[Ѓорѓи Крстевски (писател)|Ѓорѓи Крстевски]] од 2019 година.<ref>Ѓорѓи Крстевски, ''Другата страна''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 55-57.</ref> * „[[Аџија на море]]“ - [[роман]] на шведскиот писател [[Пер Лагерквист]] од 1962 година.<ref>''Преводи на литературни дела од автори кои добиле Нобелова награда''. Битола: НИД „Микена“, 2010.</ref> * „Балада за морската вода“ (шпански: ''La balada del aaqua dela mar'') - песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]] од 1919 година.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 9-10.</ref> * „Два морнара на брегот“ (шпански: ''Dos marinos en la orilla'') - песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 83.</ref> * „Море“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 77.</ref> * „Море“ — песна на српскиот поет [[Душан Матиќ]].<ref>Zoran Mišić, ''Antologija srpske poezije''. Nolit, Beograd, 1963, стр. 265-267.</ref> * „Море“ - кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 34.</ref> * „Море за работници“ - песна на српскиот поет [[Бранко Миљковиќ]].<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 79.</ref> * „Зад морето“ (српски: ''Iza mora'')- песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 45-46.</ref> * „Се разбранува морето“ - песна на унгарскиот поет [[Шандор Петефи]].<ref>Šandor Petefi, ''Sloboda i ljubav''. Beograd: Rad, 1969, стр. 77.</ref> * „Птицата, морето детето...“ — песна на македонскиот поет [[Живко Ризовски]] од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 36.</ref> * „На морето“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]].<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 97-98.</ref> * „Живото и мртвото море“ - збирка раскази на полскиот писател [[Адолф Рудницки]] од 1953 година.<ref>Djorđe Živanović, „Adolf Rudnjicki“, во: Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 124.</ref> * „Море“ - песна на рускиот поет [[Дмитриј Соколов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 279.</ref> * „Поздрав на морето“ - песна на германскиот поет [[Хајнрих Хајне]].<ref>Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 69-70.</ref> * „Морска привид“ - песна на Хајнрих Хајне.<ref>Hajnrih Hajne, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 65-67.</ref> * „Самотија“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 22.</ref> ===Морето како тема во филмот=== * „[[Одиме на море]]“ (''Pojedeme k moři'') - чешки филм од 2014 година, во режија на [[Јиржи Мадл]].<ref>''Пази се! Доаѓа Cinedays 13.'' Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 20.</ref> ===Морето како тема во музиката=== * „Море“ (француски: ''La Mer'') - [[оркестар]]ска композиција на францускиот [[композитор]] [[Клод Дебиси]] (''Claude Debussy'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FOCucJw7iT8 YouTube, Claude Debussy - La Mer (пристапено на 22.1.2017)]</ref> * „Кортесово Море“ (англиски: ''Sea Of Cortez'') — песна на американската рок-група ''[[Green On Red]]'' од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31483-Green-On-Red-Gas-Food-Lodging DISCOGS, Green On Red – Gas Food Lodging(пристапено на 6.11.2022)]</ref> * „Виновно е морето“ (српскохрватски: ''Krivo je more'') - песна на југословенската рок-група [[Дивље јагоде]] (''Divlje Jagode'') од 1978 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FKCS0VhmyJA YouTube, Divlje Jagode - Krivo je more (пристапено на 12.12.2017)]</ref> * „Море“ — песна на српската рок-група ''[[YU Grupa]]'' од 1973 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MsvqAYHmrEs YouTube, YU Grupa – YU Grupa (1973) (пристапено на 23.11.2022)]</ref> * „Море бр. 2“ (More No. 2) — песна на ''YU Grupa'' од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/631063-YU-Grupa-Kako-To-Da-Svaki-Dan Discogs, YU Grupa – Kako To Da Svaki Dan? (пристапено на 6.1.2023)]</ref> * „Морско чудовиште“ ([[англиски]]: ''Seabeast'') - песна на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Мастодон (хеви метал група)|Мастодон]] (''Mastodon'') од 2004 година.<ref>[https://www.discogs.com/Mastodon-Leviathan/release/1455897 Discogs, Mastodon – Leviathan (пристапено на 28 јануари 2021)]</ref> * „Корално Море“ (англиски: ''The Choral Sea'') - песна на новозеландската [[Рок-музика|рок]]-група [[Сплит енз]] (''Split enz'') од 1980 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DLnjju8zeVI YouTube, Split Enz-True Colours (Full Album) 1980 (пристапено на 6.6.2017)]</ref> * „Стоејќи крај морето“ (англиски: ''Standing By The Sea'') - песна на американската [[хардкор панк]] група [[Хускер Ду]] (''Hüsker Dü'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/H%C3%BCsker-D%C3%BC-Zen-Arcade/master/30095 DISCOGS, Hüsker Dü ‎– Zen Arcade (пристапено на 3.12.2020)]</ref> * „Крај морето“ (англиски: ''Down at the sea'') - песна на американската рок-група [[Бит хепенинг]] (''Beat Happening'') од 1985 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SYGbLwqGM-s YouTube, beat happening - beat happening (full album) (пристапено на 23.8.2017)]</ref> * „Длабоко сино море“ (англиски: ''Deep Blue Sea'') - песна на американскиот [[блуз]] музичар [[Џон Ли Хукер]] (''John Lee Hooker'') од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/John-Lee-Hooker-Chill-Out/release/1011560 Discogs, John Lee Hooker ‎– Chill Out (пристапено на 26.11.2020)]</ref> * „Во авионот над морето“ (англиски: ''In The Aeroplane Over The Sea'') - албум на американска [[Рок-музика|рок-група]] [[Њутрал милк хотел]] (''Neutral Milk Hotel'') од 1998 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Wabrnt1MVVQ Neutral Milk Hotel - In The Aeroplane Over The Sea (пристапено на 3.5.2017)]</ref> * „О, море, голтни ме!“ - песна на македонската музичка група [[Анастасија (музичка група)|Анастасија]] од 1998 година.<ref>[https://www.discogs.com/Anastasia-Nocturnal/master/192381 DISCOGS Anastasia (3) ‎– Nocturnal (пристапено на 10.6.2018)]</ref> * „Море“ - песна на хрватската [[Поп-музика|поп]]-пејачка [[Мери Цетиниќ]] од 2001 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zwqF7fXzf9U Meri Cetinic - More (sea) - YouTube (пристапено на 3.12.2017)]</ref> * „Малку море на мојата дланка“ (хрватски: ''Malo mora na mom dlanu'') - песна на хрватската [[Поп-музика|поп]]-пејачка [[Мери Цетиниќ]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zHqUzN37fuU YouTube, Meri Cetinić - Malo mora na mom dlanu (пристапено на 3.12.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Список на мориња}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мориња| ]] [[Категорија:Океанографија]] [[Категорија:Крајбрежни и океански земјишни облици]] [[Категорија:Водни површини]] a9i9ie0xmkz8z2bhaorguxmjgcwt81n 14 19424 5560887 3449075 2026-05-17T22:01:09Z Dandarmkd 31127 5560887 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Села во Македонија по општина|Неготино]] [[Категорија:Општина Неготино]] b3rg12lkruiic1pebz26bn165ddwoxn 0 19532 5560882 5508055 2026-05-17T21:28:19Z ~2026-29717-87 133244 5560882 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија хром}} '''Хром''' — [[хемиски елемент]] со симбол '''Cr''' и [[атомски број]] 24. Тоа е првиот елемент во [[Група 6 на периодниот систем|групата 6]] . Тоа е старо-сив, [[Luster (mineralogy)|сјаен]] , тврд и кршлив [[Преодни метали|преоден метал]] .<ref>{{Наведено списание|last1=Brandes|first1=EA|last2=Greenaway|first2=HT|last3=Stone|first3=HEN|date=1956|title=Ductility in Chromium|journal=Nature|volume=178|issue=4533|page=587|bibcode=1956Natur.178..587B|doi=10.1038/178587a0}}</ref> Хромот може да се пофали со висока стапка на употреба како [[метал]] кој може да биде високо [[Polishing|полиран]] додека отпорен на [[Tarnish|оцрнување]] . Хромот е исто така главниот додаток во [[Stainless steel|не’рѓосувачки челик]] , популарна челична легура поради невообичаено високиот [[Specular reflection|спектрален одраз]] . Едноставниот полиран хром одразува речиси 70% од [[Visible spectrum|видливиот спектар]] , при што се рефлектираат речиси 90% [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвени светлосни]] бранови.<ref name="NIST specular reflection">{{Наведена мрежна страница|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/jres/2/jresv2n2p343_A2b.pdf|title=Reflecting power of beryllium, chromium, and several other metals|last1=Coblentz|first1=WW|last2=Stair|first2=R|work=National Institute of Standards and Technology|publisher=NIST Publications|accessdate=11 October 2018}}</ref> Името на елементот е изведено од [[Старогрчки јазик|грчкиот]] збор χρῶμα, ''chrōma'' , што значи [[боја]] ,<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dxrw%3Dma χρῶμα] , Хенри Џорџ Лидел, Роберт Скот, ''грчко-англиски лексикон'' , на Персеј</ref> бидејќи многу соединенија на хром се интензивно обоени. [[Ferrochromium|Ферохромиевата]] легура е комерцијално произведена од [[Chromite|хромит]] со [[Silicothermic|силикотермични]] или [[Aluminothermic reaction|алуолетермични реакции]] и хром метали со [[Roasting (metallurgy)|печење]] и процеси на [[Leaching (metallurgy)|истекување]] проследено со редукција со [[јаглерод]], а потоа и со [[алуминиум]] . Хром метал е од висока вредност за неговата висока [[Corrosion|отпорност на]] корозија и [[Hardness|цврстина]] . Главен развој во производството на челик беше откривањето дека челикот може да се направи високо отпорен на корозија и промена на бојата со додавање на метален хром за да се формира [[Stainless steel|не’рѓосувачки челик]] . Не’рѓосувачкиот челик и [[Chrome plating|хромирањето]] ( [[Electroplating|електроплирање]] со хром) заедно сочинуваат 85% од комерцијалната употреба. Во Соединетите Американски Држави, [[Валентност|тривалентен]] хром (Cr (III)) [[јон]] се смета за [[неопходна хранлива материја]] кај луѓето за [[инсулин]] , [[шеќер]] и [[липид]]ен [[метаболизам]] .<ref name="ods"/> Сепак, во 2014 година, [[European Food Safety Authority|Европската агенција за безбедност на храната]] , постапувајќи за Европската унија, заклучи дека нема доволно докази дека хром треба да се препознае како суштина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3845|title=Scientific Opinion on Dietary Reference Values for chromium|date=18 September 2014|publisher=[[European Food Safety Authority]]|accessdate=20 March 2018}}</ref> Додека хром металот и Cr (III) јоните не се сметаат за токсични, [[Hexavalent chromium|хексавалентен хром]] (Cr (VI)) е токсичен и [[канцероген]] . Напуштените места за производство на хром често бараат [[Environmental remediation|чистење на животната средина]] . == Физички својства == === Атомски === Хром е четвртиот [[Преодни метали|преоден метал што се]] наоѓа на периодниот систем и има електронска конфигурација на [<nowiki/>[[Аргон|Ar]]]3d⁵4s¹ . Тоа е, исто така, првиот елемент во периодниот систем, чија основна електронска конфигурација го нарушува [[Aufbau principle|принципот Ауфбау]] . Ова се случува повторно подоцна во периодниот систем со други елементи и нивните електронски конфигурации, како што се [[бакар]] , [[ниобиум]] и [[молибден]] .<ref name="CasaXPS">{{Наведена мрежна страница|title=The Nature of X-Ray Photoelectron Spectra|date=2005|work=CasaXPS|publisher=Casa Software Ltd.}}</ref> Ова се случува бидејќи електроните во истата орбитала се одвратуваат едни со други поради нивните слични обвиненија. Во претходните елементи, енергетскиот трошок за промовирање на електрони до следното повисоко ниво на енергија е премногу голем за да се компензира за ослободеното од меѓуэлектронското одбивање. Меѓутоа, во 3d транзицискитеЖ метали, енергетскиот јаз помеѓу подповршината 3d и следната повисока 4s е многу мал, и бидејќи 3d подслојот е покомпактен од подслоевите 4s, меѓуелектронското одбивање е помало помеѓу 4s електрони отколку помеѓу 3d електрони. Ова го намалува енергетскиот трошок за промоција и ја зголемува енергијата што ја ослободува, така што промоцијата станува енергетски изводлива, а еден или дури два електрони секогаш се промовираат во потсек 4-ти. (Слични промоции се случуваат за секој атом на преоден метал освен еден, [[паладиум]] . ) <ref>{{Наведено списание|last=Schwarz|first=W. H. Eugen|date=April 2010|title=The Full Story of the Electron Configurations of the Transition Elements|url=http://www.quimica.ufpr.br/edulsa/cq115/artigos/The_full_story_of_the_electron_configurations_of_the_transition_elements.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=87|issue=4|pages=444–8|doi=10.1021/ed8001286|access-date=9 November 2018|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503133206/http://www.quimica.ufpr.br/edulsa/cq115/artigos/The_full_story_of_the_electron_configurations_of_the_transition_elements.pdf|url-status=dead}}</ref> Хромот е првиот елемент во 3d серијата каде што 3d електроните започнуваат да тонат во [[Атомско јадро|инертно јадро]] ; тие на тој начин придонесуваат помалку за [[Метална врска|металното врзување]] , а оттаму точките на топење и вриење и [[Enthalpy of atomisation|енталпијата на атомизација]] на хром се пониски од оние на претходниот елемент, [[ванадиум]] . Хром (VI) е силно [[Oxidising agent|оксидирачко средство]] за разлика од [[молибден]] (VI) и [[волфрам]] (VI) оксиди.<ref name="Greenwood1004">Гринвуд и Ерншоу, стр. 1004-5</ref> === Целовитост === [[Податотека:Chromium.jpg|лево|мини| Примерок од чист метален хром]] Хромот е многу [[Hardness|цврст]] , и е трет најцврст елемент зад [[јаглерод]]от ( [[дијамант]] ) и [[Бор (елемент)|бор]] . Неговата [[Мосова скала|цврстина на Мос]] е 8,5, што значи дека може да гребе примероци од [[кварц]] и [[Topaz|топаз]] , но може да биде изгребан од [[Corundum|корунд]] . Хром е многу отпорен на [[Tarnish|оцрнување]] , што го прави корисен како метал што го задржува својот најоддалечен слој од [[Corrosion|корозија]] , за разлика од другите метали како што се [[бакар]] , [[магнезиум]] и [[алуминиум]] . Хромот има [[Точка на топење|точка]] на [[Точка на топење|топење]] од 1907&nbsp;°C (3465&nbsp;°F), што е релативно ниско во споредба со повеќето преодни метали. Сепак, тој сè уште ја има втората највисока точка на топење од сите елементи на [[Периода (периоден систем)|Период 4]] , со што [[ванадиум]] е на врвот со разлика 3&nbsp;°C (5&nbsp;°F) на температура од 1910&nbsp;°C (3470&nbsp;°F). [[Точка на вриење|Точката]] на [[Точка на вриење|вриење]] на 2671&nbsp;°C (4840&nbsp;°F), сепак, е релативно помал, со трета најниска точка на вриење надвор од [[Периода (периоден систем)|Периодот 4]] [[преодни метали]] сам {{efn|The melting/boiling point of transition metals are usually higher compared to the alkali metals, alkaline earth metals, and nonmetals, which is why the range of elements compared to chromium differed between comparisons}} зад [[манган]] и [[цинк]] . [[Електрична спроводливост|Електричната отпорност]] на олово на 20&nbsp;°C е 125 [[ом]] - [[Метар|метри]] . Хромот има невообичаено висока [[Specular reflection|зрачна рефлексија]] во споредба со онаа на другите преодни метали. Во 425 [[Микрометарски винт|μm]] , се покажа дека хром има релативно максимум одраз на околу 72% рефлексија, пред да влезе во намалување на рефлексивноста, достигнувајќи минимум 62% рефлектанса на 750 [[Микрометарски винт|μm]] пред повторно да се издигне и да се рефлектира приближно 90% од 4000 [[Микрометарски винт|μm]] [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвени]] [[Светлина|бранови]] .<ref name="NIST specular reflection"/> . Кога хром е формиран во легура од [[Stainless steel|не’рѓосувачки челик]] и [[Polishing|полиран]] , зрачената рефлексија се намалува со вклучување на дополнителни метали, но сепак е прилично висока во споредба со другите легури. Помеѓу 40% и 60% од видливиот спектар се рефлектира од полиран не’рѓосувачки челик.<ref name="NIST specular reflection" /> Објаснувањето за тоа зошто хром покажува толку висок одѕив на рефлектираните [[фотон]]ски бранови воопшто, особено 90% од инфрацрвените бранови што се рефлектираат, може да се припишат на магнетните својства на хром.<ref name="ISU infrared">{{Cite journal|url=https://lib.dr.iastate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=6216&context=rtd|title=The infrared reflectivity of chromium and chromium-aluminium alloys|last=Lind|first=Michael Acton|date=1972|journal=Iowa State University Digital Repository|publisher=Iowa State University|accessdate=4 November 2018}}</ref> Хром има уникатни магнетни својства во смисла дека хром е единствената елементарна цврстина која покажува [[Antiferromagnetic|антиферромагнетско]] наредување на собна температура (и подолу). Над 38&nbsp;°C, неговото магнетно нарачување се менува на [[Paramagnetic|парамагнетно]] . . Антиферромагнетните својства, кои предизвикуваат хромовите атоми привремено да се [[Јонизација|јонизираат]] и поврзуваат со себе, се присутни затоа што магнетните својства на телото-центрични кубици се диспропорционални на [[Crystal structure|периодичноста]] на [[Crystal structure|решетката]] . Ова се должи на фактот дека магнетните моменти на аглите на коцката и центрите на коцка не се еднакви, но сè уште се антипаралелни.<ref name="ISU infrared" /> Оттука, честотно-зависната [[Релативна диелектрична константа|релативна диелектричност]] на хром, која произлегува од [[Максвелови равенки|Максвеловите равенки]] во врска со неговата [[Antiferromagnetism|антиферромагнитност]] , го остава хромот со највисоки инфрацрвени и видливи светлосни рефлектирања на познатите хемиски елементи.<ref name="ISU optical">{{Cite journal|url=https://lib.dr.iastate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4816&context=rtd|title=Optical properties of chromium-manganese alloys|last=Bos|first=Laurence William|date=1969|journal=Iowa State University Digital Repository|publisher=Iowa State University|accessdate=4 November 2018}}</ref> ==== Пасивација ==== Хром металот оставен во воздухот се [[Passivation (chemistry)|пасивира]] со оксидација, формирајќи тенок, заштитен, површински слој. Овој слој е [[Spinel|шпинел]] структура, со дебелина на неколку молекули. Тој е многу густ и го спречува дифузирањето на кислородот во основниот метал. Ова е различно од сунѓерестиот оксид кој се формира на железо и јаглероден челик, преку кој елементарен кислород продолжува да мигрира, достигнувајќи го основниот материјал за да предизвика понатамошно [[Rust|рѓосување]] .<ref>{{Наведено списание|last=Wallwork|first=GR|date=1976|title=The oxidation of alloys|journal=Reports on Progress in Physics|volume=39|issue=5|pages=401–485|bibcode=1976RPPh...39..401W|doi=10.1088/0034-4885/39/5/001}}</ref> Пасивацијата може да се зголеми со краток контакт со [[Oxidizing acid|оксидирачки киселини]] како [[азотна киселина]] . Пасивираниот хром е стабилен против киселините. Пасивацијата може да се отстрани со силно [[Reducing agent|средство за редукција]] кое го уништува заштитниот оксиден слој на металот. Хром металот третирани на овој начин лесно се раствора во слаби киселини.<ref name="HollemanAF"/> Хромот, за разлика од таков метал како железо и никел, не страда од [[Hydrogen embrittlement|водороден распуст]] . Меѓутоа, таа страда од азотно [[Embrittlement|оружје]] , реагира со азот од воздух и формира кршливи нитриди при високи температури неопходни за работа на металните делови.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CGMrAAAAYAAJ|title=High-temperature oxidation-resistant coatings: coatings for protection from oxidation of superalloys, refractory metals, and graphite|last=National Research Council (U.S.). Committee on Coatings|date=1970|publisher=National Academy of Sciences|isbn=978-0-309-01769-5}}</ref> === Изотопи === Природниот хром е составен од три стабилни [[изотоп]]и ; ⁵²Cr, ⁵³Cr и ⁵⁴Cr, со ⁵²Cr најобемно (83,789% [[Природна застапеност|природно изобилство]] ). 19 [[Radioisotope|радиоизотопи]] се одликуваат, при што најстабилните се ⁵⁰Cr со [[Период на полураспад|полуживот]] (повеќе од) 1,8 {{E|17}} години и ⁵¹Cr со полуживот од 27,7 дена. Сите преостанати [[Радиоактивност|радиоактивни]] изотопи имаат полуживот што е помалку од 24 часа, а мнозинството е помалку од 1 минута. Хром, исто така, има два [[Metastable|метастабилни]] [[јадрен изомер|јадрени изомери]] .<ref name="NUBASE">{{Наведено списание|last1=Georges|first1=Audi|last2=Bersillon|first2=O|last3=Blachot|first3=J|last4=Wapstra|first4=AH|date=2003|title=The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|url=http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref> ⁵³Cr е [[Radiogenic|радиогенски]] производ на распаѓање од ⁵³[[Манган|Mn]] (полуживот = 3.74 милиони години).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www-nds.iaea.org/relnsd/vcharthtml/VChartHTML.html|title=Live Chart of Nuclides|last=|first=|date=|work=International Atomic Energy Agency - Nuclear Data Section|accessdate=18 October 2018}}</ref> Хромитните изотопи обично се соединуваат (и се дополнуваат) со изотопи од [[манган]] . Оваа околност е корисна во [[Isotope geology|геологијата на изотопите]] . Содржините на изотоп од манган-хром ги зајакнуваат доказите од ²⁶[[Алуминиум|Al]] и ¹⁰⁷[[Паладиум|Pd во]] врска со раната историја на [[Сончев Систем|сончевиот Систем]] . Варијациите на ⁵³Cr/ ⁵²Cr и Mn/Cr коефициентите од неколку метеорити укажуваат на првичниот сооднос од ⁵³Mn/⁵⁵Mn, кој сугерира дека Mn-Cr изотопниот состав мора да произлезе од распаѓањето на ⁵³Mn во диференцираните планети тела. Оттука ⁵³Cr обезбедува дополнителни докази за [[Nucleosynthesis|нуклеосинтетски]] процеси непосредно пред соединување на сончевиот Систем.<ref name="53Mn53Cr">{{Наведено списание|last1=Birck|first1=JL|last2=Rotaru|first2=M|last3=Allegre|first3=C|date=1999|title=⁵³Mn-⁵³Cr evolution of the early solar system|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=63|issue=23–24|pages=4111–4117|bibcode=1999GeCoA..63.4111B|doi=10.1016/S0016-7037(99)00312-9}}</ref> Изотопите на хром се движат во [[атомска маса]] од 43 [[Атомска единица за маса|u]] (⁴³Cr) до 67 u (⁶⁷Cr). Примарниот [[Радиоактивност|режим на распаѓање]] пред најзастапен стабилен изотоп, ⁵² Cr, е [[Електронски зафат|апсење на електрони]] и примарен режим по [[Бета-распад|бета распаѓање]] .<ref name="NUBASE"/> ⁵³ Cr е поставен како прокси за атмосферска концентрација на кислород.<ref>{{Наведено списание|last1=Frei|first1=Robert|last2=Gaucher|first2=Claudio|last3=Poulton|first3=Simon W|last4=Canfield|first4=Don E|date=2009|title=Fluctuations in Precambrian atmospheric oxygenation recorded by chromium isotopes|url=|journal=Nature|volume=461|issue=7261|pages=250–253|doi=10.1038/nature08266|pmid=19741707}}</ref> == Хемија и соединенија == === Хемиски својства === [[Податотека:Chromium_in_water_pourbiax_diagram.png|лево|мини| [[Pourbaix diagram|Дијаграмот на Пурбе]] за хром во чиста вода, перхлорна киселина или натриум хидроксид <ref name="Crspeci">{{Наведено списание|last1=Kotaś|first1=J|last2=Stasicka|first2=Z|date=2000|title=Chromium occurrence in the environment and methods of its speciation|journal=Environmental Pollution|volume=107|issue=3|pages=263–283|doi=10.1016/S0269-7491(99)00168-2|pmid=15092973}}</ref><ref name="medusa">Puigdomenech, Ignasi [http://www.kth.se/che/medusa ''Hydra/Medusa Chemical Equilibrium Database and Plotting Software''] {{Семарх}} (2004) KTH Royal Institute of Technology</ref> ]] Хром е член на [[Група 6 на периодниот систем|група 6]] , од [[Преодни метали|преодните метали]] . Хром (0) има електронска конфигурација на [Ar]3d⁵4s¹ , поради долната енергија на [[Spin states (d electrons)|високиот спин конфигурација]] . Хромот покажува широк спектар на [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] , но хромот се јонизира во катјон со позитивен 3 полнеж кој служи како најстабилна јонска состојба на хром.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/redox/oxidnstates.html|title=Oxidation states (oxidation numbers)|last=Clark|first=Jim|work=Chemguide|accessdate=3 October 2018}}</ref> 3 и 6 состојбите се јавуваат најчесто во рамките на хромните соединенија; полнежи од +1, +4 и +5 за хром се ретки, но понекогаш постојат.<ref name="Greenwood">{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> {|class="wikitable" style="float:right" |- ! colspan=2|Оксидациони состојби<ref group=note>Most common oxidation states of chromium are in bold. The right column lists a representative compound for each oxidation state.</ref><ref name=Greenwood/> |- | −2 ||{{хем|Na|2|[Cr(CO)|5|]}} |- | −1 ||{{хем|Na|2|[Cr|2|(CO)|10|]}} |- | 0 || [[Бис(бензен)хром|{{хем|Cr(C|6|H|6|)|2}}]] |- | +1 ||{{хем| K|3|[Cr(CN)|5|NO]}} |- | +2 || [[Хром (II) хлорид|{{хем|CrCl|2}}]] |- | '''+3''' || [[хром (III) хлорид|{{хем|CrCl|3}}]] |- | +4 ||{{хем|K|2|CrF|6}} |- | +5 ||[[Калиум тетрапероксохромат(V)|{{хем|K|3|CrO|8}}]] |- | '''+6''' || [[Калиум хромат|{{хем|K|2|CrO|4}}]] |} ==== Хром (III) ==== [[Податотека:Chromium(III)-chloride-purple-anhydrous-sunlight.jpg|мини|Безводен хром (III) хлорид (CrCl₃₎]] Познати се голем број соединенија на хром (III), како што се [[Chromium nitrate|хром (III) нитрат]] , [[Chromium(III) acetate|хром (III) ацетат]] и [[Chromium(III) oxide|хром (III) оксид]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.npi.gov.au/resource/chromium-iii-compounds|title=Chromium(III) compounds|work=National Pollutant Inventory|publisher=Commonwealth of Australia|accessdate=8 November 2018}}</ref> Хром (III) може да се добие со [[растворање]] на елементарен хром во киселини како [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] или [[сулфурна киселина]] , но може да се формира и преку редукција на хром (VI) со [[цитохром]] [[Цитохром c|c7]] .<ref>{{Наведено списание|last1=Assfalg|first1=M|last2=Banci|first2=L|last3=Bertini|first3=I|last4=Bruschi|first4=M|last5=Michel|first5=C|last6=Giudici-Orticoni|first6=M|last7=Turano|first7=P|date=31 July 2002|title=NMR structural characterization of the reduction of chromium(VI) to chromium(III) by cytochrome c7|url=https://www.rcsb.org/structure/1lm2|journal=Protein Data Bank|issue=1LM2|doi=10.2210/pdb1LM2/pdb|access-date=8 November 2018}}</ref> {{хем|Cr|3+}} јон има сличен полупречник (63 [[Пикометар|pm]]) до {{хем|Al|3+}} (полупречник 50 pm), и тие можат да се заменат едни со други во некои соединенија, како што се [[Chrome alum|хром алум]] и [[Alum|алуминиум]] . Кога износот на траги од {{хем|Cr|3+}} го заменува {{хем|Al|3+}} во [[Corundum|корунд]] (алуминиум оксид, Al₂O₃), [[Сафир|розово сафир]] или црвениот [[Ruby|рубин]] се формира, во зависност од количината на хром. Хром (III) има тенденција да формира [[Octahedral molecular geometry|октаедрични]] комплекси. Коммерцијално достапен [[Chromium(III) chloride|хром (III) хлорид]] хидрат е темнозелениот комплекс [CrCl₂(H₂O)₄]Cl. Тесно поврзани соединенија се бледо зелена [CrCl(H₂O)₅]Cl₂ и виолетова [Cr(H₂O)₆]Cl₃_. Ако нема вода во зелена боја {{Се бара извор|date=November 2018}} [[Chromium(III) chloride|хром (III) хлорид]] се раствора во вода, зелениот раствор се менува во виолетов за време додека хлорид во внатрешната [[Coordination sphere|координацијона сфера]] се заменува со вода. Овој вид на реакција е забележан и со растворите на [[Chrome alum|хром алум]] и други соли на хром (III) растворливи во вода. [[Chromium(III) hydroxide|Хром (III) хидроксид]] (Cr (OH) ₃₎ е [[Амфотерност|атмосферско]] , се раствора во киселински остатоци за да се формира [Cr (H₂O) _6] ^3+, а во базни раствори за да се формира {{хем|[Cr(OH)|6|]|3-}} . Се дехидрира со загревање за да се формира зелениот [[Chromium(III) oxide|хром (III) оксид]] (Cr₂O₃), стабилен оксид со кристална структура идентична на [[Corundum|корунда]] .<ref name="HollemanAF"/> ==== Хром (VI) ==== [[Hexavalent chromium|Соединението на хром (VI)]] се оксиданси при ниска или неутрална pH вредност. [[Chromate and dichromate|Хроматски]] анјони ({{хем|CrO|4|2-}}) и [[Chromate and dichromate|дихромат]] (Cr₂O ₇^2-) анјони се главни јони во оваа оксидациона состојба. Тие постојат во рамнотежа, определена со pH: : 2 [ CrO_4] ^2- + 2 H ⁺ ⇌ [Cr ₂ O _7] ^2- + H₂O Хром (VI) халиди се исто така познат и вклучуваат [[хексафлуорид]] [[хром хексафлуорид|CrF₆]] и [[хромил хлорид]] ({{хем|CrO|2|Cl|2}} ).<ref name="HollemanAF"/> [[Податотека:Chrom(VI)-oxid.jpg|десно|мини| Хром (VI) оксид]] [[Sodium chromate|Натриум хроматот]] се произведува индустриски со оксидативно печење на [[Chromite|хромитната]] руда со [[Калциум карбонат|калциум]] или [[Sodium carbonate|натриум карбонат]] . Промената на рамнотежата е видлива со промена од жолто (хромат) до портокалово (дихромат), како на пример кога се додава киселина во неутрален раствор на [[Potassium chromate|калиум хромат]] . При уште пониски вредности на pH, можна е понатамошна кондензација на посложени [[оксианјон]]и на хромот. И [[Chromate and dichromate|хроматните и дихроматните]] анјони се силни оксидирачки реагенси при ниска вредност на pH:<ref name="HollemanAF"/> : {{хем|Cr|2|O|7|2-}} + 14 {{хем|H|3|O|+}} + 6 e ^- → 2 {{хем|Cr|3+}} + 21 {{хем|H|2|O}} (ε ₀ = 1,33 &nbsp; V) Меѓутоа, тие се само умерено оксидирачки со висока pH вредност:<ref name="HollemanAF">{{Наведена книга|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|last1=Holleman|first1=Arnold F|last2=Wiber|first2=Egon|last3=Wiberg|first3=Nils|date=1985|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-007511-3|edition=91–100|pages=1081–1095|language=de|department=Chromium}}</ref> : {{хем|CrO|4|2-}} + 4 {{хем|H|2|O}} + 3e ^- → {{хем|Cr(OH)|3}} + 5 {{хем|OH|-}} (ε ₀ = -0.13 &nbsp; V) [[Податотека:Chroman_sodný.JPG|мини| [[Sodium chromate|Натриум хромат]] (Na₂CrO₄ ) ]] Соединението на хром (VI) во растворот може да се детектира со додавање на кисел раствор на [[водород пероксид]] . Формиран е нестабилен темносин [[Chromium(VI) peroxide|хром (VI) пероксид]] (CrO₅), кој може да се стабилизира како етер адукт {{хем|CrO|5|·OR|2}}.<ref name="HollemanAF"/> [[Chromic acid|Хромната киселина ја]] има хипотетичката формула {{хем|H|2|CrO|4}}. Тоа е нејасно опишана хемикалија, покрај тоа што се познати други многу добро дефинирани хромати и дихромати. Темноцрвениот [[Chromium(VI) oxide|хром (VI) оксид]] {{хем|CrO|3}} , киселински [[Anhydride|анхидрид]] на хромна киселина, се продава индустриски како "хромова киселина".<ref name="HollemanAF"/> Може да се произведува со мешање на сулфурна киселина со дихромат и е силен оксидирачки агенс. === Други состојби на оксидација === ==== Хром (V) и хром (IV) ==== Оксидационата состојба +5 е реализирана само во неколку соединенија, но се интермедијари во многу реакции кои вклучуваат оксидации со хромат. Единственото бинарно соединение е испарливиот [[Chromium(V) fluoride|хром (V) [[флуорид]]]] (CrF₅). Ова црвено цврсто тело има точка на топење од 30&nbsp;°C и точка на вриење од 117&nbsp;°C. Може да се подготви со третирање на хром метал со флуор на 400&nbsp;°C и притисок од 200 бари. Пероксохромат (V) е уште еден пример за оксидациската состојба +5. [[Potassium tetraperoxochromate(V)|Калиум пероксохромат]] (K₃[Cr(O₂)₄]) се прави со реакција на калиум хромат со водород пероксид на ниски температури. Ова црвено-кафено соединение е стабилно на собна температура, но се распаѓа спонтано на 150-170&nbsp;°C.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dokumentix.ub.uni-siegen.de/opus/volltexte/2006/52/|title=Preparation, Structure and Vibrational Spectroscopy of Tetraperoxo Complexes of Cr^V+, V^V+, Nb^V+ and Ta^V+|last=Haxhillazi|first=Gentiana|date=2003|publisher=PhD thesis, University of Siegen|accessdate=2019-02-26|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928120925/https://dokumentix.ub.uni-siegen.de/opus/volltexte/2006/52/|url-status=dead}}</ref> Соединенијата на хром (IV) (во состојбата со оксидација +4) се малку почести од оние на хром (V). На тетрахилиди, [[Chromium(IV) fluoride|CrF₄]] , [[Chromium(IV) chloride|CrCl₄]] , и CrBr_4, може да се произведува со третирање на трихалидес ({{хем|CrX|3}} ) со соодветниот халоген при покачени температури. Таквите соединенија се подложни на реакции на диспропорционирање и не се стабилни во вода. ==== Хром (II) ==== Многу соединенија на хром (II) се познати, како што е водостојниот [[Chromium(II) chloride|хром (II) хлорид]] {{хем|CrCl|2}} што може да се направи со намалување на хром (III) хлорид со цинк. Резултирачкиот светло-син раствор создаден од растворање на хром (II) хлорид е стабилен само при неутрална [[Водороден показател|pH вредност]] .<ref name="HollemanAF"/> Некои други значајни хром (II) соединенија се [[Chromium(II) oxide|хром (II) оксид]] {{хем|CrO}} и [[Chromium(II) sulfate|хром (II) сулфат]] {{хем|CrSO|4}}. Познати се и многу хромозни карбоксилати, од кои најпознат е црвениот [[Chromium(II) acetate|хром (II) ацетат]] (Cr₂(O₂CCH₃)₄) кој има четвртна врска.<ref>{{Наведена книга|title=Multiple Bonds Between Metal Atoms|last1=Cotton|first1=FA|last2=Walton|first2=RA|date=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-855649-7|location=Oxford|author-link1=F. Albert Cotton}}</ref> ==== Хром (I) ==== Повеќето соединенија на хром (I) се добиваат само со оксидација на електронско-богати, [[Octahedral molecular geometry|октаедрични]] хром (0) комплекси. Други хром (I) комплекси содржат [[Cyclopentadienyl|циклопентадиенилни]] лиганди. Потврдена е со [[Рендгенска кристалографија|дифракција]] на [[Рендгенска кристалографија|Х-зраци]] Cr-Cr [[Quintuple bond|quintuple врска]] (должина 183.51(4) pm).<ref>{{Наведено списание|last1=Nguyen|first1=T|last2=Sutton|first2=AD|last3=Brynda|first3=M|last4=Fettinger|first4=JC|last5=Long|first5=GJ|last6=Power|first6=PP|date=2005|title=Synthesis of a stable compound with fivefold bonding between two chromium(I) centers|url=|journal=Science|volume=310|issue=5749|pages=844–847|doi=10.1126/science.1116789|pmid=16179432}}</ref> Екстремно обемните моноделентни лиганди го стабилизираат ова соединение со заштитен врзан врв од понатамошни реакции. [[Податотека:5-fold_chromium.png|мини|Соединение на хром определено експериментално за да содржи Cr-Cr quintuple врска]] ==== Хром (0) ==== Моментално се познати многу соединенија на хром (0); сепак, повеќето од овие соединенија се деривати на соединенијата [[Chromium hexacarbonyl|хром хексакарбонил]] или [[Bis(benzene)chromium|бис (бензен) хром]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Chromium_hexacarbonyl|title=Chromium carbonyl|last=National Center for Biotechnology Information|work=Pubхем|publisher=National Institute for Health|accessdate=1 October 2018}}</ref> == Појава == [[Податотека:Crocoite_from_Tasmania.jpg|лево|мини| [[Crocoite|Крокојт]] (PbCrO₄) ]] [[Податотека:Chromit_1.jpg|лево|мини| [[Chromite|Хромитна]] руда ]] Хром е 13-тиот [[Застапеност на хемиските елементи во Земјината кора|најбитен елемент во Земјината кора]] со просечна концентрација од 100 ppm.<ref name="Emsley">{{Наведена книга|title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements|last=Emsley|first=John|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850340-8|location=Oxford, England, UK|pages=495–498|department=Chromium}}</ref> Хромните соединенија се наоѓаат во животната средина од [[ерозија]]та на карпите што содржат хром и може да се прераспределат со вулкански ерупции. Типични концентрации на хром во животната средина се: атмосферата <10&nbsp;ng m⁻³ ; почвата <500&nbsp;mg kg⁻¹ ; растителноста <0,5&nbsp;mg kg⁻¹ ; слатка вода <10 μg L-¹ ; морската вода <1 μg L-¹ ; седимент <80&nbsp;mg kg ⁻¹ .<ref name="Rieuwerts">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XHAGCAAAQBAJ|title=The Elements of Environmental Pollution|last=John Rieuwerts|date=14 July 2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-12679-7}}</ref> Хром е миниран како [[Chromite|хромит]] (FeCr₂O₄) руда.<ref name="NRC">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id = ZZsrAAAAYAAJ|title=Chromium|last=National Research Council (U.S.). Committee on Biologic Effects of Atmospheric Pollutants|date=1974|publisher=National Academy of Sciences|isbn=978-0-309-02217-0|page=155}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Околу две петтини од хромните руди и концентрати во светот се произведуваат во Јужна Африка, околу една третина во [[Казахстан]] ,<ref name="Trump-SoHo-Bayrock">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2018-01-11/how-a-trump-soho-partner-ended-up-with-toxic-mining-riches-from-kazakhstan|title=How a Trump SoHo Partner Ended Up With Toxic Mining Riches From Kazakhstan|last=Champion|first=Marc|date=11 Jan 2018|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|accessdate=21 Jan 2018}}</ref> додека [[Индија]] , [[Русија]] и [[Турција]] се исто така значителни продуценти. Неврзаните хромитни насади се обилни, но географски концентрирани во Казахстан и Јужна [[Африка]] .<ref name="USGS2015Yb">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/chromium/mcs-2015-chrom.pdf|title=Mineral Yearbook 2015: Chromium|last=Papp|first=John F|publisher=United States Geological Survey|accessdate=3 June 2015|archive-date=2019-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110210251/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/chromium/mcs-2015-chrom.pdf|url-status=dead}}</ref> Иако се ретки, постојат депозити на [[Native metal|мајчин]] хром.<ref>{{Наведено списание|last=Fleischer|first=Michael|date=1982|title=New Mineral Names|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM67/AM67_854.pdf|journal=American Mineralogist|volume=67|pages=854–860}}</ref><ref>[http://www.mindat.org/min-1037.html Хром] (со податоци за локација), Mindat</ref> На [[Udachnaya Pipe|Среќната цевка]] во Русија произведува примероци од мајчин метал. Овој рудник е [[кимберлит]]ска цевка, богата со [[дијамант]]и , и [[Оксидационо-редукциона реакција|редуцирачката околина]] помогнала да се произведат елементарен хром и [[дијамант]]и .<ref>[http://www.mindat.org/locentry-27628.html Хром од цевката Ударная-Восточная, Далдын, Далдын-Алакит кимберлито поле, Саха республика (Јакутија), Источно-Сибирски регион, Русија] , Минд</ref> Односот помеѓу Cr (III) и Cr (VI) силно зависи од [[Водороден показател|рН]] и [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидативните]] својства на локацијата. Во повеќето случаи, Cr (III) е доминантен вид,<ref name="Crspeci"/> но во некои области, подземните води можат да содржат до 39 μg/литар вкупен хром од кој 30 μg/литар е Cr (VI). == Историја == === Употреба во антиката === Хромот првпат бил откриен како елемент откако го [[Crocoite|запознал]] западниот свет во црвениот кристален минерален [[Crocoite|крокоит]] (кој е [[Lead(II) chromate|олово (II) хромат]] ). Овој минерал бил откриен во 1761 година и првично бил користен како [[Pigment|пигмент]] ; карактеристичната боја се припишува на хром од внатрешноста на крокоидот. Во денешно време, скоро сите хроми се комерцијално извлечени од единствената одржлива руда за екстензивност и предвидена долгорочна употреба, што е [[Chromite|хромит]], кој е железен хром оксид (FeCr₂O₄); хромит сега е главен извор на хром за употреба во пигменти.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://oregonencyclopedia.org/articles/chromite_mining/#.W7K-TWhKiyJ|title=Chromite mining|last=Casteran|first=Rene|encyclopedia=Oregon Encyclopedia|publisher=Portland State University and the Oregon Historical Society|accessdate=1 October 2018}}</ref> ==== Керамички војни оружја ==== Оружјето пронајдено во гробните јами кои датираат од крајот на III век п.н.е. [[Династијата Чин]] од [[Теракотна војска|армијата]] на [[Теракотна војска|Теракот во]] близина на [[Xi'an|Сјен]], [[Народна Република Кина|Кина]], било анализирани од страна на археолозите. Иако ова оружје се претпоставувало погребано пред повеќе од два милениуми, античките [[Бронза|бронзени]] врвови на мечевите и [[самострел]]ските завртки пронајдени на местото покажале неочекувано мала корозија, веројатно затоа што бронзата била намерно обложена со тенок слој хром оксид.<ref>Cotterell, Maurice. (2004). ''The Terracotta Warriors: The Secret Codes of the Emperor's Army''. Rochester: Bear and Company. {{ISBN|1-59143-033-X}}. Page 102.</ref> Сепак, овој слој на оксид кој беше пронајден на оружјето не беше чист метален метал или хромиран облик, како што денес е најчесто произведен, но беше откриен само 10-15 [[Микрометарски винт|μm]] слој на молекули на хром оксид со до 2% хром, што се покажа да биде доволно за да се заштити бронзата од кородирање.<ref name="Lorch2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/from-chrome-plating-to-nanotubes-the-modern-chemistry-first-used-in-ancient-times-54009|title=From chrome plating to nanotubes: the 'modern' chemistry first used in ancient times|last=Lorch|first=Mark|date=2 Feb 2016|work=The Conversation|publisher=The Conversation US Inc.|accessdate=19 October 2018}}</ref> === Хромот како пигмент === Хром минерали како пигменти дојдоа до внимание на запад во 18 век. На 26 јули 1761 година, [[Johann Gottlob Lehmann (scientist)|Јохан Готлоб Леман]] пронашол црвено-портокалов минерал во [[Beryozovskoye deposit|рудниците Бериозовско,]] на [[Урал (планина)|Уралските Планини,]] кој го именувал ''сибирското црвено олово'' .<ref name="Meyer 1962 p.">{{Наведена книга|title=Chrom : Teil A - Lieferung 1. Geschichtliches · Vorkommen · Technologie · Element bis Physikalische Eigenschaften|last=Meyer|first=RJ|publisher=Springer Berlin Heidelberg Imprint Springer|year=1962|isbn=978-3-662-11865-8|location=Berlin, Heidelberg|page=|language=de|oclc=913810356}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdz-nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:bvb:12-bsb10226162-6|title=De Nova Minerae Plumbi Specie Crystallina Rubra, Epistola|last=Lehmanni|first=Iohannis Gottlob|year=1766}}</ref> Иако е погрешно идентификуван како [[олово]] соединение со компоненти на [[Selenium|селен]] и [[железо]], минералот всушност бил [[Crocoite|крокоит]] (или [[Lead(II) chromate|олово (II) хромат]] ) со формула на PbCrO₄ .<ref name="ChromiumVI">{{Наведена книга|title=Chromium (VI) Handbook|last1=Guertin, Jacques|last2=Jacobs, James Alan|last3=Avakian, Cynthia P.|date=2005|publisher=CRC Press|isbn=978-1-56670-608-7|pages=7–11|name-list-style=amp}}</ref> Во 1770 година, [[Петер Симон Палас|Питер Симон Палас ја]] посетил истата локација како Леман и пронајде црвен оловен минерал кој бил откриен да поседува корисни својства како [[Pigment|пигмент]] во [[Paint|бои]] . По Палас, употребата на сибирското црвено олово како боја пигмент почна брзо да се развива во целиот регион.<ref name="Weeks1932">{{Наведено списание|last=Weeks|first=Mary Elvira|author-link=Mary Elvira Weeks|year=1932|title=The discovery of the elements. V. Chromium, molybdenum, tungsten and uranium|journal=Journal of Chemical Education|volume=9|issue=3|pages=459–73|doi=10.1021/ed009p459|issn=0021-9584}}</ref> [[Податотека:Cut_Ruby.jpg|лево|мини| Црвената боја на рубини е од износот на траги од хром.]] Во 1794 година, [[Louis Nicolas Vauquelin|Луис Никола Вакелин]] добил примероци од крокоидна [[руда]] . Тој произведувал [[Chromium(VI) oxide|хром триоксид]] (CrO₃) со мешање на крокоит со [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] .<ref name="ChromiumVI"/> Во 1797 година, Ваукелин открил дека може да го изолира металниот хром со загревање на оксидот во јаглен за печење, за што е заслужен како оној кој навистина го открил елементот.<ref>{{Наведено списание|last=Vauquelin|first=Louis Nicolas|date=1798|title=Memoir on a New Metallic Acid which exists in the Red Lead of Siberia|url=https://books.google.com/books?id=6dgPAAAAQAAJ&pg=PA145|journal=Journal of Natural Philosophy, Chemistry, and the Arts|volume=3|pages=145–146}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Glenn|first=William|year=1895|title=Chrome in the Southern Appalachian Region|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31822008815672;view=1up;seq=542|journal=Transactions of the American Institute of Mining, Metallurgical and Petroleum Engineers|volume=25|page=482}}</ref> Vauquelin, исто така, беше во можност да открие траги од хром во драгоцени скапоцени [[Скапоцен камен|камења]], како [[Ruby|рубин]] или [[смарагд]] .<ref name="ChromiumVI" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cr|title=Chromium|last=van der Krogt|first=Peter|accessdate=24 Aug 2008}}</ref> Во текот на 19 век, хром првенствено се користел не само како компонента на бои, туку и во [[Tanning (leather)|солариуми]] . Веќе извесно време, крокоитата пронајдена во Русија беше главниот извор на таквите материи за штавење. Во 1827 година, во близина на [[Балтимор]], Соединетите Американски Држави, беше откриено поголем депозит на хромити, кој многу поадекватно го задоволи побарувачката за сончање со солена вода отколку што беше користена претходно. Ова ги направи САД најголем производител на хром производи до 1848 година, кога беа откриени поголеми депозити на хромити во близина на градот [[Бурса]], Турција.<ref name="NRC"/> Хромот е исто така познат по својот рефлективен, метален сјај кога е полиран. Се користи како заштитно и декоративно покритие на делови за автомобилите, апарати за водовод, делови за мебел и многу други предмети, кои обично се применуваат со [[Electroplating|галванизација]] . Хром бил користен за галванизација уште во 1848 година, но оваа употреба станала широко распространета со развојот на подобрен процес во 1924 година.<ref name="Crplating">{{Наведена книга|title=Nickel and Chromium Plating|last1=Dennis|first1=JK|last2=Such|first2=TE|date=1993|publisher=Woodhead Publishing|isbn=978-1-85573-081-6|pages=9–12|department=History of Chromium Plating}}</ref> == Производство == [[Податотека:Chrom_1.jpg|лево|мини| Компонента на хром произведена со [[Aluminothermic reaction|алуронотермична реакција]] ]] [[Податотека:Chromium_-_world_production_trend.svg|мини|Светски тренд на производство на хром]] [[Податотека:Chromium_zone_refined_and_1cm3_cube.jpg|лево|мини| Хром, преплавен во хоризонтална лак зона-рафинери, покажувајќи големи видливи кристални зрна]] Околу 28,8 милиони метрички тони (Mt) на пазарната хромитна руда се произведува во 2013 година и се претвора во 7,5 Mt на ферохром.<ref name="USGS2015Yb"/> Според Џон Ф. Пап, пишувајќи за USGS, "Ферохромот е крајна употреба на хромитната руда, [и] не’рѓосувачки челик е водечка крајна употреба на ферохром".<ref name="USGS2015Yb" /> Најголеми производители на хром руда во 2013 година се Јужна Африка (48%), Казахстан (13%), Турција (11%), Индија (10%) и неколку други земји што го произведуваат остатокот од околу 18% од светското производство.<ref name="USGS2015Yb"/> Двата главни производи од рафинирање на хром руди се [[Ferrochromium|ферохром]] и метален хром. За овие производи процесот на топење на руда се разликува значително. За производство на ферохром, хромитната руда (FeCr₂O₄) се намалува во големи размери во [[Electric arc furnace|електрична печка]] или во помали топилници со или [[алуминиум]] или [[силициум]] во [[Aluminothermic reaction|алуминитарна реакција]] .<ref name="IndMin"/> [[Податотека:World_Chromium_Production_2002.svg|мини|Изнес на хром руда во 2002 година <ref name="USGS2002Yb">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/chromium/chrommyb02.pdf|title=Mineral Yearbook 2002: Chromium|last=Papp|first=John F.|publisher=United States Geological Survey|accessdate=16 Feb 2009}}</ref>]] За производство на чист хром, железото мора да се одвои од хромот во процес на печење и истекување со два чекора. Хромитната руда се загрева со мешавина на [[калциум карбонат]] и [[Sodium carbonate|натриум карбонат]] во присуство на воздух. Хромот се оксидира до шеснавалентната форма, додека железото формира стабилен Fe₂O₃. Следните истекувања при повисоки покачени температури ги раствораат [[Chromate|хромати]] и го оставаат нерастворливиот железен оксид. Хромот се претвора со [[сулфурна киселина]] во дихромат.<ref name="IndMin"/> : 4 FeCr₂O₄ + 8 Na₂CO₃ + 7 O₂ → 8 Na₂CrO₄ + 2 Fe₂O₃ + 8 CO₂ : 2 Na₂CrO₄ + H₂SO₄ → Na₂Cr₂O₇ + Na₂SO₄ + H₂O Дихромат се претвора во хром (III) оксид со редукција со јаглерод, а потоа се намалува со алуминиумска реакција на хром.<ref name="IndMin">{{Наведена книга|title=Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses|last1=Papp, John F.|last2=Lipin, Bruce R.|date=2006|publisher=SME|isbn=978-0-87335-233-8|edition=7|department=Chromite|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA309|name-list-style=amp}} </ref> :: Na₂Cr₂O₇ + 2 C → Cr₂O₃ + Na₂CO₃ + CO :: Cr₂O₃ + 2 Al → Al₂O₃ + 2 Cr == Апликации == Создавањето на метални легури изнесува 85% од достапната употреба на хром.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=k_-0-DWxuRgC&dq=metal+alloys+account+for+85%25+of+chromium+use&pg=PA83|title=Environmental Forensics: Contaminant Specific Guide|last1=Morrison|first1=RD|last2=Murphy|first2=BL|date=4 Aug 2010|publisher=Academic Press|isbn=9780080494784|language=en}}</ref> Остатокот од хром се користи во [[Хемиска индустрија|хемиските]], [[Refractory|огноотпорни]] и [[Леарница|леарните]] индустрии. === Металургија === [[Податотека:Besteck_WMF_Stockholm_ca_1960er.jpg|десно|мини| Прибор за јадење од не’рѓосувачки челик направен од Хромарган 18/10, кој содржи 18% хром.]] Зајакнувањето на ефектот на формирање на стабилни метални карбиди на границите на жито и силното зголемување на отпорноста на корозија го направија хром важен легирање материјал за челик. [[High speed steel|Челиците со голема брзина]] содржат помеѓу 3 и 5% хром. [[Stainless steel|Не’рѓосувачки челик]], примарната корозија отпорна легура на метали, се формира кога хром се воведува во [[железо]] во доволни концентрации, обично кога концентрацијата на хром е над 11%.<ref name="Davis 2000 p.">{{Наведена книга|url=https://www.asminternational.org/documents/10192/1849770/06940G_Chapter_1.pdf/53f29213-5dd6-4499-9959-841477b385b9|title=Alloy digest sourcebook : stainless steels|last=Davis|first=JR|publisher=ASM International|year=2000|isbn=978-0-87170-649-2|location=Materials Park, OH|pages=1–5|language=af|oclc=43083287|access-date=2019-04-15|archive-date=2021-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701021614/https://www.asminternational.org/documents/10192/1849770/06940G_Chapter_1.pdf/53f29213-5dd6-4499-9959-841477b385b9|url-status=dead}}</ref> За формирање на не’рѓосувачки челик, ферохромиумот се додава на стопеното железо. Исто така, легурите засновани на никел ја зголемуваат силата поради формирањето на дискретни, стабилни метални карбидни честички на границите на жито. На пример, [[Inconel|инконел]] 718 содржи 18,6% хром. Поради одличната висока температура на овие никел [[Superalloy|суперлајови]], тие се користат во [[Млазен мотор|авионски мотори]] и [[Gas turbine|гасни турбини]] наместо вообичаени структурни материјали.<ref name="superal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2003/Superalloys/superalloys.html|title=Nickel-Based Superalloys|last=Bhadeshia|first=HK|publisher=University of Cambridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20060825053006/http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2003/Superalloys/superalloys.html|archive-date=25 August 2006|url-status=dead|accessdate=17 Feb 2009}}</ref> [[Податотека:Motorcycle_Reflections_bw_edit.jpg|лево|мини| Декоративно хромирање на мотоцикл.]] Релативната висока цврстина и отпорност на корозија на нелегиран хром обезбедува сигурен метал за површинска обвивка; тоа е сè уште најпопуларен метал за обложување на лимови со неговата просечна издржливост во споредба со другите метали за обложување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.azom.com/article.aspx?ArticleID=1576|title=Thermal Spraying versus Hard Chrome Plating|last=Breitsameter|first=M|date=2002-08-15|work=Azo Materials|publisher=AZoNetwork|accessdate=1 October 2018}}</ref> Слој на хром се депонира на претходно изработени метални површини со техники на [[Electroplating|електролизација]] . Постојат два метода на таложење: тенки и дебели. Течен нанос вклучува слој на хром под 1 &nbsp; μm дебелина депонирана со [[Chrome plating|хромирање]], и се користи за декоративни површини. Порамни слоеви на хром се депонираат ако се потребни површини отпорни на абење. Двата методи користат кисели хромати или раствори на [[Dichromate|дихромат]] . За да се спречи промена на енергијата во оксидационата состојба, употребата на хром (III) сулфат е во развој; за повеќето апликации на хром, се користи претходно воспоставениот процес.<ref name="Crplating"/> Во процесот на [[Chromate conversion coating|премачкување]] со хроматско претворање, силните оксидативни својства на хромати се користат за депонирање на заштитниот оксиден слој на метали како алуминиум, цинк и кадмиум. Оваа [[Passivation (chemistry)|пасивација]] и само-лекувачки својства од хромат, складирани во хроматското претворање, која може да мигрира кон локални дефекти, се придобивките од овој метод на обложување.<ref name="Edwards">{{Наведена книга|title=Coating and Surface Treatment Systems for Metals|last=Edwards|first=J|date=1997|publisher=Finishing Publications Ltd. and ASMy International|isbn=978-0-904477-16-0|pages=66–71}}</ref> Поради еколошките и здравствените прописи за хромати, алтернативните методи за обложување се во фаза на развој.<ref>{{Наведено списание|date=2001|title=Effects of chromate and chromate conversion coatings on corrosion of aluminum alloy 2024-T3|url=https://kb.osu.edu/dspace/bitstream/handle/1811/36519/55_FrankelG_EffectsChromateChromateConversion_2001_p51-57.pdf;jsessionid=79F700B63A8774ACE6A18AEFE4D9C4D1?sequence=1|url-status=dead|journal=Surface and Coatings Technology|volume=140|issue=1|pages=51–57|doi=10.1016/S0257-8972(01)01003-9|hdl=1811/36519 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720032734/https://kb.osu.edu/dspace/bitstream/handle/1811/36519/55_FrankelG_EffectsChromateChromateConversion_2001_p51-57.pdf%3Bjsessionid%3D79F700B63A8774ACE6A18AEFE4D9C4D1?sequence=1|archive-date=20 July 2011 |last1=Zhao |first1=J. |last2=Xia |first2=L. |last3=Sehgal |first3=A. |last4=Lu |first4=D. |last5=McCreery |first5=R.L. |last6=Frankel |first6=G.S. }}</ref> Хромната киселина [[Anodizing|Елоксирање]] (или тип I Анодизирање) од алуминиумска е уште електрохемиски процес, кој не води до таложење на хром, но користи [[Chromic acid|хромна киселина]] како електролит во растворот. За време на анодизацијата, на алуминиум се формира оксиден слој. Употребата на хромна киселина, наместо нормално употребената сулфурна киселина, води до мала разлика на овие оксидни слоеви.<ref name="surface">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RGtsPjqUwy0C&pg=PA484|title=ASM Handbook: Surface Engineering|last1=Cotell|first1=CM|last2=Sprague|first2=JA|last3=Smidt|first3=FA|date=1994|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-384-2|access-date=17 Feb 2009}}</ref> Високата токсичност на соединенијата Cr(VI), која се користи во воспоставениот процес на галванизација на хром, како и зајакнувањето на регулативите за безбедност и заштита на животната средина бараат пребарување на замени за хром или барем промена на помалку токсични соединенија на хром (III).<ref name="Crplating"/> === Боја и пигмент === [[Податотека:Laidlaw_school_bus.jpg|десно|мини| Училиштен автобус офарбан во [[Chrome yellow|жолт хром]] <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CjWQ6_7AnI4C&pg=PA13|title=Toxic Substances Controls Guide: Federal Regulation of Chemicals in the Environment|last1=Worobec|first1=Mary Devine|last2=Hogue, Cheryl|date=1992|publisher=BNA Books|isbn=978-0-87179-752-0|location=Washington, D.C.|page=13}}</ref> ]] Минералот [[Crocoite|крокоит]] (кој исто така е [[Lead chromate|водечки хромат]] PbCrO₄) се користел како жолт пигмент кратко време по неговото откривање. По методот на синтеза кој станал достапен почнувајќи од пообемниот хромит, [[Chrome yellow|хром жолта]], заедно со [[Cadmium yellow|кадмиум жолта]], е еден од најчесто користените жолти пигменти. Пигментот не фотограѓа, но има тенденција да се затемнува поради формирањето на хром (III) оксид. Таа има силна боја и се користеше за училишните автобуси во [[Соединети Американски Држави|САД]] и за Поштенската служба (на пример, " [[Deutsche Post|Дојче Пост"]] ) во Европа. Употребата на жолт хром оттогаш се намалува поради загриженоста за животната средина и безбедноста и беше заменет со органски пигменти или со други алтернативи кои не содржат олово и хром. Други пигменти кои се засноваат околу хром се, на пример, длабоката нијанса на црвениот пигмент [[Chrome red|црвен хром]], што е едноставно да доведе хромат со [[Lead(II) hydroxide|олово (II) хидроксид]] (PbCrO₄·Pb(OH)₂). Многу важен хромат пигмент, кој беше широко користен во формулите на метален прајмер, беше цинковиот хромат, сега заменет со цинк фосфат. Прашокот за миење беше формулиран за да ја замени опасната практика на предтретман на алуминиумски тела на авиони со раствор на фосфорна киселина. Овој цинк тетроксихромат дисперзиран во раствор од [[Polyvinyl butyral|поливинил бутирал]] . 8% раствор на фосфорна киселина во растворувач е додаден непосредно пред апликација. Беше откриено дека лесно оксидираниот алкохол е суштинска состојка. Тенок слој од околу 10-15 μm беше применет, кој се претвори од жолта до темнозелена кога беше излечен. Сè уште постои прашање за точниот механизам. Хром зелена е мешавина од [[Берлинско сино|пруско сина]] и [[Chrome yellow|хром жолта]], додека хром оксид зелен е [[Chromium(III) oxide|хром (III) оксид]] .<ref name="Cryel">{{Наведена книга|title=Painting Materials: A Short Encyclopaedia|last=Gettens|first=Rutherford John|date=1966|publisher=Courier Dover Publications|isbn=978-0-486-21597-6|pages=105–106|department=Chrome yellow|url=https://books.google.com/books?id=bdQVgKWl3f4C&pg=PA106}}</ref> Оксидите од хром исто така се користат како зелен пигмент во областа на производство на стакло, а исто така и како глазура за керамика.<ref>Gerd Anger et al. "Chromium Compounds" Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2005, Wiley-VCH, Weinheim. {{doi|10.1002/14356007.a07_067}}</ref> Зелениот хром оксид е исклучително [[Lightfastness|лесен]] и како таков се користи во обоени облоги. Тоа е исто така главната состојка во [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвените]] бои кои ги користат вооружените сили за да насликаат возила и да им дадат иста инфрацрвена рефлексија како зелени листови.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Iz0RQK0oMWUC&pg=PA287|title=The chemistry and physics of coatings|last=Marrion|first=Alastair|date=2004|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=978-0-85404-604-1|pages=287–}}</ref> ==== Синтетички рубин и првиот ласер ==== [[Податотека:5_Maiman_Laser_Components.jpg|алт=Components of original ruby laser.|мини| Црвен кристал на рубин ласер]] Природни [[Ruby|рубини]] се [[Corundum|корунд]] (алуминиум оксид) кристали кои се обоени црвено (најретките видови) поради хром (III) јони (други бои на корунди камења се нарекуваат [[сафир]]и ). Црвениот вештачки рубин, исто така, може да се постигне со допинг хром (III) во вештачки кораумски кристали, со што се прави хром за барање на синтетички рубини.<ref>{{Наведено списание|last1=Moss|first1=SC|last2=Newnham|first2=RE|date=1964|title=The chromium position in ruby|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/zk/vol120/ZK120_359.pdf|journal=Zeitschrift für Kristallographie|volume=120|issue=4–5|pages=359–363|bibcode=1964ZK....120..359M|doi=10.1524/zkri.1964.120.4-5.359|access-date=2019-04-15|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308105622/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/zk/vol120/ZK120_359.pdf|url-status=dead}}</ref> Таков синтетички рубин кристал беше основа за првиот [[ласер]], произведен во 1960 година, кој се потпираше на [[Stimulated emission|стимулирана емисија]] на светлина од атомите на хром во таков кристал. Руби-ласер лазери на 694,3 нанометри, во длабока црвена боја.<ref name="WebbJones2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DEgn44m6OREC&pg=PA323|title=Handbook of Laser Technology and Applications: Laser design and laser systems|last1=Webb|first1=Colin E|last2=Jones|first2=Julian DC|publisher=CRC Press|year=2004|isbn=978-0-7503-0963-9|pages=323–}}</ref> === Конзерванси за дрво === Поради нивната токсичност, солите на хром (VI) се користат за зачувување на дрво. На пример, [[Chromated copper arsenate|хроматизираниот бакар арсенат]] (CCA) се користи за [[Timber treatment|третман]] на [[Timber treatment|дрва за]] да се заштити дрвото од распаѓање на габите, инсекти што го напаѓаат дрвото, вклучувајќи [[термити]] и морските сонди.<ref name="Hings">{{Наведено списание|last1=Hingston|first1=J|last2=Collins|first2=CD|last3=Murphy|first3=RJ|last4=Lester|first4=JN|date=2001|title=Leaching of chromated copper arsenate wood preservatives: a review|journal=Environmental Pollution|volume=111|issue=1|pages=53–66|doi=10.1016/S0269-7491(00)00030-0|pmid=11202715}}</ref> Формулациите содржат хром врз основа на оксид CrO₃ помеѓу 35,3% и 65,5%. Во САД, во 1996 година биле користени 65,300 метрички тони ЦЦА решение.<ref name="Hings" /> === Тен === Соли на хром (III), особено [[Chrome alum|хром алум]] и [[Chromium(III) sulfate|хром (III) сулфат]], се користат во сончањето на [[Leather|кожа]] . Хром (III) ја стабилизира кожата со вкрстување на [[колаген]]ските влакна.<ref>{{Наведено списание|last=Brown|first=EM|date=1997|title=A Conformational Study of Collagen as Affected by Tanning Procedures|journal=Journal of the American Leather Chemists Association|volume=92|pages=225–233}}</ref> Хромирана штавената кожа може да содржи помеѓу 4 и 5% хром, што е цврсто врзано со белковините.<ref name="NRC"/> Иако форма на хром што се користи за штавење не е токсична шеснавалентна сорта, останува интересот за управување со хром во индустријата за штавење. Опоравување и повторна употреба, директна / индиректна рециклирање,<ref>{{Наведено списание|last1=Sreeram|first1=K.|last2=Ramasami|first2=T.|date=2003|title=Sustaining tanning process through conservation, recovery and better utilization of chromium|journal=Resources, Conservation and Recycling|volume=38|issue=3|pages=185–212|doi=10.1016/S0921-3449(02)00151-9}}</ref> употребата на помалку хром или "хром-помалку" тен се практикува за подобро да се управува со хром во сончањето. === Огноотпорен материјал === Високата отпорност на топлина и високиот степен на топење го прават [[Chromite|хромит]] и хром (III) оксид материјал за огноотпорни апликации со висока температура, како [[Blast furnace|високи печки]], цементни [[Kiln|печки]], калапи за отпуштање [[Brick|тули]] и како леење песок за [[Casting (metalworking)|лиење]] на метали. Во овие апликации, огноотпорни материјали се направени од мешаници на хромит и магнезит. Употребата опаѓа поради регулативите за заштита на животната средина поради можноста за формирање на хром (VI).<ref name="IndMin"/><ref name="Barnhart1997">{{Наведено списание|last=Barnhart|first=Joel|year=1997|title=Occurrences, Uses, and Properties of Chromium|journal=Regulatory Toxicology and Pharmacology|volume=26|issue=1|pages=S3–S7|doi=10.1006/rtph.1997.1132|pmid=9380835 |issn=0273-2300}}</ref> === Катализатори === Неколку хром соединенија се користат како [[катализа]]тори за преработка на јаглеводороди. На пример, [[Phillips catalyst|Филипс катализаторот]], подготвен од оксиди на хром, се користи за производство на околу половина од [[Polyethylene|полиетилен]] во светот.<ref>{{Наведено списание|last1=Weckhuysen|first1=Bert M|last2=Schoonheydt|first2=Robert A|date=1999|title=Olefin polymerization over supported chromium oxide catalysts|url=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/21357/weckh_99_olefinpolymerization.pdf|journal=Catalysis Today|volume=51|issue=2|pages=215–221|doi=10.1016/S0920-5861(99)00046-2}} </ref> Fe-Cr мешаните оксиди се користат како високотемпературни катализатори за [[Water gas shift reaction|реакцијата на смена]] на [[Water gas shift reaction|вода]] .<ref>{{Наведена книга|title=Catalyst Handbook|last=Twigg|first=MVE|date=1989|publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-7234-0857-4|department=The Water-Gas Shift Reaction|url=https://books.google.com/books?id=YlJRAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Rhodes|first1=C|last2=Hutchings|first2=GJ|last3=Ward|first3=AM|date=1995|title=Water-gas shift reaction: Finding the mechanistic boundary|journal=Catalysis Today|volume=23|pages=43–58|doi=10.1016/0920-5861(94)00135-O}}</ref> [[Copper chromite|Бакарниот хромит]] е корисен катализатор за [[хидрогенизација]] .<ref>{{OrgSynth|last1=Lazier|first1=WA|last2=Arnold|first2=HR|last-author-amp=yes|year=1939|title=Copper Chromite Catalyst|volume=19|pages=31|collvol=2|collvolpages=142|prep=CV2P0142}}</ref> === Други намени === * [[Chromium(IV) oxide|Хром (IV) оксид]] (CrO₂) е [[Magnetism|магнетно]] соединение. Неговата идеална форма [[Anisotropy|анизотропија]], која дава висока [[Coercivity|коерцијалност]] и остаток на магнетизација, го направи соединението супериорно од γ-Fe₂O₃. Хром (IV) оксид се користи за производство на [[Magnetic tape|магнетна лента која се]] користи во аудио ленти со високи перформанси и стандардни [[Compact audio cassette|аудио касети]] .<ref>{{Наведена книга|title=The foundations of magnetic recording|last=Mallinson|first=John C.|date=1993|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-466626-9|page=32|department=Chromium Dioxide|url=https://books.google.com/books?id=rNifWsBxnWkC&pg=PA32}}</ref> Хромати се додаваат на дупчење кал за да се спречи корозија на челик под влажни услови.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qTfNZZRO758C&pg=PA278|title=Corrosion in the Petrochemical Industry|last=Garverick|first=Linda|date=1994|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-505-1}}</ref> * [[Chromium(III) oxide|Хром (III) оксид]] (Cr₂O₃) е метален лак познат како зелен руж.<ref name="DoiMarinescu2011">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LJH9rYdKTZwC&pg=PA60|title=Advances in CMP Polishing Technologies|last1=Toshiro Doi|last2=Ioan D. Marinescu|last3=Syuhei Kurokawa|date=30 November 2011|publisher=William Andrew|isbn=978-1-4377-7860-1|pages=60–}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Baral|first1=Anil|last2=Engelken|first2=Robert D.|year=2002|title=Chromium-based regulations and greening in metal finishing industries in the USA|journal=Environmental Science & Policy|volume=5|issue=2|pages=121–133|doi=10.1016/S1462-9011(02)00028-X}}</ref> * [[Chromic acid|Хромната киселина]] е моќно средство за оксидација и е корисно средство за чистење лабораториски стаклари од било која трага од органски соединенија. Се подготвува со растворање на [[Potassium dichromate|калиум дихромат]] во концентрирана сулфурна киселина, која потоа се користи за миење на апаратот. [[Sodium dichromate|Натриум дихромат]] понекогаш се користи поради неговата поголема растворливост (50 g/L наспроти 200 g/L). Употребата на решенијата за чистење на дихромат сега е отстранета поради високата токсичност и загриженоста за животната средина. Современите решенија за чистење се многу ефикасни и без хром.<ref name="Roth1994">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sdKAPJh5RgQC&pg=PA118|title=Vacuum Sealing Techniques|last=Roth|first=Alexander|publisher=Springer Science & Business Media|year=1994|isbn=978-1-56396-259-2|pages=118–}}</ref> * [[Potassium dichromate|Калиум дихромат]] е хемиски [[Reagent|реагенс]], кој се користи како титрирачки агенс. * [[Chrome alum|Хром алум]] е [[Chromium(III) potassium sulfate|хром (III) калиум сулфат]] и се користи како [[Mordant|мешан]] (т.е. средство за одредување) за бои во ткаенина и во [[Tanning (leather)|тен]] .<ref name="Ul-Islam2017">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jYMtDwAAQBAJ&pg=PA74|title=Plant-Based Natural Products: Derivatives and Applications|last=Shahid Ul-Islam|date=18 July 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-42388-1|pages=74–}}</ref> == Биолошка улога == Биолошки позитивните ефекти на Хромот (III) продолжуваат да се дебатираат. Некои експерти веруваат дека тие ги одразуваат фармаколошките отколку исхраните одговори, додека други сугерираат дека се несакани ефекти на токсичен метал. Дискусијата е нарушена со елементи на негативност и повремено станува неприкосновена.<ref>{{Наведена книга|title=Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases|last=Vincent|first=JB|chapter=Chromium: Is It Essential, Pharmacologically Relevant, or Toxic? |date=2013|publisher=Springer|isbn=978-94-007-7499-5|editor-last=Astrid Sigel|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=13|pages=171–198|department=Chapter 6. Chromium: Is It Essential, Pharmacologically Relevant, or Toxic?|doi=10.1007/978-94-007-7500-8_6|pmid=24470092|editor-last2=Helmut Sigel|editor-last3=Roland KO Sigel}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Essential Metals in Medicine:Therapeutic Use and Toxicity of Metal Ions in the Clinic|last=Maret|first=Wolfgang|date=2019|journal=Metal Ions in Life Sciences|publisher=de Gruyter GmbH|isbn=978-3-11-052691-2|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|volume=19|location=Berlin|pages=231–251|department=Chapter 9. Chromium Supplementation in Human Health, Metabolic Syndrome, and Diabetes|doi=10.1515/9783110527872-015|pmid=30855110|editor-last2=Freisinger|editor-first2=Eva|editor-last3=Sigel|editor-first3=Roland K. O.|editor-last4=Carver|editor-first4=Peggy L.}}</ref> Хромот е прифатен од страна на американските национални институти за здравство како елемент во трага за неговите улоги во дејството на [[инсулин]], хормон е критичен за метаболизмот и складирањето на јаглехидрати, масти и белковини.<ref name="ods"/> Прецизниот механизам на неговите дејства во телото, сепак, не е целосно дефиниран, оставајќи во прашање дали хром е од суштинско значење за здрави луѓе.<ref>{{Наведено списание|last=European Food Safety Authority|date=2014|title=Scientific Opinion on Dietary Reference Values for chromium|url=http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3845|journal=EFSA Journal|volume=12|issue=10|pages=3845|doi=10.2903/j.efsa.2014.3845}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2011|title=Chromium is not an essential trace element for mammals: effects of a "low-chromium" diet|url=|journal=J Biol Inorg Хем|volume=16|issue=3|pages=381–390|doi=10.1007/s00775-010-0734-y|pmid=21086001 |last1=Di Bona |first1=Kristin R. |last2=Love |first2=Sharifa |last3=Rhodes |first3=Nicholas R. |last4=McAdory |first4=Deana |last5=Sinha |first5=Sarmistha Halder |last6=Kern |first6=Naomi |last7=Kent |first7=Julia |last8=Strickland |first8=Jessyln |last9=Wilson |first9=Austin |last10=Beaird |first10=Janis |last11=Ramage |first11=James |last12=Rasco |first12=Jane F. |last13=Vincent |first13=John B. }}</ref> Спротивно на тоа, [[Hexavalent chromium|хексавалентен хром]] (Cr(VI) или Cr⁶⁺) е високо токсичен и [[Mutagen|мутаген]] кога се вдишува.<ref>{{Наведено списание|last1=Wise|first1=SS|last2=Wise|first2=JP, Sr|year=2012|title=Chromium and genomic stability|journal=Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis|volume=733|issue=1–2|pages=78–82|doi=10.1016/j.mrfmmm.2011.12.002|pmc=4138963|pmid=22192535}}</ref> Проголтувањето на хром (VI) во вода е поврзано со стомачни тумори, а исто така може да предизвика алергиски [[Contact dermatitis|контактен дерматитис]] (ACD).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/TF.asp?id=61&tid=17|title=ToxFAQs: Chromium|date=Feb 2001|publisher=Agency for Toxic Substances & Disease Registry, [[Centers for Disease Control and Prevention]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708162618/http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/TF.asp?id=61&tid=17|archive-date=8 July 2014|accessdate=2 October 2007}}</ref> [[Chromium deficiency|Дефицитот на хром]], кој вклучува недостаток на Cr (III) во телото, или можеби некој негов комплекс, како што е [[Glucose tolerance factor|факторот за толеранција на гликоза,]] е контроверзен.<ref name="ods">{{Наведена мрежна страница|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Chromium-HealthProfessional/#h2|title=Chromium|date=2016|publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|accessdate=26 June 2016}}</ref> Некои студии укажуваат на тоа дека биолошки активната форма на хром (III) се транспортира во телото преку олигопептид наречен [[Low-molecular-weight chromium-binding substance|супстанција што врзува хром со ниска молекуларна тежина]] (LMWCr), која може да игра улога во инсулинскиот сигнален пат.<ref name="pharmacological1">{{Наведено списание|last=Vincent|first=JB|date=2015|title=Is the Pharmacological Mode of Action of Chromium(III) as a Second Messenger?|journal=Biological Trace Element Research|volume=166|issue=1|pages=7–12|doi=10.1007/s12011-015-0231-9|pmid=25595680}}</ref> Содржината на хром во заедничката храна е генерално ниска (1-13 микрограми по порција).<ref name="ods"/><ref name="database">{{Наведено списание|last1=Thor|first1=MY|last2=Harnack|first2=L|last3=King|first3=D|last4=Jasthi|first4=B|last5=Pettit|first5=J|date=2011|title=Evaluation of the comprehensiveness and reliability of the chromium composition of foods in the literature|journal=Journal of Food Composition Analysis|volume=24|issue=8|pages=1147–1152|doi=10.1016/j.jfca.2011.04.006|pmc=3467697|pmid=23066174}}</ref> Содржината на хром во храната варира во голема мера поради разликите во минералната содржина на почвата, сезоната на растење, [[Cultivar|сортата на]] растенијата и контаминацијата за време на преработката.<ref name="database" /> Покрај тоа, хром (и [[никел]] ) се истура во храна варена од не’рѓосувачки челик, со најголем ефект кога садот за готвење е нов. Киселината како сос од домати кои се варат многу часови исто така го влошуваат овој ефект.<ref>{{Наведено списание|last1=Kamerud KL|last2=Hobbie KA|last3=Anderson KA|date=2013|title=Stainless steel leaches nickel and chromium into foods during cooking|journal=Journal of Agric Food Chemistry|volume=61|issue=39|pages=9495–9501|doi=10.1021/jf402400v|pmc=4284091|pmid=23984718}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Flint GN|last2=Packirisamy S|date=1997|title=Purity of food cooked in stainless steel utensils|journal=Food Addit Contam|volume=14|issue=2|pages=115–126|doi=10.1080/02652039709374506|pmid=9102344}}</ref> === Диетски препораки === Постои несогласување за статусот на хром како суштинска хранлива материја. Владините одделенија од Австралија, Нов Зеланд, Индија, Јапонија и САД сметаат дека хром е од суштинско значење <ref name="AustraliaNZ">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nrv.gov.au/nutrients/chromium|title=Chromium|last=|first=|date=2014|work=Nutrient Reference Values for Australia and New Zealand|pages=|accessdate=4 October 2018}}</ref><ref name="India">{{Наведена мрежна страница|url=http://icmr.nic.in/final/rda-2010.pdf|title=Nutrient Requirements and Recommended Dietary Allowances for Indians: A Report of the Expert Group of the Indian Council of Medical Research. pp.283-295 (2009)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615094048/http://icmr.nic.in/final/RDA-2010.pdf|archive-date=15 June 2016|url-status=dead|accessdate=3 October 2018}}</ref><ref name="Japan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mhlw.go.jp/file/06-Seisakujouhou-10900000-Kenkoukyoku/Overview.pdf|title=DRIs for Chromium (μg/day)|last=|first=|date=2015|work=Overview of Dietary Reference Intakes for Japanese|pages=41|accessdate=4 October 2018}}</ref><ref name="IOM-Chromium">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK222329/|title=Chromium. IN: Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Chromium, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Chromium|last=|first=|date=2001|work=Institute of Medicine (U.S.) Panel on Micronutrients, National Academy Press|pages=197–223|accessdate=3 October 2018}}</ref> додека [[European Food Safety Authority|Европската агенција за безбедностна храна]] (EFSA), која ја претставува Европската унија, не ја прави.<ref name="EFSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/assets/DRV_Summary_tables_jan_17.pdf|title=Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies|year=2017}}</ref> [[National Academy of Medicine|Националната академија за медицина]] (НАМ) ги ажурираше [[Dietary Reference Intake#Parameters|Проценетите просечни барања]] (ППБ) и [[Dietary Reference Intake#Parameters|Препорачаните исхрана]] (ПИ) за хром во 2001 година. За хром, немаше доволно информации за поставување на ППБ и ПИ, така што нејзините потреби се опишани како проценки за [[Dietary Reference Intake#Parameters|соодветни зафати]] (AIs). Тековните AIs на хром за жени на возраст од 14 до 50 години се 25 μg/ден, а AIs за жени на возраст од 50 и над 20 μg/ден. АIs за жени кои се бремени се 30 μg/ден, а за жени кои лакнуваат, поставените AIs се 45 μg/ден. АИ за мажи на возраст од 14 до 50 години се 35 μg/ден, а AIs за мажи на возраст од 50 и над 30 μg/ден. За деца на возраст од 1 до 13 години, АИ се зголемуваат со возраста од 0,2 μg/ден до 25 μg/ден. Што се однесува до безбедноста, NAM поставува [[Dietary Reference Intake#Parameters|толерантни]] високи [[Dietary Reference Intake#Parameters|нивоа на внес]] (ULs) за витамини и минерали кога доволно докази. Во случај на хром, сè уште нема доволно информации и оттука не е воспоставена Uls. Колективно, ППБ, ПИ, AIs и ULs се параметри за системот за препораки за исхрана познат како [[Dietary Reference Intake|Упатство за исхрана]] (DRI).<ref name="IOM-Chromium"/> Австралија и Нов Зеланд сметаат дека хром е суштински хранлив материјал, со AI од 35 μg/ден за мажи, 25 μg/ден за жени, 30 μg/ден за жени кои се бремени и 45 μg/ден за жени кои лачат . Uls не е поставена поради недостаток на доволно податоци.<ref name="AustraliaNZ"/> Индија смета дека хром е суштински хранлив материјал, при што возрасен препорачал земање од 33 μg/ден.<ref name="India"/> Јапонија, исто така, смета дека хром е суштинска хранлива материја, со АIs од 10 μg / ден за возрасни, вклучувајќи жени кои се бремени или доилки. Uls не е направена.<ref name="Japan"/> Меѓутоа, ЕФСА на [[Европска Унија|Европската унија]] не смета дека хромот е суштинска хранлива супстанција; хромот е единствениот минерал за кој САД и Европската унија не се согласуваат.<ref name="EFSA"/><ref>{{Наведување|title=Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals|publisher=European Food Safety Authority|year=2006|url=http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/efsa_rep/blobserver_assets/ndatolerableuil.pdf}}</ref> За целите на [[Соединети Американски Држави|Обединетите нации за]] етикетирање на храна и додаток на исхраната, износот на супстанцијата во служат е изразен како процент од [[Reference Daily Intake|дневната вредност]] (% ДВ). За целите на етикетирање на хром, 100% од дневната вредност беше 120μg. Од 27 мај 2016 година, процентот на дневна вредност беше ревидиран на 35 μg за да го внесат внесот на хром во консензус со официјалната [[Dietary Reference Intake|препорачана исхрана]] .<ref name="FedReg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2016-05-27/pdf/2016-11867.pdf|title=Federal Register May 27, 2016 Food Labeling: Revision of the Nutrition and Supplement Facts Labels. FR page 33982}}</ref> Првичниот рок за кој треба да се почитува беше 28 јули 2018 година, но на 29 септември 2017 година, Управата за [[Food and Drug Administration|храна и лекови го]] објави предложеното правило кое го продолжи рокот до 1 јануари 2020 година за големите компании и 1 јануари 2021 година за мали компании.<ref name="FDAdelay">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fda.gov/Food/GuidanceRegulation/GuidanceDocumentsRegulatoryInformation/LabelingNutrition/ucm385663.htm#dates|title=Changes to the Nutrition Facts Label - Compliance Date|last=|first=|date=2018|work=U.S. Food and Drug Administration|accessdate=16 October 2018}}</ref> === Извори на храна === Базите на податоци за составот на храна, како што се оние што ги одржува Министерството за земјоделство во САД, не содржат информации за содржината на хром во храната.<ref name="USDA-Database">{{Наведена мрежна страница|url=https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?home=true|title=USDA Food Composition Databases|last=|first=|date=April 2018|work=United States Department of Agriculture Agricultural Research Service|accessdate=4 October 2018|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331020442/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?home=true|url-status=dead}}</ref> Широката разновидност на храна од животинско потекло и зеленчук содржат хром.<ref name="IOM-Chromium"/> Содржината по порција е под влијание на содржината на хром во почвата во која се одгледуваат растенијата и преку храна што се хранат со животни; исто така со методи за преработка, бидејќи хром се исфрла во храната ако се преработува или се готви во опрема од не’рѓосувачки челик што содржи хром.<ref> {{Наведено списание|last=Kumpulainen|first=JT|date=1992|title=Chromium content of foods and diets|url=|journal=Biological Trace Element Research|volume=32|issue=1–3|pages=9–18|doi=10.1007/BF02784582|pmid=1375091}}</ref> Една студија за анализа на исхраната спроведена во Мексико објави просечен дневен внес на хром од 30 микрограми.<ref>{{Наведено списание|last1=Grijalva Haro|first1=MI|last2=Ballesteros Vázquez|first2=MN|last3=Cabrera Pacheco|first3=RM|date=2001|title=Chromium content in foods and dietary intake estimation in the Northwest of Mexico|url=|journal=Arch Latinoam Nutr|language=es|volume=51|issue=1|pages=105–110|doi=|pmid=11515227}}</ref> Се проценува дека 31% од возрасните во САД консумираат мулти-витамински / минерални додатоци во исхраната <ref name="Kantor2016">{{Наведено списание|last1=Kantor|first1=Elizabeth D|last2=Rehm|first2=Colin D|last3=Du|first3=Mengmeng|last4=White|first4=Emily|last5=Giovannucci|first5=Edward L|date=11 October 2017|title=Trends in Dietary Supplement Use Among US Adults From 1999-2012|url=|journal=JAMA|volume=316|issue=14|pages=1464–1474|doi=10.1001/jama.2016.14403|pmc=5540241|pmid=27727382}}</ref> кои често содржат 25 до 60 микрограми хром. === Земање како додаток === Хром е состојка во [[Total parenteral nutrition|вкупната парентерална исхрана]] (ВПИ), бидејќи дефицитот може да се случи по неколку месеци интравенска исхрана со ВПИ без хром. Поради оваа причина, хромот е додаден во ВПИ добитоци, заедно со други траги од минерали.<ref name="Stehle2016">{{Наведено списание|last1=Stehle|first1=P|last2=Stoffel-Wagner|first2=B|last3=Kuh|first3=KS|date=6 April 2014|title=Parenteral trace element provision: recent clinical research and practical conclusions|url=|journal=European Journal of Clinical Nutrition|volume=70|issue=8|pages=886–893|doi=10.1038/ejcn.2016.53|pmc=5399133|pmid=27049031}}</ref> Исто така, во прехранбените производи за [[Preterm infant|предвремените деца]] .<ref>{{Наведено списание|last=Finch|first=Carolyn Weiglein|date=February 2015|title=Review of trace mineral requirements for preterm infants: What are the current recommendations for clinical practice?|journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=30|issue=1|pages=44–58|doi=10.1177/0884533614563353|pmid=25527182}}</ref> Иако механизмот во биолошките улоги за хром не е јасен, во Соединетите Американски Држави производите што содржат хром се продаваат како диететски додатоци без рецепт во количини кои се движат од 50 до 1000μg. Помалите количини на хром исто така често се инкорпорираат во мулти-витамински / минерални додатоци консумирани од околу 31% од возрасните во САД.<ref name="Kantor2016"/> Хемиските соединенија кои се користат во додатоците во исхраната вклучуваат хром хлорид, хром цитрат, [[Chromium(III) picolinate|хром (III) пиколинат]], [[Chromium polynicotinate|хрониум (III) полиникотинат]] и други хемиски состави.<ref name="ods"/> Придобивката од додатоците не е докажана.<ref name="ods" /><ref name="Vincent2010">{{Наведено списание|last=Vincent|first=John B|date=2010|title=Chromium: Celebrating 50 years as an essential element?|journal=Dalton Transactions|volume=39|issue=16|pages=3787–3794|doi=10.1039/B920480F|pmid=20372701}}</ref> ==== Одобрени и неодобрени здравствени барања ==== Во 2005 година, американската администрација за храна и лекови одобри квалификувано здравствено барање за хромиран пиколинат со барање за многу специфична ознака: "Една мала студија сугерира дека хром пиколината може да го намали ризикот од отпорност на инсулин и затоа може да го намали ризикот од дијабетес тип 2. Сепак, FDA заклучува дека постоењето на таква врска помеѓу хром пиколинат и резистенција на инсулин или дијабетес тип 2 е мошне неизвесно. " Во исто време, во одговор на другите делови од петицијата, ФДА ги отфрли тврдењата за хром пиколинат и кардиоваскуларни болести, ретинопатија или заболување на бубрезите предизвикани од невообичаено висок крвен шеќер во крвта.<ref>[https://wayback.archive-it.org/7993/20171114183739/https://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/LabelingNutrition/ucm073017.htm ФДА квалификувани здравствени побарувања: писма на извршување дискреција, писма на Одрекувањето на] САД за храна и лекови администрација, Docket # 2004Q-0144 (август 2005 година).</ref> Во 2010 година, хром (III) пиколинат беше одобрен од страна на Здравство Канада за да се користи во додатоците во исхраната. Одобрените изјави за етикети вклучуваат: фактор во одржувањето на добро здравје, обезбедува поддршка за здравиот метаболизам на гликозата, му помага на телото да ги метаболизира јагленохидратите и му помага на телото да ги метаболизира мастите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/monoReq.do?id=65|title=Monograph: Chromium (from Chromium picolinate)|date=9 December 2009|publisher=Health Canada|accessdate=18 October 2018|archive-date=2020-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509120406/http://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/monoReq.do?id=65|url-status=dead}}</ref> [[European Food Safety Authority|Европската тело за безбедност на храната]] (ЕФСА) во 2010 година ги одобри тврдењата дека хром придонесе за нормален метаболизам на [[макрохранливи материи]] и одржување на нормална концентрација на гликоза во крвта, но ги отфрли тврдењата за одржување или постигнување на нормална телесна тежина или намалување на замор или малаксаност.<ref name="EFSA2010">[https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2010.1732 Научно мислење за поткрепа на здравствените тврдења поврзани со хром и придонес за нормален метаболизам на макрохранливи материи (ID 260, 401, 4665, 4666, 4667), одржување на нормални концентрации на гликоза во крвта (ID 262, 4667), придонес за одржување или постигнување на нормална телесна тежина (ID 339, 4665, 4666) и намалување на замор и замор (ID 261) согласно член 13 (1) од Регулативата (ЕЗ) бр. 1924/2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200421163705/https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2010.1732 |date=2020-04-21 }} Европска агенција за безбедност на храна EFSA J 2010; 1732.</ref> ==== Дијабетис ==== Со оглед на доказите за дефицит на хром кои предизвикуваат проблеми со управувањето со гликоза во контекст на интравенски производи за исхрана формулирани без хром,<ref name="Stehle2016"/> истражувачкиот интерес се свртел кон тоа дали додатокот на хром за луѓето кои имаат дијабетес тип 2, но не се дефицитарни со хром, би можеле да имаат корист. Гледајќи ги резултатите од четири мета анализи, еден објави статистички значајно намалување на [[Гликемија|нивоата на гликоза на]] гладно [[Гликемија|на гладно]] (ФПГ) и незначаен тренд во долниот [[Гликозилиран хемоглобин|хемоглобин A1C]] .<ref name="Mauro">{{Наведено списание|date=2016|title=[Chromium supplementation in patients with type 2 diabetes and high risk of type 2 diabetes: a meta-analysis of randomized controlled trials]|url=|journal=Nutr Hosp|language=es|volume=33|issue=1|pages=27|doi=10.20960/nh.v33i1.27|doi-broken-date=2024-12-01|pmid=27019254 |last1=San Mauro-Martin |first1=I. |last2=Ruiz-León |first2=A. M. |last3=Camina-Martín |first3=M. A. |last4=Garicano-Vilar |first4=E. |last5=Collado-Yurrita |first5=L. |last6=Mateo-Silleras |first6=Bd |author7=Redondo Del Río Mde P }}</ref> Вториот го пријавил истото,<ref name="Abdoll2013">{{Наведено списание|last1=Abdollahi|first1=M|last2=Farshchi|first2=A|last3=Nikfar|first3=S|last4=Seyedifar|first4=M|date=2013|title=Effect of chromium on glucose and lipid profiles in patients with type 2 diabetes; a meta-analysis review of randomized trials|url=|journal=J Pharm Pharm Sci|volume=16|issue=1|pages=99–114|doi=10.18433/J3G022|pmid=23683609}}</ref> една третина пријавила значителни намалувања за двете мерки,<ref name="Suk2014">{{Наведено списание|last1=Suksomboon|first1=N|last2=Poolsup|first2=N|last3=Yuwanakorn|first3=A|date=17 March 2013|title=Systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of chromium supplementation in diabetes|url=|journal=J Clin Pharm Ther|volume=39|issue=3|pages=292–306|doi=10.1111/jcpt.12147|pmid=24635480}}</ref> додека четвртиот пријавил нема корист ниту за.<ref>{{Наведено списание|last=Bailey|first=Christopher H|date=January 2014|title=Improved meta-analytic methods show no effect of chromium supplements on fasting glucose|url=|journal=Biol Trace Elem Res|volume=157|issue=1|pages=1–8|doi=10.1007/s12011-013-9863-9|pmid=24293356}}</ref> Во прегледот објавен во 2016 година се наведени 53 [[Randomized clinical trial|рандомизирани клинички испитувања]] кои беа вклучени во една или повеќе од шест [[Мета-анализа|мета-анализи]] . Заклучи дека, иако може да има скромни намалувања на ФПГ и / или HbA1C кои постигнуваат статистичка значајност во некои од овие мета-анализи, неколку од постигнатите испитувања се намалуваат доволно големи за да се очекува да бидат релевантни за клиничкиот исход.<ref name="Costello2016">{{Наведено списание|last1=Costello|first1=Rebecca B|last2=Dwyer|first2=Johanna T|last3=Bailey|first3=Regan L|date=30 May 2016|title=Chromium supplements for glycemic control in type 2 diabetes: limited evidence of effectiveness|url=|journal=Nutrition Reviews|volume=74|issue=7|pages=455–468|doi=10.1093/nutrit/nuw011|pmc=5009459|pmid=27261273}}</ref> ==== Справување со тежината ==== Два [[Systematic review|систематски прегледи ги]] погледнаа додатоците на хром како средство за раководење со телесната тежина во дебели и дебели луѓе. Една, ограничена на [[Chromium picolinate|хром пиколинат]], популарна додаток состојка, објави статистички значајни -1,1&nbsp;кг (2.4&nbsp;lb) губење на тежината во испитувања подолго од 12 недели.<ref name="Tian2013">{{Наведено списание|last1=Tian|first1=Honglian|last2=Guo|first2=Xiaohu|last3=Wang|first3=Xiyu|last4=He|first4=Zhiyun|last5=Sun|first5=Rao|last6=Ge|first6=Sai|last7=Zhang|first7=Zongjiu|date=2013|title=Chromium picolinate supplementation for overweight or obese adults|url=|journal=Cochrane Database Syst Rev|volume=|issue=11|pages=CD010063|doi=10.1002/14651858.CD010063.pub2|pmid=24293292|pmc=7433292 }}</ref> Другите ги вклучуваат сите соединенија на хром и пријавија статистички значаен -0,50 кг (1.1&nbsp;lb) промена на тежината.<ref name="Onakpoya2013">{{Наведено списание|last1=Onakpoya|first1=I|last2=Posadzki|first2=P|last3=Ernst|first3=E|date=2013|title=Chromium supplementation in overweight and obesity: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials|url=|journal=Obes Rev|volume=14|issue=6|pages=496–507|doi=10.1111/obr.12026|pmid=23495911}}</ref> Промената на проценти на телесните масти не достигна статистичка важност. Авторите на двете прегледи ја сметаат клиничката важност за оваа скромна губење на тежината како несигурна / несигурна.<ref name="Tian2013" /><ref name="Onakpoya2013" /> [[European Food Safety Authority|Европската агенција за здрава храна ја]] разгледа литературата и заклучи дека нема доволно докази за да се поддржи тврдењето.<ref name="EFSA2010"/> ==== Атлетски перформанси ==== Хромот е промовиран како додаток во исхраната за висок спортски перформанс , врз основа на теоријата дека ја потенцира активноста на инсулин, со очекувани резултати од зголемена мускулна маса и побрзо обновување и складирањето на гликоген за време на обновувањето по вежбањето.<ref name="Vincent2010"/><ref>{{Наведено списание|date=1992|title=Efficacy of chromium supplementation in athletes: emphasis on anabolism|url=|journal=Int J Sport Nutr|volume=2|issue=2|pages=111–122|doi=10.1123/ijsn.2.2.111|pmid=1299487 |last1=Lefavi |first1=Robert G. |last2=Anderson |first2=Richard A. |last3=Keith |first3=Robert E. |last4=Wilson |first4=G. Dennis |last5=McMillan |first5=James L. |last6=Stone |first6=Michael H. }}</ref><ref name="Vinvent2003">{{Наведено списание|date=2003|title=The potential value and toxicity of chromium picolinate as a nutritional supplement, weight loss agent and muscle development agent|url=|journal=Sports Med|volume=33|issue=3|pages=213–230|doi=10.2165/00007256-200333030-00004|pmid=12656641 |last1=Vincent |first1=John B. }}</ref> Прегледот на клиничките испитувања покажа дека додатокот на хром не ги подобрува перформансите на вежбањето или ја зголемува мускулната сила.<ref>{{Наведено списание|date=2008|title=Supplements and sports|url=|journal=Am Fam Physician|volume=78|issue=9|pages=1039–1046|doi=|pmid=19007050 |last1=Jenkinson |first1=D. M. |last2=Harbert |first2=A. J. }}</ref> Меѓународниот олимписки комитет ги разгледа додатоците во исхраната за високи перформанси спортисти во 2018 година и заклучи дека нема потреба да се зголеми внесот на хром за спортистите, ниту поддршката за тврдењата за губење на телесните масти.<ref>{{Наведено списание|date=2018|title=IOC Consensus Statement: Dietary Supplements and the High-Performance Athlete|url=https://researchbank.acu.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=9608&context=fhs_pub|journal=Int J Sport Nutr Exerc Metab|volume=28|issue=2|pages=104–125|doi=10.1123/ijsnem.2018-0020|pmid=29589768 |last1=Maughan |first1=Ronald J. |last2=Burke |first2=Louise M. |last3=Dvorak |first3=Jiri |last4=Larson-Meyer |first4=D. Enette |last5=Peeling |first5=Peter |last6=Phillips |first6=Stuart M. |last7=Rawson |first7=Eric S. |last8=Walsh |first8=Neil P. |last9=Garthe |first9=Ina |last10=Geyer |first10=Hans |last11=Meeusen |first11=Romain |last12=Van Loon |first12=Luc |last13=Shirreffs |first13=Susan M. |last14=Spriet |first14=Lawrence L. |last15=Stuart |first15=Mark |last16=Vernec |first16=Alan |last17=Currell |first17=Kevin |last18=Ali |first18=Vidya M. |last19=Budgett |first19=Richard G.M. |last20=Ljungqvist |first20=Arne |last21=Mountjoy |first21=Margo |last22=Pitsiladis |first22=Yannis |last23=Soligard |first23=Torbjørn |last24=Erdener |first24=Uğur |last25=Engebretsen |first25=Lars }}</ref> === Слатководни риби === Хромот е природно присутен во животната средина во износот на траги, но индустриската употреба во производството на гума и не’рѓосувачки челик, хромирање, бои за текстил, кожарници и други употреби ги загадува водни системи. Во [[Бангладеш]], реките во или низводно од индустриските области покажуваат тешка метална контаминација. Стандардите за вода за наводнување за хром се 0,1&nbsp;mg/L, но некои реки се повеќе од пет пати поголеми од таа количина. Стандардот за риби за исхрана на луѓето е помал од 1&nbsp;mg/kg, но многу тестирани примероци се повеќе од пет пати поголеми од таа сума.<ref name="Islam2018">{{Наведено списание|date=2018|title=Heavy Metal and Metalloid Pollution of Soil, Water and Foods in Bangladesh: A Critical Review|url=|journal=Int J Environ Res Public Health|volume=15|issue=12|pages=2825|doi=10.3390/ijerph15122825|doi-access=free |pmid=30544988 |last1=Islam |first1=M. Mominul |last2=Karim |first2=Md. Rezaul |last3=Zheng |first3=Xin |last4=Li |first4=Xiaofang |pmc=6313774 }}</ref> Хромот, особено хексавалентен хром, е многу токсичен за рибите, бидејќи лесно се апсорбира преку жабрите, лесно влегува во циркулацијата на крвта, ги крши клеточните мембрани и го концентрира кон храната. Спротивно на тоа, токсичноста на тривалентниот хром е многу ниска, се должи на слабата пропустливост на мембраната и малку биомагнификацијата.<ref name="Bakshi2018">{{Наведено списание|date=2018|title=A comprehensive review on chromium induced alterations in fresh water fishes|url=|journal=Toxicol Rep|volume=5|issue=|pages=440–447|doi=10.1016/j.toxrep.2018.03.007|pmc=5977408|pmid=29854615 |last1=Bakshi |first1=A. |last2=Panigrahi |first2=A.K. }}</ref> Акутната и хроничната изложеност на хром (VI) влијае врз однесувањето на рибите, физиологијата, репродукцијата и опстанокот. Хиперактивност и непредвидливо пливање се пријавени во загадени средини. Навлегувањето на јајцата и преживувањето со прстите се засегнати. Кај возрасни риби има извештаи за хистопатолошко оштетување на црниот дроб, бубрезите, мускулите, цревата и жабрите. Механизмите вклучуваат мутагенско оштетување на ген и нарушување на ензимските функции.<ref name="Bakshi2018"/> Постојат докази дека рибата може да не бара хром, но има корист од измерената количина во исхраната. Во една студија, малолетни риби добиваа тежина на диета нула хром, но додавањето на 500мг хром во форма на хром хлорид или други типови на додатоци, по килограм храна (сува тежина), ја зголеми телесната тежина. На 2.000 μg/kg зголемувањето на телесната тежина не беше подобро отколку со исхраната со нула хром, а имаше и зголемување на паузите на ДНК.<ref>{{Наведено списание|date=2012|title=The efficacy of chromium as a growth enhancer for mirror carp (Cyprinus carpio L): an integrated study using biochemical, genetic, and histological responses|url=|journal=Biol Trace Elem Res|volume=148|issue=2|pages=187–197|doi=10.1007/s12011-012-9354-4|pmid=22351105 |last1=Ahmed |first1=Arafat R. |last2=Jha |first2=Awadhesh N. |last3=Davies |first3=Simon J. }}</ref> == Заштитни мерки == Нерастворливи во вода хром (III) соединенија и метал хромот не се сметаат за опасност по здравјето, додека токсичноста и канцерогените својства на хром (VI) се познати подолго време.<ref name="Barceloux">{{Наведено списание|last1=Barceloux|first1=Donald G|last2=Barceloux|first2=Donald|date=1999|title=Chromium|journal=Clinical Toxicology|volume=37|issue=2|pages=173–194|doi=10.1081/CLT-100102418|pmid=10382554}}</ref> Поради специфичните транспортни механизми, само ограничени количини на хром (III) влегуваат во клетките. Акутната орална токсичност се движи помеѓу 1,5 и 3,3&nbsp;mg/kg.<ref name="Katz">{{Наведено списание|last1=Katz|first1=SA|last2=Salem|first2=H|date=1992|title=The toxicology of chromium with respect to its chemical speciation: A review|journal=Journal of Applied Toxicology|volume=13|issue=3|pages=217–224|doi=10.1002/jat.2550130314|pmid=8326093}}</ref> Прегледот во 2008 година покажа дека умереното внесување на хром (III) преку додатоци во исхраната не претставува ризик за генетско токсичност.<ref name="Eastmond">{{Наведено списание|last1=Eastmond|first1=DA|last2=MacGregor|first2=JT|last3=Slesinski|first3=RS|date=2008|title=Trivalent Chromium: Assessing the Genotoxic Risk of an Essential Trace Element and Widely Used Human and Animal Nutritional Supplement|journal=Critical Reviews in Toxicology|volume=38|issue=3|pages=173–190|doi=10.1080/10408440701845401|pmid=18324515}}</ref> Во САД, Управата [[Occupational Safety and Health Administration|за безбедност и здравје при работа]] (OSHA) назначи [[Permissible exposure limit|дозволена граница за изложеност]] на воздух (PEL) на работното место како временски просек (TWA) од 1&nbsp;mg/м³. [[National Institute for Occupational Safety and Health|Националниот институт за безбедност и здравје]] при работа (NIOSH) утврди [[Recommended exposure limit|препорачана граница на изложеност]] (REL) од 0,5&nbsp;mg/м³, временски пондериран просек. [[IDLH|ИДЛХ]] (веднаш опасен за животот и здравјето) е 250&nbsp;mg/м³.<ref>{{PGCH|0141}}</ref> === Токсичност на хром (VI) === Акутната [[Усна празнина|орална]] [[Toxicity|токсичност]] на [[Hexavalent chromium|хромот (VI) се]] движи помеѓу 50 и 150&nbsp;mg/kg.<ref name="Katz"/> Во телото, хром (VI) е намален со неколку механизми за хром (III) веќе во крвта пред да влезе во клетките. Хром (III) се излачува од телото, додека хроматскиот јон се пренесува во ќелијата преку транспортен механизам, со кој во клетката влегуваат и [[Sulfate|сулфатни]] и [[Phosphate|фосфатни]] јони. Акутната токсичност на хром (VI) се должи на нејзините силни својства на [[Оксидационо-редукциона реакција|оксиданс]] . Откако ќе го достигне крвниот тек, тој ги оштетува бубрезите, црниот дроб и крвните клетки преку реакции на оксидација. Резултат на [[Hemolysis|хемолиза]], [[Бубрег|ренални]] и црниот дроб. Агресивната дијализа може да биде терапевтска.<ref name="Dayan">{{Наведено списание|last1=Dayan|first1=AD|last2=Paine|first2=AJ|date=2001|title=Mechanisms of chromium toxicity, carcinogenicity and allergenicity: Review of the literature from 1985 to 2000|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=20|issue=9|pages=439–451|doi=10.1191/096032701682693062|pmid=11776406}}</ref> [[Канцероген]]оста на хроматската прашина е позната подолго време, а во 1890 година првата публикација го опишува зголемениот ризик за рак кај работниците во компанијата за хроматска боја.<ref>{{Наведено списание|last=Newman|first=D.|date=1890|title=A case of adeno-carcinoma of the left inferior turbinated body, and perforation of the nasal septum, in the person of a worker in chrome pigments|journal=Glasgow Medical Journal|volume=33|pages=469–470}}</ref><ref name="Langard">{{Наведено списание|last=Langard|first=S|date=1990|title=One Hundred Years of Chromium and Cancer: A Review of Epidemiological Evidence and Selected Case Reports|journal=American Journal of Industrial Medicine|volume=17|issue=2|pages=189–214|doi=10.1002/ajim.4700170205|pmid=2405656}}</ref> Предложени се три механизми за да се опише [[генотоксичност]]а на хром (VI). Првиот механизам вклучува високо реактивни [[Hydroxyl radical|хидроксилни радикали]] и други реактивни радикали кои се со производи на редукција на хром (VI) на хром (III). Вториот процес вклучува директно поврзување на хром (V), произведен со редукција на клетките и хром (IV) соединенија со [[ДНК]] . Последниот механизам ја припишува генотоксичноста на врзувањето за ДНК на крајниот производ на намалување на хром (III).<ref name="Cohen">{{Наведено списание|last1=Cohen|first1=MD|last2=Kargacin|first2=B|last3=Klein|first3=CB|last4=Costa|first4=M|date=1993|title=Mechanisms of chromium carcinogenicity and toxicity|journal=Critical Reviews in Toxicology|volume=23|issue=3|pages=255–281|doi=10.3109/10408449309105012|pmid=8260068}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo56032|title=Methods to Develop Inhalation Cancer Risk Estimates for Chromium and Nickel Compounds|date=2011|publisher=U.S. Environmental Protection Agency, Office of Air Quality Planning and Standards, Health and Environmental Impacts Division|location=Research Triangle Park, NC|access-date=19 March 2015}}</ref> Хромните соли (хромати) исто така се причина за [[Алергија|алергиски реакции]] кај некои луѓе. Хромати често се користат за производство, меѓу другото, на производи од кожа, бои, цемент, малтер и антикорозиви. Контактот со производи кои содржат хромати може да доведат до алергиски [[Contact dermatitis|контактен дерматитис]] и иритантен дерматитис, што резултира со улцерација на кожата, понекогаш нарекувана "хром чирови". Оваа состојба често се наоѓа кај работниците кои биле изложени на силни хроматски раствори кај производителите на галванизација, сончање и производство на хром.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dermnetnz.org/dermatitis/chrome-allergy.html|title=Chrome Allergy|last=Ngan|first=V|date=2002|publisher=DermNet NZ}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Basketter|first1=David|last2=Horev|first2=L|last3=Slodovnik|first3=D|last4=Merimes|first4=S|last5=Trattner|first5=A|last6=Ingber|first6=A|date=2000|title=Investigation of the threshold for allergic reactivity to chromium|journal=Contact Dermatitis|volume=44|issue=2|pages=70–74|doi=10.1034/j.1600-0536.2001.440202.x|pmid=11205406}}</ref> === Проблеми во животната средина === Бидејќи соединенијата на хромот се користат во соединенија на [[Paint|бои]] и [[Tanning (leather)|тен на кожа]], овие соединенија често се наоѓаат во почвата и [[Подземни води|подземните води]] на активни и напуштени индустриски земјишта, кои имаат потреба од [[Environmental cleanup|расчистување на животната средина]] и [[Environmental remediation|санација]] . [[Primer (paint)|Групата Прајмер]] која содржи шествалентен хром сè уште е широко користена за [[Aerospace|воздушна]] и [[автомобил]]ска обработка.<ref>{{Наведена книга|title=Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man|last=Baselt|first=Randall C|date=2008|publisher=Biomedical Publications|isbn=978-0-9626523-7-0|edition=8|location=Foster City|pages=305–307}}</ref> Во 2010 година, [[Environmental Working Group|работната група]] за [[Environmental Working Group|животна средина ја]] тестираше водата за пиење во 35 американски градови во првата студија на национално ниво. Студијата открила мерлив хексавалентен хром во изворската вода од 31 од тестираните градови, со [[Norman, Oklahoma|Норман, Оклахома]], на врвот на листата; 25 градови имале нивоа кои го надминале предложениот лимит во Калифорнија.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/s/afp/healthusenvironmentpollutionwater|title=US water has large amounts of likely carcinogen: study|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223164916/http://news.yahoo.com/s/afp/healthusenvironmentpollutionwater|archive-date=23 December 2010|publisher=[[Yahoo News]]}}</ref> == Наводи == {{наводи}} <references group="б" /> {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на хромот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хром| ]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Безбедност и здравје при работа]] [[Категорија:Прехранбени минерали]] [[Категорија:Биологија и фармакологија на хемиските елементи]] [[Категорија:Тешки метали]] pmlgwtvmidcsedm0jylry49jmqvqgq8 0 22084 5561129 4889437 2026-05-18T11:49:16Z Dandarmkd 31127 5561129 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Аеродром | name = Аеродром „Св. Апостол Павле“ | nativename = Аеродром Охрид | image = OHD Ohrid, Macedonia PP1344415347.jpg | image-width = 250px | caption = Поглед на влезот на аеродромот | IATA = OHD | ICAO = LWOH | type = Јавен | owner = | operator = [[ТАВ Аеродроми]] | city-served = [[Охрид]] | location = [[Оровник]], [[Македонија]] | hub = | metric-elev = Yes | elevation-f = 2313 | elevation-m = 705 | website = {{URL|ohd.airports.com.mk}} | coordinates = <!-- {{Coord|41|10|48|N|020|44|32|E|type:airport}} --> | pushpin_map = Македонија | pushpin_label = OHD | pushpin_mapsize = 250px | pushpin_map_caption = Местоположба во Македонија | metric-rwy = Yes | r1-number = 02/20 | r1-length-f = 8366 | r1-length-m = 2550 | r1-surface = [[асфалт]] | stat-year = 2019 | stat1-header = Патници | stat1-data = 159072<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.exyuaviation.com/2018/01/macedonian-airports-post-record-results.html|title=Macedonian airports post record results|website=EX-YU Aviation News|accessdate=7 February 2018}}</ref> | footnotes = }} '''Охридскиот аеродром''' {{Airport codes|OHD|LWOH}} ('''Аеродром Охрид''') познат и како аеродром [[Апостол Павле]] е аеродром на [[Охрид]] и [[Струга]], [[Македонија]]. Аеродромот се наоѓа в [[Општина Дебрца]], на 2,5&nbsp;km од Струга и 5&nbsp;km од Охрид, долж магистралниот пат [[Охрид]]-[[Кичево]]-[[Скопје]]. Аеродромот во моментов има 8 паркинг позиции за авиони од комерцијалната и 5 паркинг позиции за авиони од генералната авијација на пристанишната платформа. Пристанишната зграда и другите аеродромски инфраструктурни објекти опслужуваат околу 60 000 патници и околу 1 000 операции на воздухоплови на годишно ниво. Основната причина за постоење на охридскиот аеродром е развој на туризмот во охридскиот туристички регион, како и алтернативен аеродром за летовите на [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]]. Аеродромските услуги на охридскиот аеродром ги користат многу странски авиокомпании. == Историја == [[File:StPaultheApostleAirport-2.jpg|thumb|220px|Аеродром Свети Апостол Павле]] Во својот развоен пат, од леталиште со тревни маневарски површини од сезонски карактер, наменето за одвивање на спортска, школска и комерцијална авијација во домашниот воздушен сообраќај во услови на надворешна видливост, до модерно, современо и афирмирано меѓународно воздухопловно пристаниште во рамките на глобалниот воздухопловен транспортен систем, Аеродром Охрид бележи развоен пат долг цели 53.5 години. Периодот на настанување и афирмација на охридскиот аеродром започнува со официјалното [[ЈАТ]]-ово изведување на првиот промотивен лет во комерцијалниот сообраќај на 5 јули 1953 и трае до почетокот на 1968 година, кога се започнати практичните активности околу модернизирање и реконструкција на аеродромот. Со промоцијата на новата воздушна туристичка линија на релација Белград - Скопје - Охрид, ЈАТ го вклучил охридскиот аеродром во сопствената домашна воздушна мрежа на аеродроми во тогашната југословенска заедница. Во втората половина на 60-тите години, со модернизацијата на флотата на авиониц во ЈАТ и со зголемувањето на физичкиот обем на сообраќајот, честопати било поставувано прашањето за потреба од модернизација и реконструкција на охридскиот аеродром. Активностите околу изнаоѓањето на реални можности за реализација на таквата идеја започнале уште кон крајот на 1965 година, а последната оперативна зона на стариот аеродром се одвивала во летниот период 1967 година. Практично, со почетокот на 1968 година завршува превиот развоен период на охридскиот аеродром. Во периодот од 1968 до 1970 година, согласно техничката документација за изградба на новиот аеродром, прво биле изведувани подготвителните работи околу приспособување на теренот на постојната аеродромска локација, а потоа биле започнати градежни работи врз изградба на нова асфалтно-полетно-слетна патека и другите маневарски површини, пристанишна платформа, пристанишна зграда, контролна кула, гаражи, трафостаница, паркинг простор, технички комплекс, приодни патишта, периметарска ограда и други инфраструктурни објекти. Старата пристанишна зграда била реконструирана, проширена и адаптирана за сместување на административните служби. По завршувањето на градежните работи, целиот аеродромски комплекс зафаќал површина од 640.850 м , од кои 29.350 м во надворешната (земска) страна, а 611.500 м во оградената (воздушна) страна на аеродромот. Асфалтната површина на полетно-слетната патека, спојниците, пристанишната платформа и сервисните патеки изнесувала околу 155.000 м. Потребите за стопанско поврзување на регионот во однос на пазарното опкружување во тогашната југословенска заедница, како и за користење на туристичките потенцијали за опслужното подрачје, биле поврзани со потребите за „совладување“ на патните дистанци во рамка на заедничката држава. Патните растојанија на Охрид до Белград (608км), Загреб (998км), Љубљана (1.136 км), Сараево (663км), Титоград (519км), Дубровник (686км), Сплит (884км) и другите потенцијални стопански и туристички центри, ги оправдувале погодностите во користењето на воздушниот транспорт за опслужното подрачје на аеродромот. Сепак, огромните потенцијали за развој на туризмот во опслужното подрачје на аеродромот го претставувале главниот адут и најважната причина за постоење на Аеродром Охрид. Периодот на осовременување и експанзија на охридскиот аеродром започнува со изведувањето на првиот промотивен лет од страна на чартер превозникот од Белград “Авиогенекс“ во комерцијалниот воздушен сообраќај на новоизградениот аеродром на 08.06.1970 година и ќе трае наредните дваесет години, до крајот на 1990 година. Вистинската експанзија во физичкиот обем на сообраќајот на Аеродром Охрид започнала во втората половина на 80-тите години, со интензивниот развој на стационарниот туризам во текот на летниот период на охридската ривиера. Голем број меѓународни туристи, пред сè од [[Холандија]], [[Германија]] и [[Велика Британија]], како и туристи од [[Словенија]] и [[Србија]], со што се потврдува фактот дека една од основните причини за постоење на охридскиот аеродром, можеби и најголемата, е развојот на туризмот во [[Македонија]]. Тоа го потврдуваат статистичките податоци за физичкиот обем на сообраќајот во периодот од 1970 до 1990 година; (во 1970 година се превезени 11 674 патници, реализирани се 308 операции на авиониц и 2.9 карго пратки; во 1990 година се превезени 67 811 патници, а реализирани се 1 298 операции на авиони и 119.9 карго пратки). Бројот на ваквите ,,туристички,, аеродроми во светот е голем, а познат е фактот дека повеќе од половината аеродроми во тогашна СФРЈ биле од таков вид: Дубровник, Сплит, Тиват, Риека, Пула, Пореч, Бања Лука, Охрид и други. Конечно, многу е логично за Аеродром Охрид да се зборува како за туристички аеродром, кога најголемиот туристички центар во Македонија се наоѓа во опслужното подрачје на аеродромот. Во период март-мај 1990 година е изведена реконструкција на полетно-слетната патека и другите маневарски површини на аеродромот. Меѓутоа, во 1990 и 1991 година, неколку настани и случувања од сферата на општественото, политичкото и економското живеење во просторите на заедничката држава, кои биле причина за огромни промени на регионален план, предизвикале големи промени во работењето и функционирањето и на охридскиот аеродром и всушност го одредиле преломниот момент во неговиот понатамошен развој. Практично, со тоа завршува вториот развоен период на Аеродромот Охрид. Без оглед на бројноста на домашните воздушни превозници и шареноликоста на нивната флота и без оглед на воспоставените воздушни релации кои ја поврзаа [[Република Македонија]] со светот, никој од нив не се обиде да направи посериозни напори за да го поврзе охридскиот аеродром со атрактивните меѓународни одредишта и да му ја врати „старата“ слава. Во периодот 1994-1995 година извршена е комплетна реконструкција и проширување на пристанишната зграда, со што се подобрени условите и зголемени можностите за ефикасно извршување на активностите околу регистрацијата на патниците и нивниот багаж. Во есента 1996 година извршено е проширување и осветлување на пристанишната платформа, со што се зголемени капацитетите и подобрени условите за безбедно, несметано и ефикасно прифаќање и отпрема на воздухопловите. Во текот на 1999 година оспособен е новиот складиштен и магацински простор, со што се подобрени условите за развој на карго дејноста на аеродромот. Во периодот март-јули 2004 година извршена е реконструкција на пистата на Аеродром Охрид од страна на УЦВП со користење на кредит од Европската банка за обнова и развој. Врз трендот на опаѓање на физичкиот обем на сообраќајот во последните години на Аеродром Охрид, значајно влијание имаа неколку битни објективни фактори: * политичката и воената криза во Република Македонија во 2001 година; * глобалните тектонски пореметувања во воздушниот сообраќај по случувањата на 11 септември 2001 година во САД; * отворањето на аеродромот во Приштина за одвивање и на цивилен воздушен сообраќај; * несредените односи помеѓу домашните превозници и другите релевантни субјекти во воздухопловниот транспортен систем во Македонија; * непостоење на долгорочна стратегија за развој на воздушниот сообраќај во Република Македонија; * непостоење на стратегија за развој на туризмот во Република Македонија и непреземање на организирани активности и мерки од страна на државата за заживување на меѓународните туристички движења во домашните туристички центри. * релативно ниското ниво на техничката и технолошката опременост на сообраќајните капацитети во пружањето на основните аеродромски услуги на Аеродром Охрид. == Авиопревозници и одредишта == {{Airport-dest-list |[[Arkia]] | '''Сезонски:''' [[Бен Гурион (аеродром)|Тел Авив-Бен Гурион]] |[[Brussels Airlines]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Брисел|Брисел]] |[[Corendon Dutch Airlines]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Амстердам|Амстердам]], [[Аеродром Мастрихт Ахен|Мастрихт/Ахен]] |[[Enter Air]]| '''Сезонски чартер:''' [[Варшавски аеродром Шопен|Варшава-Шопен]] |[[Helvetic Airways]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Цирих|Цирих]] |[[Nordica (airline)|Nordica]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Талин|Талин]] |[[Onur Air]] | '''Сезонски:''' [[Аеродром Истанбул Ататурк|Истанбул–Ататурк]] |{{nowrap|[[TUI fly Netherlands]]}} | '''Сезонски:''' [[Аеродром Амстердам|Амстердам]], [[Аеродром Ајндховен|Ајндховен]] |[[Wizz Air]] | [[Евроаеродром Базел—Милуз—Фрајбург|Базел/Милуз]], [[Аеродром Виена|Виена]] <br>'''Сезонски:''' [[Аеродром Лутон|Лондон–Лутон]] }} ==Статистика== {{Аеродром-статистика|iata=OHD}} Бројот на патниците на Охридскиот аеродром се прикажани во следната табела: {| class="wikitable" |- bgcolor=lightgrey !width="150"|Година !width="150"|Патници !width="150"|Промена |- |1990 |67,811 | |- |1991 |60,440 |{{decrease}}10,9% |- |1992 |34,344 |{{decrease}}43,2% |- |1993 |48,022 |{{increase}}39,8% |- |1994 |18,681 |{{decrease}}61,1% |- |1995 |39,270 |{{increase}}110,2% |- |1996 |104,229 |{{increase}}165,4% |- |1997 |42,544 |{{decrease}}59,2% |- |1998 |55,417 |{{increase}}30,3% |- |1999 |74,497 |{{increase}}34,4% |- |2000 |65,941 |{{decrease}}11,5% |- |2001 |53,954 |{{decrease}}18,2% |- |2002 |60,209 |{{increase}}11,6% |- |2003 |51,082 |{{decrease}}15,5% |- |2004 |32,309 |{{decrease}}36,8% |- |2005 |53,901 |{{increase}}66,8% |- |2006 |50,336 |{{decrease}}6,6% |- |2007 |45,515 |{{decrease}}9,6% |- |2008 |44,413 |{{decrease}}2,4% |- |2009 |33,873 |{{decrease}}23,7% |- |2010 |14,095 |{{decrease}}58,4% |- |2011 |78,246 |{{increase}}455,1% |- |2012 |84,736 |{{increase}}8,3% |- |2013 |83,060 |{{decrease}}2,0% |- |2014 |69,984 |{{decrease}}15,7% |- |2015 |107,916 |{{increase}}54,2% |- |2016(01.01-31.08) |104,998 |{{increase}}44,4% |- |} == Установи и услуги == Катеринг за авионските [[фри-шоп]]ови (на ARR и DEP), обработка на протоколи, CIP (бизнис), телефон и факс, телефонски картички, царинска и имиграциона контрола, полициско обезбедување (24 часа), аеродромско обезбедување (24 часа), продавница за сувенири, менувачница, ресторан во AD (100 оброци на час), установи за паркинг на такси и автомобили (70 автомобили + 3 автобуси), установи за справување со товар (простор за складирање на товар 340 m²) и патнички капацитет од 300 луѓе на час. == Историја на несреќи == На 20 ноември 1993 авион од типот [[Yakovlev Yak-42|Yak 42D]] на [[Авиоимпекс]] се срушил во близина на аеродромот. Леталото било на пат од Женева кон Скопје, но било пренасочено кон Охрид поради лошите временски услови на аеродромот во Скопје. При слетувањето, леталото се срушило на планината Тројани близу Охрид. Сите осум членови на екипажот, и 115 од 116-те патници загинале. Единствениот преживеан патник им подлегнал на повредите неколку дена подоцна во охридската болница. == Извори == <references/> 2. http://ohd.airports.com.mk/ == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.airports.com.mk Домашна страница на македонски аеродроми] * {{WAD|LWOH}} {{Аеродроми во Македонија}} [[Категорија:Аеродроми во Македонија|Охрид]] [[Категорија:Економија на Охрид]] [[Категорија:Општина Дебрца]] 2wai9lv05hni3kj6k7idllk9u81rctj 0 26541 5560925 5421659 2026-05-17T23:16:52Z Buli 2648 5560925 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Михаил Бакунин | портрет = Mikhail Bakunin Nader (3x4 cropped).jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|30|мај|1814}} | роден-место = {{роден во|Прјамухино}}, [[Русија]] | починал-дата = {{починал на|1|јули|1876}} | починал-место = {{починал во|Берн}}, [[Швајцарија]] | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = Анархистички револуционер и политички есеист. | сопружник = | родители = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Михаил Александрович Бакунин''' ({{langx|ru|Михаил Александрович Бакунин}}; [[30 мај]] [[1814]] – [[1 јули]] [[1876]]) — прочуен револуционер и еден од „татковците“ на современиот [[анархизам]]. == Рани години == Михаил Александрович Бакунин е роден во [[1814]] во [[аристократија|аристократско]] семејство во селото Прјамухино помеѓу [[Торжок]] и [[Кувшиново]], во [[Твер]]ската губернија, северозападно од [[Москва]]. На возраст од 14 години оди во [[Петроград]], каде што се здобива со воена обука при Универзитетот за артилерија. Ги завршува студиите во [[1832]] година, а во [[1834]] е назначен за помлад офицер во Руската Царска Гарда и бил испратен во [[Минск]] и [[Гардинас]] во [[Литванија]] (денес [[Белорусија]]). Тоа лето, Бакунин се најде во семејна расправија, каде што ја зазема страната на сестра си, која се бунтува поради несреќниот брак. И покрај желбите на татка си да продолжи во воената или цивилната служба, Бакунин оди во [[Москва]] со надеж дека ќе студира [[филозофија]]. == Интерес за филозофијата == Во [[Москва]], Бакунин брзо се стекнува со пријатели кои се поранешни универзитетски студенти и се ангажира во систематска студија за идеалистичката [[филозофија]], групирана околу поетот [[Николај Станкевич]],<center>{{quotation|„ ''храбриот пионер кој го отвори широкиот и плоден континент на германската [[метафизика]] кон руската мисла''“<br />|E. H. Carr}}</center>. Филозофијата на [[Имануел Кант]] од почетокот зазема централно место во нивните студии, потоа следел [[Шелинг]], [[Фихте]] и [[Хегел]]. Во есента [[1835]], Бакунин започна со формирање на филозофски кружок во неговиот роден град Прјамухино. Во [[1836]], Бакунин се враќа во [[Москва]], каде што објавува преводи од Фихте како ''Some Lectures Concerning the Scholar's Vocation'' и ''The Way to a Blessed Life'', која патем стана негова омилена книга. Со Станкевич тој исто така го чита [[Гете]], Шилер, Жан Пол и Хофман. Тој имаше големо влијание од Хегел. За време на овој период тој се запознава со социјалистите [[Александар Херцен]] и [[Николај Огарев]], како и славофилите [[Константин Аксаков]] и [[Петар Чадаев]]. Во овој период тој почнува да ги развива своите пансловенски погледи. == Студирање во Германија == По долги расправии со својот татко, Бакунин оди во [[Берлин]] во [[1840]] година и ги слуша предавањата на [[Фридрих Шелинг|Фридрих Вилхелм Јозеф фон Шелинг]]. Неговиот тогашен план беше да стане универзитетски професор („свештеник на вистината“, според него), но тој набрзо им се придружи на радикални студенти на таканаречената “хегелијанска левица”, со што се придружи и на социјалистичкото движење во Берлин. По три семестри изминати во Берлин Бакунин оди во [[Дрезден]] каде се спријателува со [[Арнолд Руге]]. Тука го чита делото ''Der Sozialismus und Kommunismus des heutigen Frankreich'' на [[Лоренц фон Штајн]] со што ја разгорува страста за социјализмот. Тој ги напушта своите интереси во академската кариера, посветувајќи се повеќе време на промовирање на [[револуција]]. Руската влада, која станува свесна за неговиот [[радикализам]], му наредува да се врати во Русија. По неговото одбивање, неговата [[сопственост]] била конфискувана. Тој отишол со Георг Хервег во [[Цирих]], [[Швајцарија]]. == Швајцарија, Брисел и Париз == За време на шест-месечниот престој во [[Цирих]], се поврзува со германскиот [[комунист]] [[Вилхелм Вајтлинг]]. Сè до [[1848]] тој остана во добри односи со германските комунисти, повремено нарекувајќи се себеси комунист и пишувајќи статии за комунизмот во ''Schweitzerische Republikaner.'' Се пресели во [[Женева]] кратко по апсењето на Вајтлинг. Неговото име често се споменувало во материјалите на Вајтлинг кои беа запленети од полицијата. Овие извештаи стигнаа до царската полиција. Рускиот амбасадор во Берн, му нареди на Бакунин да се врати во [[Русија]], но наместо тоа тој отиде во [[Брисел]], каде запозна многу водечки полски националисти, како [[Јоаким Лелевел]]. Тој се судри со нив за нивното барање за историска [[Полска]] со границите од [[1776]], тој го бранел правото за [[автономија]] на не-Полјаците во истите територии. Тој исто така не го поддржувал нивниот [[клерикализам]], а пак тие не ги поддржуваа неговите повици за [[еманципација]] на селанството. Во [[1844]] Бакунин оди во [[Париз]], во тоа време центар на европскиот [[радикализам]]. Тој остварува контакти со [[Карл Маркс]] и со анархистот [[Пјер Жозеф Прудон]], кој го импресионира многу. Во декември [[1844]], царот [[Николај I]] потпишува декрет за укинување на привилегиите на Бакунин како благородник, забранувајќи му ги граѓанските права, конфискувајќи ја неговата земја во Русија и прогонувајќи го во доживотно прогонство во [[Сибир]], ако го фатат. Тој реплицира со долго писмо во ''La Réforme,'' каде го нарекува царот деспот и бара [[демократија]] во [[Русија]] и [[Полска]]. Во март [[1846]] во друго писмо во ''the Constitutionel'' ја брани [[Полска]], следејќи ги репресиите од католиците таму. Некои полски бегалци од [[Краков]], по поразот од востанието таму, го поканија да зборува на состанокот во ноември [[1847]] по повод полското востание од [[1830]] година. Во неговиот говор Бакунин повикува за сојузништво помеѓу полскиот и рускиот народ против царот. Како резултат на сето тоа, тој бил избркан од [[Франција]], по што повторно отиде во [[Брисел]]. == Панславизам и револуцијата == Обидот на Бакунин да ги вовлече Александар Херцен и [[Висарион Белински]] во заговорничка акција за револуција во Русија беше неуспешен. Во Брисел, Бакунин ги обнови контактите со револуционерните Полјаци и со [[Карл Маркс]]. Тој одржа говор на состанок организиран од Лелевел во февруари [[1848]] за големата иднина на Словените. Во меѓувреме руската амбасада пушта гласини дека Бакунин е руски агент. Како што револуционерното движење избиваше на површина, Бакунин е екстатичен, и покрај разочарувањето од фактот дека малку работи се случуваат во Русија. Бакунин обезбеди средства од социјалисти како [[Фердинанд Флокон]], [[Луј Блан]], [[Александар Огуст Ледри Ролан]] и [[Алберт Ловриер]], за проект за Словенска федерација и ослободување на оние кои беа под пруска, австроунгарска и турска власт. Тој ја напушта [[Германија]] патувајќи преку Баден до Франкфурт и Келн. Тој ја поддржа ''Германската Демократска Легија'' предводена од Хервег. Тој ги влоши односите со Маркс, поради последната критика на Маркс за Хервег. Многу подоцна, во [[1871]], Бакунин ќе запише: <center>{{quotation|„''Јас морам отворено да признаам дека во оваа контроверзна ситуација Маркс и Енгелс беа во право. Тие го нападнаа Хервег на лична основа кога тој не беше таму да се брани. Се конфронтирав со нив лице в лице, каде жестоко го бранев Хервег, и тогаш започнаа нашите заемни антипатии''”.}}</center> Тој отиде во [[Берлин]], но беше спречен од полицијата да оди во Посен, дел од [[Полска]] кој беше окупиран од [[Прусија]], каде што се будеше националната свест на народот таму. Така Бакунин отиде во [[Лајпциг]] и Бреслав, потоа во [[Прага]] каде зема учество во ''Првиот пансловенски конгрес''. Тој се врати во Бреслав, каде Маркс го реобјави тврдењето дека Бакунин е царски агент, тврдејќи дека [[Жорж Санд]] имал доказ. Маркс ја повлекува изјавата по одбраната на Жорж Санд на Бакунин. Бакунин го објавува неговиот ''Апел до Словените'' есента [[1848]], каде предлага на обединување на револуционерите [[Словени]] со Унгарците, Италијанците и Германците со цел да ги отфрлат трите главни автократии во [[Европа]] како Руската Империја, Австроунгарското Царство и Кралството [[Прусија]]. Бакунин одигра важна улога во Мајското востание во [[Дрезден]] [[1849]] година, помагајќи да се организира одбраната на барикадите од пруските војски, заедно со [[Рихард Вагнер]] и [[Вилхелм Хајне]]. Го заробија во Хемниц и го држеа тринаесет месеци пред да биде осуден на смрт од страна на властите во [[Саксонија]]. Бидејќи беше баран и од властите на [[Австрија]] и [[Русија]], пресудата се смени во доживотен [[затвор]]. Во јуни [[1850]], го предаваат на властите од Австрија. Единаесет месеци подоцна, тој повторно е осуден на [[смртна казна]] и повторно казната се менува во доживотен затвор. Конечно во мај [[1851]], Бакунин е предаден на властите во Русија. == Затвор, признание и егзил == Бакунин е однесен во тврдината Св. Петар и Св. Павле. Беше посетен од страна на грофот Орлов, емисар на царот, кој му предлага да напише изјава која ќе го стави Бакунин, како духовно така и физички, во рацете на Руската држава. Бакунин му пишува на царот: <center>{{quotation|„''Го сакате моето признание. Но, мора да знаете дека грешникот не е обврзан да ги открива не-делата на другите. Јас ја имам само честа и совеста дека никогаш не сум ги предал оние кои ми веруваат, и ете затоа нема да ви дадам имиња.''“}}</center> Читајќи го писмото царот [[Николај I]] забележува:<center>{{quotation|„''Тој е добар човек, полн со дух, но е опасен и ние не треба да престанеме да го набљудуваме.''“}}</center>Ова признание е прилично контраверзно. Постојат и поинакви толкувања на истото. По три години во занданите на тврдината Св. Петар и Св. Павле, тој поминува уште четири години во замокот Слиселбург. Тука, тој пати од болест на забите кои му паѓаат како резултат на исхраната. Тој подоцна вели дека нашол одредено олеснување од ментална гледна точка во легендата за [[Прометеј]]. Ужасните услови во кои се наоѓа, како и долгото време поминато во затвор, имплицираат да тој побара од брат му да го снабди со отров. По смртта на Николај I, новиот цар [[Александар II]] лично го брише од листата за амнестија. Во февруари [[1857]], неговата мајка молејќи го царот успева да го прогонат во перманентен егзил, во сибирскиот град [[Томск]]. == Животот во Сибир == За речиси неполна година по пристигнувањето во [[Томск]], Бакунин се жени со [[Антонија Квијатковска]], ќерка на полски трговец. Во август [[1858]] Бакунин е посетен од негов втор братучед, грофот [[Николај Муравјов-Амурски]], кој е гувернер на Источен Сибир десетина години. Муравјов бил либерал, а Бакунин како негов роднина му станал омилен. Во пролетта 1859, Муравјов му помага на Бакунин за работа која ќе му овозможи на Бакунин да се пресели со сопругата во [[Иркутск]], главен административен и културен центар на [[Источен Сибир]] во тоа време. Тоа му овозможува на Бакунин да биде дел од круг на луѓе чии политички дискусии се позиционирани во колонијалниот штаб на Муравјов. Негодувајќи од третманот на [[Петроград]] спрема колонијата, која се користи како отпад за бунтовници од страна на бирократите во [[Петроград]], се појави предлог за Соединети Држави на Сибир, независни од [[Русија]], како примерот со [[Соединетите Американски Држави]]. Во тој круг на луѓе беа: Кукел кој е шеф на персоналот на Муравјов, инаку поврзан со [[Петар Кропоткин]] и кој ги има сите дела на [[Александар Херцен]], потоа цивилниот гувернер Изволски, заменикот и можен наследник на Муравјов генералот [[Александар Додуков-Корсаков]]. Кога Херцен го критикува Муравјов во ''The Bell'', Бакунин ревносно го брани Муравјов. Благодарение на влијанието на Муравјов, Бакунин заработуваше 2000 рубљи годишно без да работи нешто конкретно. Сепак, Муравјов беше присилен да се повлече од позицијата како генерален гувернер, делумно поради неговите либерални погледи, делумно поради стравувањата на [[Петроград]] дека тој може да му донесе независност на Сибир. Така на таа позиција доаѓа Корсаков, кој на Бакунин му дава писмо за да може да патува на било кој брод на реката Амур под услов да се врати кога ќе пристигне мразот. == Бегство од егзил и враќање во Европа преку Јапонија и Америка == На [[5 јуни]] [[1861]], Бакунин го напушти [[Иркутск]] како сибирски трговец кој патува до [[Николаевск]]. Веќе на [[17 јули]] тој се наоѓа на рускиот воен брод ''Стерлок'', а на пристаништето Олга, Бакунин ќе успее да го убеди американскиот капетан на бродот ''SS Vickery'' да го качи на бродот. На [[6 август]] тој се наоѓа во [[Хакодате]] на јапонскиот остров [[Хокаидо]], а потоа оди во [[Јокохама]]. Во [[Јапонија]] Бакунин се најде со [[Вилхелм Хајне]]. Тој исто така се сретна со германскиот ботаничар [[Филип Франц фон Зиболд]] кој пак беше инволвиран во отворање на [[Јапонија]] кон Европејците, особено кон Русите и Холанѓаните, но беше и пријател на Муравјов. Тој ја напушта [[Јапонија]] од [[Канагава]] како еден од деветнаесетмината патници на бродот ''SS Carrington'' меѓу кои беа Хајне, П. Ф. Кое и [[Жозеф Хеко]]. Хеко изигра многу важна улога осум години подоцна во советување на [[Кидо Такајоши]] и [[Ито Хиробуми]] за време на отфлањето на феудалниот шогунат [[Токугава]]. Тие пристигнаа во [[Сан Франциско]] на 15 октомври. Во периодот пред да се изградат транс-континенталните железнички пруги, најбрзиот пат до [[Њујорк]] беше преку [[Панама]], по тој пат Бакунин пристигна во Њујорк. Во [[Бостон]] тој ја посети [[Керол Форстер]], приврзаник на [[Лудвик Миерославски]] за време на револуцијата од [[1848]] во [[Париз]], а се сретна и со Фридрих Кап кој исто така беше ветеран од таа револуција. Тој потоа отплови за [[Ливерпул]] од каде пак продолжи за [[Лондон]] за да се види со Херцен. == Враќање кон револуционерниот активизам == По пристигнувањето во [[Европа]], Бакунин веднаш се поврза со револуционерното движење. Тој во [[1863]] се придружи на револуционерната експедиција што требаше да ја помогне полската инсурекција против царот, но по поразот Бакунин оди во [[Шведска]]. Во [[1864]] тој допатува во [[Италија]] каде почнува да ги развива своите анархистички идеи. Тој го зачна планот за формирање на тајна организација на револуционери кои ќе продолжат со пропагандата и подготовките за директна акција. Тој регрутираше Италијанци, Французи, Скандинавци, Словени во ''Интернационалното Братство'', познато и како ''Алијанса на Револуционерни Социјалисти''. До јули [[1866]] тој ги информираше [[Херцен]] и [[Огарев]] за плодовите на својата работа за претходните две години. Неговото тајно друштво имаше членови од [[Шведска]], [[Норвешка]], [[Данска]], [[Белгија]], [[Англија]], [[Франција]], [[Шпанија]], [[Полска]] и [[Русија]]. Во неговото дело „[[Револуционерен катехизам]]“ од [[1866]], тој се спротивставува на религијата и државата, и предлага: <center>{{quotation|„''апсолутно отфрлање на секаков авторитет вклучувајќи го и оној каде што се жртвува слободата за сметка на државата.''“}}</center> == Лига за Мир и Слобода == За време на периодот од [[1867]] до [[1868]], Бакунин одговори на повикот на [[Емил Аколас]] со инволвирање во ''Лигата за Мир и Слобода'', за која напиша подолг есеј наречен ''Федерализам, Социјализам и Антитеологизам''. Тој тука предлага федерален [[социјализам]], и се заснова на делата на Прудон. Тој ја поддржува слободата за здружување и правото на [[сецесија]] на секоја единка од федерацијата, но потенцира дека:<center>{{quotation|„ ''Слободата без социјализам е привилегија, неправда; социјализам без слобода е ропство и бруталност.'' “}}</center> Бакунин одигра проминентна улога на Женевската Конференција (септември [[1867]]) и влезе во Централниот Комитет. На основачката конференција присуствуваа околу 6000 луѓе. На конгресот на Лигата во Берн [[1868]] тој како и социјалистите [[Елизе Реклу]], [[Аристид Реј]], [[Жаклард]], [[Џузепе Фанели]], [[Н. Јуковски]], [[В. Мрачковски]] и некои други го сочинуваа малцинството. Тие се отцепија од Лигата и ја создадоа [[Интернационална Алијанса на Социјалистичка Демократија]] која имаше усвоено револуционерна социјалистичка програма. == Првата Интернационала и ширењето на анархистичкото движење == Во [[1868]], Бакунин се приклучи на женевската секција на [[Прва Интернационала|Првата Интернационала]], каде тој беше многу активен сè додека не беше избркан од Интернационалата од страна на [[Карл Маркс]] и неговите следбеници на Хашкиот конгрес во [[1872]]. Во [[1869]] на Социјал Демократската Алијанса не и беше дозволено за влезе во Првата Интернационала, врз основа на аргументите дека и самата организација е меѓународна организација, со што само на национални организации им беше дозволено членство. Алијансата се распадна на помали групи кои се придружија на Интернационалата посебно. Помеѓу [[1869]] и [[1870]], Бакунин се поврзува со револуционерот [[Сергеј Нечаев]]. Сепак Бакунин ги раскинува врските со Нечаев поради језуитските методи на истиот, каде сите средства се оправдани за да се постигнат целите на револуцијата. Во [[1870]] Бакунин беше водач на востанието во [[Лион]] кое беше засновано на принципи кои ќе се јават подоцна на [[Париската комуна|Париската Комуна]], повикувајќи на општо востание како реакција на падот на владата на [[Франција]] за време на Француско-Пруската војна, со цел да се трансформира империјалистичката војна во социјална револуција. Во неговите писма до еден французин за моменталната криза, тој цели кон алијанса на работничката класа и селанството: <center>{{quotation|„''ние мора да ги шириме нашите принципи, не со зборови туку со дела, бидејќи ова е најпопуларна и најпотентена и најнеодолива форма на пропаганда.''“}}</center> Бакунин беше силен поддржувач на Париската Комуна од [[1871]], која беше брутално задушена од француската влада. Тој ја гледаше комуната пред сè како „''бунт против државата''“ и предлагаше не само напуштање на државата, туку и напуштање на револуционерното диктаторство. Во серија памфлети, тој ја бранеше Комуната и Првата Интернационала од италијанскиот националист [[Џузепе Мацини]], со што ги привлече италијанските републиканци во Интернационалата и кон каузата за револуционерен [[социјализам]]. Несогласувањата на Бакунин со Маркс, што го предизвикаа исклучувањето на Бакунин од Интернационалата во [[1872]], ги илустрираа растечките разлики помеѓу анти-авторитарците, кои се залагаа за директна револуционерна акција и организација на работниците со цел да се напушти државата и капитализмот, и социјал-демократите во сојуз со Маркс, кои се залагаа за освојување на политичката моќ од страна на работничката класа. Анти-авторитарците создадоа нивна Интернационала на конгресот во St. Imier и ја усвоија револуционерната анархистичка програма. Иако Бакунин ги прифати анализите на класата на Маркс и економските теории што се однесуваа за капитализмот, со што го признава и „генијот на Маркс“, тој го сметаше Маркс за арогантен и неговите методи ги сметаше за опасни за социјалната револуција. Бакунин исто така го критикуваше „авторитарниот социјализам“ ([[марксизам]]) и концептот на [[диктатура на пролетеријатот]]. <center>{{quotation|„''Ако ја земете најуспешната револуција и ја фокусирате кон апсолутната моќ, за помалку од една година би била полоша од самиот цар''“}}</center> Бакунин се повлекува во [[Лугано]] во [[1873]], и умира во [[Берн]] на 13 јуни [[1876]] година. == Политички убедувања == Политичките убедувања на Бакунин одбиваа секаков вид на владеачки системи, почнувајќи од идејата за бог. Тој во ''Dieu et l’Etat''(Господ и Државата) напиша: <center>{{quotation|„''Слободата на човекот се состои само во тоа што тој се потчинува на законите на природата бидејќи самиот ги препознава како такви, а не бидејќи тие беа наметнати над него од нечија надворешна волја без разлика дали таа волја е човечка, божествена, колективна или пак поединечна.''“}}</center> Бакунин исто така ја одбива и позицијата на привилегираната класа: <center>{{quotation|„''чудното кај привилегијата и секоја привилегирана позиција е убивањето на интелектот и срцето кај човекот. Привилегираниот човек, без разлика дали е привилегиран политички или економски, е човек со изопачени интелект и срце''“}}</center> Политичките убедувања на Бакунин се засновани на неколку меѓусебно поврзани концепти како: слободата, социјализмот, анти-теизмот и материјализмот. Тој исто така разви и прецизна критика за марксизмот, предвидувајќи дека ако марксистите ја заземат моќта во свои раце, тие ќе создадат партиска диктатура:<center>{{quotation|„''уште поопасно, бидејќи претставува лажен израз за волјата на народот''“.}}</center> == Критика за марксизмот == Несогласувањето помеѓу Михаил Бакунин и [[Карл Маркс]] ги потенцираше разликите помеѓу анархизмот и [[марксизам|марксизмот]]. Бакунин решително се спротивставуваше на оние аспекти од марксизмот што гледаа кон контрола на [[држава]]та. Тој напиша:<center>{{quotation| „''Тие(марксистите) тврдат дека само диктатурата - нивната [[диктатура]], се разбира - може да ја создава волјата на народот, додека нашиот одговор на ова е: Секоја диктатура нема да има друга цел освен онаа на само-обновување и може да наметне само ропство на луѓето кои ќе го толерираат тоа; слободата може да се создаде само со слобода, т.е. со универзален бунт од страна на луѓето и слободните организации на работните маси од дното па нагоре.''“}}</center> Додека и анархистите и марксистите ја делат истата цел, создавање на слободно, егалитарно општество без класи и без [[влада]], тие не се согласуваат на начинот како да се постигне таа цел. Анархистите веруваат дека општество без држави и без класи треба да биде воспоставено преку директната акција на масите, кулминирајќи со социјална револуција и одбивање на каква било преодна фаза како [[диктатура на пролетаријатот]], бидејќи таквата диктатура ќе стане само-обновлива. За Бакунин, фундаменталната контрадикција е дека за марксистите,<center>{{quotation| „''анархизмот или слободата е целта, додека државата и диктаторството се средствата, па така за да се ослободат масите, тие мора прво да бидат поробени.''“}}</center> Сепак Бакунин напиша за средбата со Маркс во [[1844]]:<center>{{quotation| „''Што се однесува до учењето, Маркс беше и уште е неспоредливо понапреден од мене. Јас тогаш не знаев ништо за политичка економија, јас сѐ уште се немам ослободено од метафизичките опсервации... Тој ме нарече сентиментален идеалист и беше во право...''“}}</center> Бакунин сметаше дека економската анализа на Маркс е многу корисна и започна да го преведува „Капиталот“ на [[руски јазик]]. За возврат, Маркс напишал за бунтовниците од дрезденската инсурекција од [[1848]]: <center>{{quotation|„''Во рускиот бегалец Мухаил Бакунин тие видоа способен водач кој размислува со ладна глава.''“}}</center> Маркс му пишал на Енгелс за средбата со Бакунин во [[1864]] по бегството од [[Сибир]] велејќи: <center>„''Во целост тој е еден од неколкумината со кој јас не сум ги уназадил односите по 16 години, туку сум ги развил уште повеќе.''“</center> Бакунин сметаше дека: <center>{{quotation|„''државата отсекогаш била патрон на некоја привилегирана класа: свештеничка класа, аристократска класа, буржоаска класа. Конечно кога сите други класи ќе се поништат самите, тогаш државата ќе стане патрон на бирократската класа, а потоа ќе падне или ако сакате ќе се воздигне на позицијата на машината.''“}}</center> Сепак, Маркс и Енгелс имале критички однос кон ставовите на Бакунин. На пример, во Марксовото писмо до Ф. Болте од 23 ноември 1871 година, Маркс ја опишува програмата на Бакунин со следниве зборови: „Неговата програма беше некаква смеса површно насобрана од сите страни — еднаквост на класите (!), укинување на правото на наследството како појдовна точка на социјалното движење (сен-симонистичка глупост), атеизам кој на членовите на Интернационалата им се наметнува како догма итн., а како главна догма (прудонистичкото) воздржување од учествување во политичкото движење.“<ref>Фридрих Енгелс, ''Лудвиг Фојербах и крај класичне немачке филозофије''. Култура: Београд, 1947, стр. 63.</ref> == Дела на Бакунин == * Реакцијата во Германија, 1842 * По повод 17-годишнината од полското востание, 1847 * Апел до Словените, 1848 * Исповед до царот Николај I, 1851 * Писмо до Херцен и Огарев, 3 октомври 1861 * Писмо до Херцен и Огарев, 1861 * Писмо до Херцен и Огарев, 1861 * Проект декларација за полскиот народ, 1861 * Каде стојам јас, 1862 * Писмо до Херцен и Огарев, 17 август 1863 * Револуционерен катехизам, 1866 * Национален катехизам, 1866 * За основањето на Работничката Интернационала * Моќта најдобро корумпира, 1867 * Работниците и Сфингата, 1867 * Солидарност во Слободата: Патот на работниците до Слободата, 1867 * Федерализам, Социјализам, Анти-Теологизам, 1867 * Четири писма до другарите од Locle и Chaux-De-Fonds, 1869 * Програма на Интернационалната Алијанса за Социјалистичка Демократија, октомври 1868 * За образованието, јули 1869 * Политиката на Интернационалната Работничка Асоцијација, август 1869 * Програма на Интернационалното Братство, 1869 * Политика на Советот, 1869 * Организацијата на Интернационалата, 1869 * За Универзалното Гласање, 1870 * Црвената Асоцијација, 1870 * Класна Војна, 1870 * Германската Криза, 1870 * За Социјалната Промена, 1870 * Писмо до Алберт Ричард, 1870 * Писмо до еден францизин за сегашната криза, 1870 * Бог и Државата, 1871 * Бог или Труд: Двата кампа * Комуната, Црквата и Државата * Што е авторитет?, 1871 * Човек, Општество и Слобода, 1871 * Политики и Државата, 1871 * Спомени за Маркс и Енгелс, 1869-71 * Марксизам, Слобода и Државата, 1870-72 * За програмата на Алијансата, 1871 * Париската Комуна и идејата за Држава, 1871 * Капиталистичкиот Систем, 1871 * Писмо до La Liberté, 1872 * За Интернационалата и Карл Маркс, 1872 * Државност и Анархија, 1873 * Теоријата на Русо за Државата * Етика: Моралност на Државата * Бездржавен Социјализам: Анархизам * Писмо до другарите од Јурската Федерација, 1873 * Писмо до Élisée Reclus, 1875 == Надворешни врски == * [http://anarhija.freediscussions.net/html-h31.htm „Бездржавен социјализам: Анархизам“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513051803/http://anarhija.freediscussions.net/html-h31.htm |date=2010-05-13 }} {{mk}} * [http://anarhija.freediscussions.net/html-h29.htm „Организацијата на Првата Интернационала“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100513030230/http://anarhija.freediscussions.net/html-h29.htm |date=2010-05-13 }} {{mk}} * [http://www.teror13.anarhija.org/tekstovi/00010.html „Неморалноста на државата“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081007015951/http://www.teror13.anarhija.org/tekstovi/00010.html |date=2008-10-07 }} {{mk}} * [http://www.teror13.anarhija.org/tekstovi/00013.html „Моите ставови“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081007015915/http://www.teror13.anarhija.org/tekstovi/00013.html |date=2008-10-07 }} {{mk}} * [http://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/index.htm Архива на делата на Бакунин] {{en}} {{Анархизам}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бакунин}} [[Категорија:Атеистички филозофи]] [[Категорија:Руски анархисти]] [[Категорија:Руски филозофи]] [[Категорија:Руски атеисти]] [[Категорија:Руски револуционери]] [[Категорија:Теоретичари на анархизмот]] [[Категорија:Анархисти]] [[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]] [[Категорија:Афористи]] aecryu6xda0izbam8xhipsnn6ldrpcy 0 26859 5561000 5559115 2026-05-18T08:19:13Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5561000 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = Мирислива цедрела | image = Cedrela odorata foliage.jpg | status = VU | status_system = IUCN2.3 | status_ref = &nbsp;<ref>{{IUCN2010 |assessors=Americas Regional Workshop |year=1998 |id=32292 |title=Cedrela odorata |downloaded=12 декември 2012 |version=2012.2}}</ref> | regnum = [[Растенија]] | unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] | unranked_classis = [[Евдикоти]] | unranked_ordo = [[Розиди]] | ordo = [[Сапуновидни]] | familia = [[Махагонии]] | genus = [[Цедрела]] | species = '''Мирислива цедрела''' | binomial = ''Cedrela odorata'' | binomial_authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Мирисливата цедрела''' ({{науч|Cedrela odorata}}) е истополово [[листопадно растение|полулистопадно дрво]] со височина од 10 до 30 м. Стеблото има дебела сивкасто-кафена кора, со надолжна неправилна гранулација. Има пересто распоредени сложени листови, групирани кон крајот на гранките, и се со должина од 15 до 50 см, со парови ливчиња од срповиден, ланцеолатен до долгнавест облик, 7-15 x 3-5 см по должина, а основата е косо засечена и несиметрична. Растението се нарекува и наречена и „шпански кедар“ или „мексикански кедар“, иако не е сродно со [[кедар]]от (''Cedrus''). Растението се користи за добивање [[мед]] во [[пчеларство]]то, а во [[дрвна индустрија|дрвната индустрија]] се користи за изработка на [[хумидор]]и или [[фурнир]] за обвиткување на поединечни [[пура|пури]]. == Поврзано == * [[Кедар]] — сосем друго растение * [[Хумидор]] * [[Список на медоносни растенија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Cedrela odorata|Мирислива цедрела}} * {{EOL|581911}} * [http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/silvics_manual/volume_2/cedrela/ordota.htm Мирислива цедрела (Cedro hembra)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160614090310/http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/silvics_manual/volume_2/cedrela/ordota.htm |date=2016-06-14 }} — Североисточна шумарска област на САД {{en}} [[Категорија:Махагонии]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]] 5lhkqrg2v81x8f3xaqvr9s4e9n6ohrn 0 27304 5560827 4858316 2026-05-17T17:09:19Z Andrew012p 85224 5560827 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = А сега, нешто сосема различно | image = Somethingdifferent.jpg | caption = ДВД обвивка на ''А сега, нешто сосема различно'' | director = Јан МекНотон | producer = Патришта Кејси | executive producer = Виктор Лаунс | writer = [[Греам Чепмен]]<br />[[Џон Клиз]]<br />[[Тери Гилијам]]<br />[[Ерик Ајдл]]<br />[[Тери Џонс]]<br />[[Мајкл Палин]] | starring = Греам Чепмен<br />Џон Клиз<br />Тери Гилијам<br />Ерик Ајдл<br />Тери Џонс<br />Мајкл Палин<br />Керол Кливленд<br />Кони Бут<br />Лесли Џад | music = Даглас Гемли<br />Фред Томлинсон<br />Мајкл Палин<br />Тери Џонс | cinematography = Дејвид Мјур | editing = Том Нобл | distributor = [[Columbia Pictures]] ([[САД]]) | released = [[28 септември]] [[1971]]<ref>McCall, Douglas (2013-11-12). Monty Python: A Chronology, 1969-2012, 2d ed. p18. McFarland. {{ISBN|9780786478118}}.</ref><br />[[22 август]] [[1972]] | runtime = 85 минути | language = [[Англиски јазик|Англиски]] | preceded_by = <small>[[Летечкиот Циркус на Монти Пајтон]]<small> | followed_by = <small>[[Монти Пајтон и Светиот Грал]]<small> | budget = [[Фунта|£]]80,000 Приближно ([[Долар|$]]100,000) | mpaa_rating = PG | imdb_id = 0066765 }} '''''А сега, нешто сосема различно''''' ([[Англиски јазик|англиски:]] ''And Now For Something Completely Different'') — првиот долгометражен филм на [[Обединето Кралство|британската]] комичарска група [[Монти Пајтон]]. Се состои од одбрани и преработени скечеви од првите две сезони на телевизиската серија ''[[Летечкиот Циркус на Монти Пајтон]]''. Фразата од насловот е преземена од тогашните информативни емисии на ''[[Би-Би-Си]]'' кога следната емисија, водителот најчесто ја најавувал како ''нешто сосема различно'', макар што често голема разлика не ни постоела меѓу прилозите. Питоновците ја преземаат фразата за да ја искористат во своите скечеви; нејзината употреба ја доведуваат до апсурд: водителот во бизарни ситуации неретко кажува реплика од типот на: "А сега, нешто сосема различно – човек со магнетофон во носот!". Филмот ја исмева фразата и преку самата употреба во својот наслов, бидејќи самиот филм се состои од веќе видени скечеви во серијата ''Летечкиот Циркус на Монти Пајтон'', често поврзани со анимациите на [[Тери Гилијам]]. Скечевите ги вклучуваат овие ситуации: * Читање на лажен унгарски речник со низа непристојни изрази. * Здодевен странец му поставува непристојни прашања на еден човек во бар за неговата жена. * Експедиција на Килиманџаро, чиј водач пати од неразбирливо ментално пореметување. * ''Музикални'' стаорци. * Најсмешната шега на светот која поради својата моќ се користи како воено оружје. * Измамен купувач се обидува да врати мртов папагал во продавница. * Песната на дрвосечачот. * Драма во ресторан откако еден гостин пријавува валкана виљушка. * Незадоволен сметководител што сака да стане скротувач на лавови. * ТВ емисија што се занимава со уценување на пошироката јавност. * Богати идиоти кои се натпреваруваат за титулата ''Богат идиот на годината''. Филмот бил идеја на Виктор Лаунс, кој во текот на снимањето предизвикал неколку недоразбирања, барајќи неговото име да биде изрезбано во камен како и на членовите на групата; [[Тери Гилијам]] на крајот го прифатил ова, но затоа имињата на другите членови ги напишал поинаку. Филмот е снимен со буџет од само 80.000 [[фунта|фунти]]. Не поминува многу добро во кината: британската публика веќе го имала гледано понудениот материјал, а на американската, не ѝ бил интересен британскиот хумор; критиките исто така биле различни. Во [[САД]] филмот поминува подобро при своето второ прикажување, откако ''Летечкиот Циркус на Монти Пајтон'' почнал да се прикажува на американска телевизија. Со време популарноста му расте и денес, како и голем дел од другите ''Пајтоновски проекти'', има култен статус. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikiquote|And Now For Something Completely Different|А сега, нешто сосема различно}} * {{imdb title|id=0066765|title=А сега, нешто сосема различно}} * {{Rotten Tomatoes|link=and_now_for_something_completely_different|title=А сега, нешто сосема различно}} {{Монти Питон}} [[Категорија:Британска комедија и хумор]] [[Категорија:Монти Пајтон]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1971 година]] rtuwquhdn93neq9r8gzx8ax0hsp93b1 10 28517 5560748 5371060 2026-05-17T13:27:01Z Beclievski 9277 5560748 wikitext text/x-wiki {{Navigation | templateName = Евровизија | header = [[Евровизија]] | body = [[Евровизија 1956|1956]] · [[Евровизија 1957|1957]] · [[Евровизија 1958|1958]] · [[Евровизија 1959|1959]] · [[Евровизија 1960|1960]] · [[Евровизија 1961|1961]] · [[Евровизија 1962|1962]] · [[Евровизија 1963|1963]] · [[Евровизија 1964|1964]] · [[Евровизија 1965|1965]] · [[Евровизија 1966|1966]] · [[Евровизија 1967|1967]] · [[Евровизија 1968|1968]] · [[Евровизија 1969|1969]] · [[Евровизија 1970|1970]] · [[Евровизија 1971|1971]] · [[Евровизија 1972|1972]] · [[Евровизија 1973|1973]] · [[Евровизија 1974|1974]] · [[Евровизија 1975|1975]] · [[Евровизија 1976|1976]] · [[Евровизија 1977|1977]] · [[Евровизија 1978|1978]] · [[Евровизија 1979|1979]] · [[Евровизија 1980|1980]] · [[Евровизија 1981|1981]] · [[Евровизија 1982|1982]] · [[Евровизија 1983|1983]] · [[Евровизија 1984|1984]] · [[Евровизија 1985|1985]] · [[Евровизија 1986|1986]] · [[Евровизија 1987|1987]] · [[Евровизија 1988|1988]] · [[Евровизија 1989|1989]] · [[Евровизија 1990|1990]] · [[Евровизија 1991|1991]] · [[Евровизија 1992|1992]] · [[Евровизија 1993|1993]] · [[Евровизија 1994|1994]] · [[Евровизија 1995|1995]] · [[Евровизија 1996|1996]] · [[Евровизија 1997|1997]] · [[Евровизија 1998|1998]] · [[Евровизија 1999|1999]] · [[Евровизија 2000|2000]] · [[Евровизија 2001|2001]] · [[Евровизија 2002|2002]] · [[Евровизија 2003|2003]] · [[Евровизија 2004|2004]] · [[Евровизија 2005|2005]] · [[Евровизија 2006|2006]] · [[Евровизија 2007|2007]] · [[Евровизија 2008|2008]] · [[Евровизија 2009|2009]] · [[Евровизија 2010|2010]] · [[Евровизија 2011|2011]] · [[Евровизија 2012|2012]] · [[Евровизија 2013|2013]] · [[Евровизија 2014|2014]] · [[Евровизија 2015|2015]] · [[Евровизија 2016|2016]] · [[Евровизија 2017|2017]] · [[Евровизија 2018|2018]] · [[Евровизија 2019|2019]] · <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> · [[Евровизија 2021|2021]] · [[Евровизија 2022|2022]] · [[Евровизија 2023|2023]] · [[Евровизија 2024|2024]] · [[Евровизија 2025|2025]] · ''[[Евровизија 2026|2026]]'' ''[[Евровизија 2027|2027]]'' }}<noinclude> [[Категорија:Прегледнички кутии за музика]] </noinclude> oythlizyxxg20nvrx7jgq2icf517tod 5560763 5560748 2026-05-17T14:53:52Z Beclievski 9277 5560763 wikitext text/x-wiki {{Navigation | templateName = Евровизија | header = [[Евровизија]] | body = [[Евровизија 1956|1956]] · [[Евровизија 1957|1957]] · [[Евровизија 1958|1958]] · [[Евровизија 1959|1959]] · [[Евровизија 1960|1960]] · [[Евровизија 1961|1961]] · [[Евровизија 1962|1962]] · [[Евровизија 1963|1963]] · [[Евровизија 1964|1964]] · [[Евровизија 1965|1965]] · [[Евровизија 1966|1966]] · [[Евровизија 1967|1967]] · [[Евровизија 1968|1968]] · [[Евровизија 1969|1969]] · [[Евровизија 1970|1970]] · [[Евровизија 1971|1971]] · [[Евровизија 1972|1972]] · [[Евровизија 1973|1973]] · [[Евровизија 1974|1974]] · [[Евровизија 1975|1975]] · [[Евровизија 1976|1976]] · [[Евровизија 1977|1977]] · [[Евровизија 1978|1978]] · [[Евровизија 1979|1979]] · [[Евровизија 1980|1980]] · [[Евровизија 1981|1981]] · [[Евровизија 1982|1982]] · [[Евровизија 1983|1983]] · [[Евровизија 1984|1984]] · [[Евровизија 1985|1985]] · [[Евровизија 1986|1986]] · [[Евровизија 1987|1987]] · [[Евровизија 1988|1988]] · [[Евровизија 1989|1989]] · [[Евровизија 1990|1990]] · [[Евровизија 1991|1991]] · [[Евровизија 1992|1992]] · [[Евровизија 1993|1993]] · [[Евровизија 1994|1994]] · [[Евровизија 1995|1995]] · [[Евровизија 1996|1996]] · [[Евровизија 1997|1997]] · [[Евровизија 1998|1998]] · [[Евровизија 1999|1999]] · [[Евровизија 2000|2000]] · [[Евровизија 2001|2001]] · [[Евровизија 2002|2002]] · [[Евровизија 2003|2003]] · [[Евровизија 2004|2004]] · [[Евровизија 2005|2005]] · [[Евровизија 2006|2006]] · [[Евровизија 2007|2007]] · [[Евровизија 2008|2008]] · [[Евровизија 2009|2009]] · [[Евровизија 2010|2010]] · [[Евровизија 2011|2011]] · [[Евровизија 2012|2012]] · [[Евровизија 2013|2013]] · [[Евровизија 2014|2014]] · [[Евровизија 2015|2015]] · [[Евровизија 2016|2016]] · [[Евровизија 2017|2017]] · [[Евровизија 2018|2018]] · [[Евровизија 2019|2019]] · <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> · [[Евровизија 2021|2021]] · [[Евровизија 2022|2022]] · [[Евровизија 2023|2023]] · [[Евровизија 2024|2024]] · [[Евровизија 2025|2025]] · [[Евровизија 2026|2026]] · ''[[Евровизија 2027|2027]]'' }}<noinclude> [[Категорија:Прегледнички кутии за музика]] </noinclude> 4f4n7avkmvqg4n5ql1m1c6bha0lbu3h 0 32164 5560889 5400131 2026-05-17T22:19:19Z Dandarmkd 31127 5560889 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Средно училиште| |лого= [[Податотека:Лого на СОУ „Ѓорче Петров“ - Крива Паланка.png|100п]] |слика= |име=Ѓорче Петров |место=[[Крива Паланка]] |општина=[[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] |настава на = |адреса= |актуелен директор= |веб=www.gjorchepetrov.edu.mk }} '''„Ѓорче Петров“''' — средно училиште во [[Крива Паланка]], [[Општина Крива Паланка]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |title=Листа на средни училишта во кои е застапено стручното образование во Република Македонија |accessdate=2022-01-15 |archive-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227124434/http://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Основање и развој == СОУ „Ѓорче Петров“ од Крива Паланка, постои од 1960&nbsp;г. Зад себе има повеќе години на успешно постоење, растење и квалитет. Низ него поминале 50 000 ученици кои се стекнале со средно образование, а сега се успешни писатели, лекари, професори, инженери, новинари, правници, занаетчии, конфекционери итн. Цели на ушилиштето да биде делотворно и да создава успешни кадри. == Учество на натпревари == ==Освоени награди== == Познати личности кои учеле во ова училиште == ==Познати личности кои предавале во ова училиште== == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://gjorchepetrov.edu.mk/ Мрежно место на училиштето] * [http://www.schools.edu.mk/ Портал за основните и средните училишта во Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111016115711/http://www.schools.edu.mk/ |date=2011-10-16 }} * [http://www.mon.gov.mk/ Официјално мрежно место на Министерството за образование и наука] {{Училиште-Македонија-никулец}} [[Категорија:Средни училишта во Крива Паланка|Ѓорче Петров]] [[Категорија:Училишта посветени на Ѓорче Петров|Крива Паланка]] [[Категорија:Средни училишта во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1960 година во Македонија]] 1mnu5wajvttenap4r6982crldn1exvf 0 32241 5560885 5397623 2026-05-17T21:32:47Z Dandarmkd 31127 5560885 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Средно училиште| |слика= |име=СОУ „Св. Кирил и Методиј“ |место=[[Неготино]] |општина=[[Општина Неготино|Неготино]] |настава на = |адреса= |актуелен директор= |веб=kirilimetodijneg.schools.edu.mk }} '''Средното општинско училиште „Св. Кирил и Методиј“''' — средно училиште во [[Неготино]], [[Општина Неготино]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |title=Листа на средни училишта во кои е застапено стручното образование во Република Македонија |accessdate=2022-01-15 |archive-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227124434/http://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Основање и развој == Во рамките на СОУ “Св. Кирил и Методиј”- Неготино постои и двојазична паралелка од I до IV година. Иницијативата за отворање на оваа паралелка ја покрена Иницијативен одбор во состав Коста Ќупов - директор, Трајков Атанас - педагог, Ѓорѓиева Марика - професор по физика и Лазова Радица - професор по француски јазик. По изработениот елаборат, Министерството за образование донесе одлука за започнување на реализација на проектот. Во октомври 1996&nbsp;г. започна обуката на група професори со подготвителни курсеви по француски јазик од претставниците на француските универзитети. Посебно ги истакнуваме придонесите што ги даде Ана Малиплат-Миладинова во подготвување на професорите и воведување љубов кон францускиот јазик. Јазичното усовршување на професорите продолжува и во наредните години со нивни престои во разни лингвистички институции во Франција. Во учебната 97-98&nbsp;г. Започнува реализацијата на проектот. Професорите и првите ученици во паралелката (20) се пионери, први во оваа работа, која мораме да ја признаеме дека беше тешка, но со добрите услови и желбата за работа, тешкотиите беа надминати. == Електро-техничка Струка == Во рамките на училишниот центар за средно образование во 1979 за потребите на Фабриката за кабли ,,9 мај” - Неготино започнува со работа електротехничка струка 3 – степен со следните занимања” :а) електроинсталатер; :б) кабловец Во 1984 година се проширува во 4-ти степен од електротехничар и мернорегулациона техника. 1992 година продолжува со работа електромеханичка струка со нови занимања: :3-ти степен: електромаханичар за телекомуникации :4-ти степен: електромеханичар за автоматика и сметачка техникаВо 1994 година се менува занимањето од 3-ти степен електротехничка струка и се верифицира ново занимање за електротехничар за електронски уреди. Во 2000 година во ДСУ”Св.Кирил и Методиј” во електротехничка струка се верифицира специјалистичко образование од електротехничка струка за: :а) електротехничар специјалист за сервирање на мерни управувачки уреди :б)електромеханичар специјалис за мерни инструменти и уреди. Денес во електротехничките струки постојат занимањата: :3-ти степен: електромеханичар за телекомуникации; :4-ти степен: електромеханичар за автоматика и сметачка техника; Занимањата од 3-ти степен после неколку годишно егзистирање се менуваат зависно од потребите на индустријата и заситување на истата со стручен кадар. Во перидот од 25 години постоење на електротехничка струка се школувале повеќе од 2500 ученици. == Прехранбена струка == Во рамките на училишниот центар од 1972/73&nbsp;г. е запишана првата генерација прехранбени техничари во Средното хемиско техничко-технолошко-прехранбено училиште ,Луи Пастер“.Во 1974&nbsp;г. како резлутат на интеграцијата на прехранбеното училиште и гимназијата во Неготино запчнаа да функционират две струки: Гимназиска и Прехранбена. Во фокусот на вниманието таа далечна 1972&nbsp;г. во него се школуваат ученици од многу градови во Републикава: Неготино, Кавадарци, Гевгелија, Куманово, Валандово,Кочани, Струмица и др. Денес се подготвуваат кадри од следните профили: прехранбен техничар и преработувач на брашно жито и шеќер за потребите на стопанството. == Учество на натпревари == ==Освоени награди== == Познати личности кои учеле во ова училиште == * [[Кристина Арнаудова]] ==Познати личности кои предавале во ова училиште== == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://kirilimetodijneg.schools.edu.mk Мрежно место на училиштето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110226131045/http://www.kirilimetodijneg.schools.edu.mk/ |date=2011-02-26 }} * [http://kirilimetodijng.schools.edu.mk Алтернативно мрежно место на училиштето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090504021703/http://kirilimetodijng.schools.edu.mk/ |date=2009-05-04 }} * [http://www.schools.edu.mk/ Портал за основните и средните училишта во Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111016115711/http://www.schools.edu.mk/ |date=2011-10-16 }} * [http://www.mon.gov.mk/ Официјално мрежно место на Министерството за образование и наука] {{DEFAULTSORT:Кирил и Методиј, Неготино}} [[Категорија:Средни училишта во Неготино]] [[Категорија:Училишта посветени на Свети Кирил и Методиј]] dwsq8vyx0f5jqjaee3t682aqovffuyv 0 34864 5560923 5417095 2026-05-17T23:15:38Z Buli 2648 5560923 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Руѓер Јосип Бошковиќ | image = Rudjer Boskovic.jpg | caption = Портрет на [[Роберт Еџ Пајн]], [[Лондон]], 1760. | birth_date = {{birth date|1711|5|18|df=y}} | birth_place = [[Дубровник]], [[Дубровничка Република]] (денешна [[Хрватска]]) | death_date = {{death date and age|1787|2|13|1711|5|18|df=y}} | death_place = [[Милано]], [[Миланско војводство]] | residence = [[Дубровник]], [[Рим]], [[Венеција]], [[Париз]], [[Истанбул]], [[Милано]], [[Басано дел Грапа|Басано]] | field = [[теологија]], [[физика]], [[астрономија]], [[математика]], [[природна филозофија]], [[дипломатија]], [[поезија]] | work_institutions = [[Брерска опсерваторија]], [[Пависки универзитет]] | influences = [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Г. В. Лајбниц]] | influenced = | alma_mater = [[Грегоријански папски универзитет]] | known_for = претходник на [[атомистика]]та,<br />основач на [[Брершка опсерваторија|Брершката опсерваторија]] | footnotes = | signature = Ruggero Giuseppe Boscovich - firma.png }} '''Руѓер Јосип Бошковиќ''' ({{langx|sr|Руђер Бошковић}}, {{langx|it|Ruggiero Giuseppe Boscovich}}, {{langx|hr|Ruđer Josip Bošković}}; {{роден на|18|мај|1711}} — {{починал на|13|февруари|1787}}) — [[Дубровничка Република|рагузански]]<ref>[http://books.google.com/books?id=PMvcEPyNMGgC&pg=PA47&lpg=PA47&dq=roger+boscovich&source=web&ots=Scav-J9miA&sig=bQvCpHfaO-S8rtdggWBfMAJf864&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result Remarkable Physicists by Ioan Mackenzie James]</ref><ref name="Fairfield">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/boscovich.htm |title=Biography: Roger Joseph Boscovich, S.J, Fairchild University website. |accessdate=2011-02-12 |archive-date=2011-02-12 |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQpruK9y?url=http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/scientists/boscovich.htm |url-status=live }}</ref> [[физичар]], [[математичар]], [[астроном]], [[филозоф]] и [[дипломат]]. Се школувал во [[Дубровник]], а потоа во римскиот [[Исусовци|исусовски]] колегиум. Од [[1736]] година се нижеле неговите дисертации од [[математика]], [[геофизика]], [[механика]], [[оптика]], [[астрономија]] и [[геодезија]]. Многу патувал и се занимавал со дипломатска професија. Напишал многу научни филозофски расправии, дела, стихови и песни. == Животопис == [[File:Boscovich - Philosophiae naturalis theoria redacta ad unicam legem virium in natura existentium, 1758 - 4699554.tif|thumb|''Philosophiae naturalis theoria'', 1758]] === Детство и младост === Се родил во [[Дубровник]] во 1711 во средно имотно семејство. Во родителскиот дом владеел дух на ред и сериозност. Руѓер, како и повеќето деца на трговци, со основно образование се здобил кај [[исусовци]]те, католички верски ред. Изучувал [[граматика]] и [[реторика]], но се здобил и со солидно образование од математика. Руѓер, како ученик, се истакнал со својата трудољубивост, интуиција и лесно совладување на наставните содржини. Затоа, на четиринаесет години бил испратен во [[Рим]] на понатамошно школување во Римскиот колегиј, основан од исусовецот Лајола. Таму, со помош на наставниците се учело многу и тоа било идеално место за развојот на Руѓеровиот гениј. Црквата ги ценела солидните ученици и им помагала. Бошковиќ бил еден од нив, бистар и надежен. Но, колку и да му бил приврзан на својот исусовски ред и на црквата, тој потполно не се предал. Младиот Руѓер имал други области на интересирање. Во Римскиот колегиј Бошковиќ особено се истакнал во проучувањето на математиката, физиката, аетрономијата и филозофијата. Во својата дваесет и деветта година станал професор на истиот. Се истакнал како солиден педагог, со смисла за јасно и методичко изложување на знаењата. Најнапред предавал реторика, а подоцна математика, физика, механика и астрономија. === Кариера === Бошковиќ доста рано осознал дека само со лично усовршување може да стане продуктивен математичар и филозоф воопшто. За таа цел се занимавал со проучување на природата како непресушен извор на инспирации. Бошковиќ ги проучувал [[Комета|кометите]] и [[Сонце]]то и секоја година објавувал по некоја расправа од областа на астрономијата. Неговите расправи, со новините што ги содржат, веднаш биле забележувани од научните кругови. Во тие рани трудови се јавувале навестувања на големите идеи на Руѓер Бошковиќ за бесконечноста, релативноста и природната филозофија. Но, тој најмногу се занимавал со прашања од практичната астрономија. Патоказ му бил [[Исак Њутн]] и неговиот закон за [[Њутнови закони|општа гравитација]]. Бошковиќ ја вовел својата клучна идеја, со која и денес е современ, поимот за релативното мирување и движење. Со својот карактер и своите идеите, наишол на отпор во круговите во кои се движел. Неговите научни и филозофски погледи често биле спротивни на официјалната идеологија на црквата, особено на строгиот исусовски ред. Тој го напуштил Рим и едно време бил професор по математички науки на [[Пависки универзитет|Павискиот универзитет]], потоа професор по оптика и астрономија на Високата школа во Милано, градител и директор на прочуената опсерваторија во Брер, директор на оптика за морепловство во [[Париз]]. Бил повикуван да предава математичко физички науки во [[Пиза]] и [[Падова]] како и на други школи и универзитети. Бошковиќ бил ценет како универзален творец: астроном, математичар, филозоф, инженер, геодет и поет. Тој имал научни врски со речиси сите истакнати научници на своето време, особено со [[Жан ле Рон Даламбер]] и [[Пјер Симон Лаплас]]. Бил познат во научните кугови во цела [[Европа]], која ја обиколува на своите патувања. Покрај Рим и Милано престојувал и работел во [[Виена]], Париз, [[Лондон]], [[Цариград]], [[Варшава]] и [[Петроград]]. Неговата плодна научна дејност му донела членство во [[Кралско друштво|Кралското друштво]] во Лондон, Академиите во Петроград, Рим, [[Болоња]] и други. Работел на научните трудови, и водел полемики во разни области низ целиот свој живот. Починал во 1787 во [[Милано]].<ref>{{Наведено списание |last=Грибовска |first=Лилјана Поповиќ |title=Славни математичари |page=36 }}</ref> === Наследство === Бошковиќ зад себе оставил вредни трудови од математиката и нејзините примени, од [[механика]], [[астрономија]] и [[оптика]], како и трудови од [[геодезија]] и практична астрономија. [[File:Rugjer Boskovic Zg 2307.JPG|thumb|150px|Споменик на Руѓер Бошковиќ во [[Загреб]].]] Повеќе негови трудови за сферната тригонометрија потекнале од практичните истражувања во астрономијата, кои биле во блиска врска и со истражувачката работа во оптиката. Како математичар, бил свртен кон применетата математика. Неговиот талент дошол до израз во теориската математика, особено во [[геометрија]]та. Во делото ''„Елементи на општата математика“'' (1752), меѓу другото, маестрално ја изложил теоријата на конусните пресеци. Во ова дело, подвлекувајќи го хипотетичко-дедуктивниот карактер на геометријата го разгледувал проблемот на паралелни прави и навлегол во проблемите на бесконечноста и непрекинатоста. Своите трудови од оптиката, астрономијата и тригонометријата ги објавил во 1785 во обемното ''„Дело кое се однесува на оптиката и астрономијата“''. Од астрономијата, уште во 1736, има објавено еден труд со наслов ''„За сончевите дамки“''. Најпознато од сите негови дела е прочуената ''„Теорија на природната филозофија“'', каде на оригинален начин, комплетно го изложил својот систем на природна филозофија. .Та воочил едноставноста и сличноста во природата, како и законите за непрекинатост. Ги барал општите закони кои владеат во природата. Бил убеден во сеопштата поврзаност на појавите во природата и законитостите на таа поврзаност, свесен за хармонијата што владее во [[Вселена]]та. Во ова дело ја изложил својата мисла за примарните елементи на материјата, која, унапредена со новите сознанија за структурата на материјата, влегла во основите на современата физика. Бошковиќ ги изложил своите релативистички погледи на просторот, времето и движењето кои се многу блиски до [[Ајнштајн]]овите релативистички погледи. Бошковиќ, со својата теорија на природната филозофија прогресивно влијаел на процесите за осознавање на физичките појави. Признание по овие прашања добил во 1958 од страна на [[Нобелова награда за физика|нобеловците]] [[Вернер Хајзенберг]] и [[Нилс Бор]].<ref>{{Наведено списание |last=Грибовска |first=Лилјана Поповиќ |title=Славни математичари |page=37 }}</ref> == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Ruđer Bošković}} {{wikiquote|Roger Joseph Boscovich}} * [http://www.1911encyclopedia.org/Roger_Joseph_Boscovich Roger Boscovich on Britannica 1911] * [http://www.hr/darko/etf/et111.html#rudder Information on Boscovich's scientific legacy and ethnic affiliation] * [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Boscovich.html Ruggero Giuseppe Boscovich, by University of St. Andrews] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130414195904/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Boscovich.html |date=2013-04-14 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/02691a.htm Ruggiero Giuseppe Boscovich in the Catholic Encyclopedia] * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt3p3033v2/ Online guide to the Ruggero Giuseppe Boscovich Papers, 1711–1787], [[The Bancroft Library]] * [http://www.hic.hr/books/latinists/01latin.htm Latin as a literary language among the Croats by Branko Franolić - contains information on Ruđer Bošković] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110524211202/http://www.hic.hr/books/latinists/01latin.htm |date=2011-05-24 }} * [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm Ruggiero Boscovich on various Croatian Dinar banknotes.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090205031910/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm |date=2009-02-05 }} * [http://www.kunalipa.com/katalog/hrvatski-dinar/ All Croatian banknotes with Boscovich] * [http://www.brera.inaf.it/boscovich/progetto-sito/index.htm Edizione Nazionale delle Opere di Ruggiero Giuseppe Boscovich (Accademia Nazionale delle Scienze - Hrvatska Akademija Znanosti i Umjetnosti - INAF-Osservatorio Astronomico di Brera - Pontificia Università Gregoriana)] * [http://www.stampsbook.org/File-Croatia-stamp451kroatia.html Stamp of Joseph Boscovich] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130602175809/http://www.stampsbook.org/File-Croatia-stamp451kroatia.html |date=2013-06-02 }} * [http://www.dubrovnik-online.net/english/famous_citizens.php About Ruđer Bošković] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бошковиќ, Руѓер}} [[Категорија:Математичари од 18 век]] [[Категорија:Филозофи од 18 век]] [[Категорија:Хрватски научници]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Италијански научници]] [[Категорија:Италијански физичари]] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Луѓе од Дубровник]] [[Категорија:Членови на Торинската академија на науките]] javfqc6vlqu8v0sbj1k2soxvlv44mzn 0 37340 5560930 5147103 2026-05-17T23:24:07Z Buli 2648 5560930 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Пјер Огистен Карон де Бомарше | image = Jean-Marc Nattier, Portrait de Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais (1755).jpg | imagesize = 250px | caption = | pseudonym = | birthname = Пјер Огистен Карон | birthdate = {{роден на|24|јануари|1732}} | birthplace = {{роден во|Париз|}} | deathdate = {{починал на|18|мај |1799}} | deathplace = {{починал во|Париз|}} | occupation = | nationality = Французин | ethnicity = | period = Револуционерна Франција | genre = комедија и драма | subject = | movement = | notableworks = ''Севилскиот бербер'', ''Свадбата на Фигаро'' | influences = | influenced = | website = }} '''Пјер Огистен Карон де Бомарше''' (Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais) ([[24 јануари]] [[1732]] - [[18 мај]] [[1799]]<ref>Тој починал вечерта на 17-18 мај ({{harvnb|Morton|Spinelli|2003|p=315}}); во изворите најчесто се гледа датумот 18 мај.</ref>), француски [[писател]]. Во своите дела ги критикуваше поткупливоста, подлоста и корупцијата во општеството. Според неговите комедии „[[Севилскиот бербер]]“ и „[[Свадбата на Фигаро]]“, композиторите [[Росини]] и [[Моцарт]] ги напишаа истоимените опери. {{Биографија-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бомарше, Пјер Огистен Карон де}} [[Категорија:Француски писатели]] [[Категорија:Погребани на гробиштата „Пер Лашез“]] [[Категорија:Починати во Париз]] [[Категорија:Родени во 1732 година]] [[Категорија:Починати во 1799 година]] mwetdun1v3eapq9i3bin759mtq2y8nm 0 40249 5560908 5282774 2026-05-17T22:51:50Z ГП 23995 дополнување, ситна поправка 5560908 wikitext text/x-wiki {{другизначења}} {{Инфокутија за град | тип = | име = Буенос Аирес | официјално име = Ciudad Autónoma de Buenos Aires | изворно име = Buenos Aires | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Buenos Aires-Av. 9 de julio.jpg | сл-големина = | опис = Авенијата 9 јули, именувана во чест на Денот на независноста на Аргентина (9 јули 1816) | знаме =Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg | знаме-големина = 120px | знаме-врска = Знаме на Буенос Аирес | грб =Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.svg | грб-големина = 80px | грб-врска = Грб на Буенос Аирес | локација = Ciudad Autónoma de Buenos Aires - localización en Argentina 2.svg | лок-големина = 200px | лок-коментар = | lat_dir = S | lat_deg = 34 | lat_min = 36 | lat_sec = 36.00 | lon_dir = W | lon_deg = 58 | lon_min = 22 | lon_sec = 11.99 | временска зона = [[UTC]]-3 | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = ''Reina del Plata'' | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = [[1536]], [[1580]] | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = C1000-1499XXX (ISO: AR-C) | повикувачки број = 011 | официјална страница = [http://www.buenosaires.gov.ar/ www.buenosaires.gov.ar] | земја = {{ARG}} | поделба-тип1 = | поделба-име1 = | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = | власт-тип1 = [[Шефови на владата на Буенос Аирес|Шеф на влада]] | власт-име1 = ''[[Horacio Rodríguez Larreta]]'' | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = 203 | копно = 203 | вода = | паркови = | надморска височина = 20 | клима = | население = 2&nbsp;768&nbsp;772 | година на попис1 = 2003 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 13&nbsp;679,6 | година на попис2 = | етнички групи = }} [[Податотека:Buenos Aires -Argentina- 136.jpg|thumb|right|250px|Буенос Аирес]] '''Буенос Аирес''' ([[Шпански јазик|шпански]]: ''Buenos Aires'' - „добар ветер, добар воздух“) е метропола и најголем град во [[Аргентина]]. Расположен е на десниот брег на реката [[Ла Плата]] при нејзиното влевање во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. Населението на градот е 2&nbsp;746&nbsp;761 жител според пописот од [[2005]] година. Жителите на Буенос Аирес се главно [[Аргентинци]] од [[Шпанија|шпански]] и [[италија]]нски потекла, но има со [[Арапи|арапски]], [[Евреи|еврејски]], [[Кинези|кинески]] и [[Корејци|корејски]] потекла. == Историја == Основач на првиот град кој денес се наоѓа на местото на Буенос Аирес бил [[Шпанци|шпанецот]] [[Педро де Медоса]], под името ''Nuestra Señora Santa María del Buen Air''e. Овој град бил напуштен во [[1541]] година за повторно да биде населен [[1580]] година. Самиот град не се ширел драстично сѐ до [[XVIII век]], кога станал многу важно поморско подрачје. Во [[1776]] година градот станал главен на тогашното кралство на [[Шпанија]], под името ''Rio de la Plata''. На почетокот од [[XIX век]], градот имал население од околу 50&nbsp;000 жители. Во [[1806]] година, градот бил окупиран од страна на [[Велика Британија|Британците]]. Шпанија во тој момент не била доволно силна за да го одбрани градот, па самото население се дигнало на бунт и само се ослободило. Тоа всушност ја претставува и борбата на [[Аргентина]] за самостојност. Со нападот на [[Наполеон Бонапарт]] над Шпанија, на [[25 мај]] [[1810]] година била прогласена првата независна влада на Буенос Аирес. Независноста на Аргентина, пак, е прогласена на [[9 јули]] [[1816]] година во градот [[Тукуман]], на север од земјата. == Индустрија == Извозот на земјоделските производи во [[Европа]] тотално придонеле за промена на градот во повеќе планови. Денешната [[архитектура]] на градот настанала токму во тогашно време. Во [[1913]] година, градот добил подземна железница, а една година подоцна, на објавениот попис на населението е установено дека во главниот град на [[Аргентина]] живеат околу 1&nbsp;500&nbsp;000 жители. Тоа продолжило и во наредните декади, така што веќе во шеесеттите години на минатиот век градот имал 3&nbsp;000&nbsp;000 жители. == Религија == Поголемиот број од населението на Буенос Аирес се припадници на [[Католицизам|католицизмот]], но има и [[јудаисти]] и [[Ислам|муслимани]]. ==Буенос Аирес како мотив во уметноста== * „Буенос Аирес“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Horhe Luis Borhes, ''Šifra''. Beograd: Paidea, 2012, стр. 34-35.</ref> * „Митското основање на Буенос Аирес“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 21-22.</ref> * „Воодушевувањето од Буенос Аирес“ — стихозбирка на Хорхе Луис Борхес од 1923 година.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 3.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{Commons|Buenos Aires}} {{Аргентина-гео-никулец}} {{Главни градови во Јужна Америка}} {{Координати-наслов dms|34|36|13|S|58|22|54|W|type:city}} [[Категорија:Главни градови во Јужна Америка|Буенос Аирес]] [[Категорија:Градови во Аргентина]] [[Категорија:Аргентина]] [[Категорија:Буенос Аирес]] [[Категорија:Населени места основани во 1580 година]] 46f6cte93zstqone0b1tl01imtzv52l 5560909 5560908 2026-05-17T22:52:52Z ГП 23995 /* Буенос Аирес како мотив во уметноста */ дополнување 5560909 wikitext text/x-wiki {{другизначења}} {{Инфокутија за град | тип = | име = Буенос Аирес | официјално име = Ciudad Autónoma de Buenos Aires | изворно име = Buenos Aires | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Buenos Aires-Av. 9 de julio.jpg | сл-големина = | опис = Авенијата 9 јули, именувана во чест на Денот на независноста на Аргентина (9 јули 1816) | знаме =Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg | знаме-големина = 120px | знаме-врска = Знаме на Буенос Аирес | грб =Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.svg | грб-големина = 80px | грб-врска = Грб на Буенос Аирес | локација = Ciudad Autónoma de Buenos Aires - localización en Argentina 2.svg | лок-големина = 200px | лок-коментар = | lat_dir = S | lat_deg = 34 | lat_min = 36 | lat_sec = 36.00 | lon_dir = W | lon_deg = 58 | lon_min = 22 | lon_sec = 11.99 | временска зона = [[UTC]]-3 | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = ''Reina del Plata'' | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = [[1536]], [[1580]] | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = C1000-1499XXX (ISO: AR-C) | повикувачки број = 011 | официјална страница = [http://www.buenosaires.gov.ar/ www.buenosaires.gov.ar] | земја = {{ARG}} | поделба-тип1 = | поделба-име1 = | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = | власт-тип1 = [[Шефови на владата на Буенос Аирес|Шеф на влада]] | власт-име1 = ''[[Horacio Rodríguez Larreta]]'' | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = 203 | копно = 203 | вода = | паркови = | надморска височина = 20 | клима = | население = 2&nbsp;768&nbsp;772 | година на попис1 = 2003 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 13&nbsp;679,6 | година на попис2 = | етнички групи = }} [[Податотека:Buenos Aires -Argentina- 136.jpg|thumb|right|250px|Буенос Аирес]] '''Буенос Аирес''' ([[Шпански јазик|шпански]]: ''Buenos Aires'' - „добар ветер, добар воздух“) е метропола и најголем град во [[Аргентина]]. Расположен е на десниот брег на реката [[Ла Плата]] при нејзиното влевање во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. Населението на градот е 2&nbsp;746&nbsp;761 жител според пописот од [[2005]] година. Жителите на Буенос Аирес се главно [[Аргентинци]] од [[Шпанија|шпански]] и [[италија]]нски потекла, но има со [[Арапи|арапски]], [[Евреи|еврејски]], [[Кинези|кинески]] и [[Корејци|корејски]] потекла. == Историја == Основач на првиот град кој денес се наоѓа на местото на Буенос Аирес бил [[Шпанци|шпанецот]] [[Педро де Медоса]], под името ''Nuestra Señora Santa María del Buen Air''e. Овој град бил напуштен во [[1541]] година за повторно да биде населен [[1580]] година. Самиот град не се ширел драстично сѐ до [[XVIII век]], кога станал многу важно поморско подрачје. Во [[1776]] година градот станал главен на тогашното кралство на [[Шпанија]], под името ''Rio de la Plata''. На почетокот од [[XIX век]], градот имал население од околу 50&nbsp;000 жители. Во [[1806]] година, градот бил окупиран од страна на [[Велика Британија|Британците]]. Шпанија во тој момент не била доволно силна за да го одбрани градот, па самото население се дигнало на бунт и само се ослободило. Тоа всушност ја претставува и борбата на [[Аргентина]] за самостојност. Со нападот на [[Наполеон Бонапарт]] над Шпанија, на [[25 мај]] [[1810]] година била прогласена првата независна влада на Буенос Аирес. Независноста на Аргентина, пак, е прогласена на [[9 јули]] [[1816]] година во градот [[Тукуман]], на север од земјата. == Индустрија == Извозот на земјоделските производи во [[Европа]] тотално придонеле за промена на градот во повеќе планови. Денешната [[архитектура]] на градот настанала токму во тогашно време. Во [[1913]] година, градот добил подземна железница, а една година подоцна, на објавениот попис на населението е установено дека во главниот град на [[Аргентина]] живеат околу 1&nbsp;500&nbsp;000 жители. Тоа продолжило и во наредните декади, така што веќе во шеесеттите години на минатиот век градот имал 3&nbsp;000&nbsp;000 жители. == Религија == Поголемиот број од населението на Буенос Аирес се припадници на [[Католицизам|католицизмот]], но има и [[јудаисти]] и [[Ислам|муслимани]]. ==Буенос Аирес како мотив во уметноста== * „Буенос Аирес“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Horhe Luis Borhes, ''Šifra''. Beograd: Paidea, 2012, стр. 34-35.</ref> * „Митското основање на Буенос Аирес“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 21-22.</ref> * „Воодушевувањето од Буенос Аирес“ — стихозбирка на Хорхе Луис Борхес од 1923 година.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 3.</ref> * „Елегија на капиите“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 23-24.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{Commons|Buenos Aires}} {{Аргентина-гео-никулец}} {{Главни градови во Јужна Америка}} {{Координати-наслов dms|34|36|13|S|58|22|54|W|type:city}} [[Категорија:Главни градови во Јужна Америка|Буенос Аирес]] [[Категорија:Градови во Аргентина]] [[Категорија:Аргентина]] [[Категорија:Буенос Аирес]] [[Категорија:Населени места основани во 1580 година]] o31g71ayntrq43w71uoz4535biwhfa2 0 40753 5560929 5422888 2026-05-17T23:23:07Z Buli 2648 5560929 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Joseph Kreutzinger - Portrait of Count Alexander Suvorov - WGA12281.jpg|мини|Александар Суворов]] '''Александар Василевич Суворов''' ({{langx|ru|Александр Васильевич Суворов}}; [[24 ноември]] [[1729]] – [[18 мај]] [[1800]]) — четвртиот и последен руски [[генералисимус]] (без [[Сталин]]). Еден од малкуте големи војсководци во историјата кои никогаш не изгубиле битка, прочуен по својот прирачник „Наука за победувањето“ (''Наука Побеждать'') и познат по своите мисли „Тешко во обуката, лесно в бој“ („''Тяжело в учении, легко в бою''“), „Куршумот е глупак, а бајонетот — јунак“ (''Пуля дура, штык молодец''), „Загини самиот, но спаси го другарот!“ (''Сам погибай, а товарища выручай''!). == Младост и кариера == Суворов е роден во благородничко семејство во [[новгород]]ско потекло во [[Москва|московскиот]] дворец на дедо си Федосеј Мануков (земјопоседник од [[Орловска област|Орловската губернија]] и висок службеник на царот [[Петар Велики]]). Бидејќи ''Манук'' е популарно [[Ерменија|ерменско]] име (со значење „млад“), па така се претпоставува дека Манукови биле со [[Ерменија|ерменско]] потекло. Како момче влегол во редовите на војската, па служел против [[Шведска|Швеѓаните]] во [[Руско-шведска војна, 1741-1743|војната во Финска]] и против [[Прусија|Прусите]] за време на [[Седумгодишна војна|Седумгодишната војна]] (1756 - 1763). Во [[1761]] станал [[масон]] во [[масонска ложа|ложата]] во [[Санкт Петербург]]. По повеќекратно истакнување во битки, во 1762 станал полковник. [[Податотека:Suvorov statue Mars.jpg|thumb|right|160px|Споменик на Суворов како млад [[Марс (бог)|Марс]], римскиот бог на војната, од [[Михаил Козловски]] ([[1801]]).]] Потоа служел во [[Полска]] за време на [[Барска конфедерација|Барската конфедерација]], ги разбил полските сили под водство на [[Кажимјеж Пуласки|Пуласки]], го зазел [[Краков]] (1768), трасирајќи го патот кон [[прва поделба на Полска|првата поделба на Полска]]<ref name="readerscomp">{{наведена книга | last = | first = | authorlink = | coauthors = | editor = Cowley, Robert; Parker, Geoffrey | others = | title = The Reader's Companion to Military History | origdate = | origyear = | origmonth = | url = http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0618127429&id=qOEu4ALwR-IC&pg=PA457&lpg=PA457&dq=1772+Suvorov+Krakow&sig=wM128N-VjrRv9E-hHJY9A1DA2ZY | format = | accessdate = 10 септември 2006 | accessyear = | accessmonth = | edition = | date = 10 јули 2001 | year = | month = | publisher = Houghton Mifflin Books | location = | language = | id = ISBN 0-618-12742-9 | doi = | pages = 457 | chapter = | chapterurl = | quote = }}</ref> и го добил чинот генералмајор. Во [[Руско-турска војна, 1768-1774|Руско-турската војна 1768–1774]] водел походи против [[Отоманско Царство|Турците]] (1773–1774), а се здобил со своето реноме по постигнувањата во Битката кај [[Козлуѓи]]. Во 1775 Суворов бил испратен да го задуши бунтот на [[Емелјан Пугачов|Пугачов]], но пристигнал на време само за да го спроведе првото испрашување на востаничкиот водач, кого го предале неговите [[Козаци]], па бил обезглавен во Москва. == Против Полјаците и Турците == Од [[1777]] до [[1783]] година Суворов служел на [[Крим]] и [[Кавказ]], каде во [[1780]] станал генералполковник, и во 1783, генерал на пешадија по завршувањето на должноста таму. Од [[1787]] до [[1791]] година повторно се борел против Турците во [[Руско-турска војна, 1787-1792|Руско-турската војна 1787–1792]] и извојувал многу победи; кај [[Опсада на Кинбурн (1787)|кај Кинбурн]] бил ранет двапати (1787), учествувал во опсадата на [[Очаков]], и во [[1788]] извојувал две големи победи кај [[Фокшанска битка|кај Фокшани]] и крај реката [[Римникул Серат|Римник]]. Во обете битки учествувале [[Австрија|австриски]] единици под водство на принц [[Фридрих Јосија]], но [[Римничка битка|кај Римник]] Суворов командувал со сите сојузнички сили. Во заслуга за втората победа, царицата [[Катерина Велика]] го прогласила за гроф со звање „[[победничка титула|Римнички]]“ покрај неговото име, додека царот [[Јозеф II]] го прогласил за гроф на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. На [[22 декември]] [[1790]] година Суворов успешно ја пробил „непробојната“ тврдина [[Измаил]] во [[Бесарабија]]. На турските единици внатре им било наредено да седат во место и горделиво го одбиле рускиот ултиматум. Нивниот пораз се сметал за огромна катастрофа за [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], додека во Русија оваа победа била величана во првата државна химна, „[[Грому на победата, раздавај се!]]“. Потоа војската на Суворов продолжила со масакр на 26,000 турски војници и цивили на Измаил во устието на [[Дунав]]. Руската војска претрпела загуби од речиси 33 %, па затоа преживеаните се осветиле свирепо. [http://napoleonistyka.atspace.com/FIELDMARSHAL_SUVOROV.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070504203036/http://napoleonistyka.atspace.com/FIELDMARSHAL_SUVOROV.htm |date=2007-05-04 }} Според друг извор, губитоците биле уште поголеми: Во 1791 Суворов ги здружил копнената артилерија и воената морнарица за да предизвика огнена бура. Кога русите влегле во градот, извршиле масакр врз практично сето население (40, 000) од куќа во куќа. Суворов и се пофалил на царицата со воспевнички стихови, но потоа признал дека плачел.[http://www.answers.com/topic/aleksandr-suvorov] [[Податотека:Avsuvorov.jpg|left|180px|thumb|Статуа на Суворов во [[Тираспол]], главниот град на [[Приднестовие]].]] Суворов го основал [[Тираспол]], денешниот главен град на [[Приднестровие]], во 1792. На главниот плоштад стои негова коњичка статуа, а неговиот лик стои на [[приднестровска рубља|приднестровската рубља]]. Веднаш по потпишувањето на мирот со Турција, Суворов повторно добил прекоманда во Полска, каде бил главен командант и зел учество во [[битка кај Мацејовице|Битката кај Мацејовице]], каде го фатил полскиот врховен командант [[Тадеуш Кошќушко]]. На [[4 ноември]] [[1794]], Суворов јурнал на [[Варшава]] и [[Јуриш на Прага|ја зазел Прага]], варшавска околија. Масакрот на околу 20,000 цивили во Прага<ref>: Ledonne, 2003, p.144 [http://books.google.com/books?q=Praga&id=oMpmAjRFh88C&vid=ISBN0195161009&dq=The+Grand+Strategy+of+the+Russian+Empire&ie=UTF-8 Google Print] and Alexander, 1989, p.317 [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0195061624&id=Wpncp9oZx0AC&pg=PA317&lpg=PA317&dq=Catherine+the+Great:+Life+and+Legend&vq=Praga&sig=Uaqyj6EYQPmyDvbH1_PrAB-jt8Q Google Print]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ги деморализирал бранителите и набргу му ставил крај на [[Кошќушково востание|Кошќушковото востание]]. Според некои извори <ref name="Bushko">{{ru}} Александар Бушков [http://libereya.ru/biblus/bushkov/r2/ ''Russia that never existed''], ги цитира мемоарите на [[Адам Јержи Чарториски]] дека Суворов се обидувал да го спречи масакрот</ref> масакрот бил дело на [[Козаци]]те кои биле полунезависни и не биле под директна команда на Суворов. Една претпоставка е дека Суворов се обидувал да го спречи масакрот, па дури и наредил да се урне мостот кон Варшава преку реката [[Висла]]<ref name="Petrush">{{ru}}A. F. Petrushevsky. ''[http://history.scps.ru/suvorov/pt00.htm "Generalissimo Prince Suvorov"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131029190651/http://history.scps.ru/suvorov/pt00.htm |date=2013-10-29 }}'', глава ''"[http://history.scps.ru/suvorov/pt17.htm Polish war: Praga, 1794] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131029190651/http://history.scps.ru/suvorov/pt17.htm |date=2013-10-29 }}"'', прво издание 1884, препечатено 2005, ISBN 5-98447-010-1</ref> за да го спречи ширењето на насилство во Варшава. Други историчари го оспоруваат ова<ref name="Tazbir">{{pl}} [[Јануш Тазбир]], ''Polacy na Kremlu i inne historyje'', Iskry, 2005, ISBN 83-207-1795-7, [https://archive.today/20121209144702/www.iskry.com.pl/fragmenty/polacy-kreml.rtf fragment online]</ref>, но повеќето извори не споменуваат ниту намерно засилување, ниту спречување на масакрот.<ref name="selection">[http://books.google.com/books?vid=ISBN0195061624&id=Wpncp9oZx0AC&pg=PA317&lpg=PA317&dq=Suvorov+Praga&sig=Uaqyj6EYQPmyDvbH1_PrAB-jt8Q]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://books.google.com/books?vid=ISBN1842125117&id=OA0yDoVBW0QC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=Suvorov+Praga&sig=M6_EI4HdBkQItTFn6wfZkzncUmE]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://books.google.com/books?vid=ISBN0198201710&id=jrVW9W9eiYMC&pg=PA722&lpg=PA722&dq=Suvorov+Praga&sig=BMI8OwNPm4xIZDiZtmfD7EZiHBM] [http://books.google.com/books?vid=ISBN052137961X&id=7SeNvABpQxYC&pg=PA41&lpg=PA41&dq=Suvorov+Praga&sig=8rlAO4rmvMnDIYEAY9ROubRPQ4s] [http://books.google.com/books?vid=ISBN0521559170&id=NpMxTvBuWHYC&pg=PA104&lpg=PA104&dq=Suvorov+Praga&sig=h1EalDsgjIsQMt_T7XQFObUf080] [http://books.google.com/books?vid=ISBN1840222034&id=eB16Lty0pMYC&pg=PA430&lpg=PA430&dq=Suvorov+Praga&sig=fonb2NNWVmb4Gc_eb5bjL-usx6U] [http://books.google.com/books?vid=ISBN140101948X&id=cpCIDlVL_ggC&pg=PA26&lpg=PA26&dq=Suvorov+Praga&sig=2RMXkJW0PbKBvxWgy94FBdWbeSE]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://books.google.com/books?vid=ISBN0253216281&id=lPSSMhdW_bQC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=Suvorov+Praga&sig=8KxJ83yZE1zdwoDv3b1-reqgaMo] [http://books.google.com/books?vid=ISBN0801878748&id=MBVwu0QKjf0C&pg=PA402&lpg=PA402&dq=Suvorov+Praga&sig=2vrWPla37pnlP0VzgZ3OlR34n1c] [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415254914&id=vdS_WBHGBcYC&pg=PA133&lpg=PA133&dq=Suvorov+Praga&sig=ALoVlkM3-qH3mUm3Q0Q2KaMEMBk]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сепак Суворов им дозволил на војниците да го ограбуваат градот многу подолго отколку што било профатливо, што можеби било сфатено од некои, особено од нескротиливите [[Козаци]], како зелено светло да прават што сакаат.<ref name="How">[[Џон Лезли Хавард]], ''Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462-1874'', Keep, Oxford University Press, 1995, ISBN 0-19-822575-X, [http://books.google.com/books?vid=ISBN019822575X&id=X7aBrrs4iOMC&pg=PA216&lpg=PA216&dq=Soviet+looting+Poland&sig=4l93Z-mtZ8pueSTnSFE6uzM0k18 Google Print, стр.216]</ref> Се смета дека Суворов ѝ испратил извештај на царицата со само три збора: „Ура од Варшава, Суворов.“ Царицата одговорила подеднакво кратко: „Честитки, [[Фелдмаршале]]. Катерина.“ Новоназначениот фелдмаршал останал во Полска до 1795, кога се вратил во [[Санкт Петербург]]. Но неговата царица и пријателка [[Катерина Велика]] умрела во 1796, и нејзиниот наследник [[Павел I]] срамно го отфрлил. == Италијански поход == [[Податотека:Geller Suvorov.jpg|thumb|250px|„Суворов во прогонство ја прима царската наредба да ја води руската армија против [[Наполеон]]“]] Суворов ги провел следните неколку години како пензионер на неговиот имот [[Кончанское]] близу [[Боровичи]]. Ги критикувал новите воени тактики и облека воведени од царот, и некои од овие остри критики дошле до царевите уши. Така неговото поведение било под надзор, а неговата кореспонденција со жена му, која останала во Москва заради нивниот несреќен брак, била отворана и проверувана. Во неделите ја ѕвонел црковната камбанарија и пеел духовни песни заедно со селаните. Во делниците работел заедно со нив во селска облека. Меѓутоа во февруари [[1799]] царот Павел I повторно го повикал на бој, овој пат против [[Француска револуција|Француските револуционерни]] војски во [[Италија]]. [[Француски Револуционерни војни|Походот]] започнал со низа победи на Суворов ([[Битка кај Касано (1799)|Касано]], [[Битка кај Требија (1799)|Требија]], [[Битка кај Нови|Нови]]). Ова ја ставило француската влада во очај и ја истерало сета француска војска од Италија, освен малкумина под водство на [[Жан Виктор Мари Моро|Моро]], кои останале стационирани на [[Приморски Алпи|Приморските Алпи]] и околу [[Џенова]]. Самиот Суворов ја добил титулата „[[Савојска династија|Савојски]] принц“ од [[Карло Емануел IV|кралот на Сардинија]]. [[Податотека:Vasily Surikov - Suvorov Crossing the Alps in 1799 - Google Art Project.jpg|thumb|left|200px|„Руската војска под водство на [[генералисимус]] Суворов ги преминува [[Алпи]]те во [[1799]]“]] Но подоцна во годината, настаните се покажале неповолни за русите. Војската на [[Александар Корсаков|генерал Корсаков]] била поразена од [[Андре Масена|Масена]] кај [[Цирих]]. Предаден од [[Австрија|Австриците]], стариот фелдмаршал, барајќи пат низ швајцарските премини кон Горна Рајна, морал да се повлече во [[Предарлска]], каде војската, прилично скршена и очајна за коњи и артилерија, останала да презими. Кога Суворов војувал пат низ снежните [[Алпи]], неговата војска била притегната, но никогаш поразена. За ова чудо од стратешко повлекување, нечуено уште од времето на [[Ханибал]], Суворов станал четвртиот [[генералисимус]] на Русија. Му било официјално ветено дека ќе му биде приреден воен [[триумф]] во Русија, но дворските интриги го навеле царот да ја откаже церемонијата. Рано во 1800 Суворов се вратил во [[Санкт Петербург]]. Павел одбил да го прими, и, истрошен и болен, стариот ветеран починал пет дена потоа, на [[18 мај]] [[1800]]. [[Чарлс Витворт|Лордот Витворт]], англискиот амбасадор, и поетот [[Державин]] биле единствените истакнати лица кои присуствувале на погребот. Суворов е погребан во Благовештенската црква во [[Александро-Невски манастир|Александро-Невскиот манастир]], каде едноставниот надгробен натпис, според сопствена желба, вели: „Тука лежи Суворов“. Но една година по неговата смрт, царот [[Александар I (Русија)|Александар I]] подигнал статуа во негова чест на [[Марсово поле (Санкт Петербург)|Марсовото поле]]. == Титули и семејство == [[Податотека:USSR stamp A.V.Suvorov 1980 4k.jpg|thumb|200px|[[Поштенска марка]] од [[СССР]] посветена на Суворов, [[1980]]]] Суворовото полно име, титули, чинови и одликувања се: Александар Василевич Суворов, [[Италија]]нски кнез, Римнички гроф, Гроф на Светото Римско Царство, Сардински кнез, Генералисимус на руските копнени и поморски сили, Фелдмаршал на [[Австрија|австриската]] и [[Сардинија|сардинската]] армија; тешко ранет шест пати, добитник е на [[Орден на Светиот апостол Андреј Првоповикан]], [[Орден на Свети Ѓорѓи]] Триумфална прва класа, [[Орден на Свети Владимир]] Прва класа, [[Орден на Свети Александар Невски]], [[Орден на Света Ана]] Прва Класа, Голем крст на [[Малтешки орден|Орденот на Св. Јован Ерусалимски]], (Австрија) Орден на Марија Тереза Прва класа, (Прусија) Орден на Црниот орел, Орден на Црвениот орел, За заслуги, (Сардинија) Ордер на Препоч. Светци Маврициј и Лазар, (Баварија) Орден на Св. Губерт, Златна лавица, (Франција) на Обединетите редови на Кармелитската Дева Марија и Св. Лазар, (Полска) [[Орден на Белиот орел]], [[Орден на Св. Станислав]]. Син му Аркадиј (1783 - 1811) служел како генерал за време на Наполеоновите и Турски војни во раниот XIX век, и се удавил во истата река Римник која му донела слава на татко му. Неговиот внук Александар Аркадиевич (1804 - 1882) исто така станал генерал. Непосредното семејство на Суворов сѐ уште постои, и во него спаѓа грофот Јохан фон Зубов, грофицата Татјана Зубов-Рајнеј, грофицата Ирина Мендес де Леон, Анатол Рајнеј, Александар Рајнеј, Ксенија Рајнеј, Феодора Мендес де Леон, Кира Мендес де Леон, Кармен Мендес де Леон. == Оставнина == [[Податотека:Suvorov Grave Down.JPG|thumb|right|200px|Гробот на Суворов]] Русите веќе долго време го негуваат сеќавањето за Суворов. Како голем капетан, гледано од било кое време во воената историја, тој особено служи како голем капетан на руската [[нација]], за карактерот на неговото [[водење]] кој треба да се рефлектира во карактерот на рускиот војник. Во време кога војната станала [[дипломатија|дипломатски]] чин, тој ѝ го повратил нејзиното вистинско значење како чин на наметнување на сила. Се одликувал со мошне едноставно однесување, и додека бил во поход, живеел како обичен војник, спиејќи на слама и јадејќи наједноставни оброци. Но сепак, тој прошол низ сите степени на воената служба. По повод стогодишнината од смртта на Суворов, во 1900, во [[Санкт Петербург]] бил отворен величествениот [[Музеј на Суворов]]. Освен таму, други негови споменици стојат во [[Очаков]] (1907), [[Севастопол]], [[Измаил]], [[Тулчин]], [[Кобрин]], [[Новаја Лагода]], [[Херсон]], [[Тимановка]], [[Симферопол]], [[Калининград]], [[Кончанское]], [[Римник]] и на [[Швацарски Алпи|Швајцарските Алпи]]. На [[29 јули]] [[1942]] [[Президиум на Врховниот Совет]] ја создал наградата „[[Орден на Суворов]]“. Се доделувал за успешни офанзивни акции против надмоќен противник. ===Суворов како мотив ов уметноста=== * „Суворов“ - песна на рускиот поет [[Сергеј Стратановски]] од 1973 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 168.</ref> == Поврзано == * [[Орден на Суворов]] == Наводи == <references/> * {{1911}} * {{наведена книга | last = Ledonne | first = John P. | title = The Grand Strategy of the Russian Empire | edition = | date = | year = 2003 | month = | publisher = Oxford University Press US | location = | language = | id = ISBN 0-19-516100-9 | doi = | pages = | chapter = | chapterurl = | quote = }} * {{наведена книга | last = Alexander | first = John T. | title = Catherine the Great: Life and Legend | edition = | date = 1999 | year = | month = | publisher = Oxford University Press US | location = | language = | id = ISBN 0-19-506162-4 | doi = | pages = | chapter = | chapterurl = | quote = }} == Надворешни врски == {{рв|Alexander Suvorov}} * [http://www.ganesha.org/hall/suvorov.html Александар В. Суворов: Руски фелдмаршал, 1729-1800] {{Семарх|url=https://archive.today/20120801155559/http://www.ganesha.org/hall/suvorov.html |date=2012-08-01 }} {{en}} * [http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1986/nov-dec/menning.html Брзина, проценка, и ударна моќ: Суворовата уметност на победата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041017035021/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1986/nov-dec/menning.html |date=2004-10-17 }} {{en}} * [http://www.enlight.ru/camera/222/index_e.html Суворовски воен музеј во Санкт Петербург] {{en}} * [http://voyage.home.nov.ru/suvorovskoe.htm Суворовиот дом и семејство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050315065905/http://voyage.home.nov.ru/suvorovskoe.htm |date=2005-03-15 }} {{en}} * [http://napoleonistyka.atspace.com/FIELDMARSHAL_SUVOROV.htm Суворов - единствениот човек кој можел да го запре Бонапарт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070504203036/http://napoleonistyka.atspace.com/FIELDMARSHAL_SUVOROV.htm |date=2007-05-04 }} {{en}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Суворов, Александар Василевич}} [[Категорија:Руски фелдмаршали]] [[Категорија:Руски војсководци во Наполеоновите војни]] [[Категорија:Руски војсководци]] [[Категорија:Австриски фелдмаршали]] [[Категорија:Генералисимуси]] [[Категорија:Руско благородништво]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (воен)]] [[Категорија:Родени во 1729 година]] [[Категорија:Починати во 1800 година]] [[Категорија:Луѓе од Москва]] [[Категорија:Родени во 1730 година]] [[Категорија:Починати во Санкт Петербург]] c17hfout8zseq0nhla3qgbns6h0pxfl 0 45881 5561075 5048181 2026-05-18T10:45:02Z Тиверополник 1815 5561075 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Селим I<br />سليم اوّل<br />I.Selim | портрет=Yavuz Selim.jpg | опис=Султан на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] | наставка= | роден-дата= {{роден на|10|октомври |1470}} | роден-место=[[Амасија]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] | починал-дата={{починал на|21|септември |1520}} | починал-место=[[Одрин]] [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] }} '''Селим І''' (1512 - 1520<ref name="Yavuz Sultan Selim Biography">[http://www.sevgi.k12.tr/~ottomanempire/ingosmanli/Sultans/yavuz_sultan_selim_biography.htm Yavuz Sultan Selim Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929100539/http://www.sevgi.k12.tr/~ottomanempire/ingosmanli/Sultans/yavuz_sultan_selim_biography.htm |date=2007-09-29 }} Посетено на 2007-09-16</ref>) ([[Отомански турски јазик|отомански]]: سليم اوّل, [[турски]]: ''I.Selim'') со прекар ” Грозниот„, или „Немилосрдниот„ бил деветтиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Тој ги зазел светите места [[Мека]] и [[Медина]] и се објавил за калиф. Ги погубил сите свои роднини како и околу 40 000 шиити. Во времето на неговото владеење, Селим I успеал да ги прошири своите граници кон југ и исток. Тој успешно ги поразил Мамелуците, по кое ги зазел современите [[Сирија]], [[Либан]], [[Палестина]] и [[Египет]], вклучувајќи го и светиот град [[Ерусалим]], како и [[Каиро]], престолнината на [[Абасидски калифат|Абасидите]]. По ова, тој се прогласил за калиф во империјата. Селим I ја освоил и [[Сефавидска империја|Сефавидската империја]], но набргу потоа Сефавидите повторно го освоиле источниот дел од империјата заедно со градот [[Багдат]]. Империјата воспоставила морнарица во [[Црвено Море]]. Ова главно се споровело поради поморските војни со [[Португалија]] кои се воделе главно за трговијата. Во текот на овој период, империјата натпреваруваа со големите европски колонијални сили, во [[Индиски Океан]]. Голем број на флоти, со војници и оружје, биле испраќани за поддршка на муслиманските владетели во [[Кенија]] и во [[Ачех]]. Овде Отоманците изградиле тврдина кои биле обезбедувани со топови. Во [[1514]] година, отоманските сили на чело со Селим издвојувале голема победа над [[Сефевиди]]те, со кое била обезбедена источната граница на земјата. Успеси на Селим I: * во [[1516]] година го зазел [[Северен Иран]], [[Сирија]], [[Палестина]]; * во [[1517]] година го зазел [[Египет]]; * во [[1517]] година [[Мека]] и [[Медина]]. == Рани години == Селим бил син на турскиот султан [[Бајазит II]]. Кога султанот [[Бајазит II]] почнал да му укажува јасна предност на својот втор син, Ахмед, Селим се исплашил за својата иднина. Балканскиот намесник на османлискиот султан се побунил, и на чело на мала армија храбро марширал кон [[Истанбул]]. Најверојатно, Селим се надевал дека бунтовниците во главниот град ќе го поддржат, но згрешил. Во битката, неговиот татко [[Бајазит II]], кој предводел огромна војска, лесно го поразил Селим, и тој морал да избега во Кримскиот ханат, каде на султанот му било тешко да го зароби. Во северниот регион на [[Црно Море]] меѓу [[Кримски Татари|Кримските Татари]] бегалецот решил да исплива од тешките времиња и повторно да ја започне борбата за своето наследство. Во [[1512]], султанот Бајазит II направил редок чекор меѓу монарсите на светот: тој доброволно абдицирал од [[Висока Порта|Високата Порта]] и, за да избегне војна, ја предал власта на синот Селим по кое и набргу починал.<ref name="The Classical Age, 1453-1600">[http://www.turizm.net/turkey/history/ottoman2.html The Classical Age, 1453-1600] Посетено на 2007-09-16</ref>. == Доаѓање на власт == Враќањето на Селим од [[Крим]] до [[Цариград]], наликувало на воен триумф. Новиот султан Селим I одговорил на великодушноста на својот татко, со наредба да се убијат сите машки роднини, кои би можеле да го загрозат неговиот престол. За ова тој го заработил прекарот – ''Јавуз'', што на турски значи “''мрачен''.” == Војна со Персија == Потоа султанот Селим, како побожен сунитски муслиман, почнал насилно да воспоставува единствена исламска религија во [[Османлиското Царство]]. По наредба на султанот во земјата загинале повеќе од 40.000 Шиити, а нивниот имот бил ограбен. Многу Шиити морале да побараат засолниште надвор од империјата. Гонењето на Шиитите неизбежно довело до војна меѓу Османлиското Царство и [[Персија]]. Во јуни [[1515]] Селим тргнал со војска од 60.000 да изврши инвазија врз Персија. Селим имал голема и добро вооружена коњица, пешадија, опсадна и тешка артилерија. Пешадијата била вооружена со огнено оружје, иако мошне примитивно. Инвазијата на Персија започнала во [[Сивас]]. Турската војска преку [[Ерзурум]] дошла до горниот тек на реката [[Еуфрат]]. Персијанците ја користеле против тактиката „''изгорена земја'' “, која не ги дала саканите резултати. Турците слободно пристапиле на градот Хој, околу кој персискиот Шах собрал многуилјадна коњаница од ориентален тип. На [[23 август]] на источниот брег на реката [[Еуфрат]] кај Халдиран, Отоманците се судриле во битка со 50.000 персиска војска, на која лично и командувал шахот Исмаил. Селим I успешно маневрирал на бојното поле со своите трупи, и освоил убедлива победа над Персијците. На турските гладни војници најзначаен им бил пленот од персискиот логор оносно огромните резерви на храна. Персиската армија која претрпела големи загуби во [[битка кај Халдиран|Битката кај Халдиран]] се разбегала по околните планини. Поразениот Шах Исмаил, ранет во битката, исто така, морал да се спасува со бегство. Султанот Селим I ја преселил својата војска на исток а во [[септември]] [[1515]] година ја искористил во главниот град на Персија, Тебриз, (денес главен град на [[Азербејџан]]). Од Тебриз Селим имал намера да ја продолжи воената кампања. Сепак, [[јаничари]]те се побуниле, а одбиле да одат понатаму и отоманските феудалци - тимариотите. Султанот, со морал да им попушти на барањата на армијата. Утеха му бил големиот воен плен од Тебриз, вклучувајќи го и трезорот на шахот. Од персискиот главен град Османлиите во [[Цариград]] испратиле илјадници најдобри мајстори да им служат на султанот и благородниците. Султанот не успеал да ја повтори персиската кампања, иако имал намера да го направи тоа повторно. Дознавајќи дека арапските земји, [[Египет]] и [[Сирија]] се придружиле на воениот сојуз на персискиот шах, Селим решил да преземе соодветни дејствија против непријателот на Отоманската Порта. == Војна со Мамелуците == [[Податотека:I Selim.jpg|thumb|300px|десно|Селим I]] Односот меѓу Отоманците и Мамелуците веќе долго време биле непријателски. Двете држави се натпреварувале за контрола на трговијата со зачини, а Османлиите се стремиле кон преземање на светите исламски градови<ref name="Brummet 52">[http://books.google.com/books?id=oiJmVbrve5sC&pg=PA52 ''Ottoman seapower and Levantine diplomacy in the age of discovery'' by Palmira Johnson Brummett p.52''ff'']</ref>. Султанот на мамелуците, [[Гансу ал-Гаури]], се подготвувал за инвазија врз Османлиите од градот Алеп. Неговата империја до 1516 година како најголема исламска сила во светот чија територија ги опфаќала земјите од Египет до централна Анадолија заедно со Сирија и Палестина. Владетелот на Мека бил вазал на мамелучкиот султан. По зазимањето на Дијарбекир, османлиските територии не биле меѓусебно поврзани туку биле заобиколени од мамелучките земји во Меспотамија. Египетскиот шах собрал 30000-на коњаница, и ја поставил на 16 километри северно од [[Алеп]] во [[Мерџ Дабик]]. Околу половина од коњаниците биле [[Мамелуци]], а останатите биле арапски коњаници. Султанот немал ниту артилерија ниту пешадија. Армијата на Селим I изнесувала 40.000, од кои 15.000 биле коњаници тимариоти, 8000 – јаничари, 3000 – гарда-коњаница, и 15 000 пешадија. Во [[јули]] [[1516]] година Селим I, извршил ненадејна инвазија на [[Сирија]]. Во освоената Сирија, Селим I не можел да остане долго, но оставил во тврдините силни турски гарнизони. Тој повторно започнал агресивна кампања, овој пат против [[Египет]], кој во тоа време бил една од најбогатите земји на Истокот. Во [[октомври]] [[1516]] година Османлиите го освоиле градот – тврдина [[Газа]], а со тоа го отвориле патот кон [[Нил]] и египетската престолнина. Во [[јануари]] [[1517]] година армијата на султанот со тешка опсадна артилерија дошла под ѕидините на [[Каиро]]. На отоманските Турци и се спротивставиле египетските Мамелуци, и остатоците од уништените сиријски војски. На [[22 јануари]] под ѕидините на Каиро, се водела тешка борба која одлучила за судбината на Египет во наредните векови. Египет бил освоен од Отоманското Царство. Така отоманските владенија се прошириле не само на [[Балкан]]от во [[Европа]] туку и во [[Азија]], но и во [[Северна Африка]]. Шиитска Персија, која ги изгубила сите свои сојузници, иако имала побројна, но слаба армија, не можела да одолее. Воинствениот султан Селим I, за кратко време кон неговата држава присоединил голем дел од [[Мала Азија]], и свечено себеси се прогласил себеси и за египетски султан и калиф. == Мека и Медина == Селим, со успешните кампањи на освојување против Сирија и Египет, направил пат до светите, за секој вистински муслиман, градови [[Мека]] и [[Медина]]. Така, тој освоил големи признанија како водач и бранител на исламскиот свет. Тоа било признание за неговите големи воени достигнувања а не помалку и за големиот верски фанатизам како сунитски муслиман. == Последни години == [[Податотека:Selim I Tomb.jpg|thumb|200px|Турбето на Селим I во неговата џамија]] Селим I повеќе не бил нарекуван мрачен, туку ''Храбар'' и ''Жесток''. Под негова власт [[Отоманското Царство]] станала признат водач на муслиманскиот исток, а империјата многу години понатаму не се соочувала со силни вооружени конфликти. Во последните години од својот живот султанот Селим I најчесто сонувал за освојување на [[Западна Европа]] и [[Средоземје]]то. Во [[1520]] тој потпишал воен сојуз со познатиот магребски пиратски адмирал, Барбароса, за подготовка на инвазија на турската армија во [[Шпанија]]. Пиратите од [[Магреб]] (модерните [[Алжир]], [[Мароко]] и [[Тунис]]) биле сојузници на Отоманското Царство во војните против европските христијански држави. Ни подоцна никој друг на Блискиот Исток не се осмелил да го предизвика султанот Селим I, со исклучок на верските немири во [[Сирија]] и [[Анадолија]] во годините 1518-1519, со кои војската на султанот лесно се справила. Селим починал на возраст од педесетина години, подготвувајќи воена експедиција на островот [[Родос]]. Тој никогаш не успеал да спроведе многу свои планови. Неговото дело го продолжиле неговиот син и наследник Сулејман, кој од историјата го добил прекарот -''Величествениот''. Татко му добро го подготвил да управува со земјата и со силната армија. Султанот Селим I е познат во светската историја по тоа што го означил почетокот на владеењето на Отоманското Царство на исток, и по дробењето на воената и политичка моќ на [[Персија]]. Неговата агресивна политика во голема мера ја одредила понатамошната воена експанзија на Отоманското Царство. == Наводи == {{наводи}} {{Претенденти за отоманскиот престол}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1470 година]] [[Категорија:Починати во 1520 година]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Деца на Бајазит II]] [[Категорија:Селим I]] 2od591xieukr3077no7ueni8wg0g76n 5561085 5561075 2026-05-18T10:53:32Z Тиверополник 1815 5561085 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Селим I<br />سليم اوّل<br />I.Selim | портрет=Yavuz Selim.jpg | опис=Султан на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] | наставка= | роден-дата= {{роден на|10|октомври |1470}} | роден-место=[[Амасија]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] | починал-дата={{починал на|21|септември |1520}} | починал-место=[[Одрин]] [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] }} '''Селим І''' (1512 - 1520<ref name="Yavuz Sultan Selim Biography">[http://www.sevgi.k12.tr/~ottomanempire/ingosmanli/Sultans/yavuz_sultan_selim_biography.htm Yavuz Sultan Selim Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929100539/http://www.sevgi.k12.tr/~ottomanempire/ingosmanli/Sultans/yavuz_sultan_selim_biography.htm |date=2007-09-29 }} Посетено на 2007-09-16</ref>) ([[Отомански турски јазик|отомански]]: سليم اوّل, [[турски]]: ''I.Selim'') со прекар ” Грозниот„, или „Немилосрдниот„ бил деветтиот [[султан]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Тој ги зазел светите места [[Мека]] и [[Медина]] и се објавил за калиф. Ги погубил сите свои роднини како и околу 40 000 шиити. Во времето на неговото владеење, Селим I успеал да ги прошири своите граници кон југ и исток. Тој успешно ги поразил Мамелуците, по кое ги зазел современите [[Сирија]], [[Либан]], [[Палестина]] и [[Египет]], вклучувајќи го и светиот град [[Ерусалим]], како и [[Каиро]], престолнината на [[Абасидски калифат|Абасидите]]. По ова, тој се прогласил за калиф во империјата. Селим I ја освоил и [[Сефавидска империја|Сефавидската империја]], но набргу потоа Сефавидите повторно го освоиле источниот дел од империјата заедно со градот [[Багдат]]. Империјата воспоставила морнарица во [[Црвено Море]]. Ова главно се споровело поради поморските војни со [[Португалија]] кои се воделе главно за трговијата. Во текот на овој период, империјата натпреваруваа со големите европски колонијални сили, во [[Индиски Океан]]. Голем број на флоти, со војници и оружје, биле испраќани за поддршка на муслиманските владетели во [[Кенија]] и во [[Ачех]]. Овде Отоманците изградиле тврдина кои биле обезбедувани со топови. Во [[1514]] година, отоманските сили на чело со Селим издвојувале голема победа над [[Сефевиди]]те, со кое била обезбедена источната граница на земјата. Успеси на Селим I: * во [[1516]] година го зазел [[Северен Иран]], [[Сирија]], [[Палестина]]; * во [[1517]] година го зазел [[Египет]]; * во [[1517]] година [[Мека]] и [[Медина]]. == Рани години == Селим бил син на турскиот султан [[Бајазит II]]. Кога султанот [[Бајазит II]] почнал да му укажува јасна предност на својот втор син, Ахмед, Селим се исплашил за својата иднина. Балканскиот намесник на османлискиот султан се побунил, и на чело на мала армија храбро марширал кон [[Истанбул]]. Најверојатно, Селим се надевал дека бунтовниците во главниот град ќе го поддржат, но згрешил. Во битката, неговиот татко [[Бајазит II]], кој предводел огромна војска, лесно го поразил Селим, и тој морал да избега во Кримскиот ханат, каде на султанот му било тешко да го зароби. Во северниот регион на [[Црно Море]] меѓу [[Кримски Татари|Кримските Татари]] бегалецот решил да исплива од тешките времиња и повторно да ја започне борбата за своето наследство. Во [[1512]], султанот Бајазит II направил редок чекор меѓу монарсите на светот: тој доброволно абдицирал од [[Висока Порта|Високата Порта]] и, за да избегне војна, ја предал власта на синот Селим по кое и набргу починал.<ref name="The Classical Age, 1453-1600">[http://www.turizm.net/turkey/history/ottoman2.html The Classical Age, 1453-1600] Посетено на 2007-09-16</ref>. == Доаѓање на власт == Враќањето на Селим од [[Крим]] до [[Цариград]], наликувало на воен триумф. Новиот султан Селим I одговорил на великодушноста на својот татко, со наредба да се убијат сите машки роднини, кои би можеле да го загрозат неговиот престол. За ова тој го заработил прекарот – ''Јавуз'', што на турски значи “''мрачен''.” == Војна со Персија == Потоа султанот Селим, како побожен сунитски муслиман, почнал насилно да воспоставува единствена исламска религија во [[Османлиското Царство]]. По наредба на султанот во земјата загинале повеќе од 40.000 Шиити, а нивниот имот бил ограбен. Многу Шиити морале да побараат засолниште надвор од империјата. Гонењето на Шиитите неизбежно довело до војна меѓу Османлиското Царство и [[Персија]]. Во јуни [[1515]] Селим тргнал со војска од 60.000 да изврши инвазија врз Персија. Селим имал голема и добро вооружена коњица, пешадија, опсадна и тешка артилерија. Пешадијата била вооружена со огнено оружје, иако мошне примитивно. Инвазијата на Персија започнала во [[Сивас]]. Турската војска преку [[Ерзурум]] дошла до горниот тек на реката [[Еуфрат]]. Персијанците ја користеле против тактиката „''изгорена земја'' “, која не ги дала саканите резултати. Турците слободно пристапиле на градот Хој, околу кој персискиот Шах собрал многуилјадна коњаница од ориентален тип. На [[23 август]] на источниот брег на реката [[Еуфрат]] кај Халдиран, Отоманците се судриле во битка со 50.000 персиска војска, на која лично и командувал шахот Исмаил. Селим I успешно маневрирал на бојното поле со своите трупи, и освоил убедлива победа над Персијците. На турските гладни војници најзначаен им бил пленот од персискиот логор оносно огромните резерви на храна. Персиската армија која претрпела големи загуби во [[битка кај Халдиран|Битката кај Халдиран]] се разбегала по околните планини. Поразениот Шах Исмаил, ранет во битката, исто така, морал да се спасува со бегство. Султанот Селим I ја преселил својата војска на исток а во [[септември]] [[1515]] година ја искористил во главниот град на Персија, Тебриз, (денес главен град на [[Азербејџан]]). Од Тебриз Селим имал намера да ја продолжи воената кампања. Сепак, [[јаничари]]те се побуниле, а одбиле да одат понатаму и отоманските феудалци - тимариотите. Султанот, со морал да им попушти на барањата на армијата. Утеха му бил големиот воен плен од Тебриз, вклучувајќи го и трезорот на шахот. Од персискиот главен град Османлиите во [[Цариград]] испратиле илјадници најдобри мајстори да им служат на султанот и благородниците. Султанот не успеал да ја повтори персиската кампања, иако имал намера да го направи тоа повторно. Дознавајќи дека арапските земји, [[Египет]] и [[Сирија]] се придружиле на воениот сојуз на персискиот шах, Селим решил да преземе соодветни дејствија против непријателот на Отоманската Порта. == Војна со Мамелуците == [[Податотека:I Selim.jpg|thumb|300px|десно|Селим I]] Односот меѓу Отоманците и Мамелуците веќе долго време биле непријателски. Двете држави се натпреварувале за контрола на трговијата со зачини, а Османлиите се стремиле кон преземање на светите исламски градови<ref name="Brummet 52">[http://books.google.com/books?id=oiJmVbrve5sC&pg=PA52 ''Ottoman seapower and Levantine diplomacy in the age of discovery'' by Palmira Johnson Brummett p.52''ff'']</ref>. Султанот на мамелуците, [[Гансу ал-Гаури]], се подготвувал за инвазија врз Османлиите од градот Алеп. Неговата империја до 1516 година како најголема исламска сила во светот чија територија ги опфаќала земјите од Египет до централна Анадолија заедно со Сирија и Палестина. Владетелот на Мека бил вазал на мамелучкиот султан. По зазимањето на Дијарбекир, османлиските територии не биле меѓусебно поврзани туку биле заобиколени од мамелучките земји во Меспотамија. Египетскиот шах собрал 30000-на коњаница, и ја поставил на 16 километри северно од [[Алеп]] во [[Мерџ Дабик]]. Околу половина од коњаниците биле [[Мамелуци]], а останатите биле арапски коњаници. Султанот немал ниту артилерија ниту пешадија. Армијата на Селим I изнесувала 40.000, од кои 15.000 биле коњаници тимариоти, 8000 – јаничари, 3000 – гарда-коњаница, и 15 000 пешадија. Во [[јули]] [[1516]] година Селим I, извршил ненадејна инвазија на [[Сирија]]. Во освоената Сирија, Селим I не можел да остане долго, но оставил во тврдините силни турски гарнизони. Тој повторно започнал агресивна кампања, овој пат против [[Египет]], кој во тоа време бил една од најбогатите земји на Истокот. Во [[октомври]] [[1516]] година Османлиите го освоиле градот – тврдина [[Газа]], а со тоа го отвориле патот кон [[Нил]] и египетската престолнина. Во [[јануари]] [[1517]] година армијата на султанот со тешка опсадна артилерија дошла под ѕидините на [[Каиро]]. На отоманските Турци и се спротивставиле египетските Мамелуци, и остатоците од уништените сиријски војски. На [[22 јануари]] под ѕидините на Каиро, се водела тешка борба која одлучила за судбината на Египет во наредните векови. Египет бил освоен од Отоманското Царство. Така отоманските владенија се прошириле не само на [[Балкан]]от во [[Европа]] туку и во [[Азија]], но и во [[Северна Африка]]. Шиитска Персија, која ги изгубила сите свои сојузници, иако имала побројна, но слаба армија, не можела да одолее. Воинствениот султан Селим I, за кратко време кон неговата држава присоединил голем дел од [[Мала Азија]], и свечено себеси се прогласил себеси и за египетски султан и калиф. == Мека и Медина == Селим, со успешните кампањи на освојување против Сирија и Египет, направил пат до светите, за секој вистински муслиман, градови [[Мека]] и [[Медина]]. Така, тој освоил големи признанија како водач и бранител на исламскиот свет. Тоа било признание за неговите големи воени достигнувања а не помалку и за големиот верски фанатизам како сунитски муслиман. == Последни години == [[Податотека:Selim I Tomb.jpg|thumb|200px|Турбето на Селим I во неговата џамија]] Селим I повеќе не бил нарекуван мрачен, туку ''Храбар'' и ''Жесток''. Под негова власт [[Отоманското Царство]] станала признат водач на муслиманскиот исток, а империјата многу години понатаму не се соочувала со силни вооружени конфликти. Во последните години од својот живот султанот Селим I најчесто сонувал за освојување на [[Западна Европа]] и [[Средоземје]]то. Во [[1520]] тој потпишал воен сојуз со познатиот магребски пиратски адмирал, Барбароса, за подготовка на инвазија на турската армија во [[Шпанија]]. Пиратите од [[Магреб]] (модерните [[Алжир]], [[Мароко]] и [[Тунис]]) биле сојузници на Отоманското Царство во војните против европските христијански држави. Ни подоцна никој друг на Блискиот Исток не се осмелил да го предизвика султанот Селим I, со исклучок на верските немири во [[Сирија]] и [[Анадолија]] во годините 1518-1519, со кои војската на султанот лесно се справила. Селим починал на возраст од педесетина години, подготвувајќи воена експедиција на островот [[Родос]]. Тој никогаш не успеал да спроведе многу свои планови. Неговото дело го продолжиле неговиот син и наследник Сулејман, кој од историјата го добил прекарот -''Величествениот''. Татко му добро го подготвил да управува со земјата и со силната армија. Султанот Селим I е познат во светската историја по тоа што го означил почетокот на владеењето на Отоманското Царство на исток, и по дробењето на воената и политичка моќ на [[Персија]]. Неговата агресивна политика во голема мера ја одредила понатамошната воена експанзија на Отоманското Царство. == Наводи == {{наводи}} {{Претенденти за отоманскиот престол}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1470 година]] [[Категорија:Починати во 1520 година]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Деца на Бајазит II]] [[Категорија:Селим I| ]] awwkncu6p18v2j8r0ooue0tf67a2mqm 0 45882 5561098 5558543 2026-05-18T11:02:32Z Тиверополник 1815 5561098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ottoman sultan |Sultan_Name= Сулејман бин Селим Хан |title=[[Список на отомански султани|Султан на]] [[Отоманското Царство]]<br/>[[Чувар на двете свети џамии]]<br/>[[Калиф]]<br/>[[Емир]] |image_portrait= EmperorSuleiman.jpg |image_tugra= Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg |caption= |reign= 1520–1566 (46 години) |Military= Територијално проширување на Отоманското Царство |coronation= 30 септември 1520 |name = <br/>Сулејман Величествениот<br/>Сулејман Законодавецот<br/>سلطان سليمان اول |fullname= Сулејман бин Селим Хан |before= [[Селим I]] |after= [[Селим II]] |suc-type= Heir Apparent |consort= [[Рокселана]] |issue= Шехзаде Махмуд (1511–1521)<br/> [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Шехзаде Мустафа]] (1515–1553)<br/> [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Шехзаде Мехмед]] (1521–1543)<br/> [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Шехзаде Абдула]] (1522-1524)<br /> [[Михримах султан]] (1524–1578)<br/> [[Селим II|Шехзаде Селим]] (1525–1574)<br/> [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Шехзаде Бајазит]] (1527–1561)<br/> [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Шехзаде Џихангир]] (1535–1553)<br/> |royal house= [[Отоманска династија]] |father= [[Селим I]] |mother= [[Ајше Хафса султан]] |birth_date={{birth date|1494|11|06|df=y}} |birth_place=[[Трабзон]] |death_date= 7 септември 1566 (на 71 година) |death_place=[[Сигетвар]], [[Унгарија]] |burial_place=[[Сулејманова џамија]], [[Цариград]]<ref>''The Encyclopædia Britannica'', Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911), 3; ''Constantinople, the capital of the Turkish Empire...''</ref><ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul Britannica, Istanbul] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218080707/http://concise.britannica.com/ebc/article-9368294/Istanbul |date=2007-12-18 }}:''When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.''</ref> (денешен [[Истанбул]]) |spouse 2= [[Хасеки]] [[Хурем султан]] <br/>[[Махидевран султан]] |religion=[[суни ислам]] |}} '''Сулејман I''' ({{langx|ota|{{Script|Arab|سلطان سليمان اول}}}}, ''Sultān Suleimān-i evvel'' или {{rtl-lang|ota|{{Script|Arab|قانونى سلطان سليمان}}}}, ''Kānūnī Sultān Suleimān'', [[турски]]: ''I. Süleyman'') — десеттиот [[султан]] на [[Отоманското Царство]] со кое управувал во периодот од 1520 до 1566 г. и со тоа најдолго се задржал на престолот од сите султани. Во европската традиција е познат како ''Сулејман Величествениот''<ref>Merriman.</ref> а во источната како ''Законодавецот'' ([[турски]]: ''Kanuni''; [[арапски]]: القانونى‎, ''al‐Qānūnī'') главно поради воведување на реформи во законодавниот систем на земјата. Освен законодавни, тој спровел и административни, воени, судски, даночни и образовни реформи. Во текот на неговото владеење империјата се протегала од [[Будимпешта]] на [[Дунав]] до [[Асуан]] и реката [[Нил]], заедно со реките [[Еуфрат]] и [[Тигар]] до [[Грузија]] и [[Гибралтар]]. Сулејман бил истакнат поет а исто така и голем заштитник на културата, литературата и архитектонскиот развој<ref name=atil24>Atıl, 24.</ref>. Тој зборувал пет јазици: отомански, арапски, чагатаи, персиски и српски јазик. Во последните дваесет години бил под влијание на неговата омилена [[Рокселана]], која успеала да стане законска жена на султанот, нешто што не можела да постигне ниту една од наложниците во изминатите два века. Започнувајќи кампања во Унгарија, Сулејман не доживеал да победи. Неговата смрт била скриена и раководењето со империјата продолжило без султанот, но во негово име, додека да дојде на престолот неговиот син од [[Рокселана]] - [[Селим II]], со кој започнала ерата на падот на империјата. == Рани години== [[Податотека:Semailname 47b.jpg|thumb|лево|150px|Сулејман во млади години]] Сулејман е роден во [[Трабзон]] на [[6 ноември]] [[1494]] година<ref>Clot, 25.</ref>. Негова мајка била [[Ајше Хафса султан]] која починала во [[1534]] година. Кога имал седум години Сулејман бил испратен да проучува [[наука]], [[историја]], [[литература]], [[теологија]] и воени тактики во училиштата на [[Топкапи-сарај]]. Како млад човек, тој се спријателил со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паргали]] кој подоцна му станал еден од најдоверливите соработници<ref>{{Наведена книга|first=Noel|last=Barber|title=The Sultans|location=New York|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1973|pages=36|isbn=0-7861-0682-4}}</ref>. На 17 години бил назначен за управител на Кафа и Маниса (тогаш [[Сарухан]]) а кратко време бил управител и на [[Едрене]]<ref>Clot, 28.</ref>. По смртта на неговиот татко [[Селим I]] ([[1465]]-[[1520]]) Сулејман влегол во [[Цариград]] каде бил прогласен за десеттиот султан на [[Османлиското Царство]]. Некои историчари тврдат дека во младоста Сулејман се восхитувал за [[Александар Велики]]<ref>Lamb, 14.</ref><ref>Barber, 23.</ref>. Тој бил под влијание на визијата на Александар на градење на светска империја, кои ќе ги опфати истокот и западот. == Воени и политички настани == === 1520 — 1529 === По наследувањето на неговиот татко, Сулејман започнал серија воени освојувања. Сулејман го започнал своето владеење со давање на пари на јаничарите и ослободил околу 600 египетски затвореници и некои трговци кои неговиот татко неправедно ги казнил. Високи офицери обвинети за суровост биле осудени и погубени. На почетокот од неговото владеење во [[1521]] година било задушено востанието на османлискиот управител на [[Дамаск]]. По ова Сулејман ги освоил двете места кои Мехмед Освојувачот не успеал да ги освои, [[Опсада на Белград (1521)|Белград во 1521]] и [[Опсада на Родос|Родос]] следната година. Падот на Белград во [[1521]] година претставувал третиот обид за освојување на унгарската тврдина од [[Османлии]]те<ref>Imber, 49.</ref>. Сулејман своите сили ги мобилизирал во мај [[1521]] година. За разлика од претходните два напади, во овој напад Османлиите одлучиле да нападнат преку реката [[Сава]]. За да се оствари овој напад, Османлиите најпрво морале да го заземат [[Срем]]. Бранителите упорно пружиле отпор но нивните ресурси биле доста исцрпени па градот морал да биде предаден на [[29 август]]. Падот на [[Белград]] ја покажала неспособноста на [[Кралство Унгарија]] да се спротивстави на растечката османлиска моќ. Следната [[1522]] година [[Османлии]]те го зазеле Родос од [[Малтешки ред|Рицарите на Свети Јован]]<ref>Kinross, 176.</ref>. По 145 дена преживеаните витези капитулирале и им било дозволено да го напуштат Родос, тие потоа скитале пет години сè додека не си нашле дом на [[Малта]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |title=The History of Malta |accessdate=2014-08-10 |archive-date=2007-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501155037/http://www.malta.com/about-malta/history-of-malta.html |url-status=dead }}</ref>. Османлиите со зазимањето на островот ја обезбедиле целосната контрола над источното [[Средоземје]]. Во [[1522]] година починал пашата Кајр Бег како [[управител на Египет]]. На негово место бил ставен [[Хаин Ахмед-паша]] во [[1523]] година. Ахмед-паша бил разочаран од оваа одлука на султанот бидејќи сметал дека треба да биде избран за главен везир чие место му било отстапено на неговиот соперник [[Паргали Ибрахим-паша]]. Така тој се самопрогласил за султан на [[Египет]] како независен од [[Османлиското Царство]]. Тој започнал да кова монети со својот лик со цел да ја легитимира својата власт. Сулејман веднаш испратил свои агенти кои извршиле неуспешен атентат во неговата бања, по кој настан тој се обидел да побегне од [[Каиро]] но набргу бил фатен и погубен. По неговата смрт, големиот везир Ибрахим-паша Паргали спровел обемни административни реформи од [[1525]], со кои отоманската власт во Египет се зацврстила и траела речиси три века. По три години без војна [[јаничари]]те на се побуниле и го пљачкосале еврејскиот кварт во [[Истанбул]] и куќите на офицерите. На Сулејман му се заканувала опасност, но бунтот бил потиснат, водачите биле погубени, а други ги загубиле своите позиции. Повеќето од јаничарите се смириле со подароци во пари и нов воен поход. Во април [[1526]] година султанот заедно со Ибрахим-паша заминале кон [[Унгарија]]. Унгарците доживеале катастрофален пораз во [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]]<ref>Kinross, 187.</ref>. Унгарските аристократи исто како и во опсадата на Белград биле повторно неподготвени. Унгарската војска била поделена на три групи: во [[Трансилванија]] на чело со [[Јанош Заполски]], главната група која ја предводил самиот крал и една мала група под раководство на [[Кристоф Франкопан]]. Вкупниот број на војници на христијанските сојузници бил околу 35.000 луѓе наспроти 50.000 [[Османлии]]. Во почетокот на битката христијаните постигнале успех, но во следниот период таа била обиколена а унгарскиот крал сакал да побегне од бојното поле но се удавил во реката. Поголемиот дел од унгарските аристократи или загинале или биле погубени од султанот. Се смета дека повеќе од 14.000 Унгарци биле убиени во битката. По крајот на битката бил означен крајот на независноста на [[Кралство Унгарија]]. Така [[Бохемија]], северна и западна Унгарија станале дел од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] на чело со [[Фердинанд I]], а Османлиите завладеале со централна и јужна [[Унгарија]] како и дел од [[Трансилванија]], поставувајќи го на чело на вазалската земја [[Јован Запола]]. Во меѓувреме Туркмените во [[Анадолија]] се побуниле. Во време кога во империјата доживеала финансиски тешкотии поради воените дејствија, па биле зголемени државните давачки. Додека Сулејман бил на воен поход во Унгарија, [[Џелали|Календар Челеби]] успеал да собере армија од 30.000 луѓе. Сулејман го испратил својот везир Ибрахим-паша по кое востанието било крваво задушено. По Мохачката битка, Османлиите биле принудени да се повлечат од [[Панонија|Панонската низнина]], главно поради ангажирањето на армијата во другите делови од имеријата. Најмногу од повлекувањето на Османлиите искористил Фердинанд I, поради неговите претензии да стане крал на Унгарија. Во 1527 година тој го поразил османлискиот вазал и ги зазел [[Будим]], [[Комаром]] и [[Секешфехервар]] (1528). Во тој период османлискиот султан и покрај молбата на неговиот вазал, тој не покренал нов воен поход. Кога Сулејман му објавил војна на Фердинанд во јануари [[1529]] година, тој, исто така, сакал да го освои и [[Падот на Алжир (1529)|западниот дел]] на [[Средоземје]]то, и затоа повторно дал поддршка на [[Хајредин Барбароса]] да отпатува кон [[Алжир]]. Барбароса добил поддршка од 2.000 јаничари, како и голема финансиска помош и ја зазел шпанската тврдина. [[Податотека:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|мини|десно|Султан Сулејман и Хурем Султан. Портрет од Антон Хикел]] Фердинанд бил во сојуз со царот [[Карло V]]. Забавена со дождови и поплави, османлиската војска на Сулејман морала да се откаже од опсадата на Виена во октомври [[1529]] година<ref>{{Наведена книга|first=Stephen|last=Turnbull|title=The Ottoman Empire 1326&nbsp;– 1699|location=New York|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=2003|pages=50}}</ref>. Околу 40.000 Турци и 20.000 христијани биле убиени во бескорисната војна. Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле Штаерска во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон [[Белград]]. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]]. === 1530 — 1539 === По крајот на опсадата на Виена, Сулејман повел поход против царските сили во [[1532]], но се соочил со тврдоглав отпор од страна на градот Гунс. Акинџи коњицата и татарските сојузници ја ограбиле [[Штаерска]] во [[Австрија]] додека Сулејман се повлекувал назад кон Белград. Фердинанд испратил пратеник и било склучено примирје во [[1533]] година. Во меѓувреме во 1532 година започнала [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Османлиско-персиската војна]]<ref name=imber51>Imber, 51.</ref>. Војната била предизвикана од територијалните спорови помеѓу двете империи, особено кога бегот од Битлиш одлучил да се стави себеси под персиска заштита. Исто така, Тахмасп го убил управителот на [[Багдад]] кој бил на страната на Сулејман. [[Персија]] во текот на војната сакала да направи сојуз со [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] со кое Османлиското Царство ќе биде нападната на два фронта. Во конфликтот, најпрвин Ибрахим-паша, а подоцна и самиот султан Сулејман започнале успешно да го зазимаат денешен [[Ирак]], каде во [[1534]] година го зазеле [[Багдад]]. Конфликтот завршил со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот во Амасија]] во [[1555]] година меѓу двата владетели. Договорот ја дефинирал границата меѓу двете земји и истиот бил проследен со дваесетгодишен мир. Со овој договор, [[Ерменија]] и [[Грузија]] биле поделени меѓу двете земји подеднакво, [[Османлии]]те го добиле поголемиот дел од [[Ирак]] заедно со [[Багдад]] кој им овозможил излез на [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], а [[Персија]] го задржала својот поранешен главен град [[Тебриз]]<ref name=sicker206>Sicker, 206.</ref>. Османлиите според договорот им дале дозвола на персиските верници да одат слободно во светите места [[Мека]] и [[Медина]]. Во Персија отоманскиот благајник Челеби имал лоши односи со везирот [[Паргали Ибрахим-паша]] бидејќи бил обвинет од него за проневера. Пред да биде погубен, Челеби му напишал писмо на Сулејман обвинувајќи го Ибрахим за предавство бидејќи себеси се нарекувал султан. Ибрахим, некогаш христијанин и сѐ уште роб на Сулејман, бил осомничен за непочитување на [[Куран]]от, за заговор со [[Франција]], и бил омразен поради неговото огромно богатство. Во [[1536]] Сулејман го поканил Ибрахим на вечера, и везирот бил пронајден убиен следното утро. Отоманската морнарица имала галии кои ги веслале воени заробеници. На успешниот пират [[Кајр ал-Дин]] му била дадена команда и [[Освојување на Тунис (1534)|Тунис бил освоен]] во [[1534]] година<ref>Crowley, p.56</ref>. Овој град бил нападнат и од страна на царот Карло V и неговата армада предводена од адмирал [[Андреа Дорија]]. [[Кајр ал-Дин]], познат како Барбароса поради неговата црвена брада избегал, а потоа облекувајќи ги неговите луѓе како [[Шпанци]] и под тоа знаме ги ограбувал Балеарските Острови, земајќи 5.700 затвореници од Порт Махон во Менорка. Во [[1536]] Османлиите изградиле двесте бродови со цел да ја нападнат [[Италија]] и [[Отранто]] [[Османлиска инвазија на Отранто|бил заземан следната година]]. Десет илјади Италијанци биле продадени на пазарите за робови во Истанбул. Во [[1537]] Венецијанците и се придружиле на "''светата лига''" на кралски сили против Турците но отоманската морнарица ги поразила доволно на Крф и во заливот Арта за да им овозможи на Турците да доминираат на [[Средоземје]]то во наредната третина на векот. Тие се согласиле на примирје во 1540 година, но Венеција морала да се откаже од [[Мореја]](Пелопонез) и нејзините егејски острови. Во [[1538]] година била организирана првата [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|поморска експедиција]] кон [[Индиски Океан]]. По експедициите на [[Васко де Гама]], моќната португалска морнарица ја презела контролата на Индискиот Океан. [[Бахадур Шах]] апелирал до [[Цариград]] за заедничка акција против португалската морнарица<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |title=History cooperative |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803150840/www.historycooperative.org/proceedings/seascapes/casale.html |url-status=live }}</ref>. Сулејман I ја искористил оваа можност за да ја провери португалската доминација во Индискиот Океан и го именувал [[Хадим Сулејман-паша]] како адмирал на неговата флота<ref name="Özcan1997"/><ref>http://jis.oxfordjournals.org/content/7/1/32.extract</ref><ref name="Farooqi1989">{{Наведена книга|author=Naimur Rahman Farooqi|title=Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556-1748|url=http://books.google.com/books?id=uB1uAAAAMAAJ|accessdate=30 September 2012|year=1989|publisher=Idarah-i Adabiyat-i Delli}}</ref> . Поморските сили биле составени од околу 90 галии. Во [[1538]] година тој пловел кон [[Индија]] преку Црвеното и Арапското Море, само за да дознаее дека Бахадур Шах бил убиен за време на судирите со португалската морнарица и неговиот наследник направил сојуз со [[Португалија]]. Во [[1538]] година од страна на Османлиите бил окупиран Аден, на чело со Сулејман-паша. Османлиската флота на [[4 септември]] [[1538]] година престигнала [[Опсада на Диу|пред градот Диу]]. Ова претставувала најголемата османлиска флота некогаш пуштена по водите на Индиски Океан. Диу бил опсаден со 130 топови. И покрај постојаните напади, опсадата не успела. По неуспешната опсада, Османлиите се вратиле во Аден, каде се утврдиле со своите оружја. Сулејман-паша наредил да се започне втора опсада на Диу, но тоа не се случило. Во 1540 година, Португалците ги испратиле своите сили во Црвено Море, напаѓајќи ги Суакин и Кусајар, обидувајќи се да го заземат Суецкиот Канал со флота од 72 бродови. Во следните години следувале постојани битки помеѓу двете светски сили. === 1540 — 1552 === [[Податотека:Siege of Esztergom 1543.jpg|мини|десно|Опсадата на Острогон (1543)]] Во 1541 царот Карло V [[Алжирска инвазија (1541)|не успеал да го освои]] [[Алжир]], а две години подоцна Кајр ал-Дин (Барбароса) ги опустошил [[Неапол]] и [[Сицилија]]. По нивното закотвување во [[Марсеј]], Французите дозволиле Отоманската морнарица да оди во [[Тулон]], но Турците пустошејќи ги француските села предизвикале многу да избегаат. Во [[1544]] епидемија убила многу робови од галиите, и Турците заробувале француски христијани за да ги заменат. [[Франсоа I]] советувал [[Опсада на Ница|да се нападне Ница]], која била под власт на сојузникот на кралот, Војводата од Савоја, чиј замокот бил отпуштен. [[Кајр ал-Дин]] (Барбароса) починал во 1546 година. Конечно во 1554 Франсоа го раскинал овој сојуз со поткуп на Турците со подароци. Тургут, кој бил заробен и поминал четири години години како роб на галија пред да биде ослободен, на крајот станал Отоманската адмирал и [[Опсада на Триполи (1551)|го презел Триполи]] од [[Малтешки ред|витешкиот ред на Свети Јован]] во [[1551]]<ref>''Cervantes in Algiers: a captive's tale'' by María Antonia Garcés p. 25 [http://books.google.com/books?id=h97ivaPeOx8C&pg=PA25]</ref>, но тие се одмаздиле кога Тургут бил убиен во неуспешната опсада на Малта во [[1565]]. Јован Заполоја, натеран од унгарскиот националист Мартинуци, се оженил со полската принцеза Изабела кратко време пред неговата смрт во [[1540]] година. Нивниот едногодишен син Стефан бил прогласен за крал на Унгарија, но Османлиите сѐ уште ја окупирале неговата земја. Во [[1541]] година бил [[Опсада на Будим (1541)|опсаднат]] градот [[Будим]]. Опсадата резултирала со заземање на градот [[Буда (град)|Будим]]. По оваа победа, [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] воспоставила контрола над [[централна Унгарија]]. Битката е дел од т.н. [[Мала војна во Унгарија]]. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола<ref>Garnier, p.200</ref>. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде [[Пешта]], Сулејман во [[1543]] година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во [[Будим]] во [[џамија]]. На крајот бил постигнат договор во [[1547]] година, во кој биле вклучени [[Франција]], [[Венеција]], и [[папа Павле III]]; Во [[1543]] година се случила неуспешната опсада на Ница во сојуз со Франција. Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне [[Персија]], да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година. Во [[1551]] монахот Мартинуци ја убедил Изабела да му ја предаде [[Трансилванија]] на Фердинанд, како дел од [[Австрија]], во замена за земјиште во [[Шлеска]]. Сулејман на ова реагирал со затворање на австрискиот пратеник две години, но Мартинуци бил прогласен за архиепископ и кардинал. Султанот го испратил Мехмед-паша Соколиќ со армија да ја преземе власта и поставил гарнизон во Липа во Трансилванија. Фердинанд ја опсадил Липа и го убил Мартинуци поради заговор со гарнизонот. Турските трупи извршиле инвазија и повторно го поразиле Фердинанд во [[1552]]. Наредната година Сулејман заминал на неговата последна персиска кампања, во која повторно го освоил [[Ерзурум]] и ја опустошил персиската земја по Горен Еуфрат. Примирјето довело до договор за мир во Амасија во [[1555]] година. Откако Карло V разбрал за поразот на неговиот брат, тој тргнал да се [[Алжирска инвазија (1541)|одмазди во Алжир]]. [[Алжир]] бил под контрола на Османлиите се нашол од [[1529]] година кога Сулејман I го зазел на чело со [[Хајредин Барбароса]]. Барбароса ја напуштил земјата во 1535 година, бидејќи бил избран за Голем адмирал на Османлиското Царство во [[Цариград]], па така тој бил заменет од страна на Хасан Ага. Силите на Хабсбуршката монархија многу доцна тргнале во војна, на [[28 септември]] [[1541]] година. Тоа се случило тогаш, главно поради проблемите во Германија и Фландрија. Целата флота се собрала во заливот кај [[Мајорка]]. Таа броела околу 500 бродови и 24.000 војници. По големото невреме кое ги зафатило регионите околу Мајорка и Алжир, флотата пред преговите на Алжир престигнала на 19 октомври. Во нападот учествувал и [[Ернан Кортес]], т.н. освојувач на [[Мексико]]. Војската на Карло на копно стапнала на [[23 октомври]], каде по ова бил формиран штабот. Војската главно била составена од [[Шпанци]], [[Германци]] и [[Италијанци]], во придружба на 150 витези од [[Малта]]. Поради големата сила која ја имал донесено царот во Алжир, се сметало дека градот многу бргу ќе падне во рацете на христијаните. Но во следните денови започнало да врне силен дожд и регионот бил зафатен од силно невреме. Голем дел од галиите потонале или биле оштетени . По ова започнал напад на Османлиите и царот бил опкружен. Тој бил извлечен со помош на Малтешкиот витешки ред. [[Андреа Дорија]] успеал да побегне во [[Кејп Матифу]], на околу 5 милји од [[Алжир]]. Тој му предложил на својот царот да се засолни заедно со него во Матифу. По долгите патувања, на [[3 декември]] конечно царот пристигнал во југоисточниот дел од Шпанија, кај Картагина. Во 1551 година Османлиите го зазеле [[Опсада на Триполи (1551)|Триполи]]. Триполи станал важен центар на империјата и престолнина на османлиската провинција [[Триполитанија]]. Подоцна во [[1560]] година од страна на христијаните бил направен обид за враќање на градот, но истиот завршил со неуспех. === 1553 — 1566 === Во [[1553]] година се случила окупација на островот [[Корзика]] заедно со [[Франција]]. Островот имал значително стратешко значење во западниот дел на Средоземјето, претставувајќи го центарот на комуникација на Хабсбуршката мрежа помеѓу денешна Шпанија и Италија. Заземањето на островот било од огромно значење за [[Франција]], која го окупирала а по ова и го зазела под своја контрола. Османлиите [[Опсада на Малта (1565)|ја опсадиле Малта]] во мај [[1565]] година и 700 Витези на Свети Јован биле држени внатре сè додека не пристигнале Шпанците во септември и не ги принудиле Турците да заминат. Повеќе од 20.000 Турци загинале или се бореле со болеста, додека 7.000 Малтежани и Шпанци ги загубиле своите животи. По неуспешната опсада на Малта, Сулејман освен војните со [[Португалија]] во [[Индиски Океан]] ги обновил и војните со Фердинанд со сила од околу 200.000 војници. Целта бил грофот [[Николај Зрински]], кој го убил миленикот Мухамед од Трикала во Сиклос во 1552 година. [[Податотека:OttomanEmpire1566.png|мини|десно|Османлиското Царство за време на смртта на Сулејман I]] [[Битка кај Сигетвар|Битката кај Сигетвар]] била последната на Сулејман I. Битката се случила во [[1566]] година против силите на Хабсбуршката монархија на чело со хрватскиот бан [[Никола Шубиќ]]. Претходно османлиската војска била засолнета во Будим и Белград. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го советувал на султанот најпрвин да се зазеде Сигетвар, а потоа да се продолжи кон Токај. Опсадата завршила со освојување на тврдината на градот од страна на Османлиите. Самиот султан Сулејман I не го дочекал паѓањето на градот, бидејќи починал во неговиот камп на [[5 септември]] [[1566]] година. Големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]] ја сокрил смртта на султанот, го убил докторот за да остане смртта во тајност и дал телото на Сулејман да се балсамира и наредил телото да не се закопа сè додека битката не биде добиена. == Културни и економски настани== Сулејман бил пофален од страна на царскиот пратеник Бузбек за неговата правда и за именување на способни и заслужни мажи за владините позициии. Во [[1535]] везирот Ибрахим направил договор со Французите што им овозможило да тргуваат слободно со дел од Отоманското Царство<ref name=imber51/> . Империјата на Сулејман вклучувала дваесет различни етнички групи и 21 влади, повеќето од нив биле во муслиманската [[Азија]], но тој ги третирал европските христијани со извесна толеранција по нивното освојување. Османлиските закони биле осовременети од [[Мула Ибрахим]] од [[Алеп]] и ослободени од традиционалните исламски закони. Христијаните се нашле под ''Кодексот за рајата'' и нивниот десеток и данокот од капитација биле толку умерени што некои селани избегале од христијанските господари во Унгарија за да бидат под османлиска власт. Казните биле модернизирани со парична казна како замена за физичкото казнување, осакатувањето и смртта во многу случаи, иако напорите за здобивање на чест сѐ уште можеле да значат сечење на рака за лажно сведочење, фалсификување, или дистрибуција на фалсификувани пари. Каматните стапки биле ограничени на 11%. Животните кои се користат за работа требало да бидат третирани љубезно. Сулејман бил многу богат со годишен приход од околу дванаесет милиони дукати; неговите војни биле плаќани од пленот (вклучувајќи ја и продажбата на многу луѓе како робови) и од данокот од христијанските вазали. Подоцна во неговото владеење тој почнал да бара подароци од службениците кои ги назначил на повисоки позиции. Судиите (кадии и муфтии) биле имуни на оданочување и конфискација на нивниот имот, што ги правело привилегирана елита. Осум колеџи се состанувале во главните џамии и во училиштата се студирала [[граматика]], [[синтакса]], [[логика]], [[метафизика]], [[филологија]], [[метафизика]], [[реторика]], [[геометрија]], [[астрономија]] и [[астрологија]]<ref name="atil24"/><ref>Russell, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE7D6163EF935A15752C0A961948260 The Age of Sultan Suleyman].</ref>. Високото образование обично го нагласувало исламскиот закон. Најпознат архитект во времето на Сулејман I бил [[Мимар Синан]]. Тој создал една нова ера не само во османлиската архитектура туку и во светската, создавајќи вкупно 334 градби во различни градови. Првата позначајна градба му била [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] од [[1548]] година, [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] од [[1557]] година, и [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]]. == Семејни настани == Султанот Сулејман имал четри жени. Од првата, Фулан хатун се родил во [[1512]] година се родил Махмуд кој починал по девет години. Во 1511 година се оженил со [[Ѓулфем хатун]], која му родила син но починал по само неколку месеци. Од бракот со [[Махидевран султан]] се родиле [[Разије султан]] и [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]], и како прв син бил воспитуван како наследник на престолот. Целата работа се променила со пристигнувањето на украинката [[Александра Лисовска]] во харемот како поклон на султанот од [[Паргали Ибрахим-паша]]<ref>Ahmed, 43.</ref>. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во харемот во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. По големата кавга меѓу Махидевран и Рокселана, Сулејман ја протерал Махидевран и нејзиниот син Шехзаде Мустафа во градот Маниса. По ова [[Рокселана]] станала омилена на султанот, односно хасеки. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Во 1526 година се родила [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]]. Од Рокселана, на султанот му се родиле и [[Селим II|Селим]], [[Шехзаде Бајазит|Бајазит]] и [[Шехзаде Џихангир|Џихангир]]. Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата<ref name="Kinross236"/>. Така свадбата се случила во [[1530]] година.<ref>Mansel, 86.</ref>. Се смета дека [[Паргали Ибрахим-паша]] бил погубен поради големото влијание во империјата<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref> , но за неговата смрт најмногу одговорна била Рокселана. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останал само Рокселана. Како прв роден син, Мустафа бил наследник на османлискиот престол но според некои историчари по женидбата на Сулејман со [[Рокселана]] тој како свој наследник го гледал [[Шехзаде Мехмед]], најстариот син на Рокселана. Сулејман му овозможил повеќе прилики на Мехмед и според тоа тој го подготвувал за престолонаследник. По овие случувања, Мустафа доживеал и втор шок од страна на неговиот татко по неговото преместување од [[Маниса]] во [[Амасија]]. Владеењето во Маниса му било доделено на Мехмед. И покрај тоа што бил преместен во Амасија, [[Шехзаде Мустафа|Мустафа]] добил декрет според кој неговиот татко сѐ уште во него гледал како иден султан. Во [[1547]] година во времето на Османлиско-сефевидската војна, Сулејман се сретнал со своите три синови на различни места за да разговара за политичката ситуација во земјата. По ова следувала трка кон престолот меѓу тројцата браќа, вклучувајќи го Селим. Во [[1544]] година Селим бил испратен во Маниса како управител. Животот на Мустафа бил во опасност посебно по смртта на [[Паргали Ибрахим-паша]] и новиот сојуз меѓу [[Рустем-паша]] и Рокселана. Рокселана според повеќе извори направила заговор за убивање на Мустафа. Во текот на еден поход, Рустем-паша испратил еден од најдоверливите негови луѓе да извести дека султанот Сулејман не бил на чело на армијата, по кое војниците сметале дека дошло времето принцот Мустафа да го зазеде престолот. Султанот на ова многу се налутил. Така, во текот на Иранскиот поход, армијата на Сулејман заминала во градот Ерегли. Додека тој бил во Ергели, Руштем-паша му понудил на Мустафа да се приклучи кон армијата на неговиот татко. Претходно пак, Рустем го предупредил на султанот дека Мустафа се подготвувал да дојде во Ергели и да го убие на Сулејман. Мустафа ја прифатил понудата на Рустем-паша и заедно со својата војска заминал кон градот Ергели. Сулејман овој потег го видел како закана и решил Мустафа да го убие. Кога Мустафа влегол во шаторот на Сулејман за да се сретнат, стражарите на Сулејман го нападнале и по долгата борба го убиле на принцот. По неговата смрт, јаничарите и војниците на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По смртта на Мустафа, Сулејман останал со своите два сина Бајазит и Селим. Селим бил управител на Маниса а Бајазид на Ќутахија. Двата града биле речиси еднакво оддалечени од Истанбул. Сулејман го видел соперништвото меѓу своите два сина па затоа решил да ги смени од нивните должности. Така на Селим му била доделена Конија а на Бајазит Амасија. Но на ова се спротивставил Бајазит, а Селим со поддршка на неговиот татко и на чело со [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го поразил својот брат во близина на Конија на [[31 мај]] [[1559]] година<ref>Prof. Dr. Yaşar Yücel-Prof. Dr. Ali Sevim: ''Türkiye Tarihi II'' (History of Turkey), AKDTYK yayınları, İstanbul,1990 p. 299-300</ref>. На Бајазит не му останало ништо друго туку да се врати во Амасија, но успеал да побегне во [[Персија]] заедно со своето семејство. Иако шахот во почетокот му посакал добредојде на младиот принц сепак подоцна по барање на Сулејман тој решил да ги предаде. Наместо тоа, на [[25 септември]] [[1561]] година Бајазид заедно со неговите четири сина биле погубени во Персија по налог на османлискиот султан<ref>Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi Vol II (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37</ref>.. Така единствен наследник на Сулејман останал [[Селим II|Шехзаде Селим]]. == Везири== * [[Пири Мехмед-паша]] * [[Паргали Ибрахим-паша]] бил голем везир во периодот од [[1523]] до [[1536]] година. Служел на Сулејман уште во Маниса. Се оженил со неговата сестра Хатиџе султан. Бил погубен во [[1536]] година. * [[Ајас Мехмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1536]] до [[1539]] година. * [[Челеби Љутфи-паша]] бил голем везир во периодот од [[1539]] до [[1541]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Шах султан]]. * [[Хадим Сулејман-паша]] бил голем везир во периодот од [[1541]] до [[1544]] година. * [[Рустем-паша]] бил голем везир во периодот од [[1544]] до [[1553]] година како и во периодот од [[1555]] до [[1561]] година. Бил оженет со ќерката на Сулејман, [[Михрима султан]]. * [[Кара Ахмед-паша]] бил голем везир во периодот од [[1553]] до [[1555]] година. Бил оженет со сестрата на Сулејман, [[Фатма Султан]]. Погубен поради мито. * [[Семиз Али-паша]] бил голем везир во периодот од [[1561]] до [[1565]] година. * [[Мехмед-паша Соколовиќ]] бил последниот голем везир на Сулејман I од [[1565]] до [[1579]] година. Својата функција ја продолжил и во времето на Селим II. == Наводи == {{наводи|3}} {{Отомански султани}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сулејман Величествениот| ]] [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1566 година]] [[Категорија:Луѓе од Трабзон]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Деца на Селим I]] 95l9tvq26cskcnbgn1f0kfhpxbo7jp0 0 45883 5561108 5412626 2026-05-18T11:11:22Z Тиверополник 1815 5561108 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name=Селим II<br />سليم ثانى | title = [[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]]<br/>[[Цезар (титула)|Кајсери-Рум]]<br/>[[Чувар на Двете Свети Џамии]]<br/>[[Отомански Калифат|Отомански калиф]]<br>[[Падишах]] |titletext= |more= |image=II. Selim Han.jpg |alt= |caption= | succession = 11-ти [[Список на османлиски султани|Отомански султан]] ([[Падишах]]) |moretext= |reign=7 септември 1566 &ndash; {{nowrap|15 декември 1574}} |coronation=8 септември 1566 |cor-type={{nowrap|[[Мечт на Осман]]}} |predecessor=[[Сулејман I]] |successor=[[Мурат III]] |birth_date=30 мај 1524<ref name="Selim">{{Наведена мрежна страница|title=SELİM II (ö. 982/1574): Osmanlı padişahı (1566-1574)|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/selim-ii|website=İslam Ansiklopedisi|access-date=11 January 2020}}</ref> |birth_place=[[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], [[Отоманско Царство]] |death_date= 15 декември 1574 |death_place=[[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], [[Отоманско Царство]] |burial_place=[[Света Софија]], Истанбул |spouse= [[Нурбану султан]] |issue=see [[Селим II#Семејство|подолу]] |full name= Селим Шах бин Сулејман Шах Хан<ref>Garo Kürkman, (1996), ''Ottoman Silver Marks'', p.41</ref> | house = [[Османлиска династија]] | house-type = Династија |father=[[Сулејман I]] |mother=[[Рокселана]] |signature_type=[[Тугра]] |religion=ислам |signature=Tughra of Selim II.JPG }} [[File:Nehzetul-Ahbar der Sefer-i Sigetvar 247b.jpg|thumb|Султанот Селим II го прима персискиот амбасадор во Одрин во 1567 година.]] '''Селим II''' ({{langx|ota|ثانى Selīm-i sānī}}; {{langx|tr|ثانى Selīm-i sānī}}; роден на {{роден на|30|мај|1524}} година - починал на {{починал на|15|декември|1574}} година) — единаесеттиот [[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]] кој владеел во периодот од [[1566]] до [[1574]] година. Познат е како ''Sarhoş Selim'' („Селим Пијаницата“)<ref>{{Наведена книга |last1=Somel |first1=Selçuk Akşin |title=Historical Dictionary of the Ottoman Empire |url=https://archive.org/details/historicaldictio00some |url-access=limited |date=2003 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, Maryland |isbn=0810843323 |page=[https://archive.org/details/historicaldictio00some/page/n184 263]}}</ref>. Тој бил син на [[Сулејман Величествениот]] и неговата сопруга [[Хурем султан]]. Селим починал на 15 декември 1574 година и бил погребан во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]. == Рани години== Селим е роден во [[Цариград]]<ref name="ReferenceA">Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]. In: 'Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi', ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.</ref><ref>"Istanbul", in Encyclopedia of Islam.</ref> како син на [[Сулејман Величествениот]] и неговата трета и најсакана жена [[Рокселана]], родена ќерка на православниот свештеник а подоцна ослободена и легална сопруга на Сулејман. Во [[1545]] година во Конија се оженил [[Нурбану султан]], мајка на [[Мурат III]] која подоцна станала првата жена која дејствувала како ко-регент во [[Османлиското Царство]] и период кој во историјата на земјата е познат [[Султанат на жените]]<ref>Bernard Lewis, ''The Muslim discovery of Europe'', W.W. Norton & Company, Inc., 2001, p. 192.</ref>. ==Конкуренција за престолот== Неговиот татко Сулејман имал пет сина кои достигнале зрелост. Неговиот втор син, Мехмед, починал од сипаници во [[1543]] година. По погубувањето на [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Мустафа]] и смртта на [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Џихангир]] (најмладиот брат кој страдал од исклучително лошо здравје) во [[1553]] година, останале само двајца кнезови како потенцијални наследници на престолот: [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Бајазит]] и Селим. Бајазит бил гувернер на [[Ќутахија]] а Селим бил гувернер на [[Маниса]], два града на скоро еднакво растојание од престолнината [[Истанбул]]. Сулејман бил во 60-тите години на својот живот, а конкуренцијата меѓу двајцата браќа над престолот била очигледна. Сулејман ги терал своите синови и решил да им ги смени работните позиции. Бајазит бил назначен да владее со [[Амасија]] а Селим со [[Конија]], и двете провинции биле подалеку од [[Цариград]], но сепак подеднакво оддалечени. Селим бргу го послушал на својот татко и веднаш се преселил во Конија, но на разочарување на неговиот татко, Бајазит го послушал дури по многу двоумење. Лутиот Сулејман го обвинил Бајазит дека е бунтовник и го поддржувал неговиот постар син Селим против Бајазит. Селим, во соработка со [[Мехмед-паша Соколовиќ|Мехмед-паша]] (идниот голем везир) и со дополнителна помош од татковата војска, го победил својот брат во граѓанската војна во Конија во мај 1559 година. На тој начин, Селим останал единствениот наследник на отоманскиот престол. == Владеење == ===Карактер=== Селим на отоманскиот престол се качил на [[7 септември]] [[1566]] и владеел до неговата смрт на [[15 декември]] [[1574]] година. Селим II бил првиот во серијата на т.н. слаби султани, кои владееле со [[Отоманското Царство]] повеќе од два века по смртта на [[Сулејман I]]. Селим II дошол на власт во време кога преобратените, нови немуслимански достоинственици на чело со големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]], имале речиси потполна контрола над административниот апарат на [[Отоманското Царство]]. Османлиското Царство во периодот на опаѓање, кое започнало со владеењето на Селим II, сè уште било доволно силно за да се заштити од целосен колапс. По добивањето на војната со својот брат, Селим станал првиот султан кој немал активен воен интерес и кој сакал да се откаже од власта во корист на министрите и неговата сопруга [[Нурбану султан]], под услов да биде оставен слободно да го помине својот раскошен живот. Поради начинот на живот, тој е познат како Селим Пијаницата<ref>{{Cite NIE|volume=20|year=1916|page=684|long=x}}</ref>. Во западната историографија Селим обично е портретиран како исклучително распуштен владетел и во многу извори се тврдело дека корупцијата на неговиот двор довела до падот на моралот во општеството на [[Отоманското Царство]] воопшто. Овие извори обично доаѓаат до заклучок дека великодостојниците, предводени од Мехмед-паша Соколовиќ кој го спасил царството. Всушност, недостатокот на дисциплина како во дворот така и надвор од него била охрабрувана од Соколовиќ со цел тој да ја консолидира својата моќ, а сите постигнати победи биле само во оние години кога Селим успевал привремено да се ослободи од контролата или влијанието на Соколовиќ. Селим е познат по тоа што и го вратил на [[Махидевран султан]] нејзиниот статус и богатство. Тој го изградил и гробот на неговиот најстар брат, Шехзаде Мустафа, кој бил погубен во [[1553]] година. ===Настани=== Во [[Цариград]] бил подготвен план за поврзување на [[Волга]] и [[Дон]] со канал за да се спротивстави на руската експанзија кон северната граница на [[Османлии]]те. Во летото 1569 година, голема сила составена од јаничари и коњаници биле испратени да го опсадат [[Астрахан]] и да ги започнат каналите, додека отоманската флота го опколила [[Азовско Море|Азов]]. Руска армиска помош од 15 000 лица ги нападнала и ги уништила работниците и татарските сили испратени за нивна заштита. Османлиската флота тогаш била уништена од невреме. На почетокот на [[1570]] година, амбасадорите на [[Иван IV (Русија)|Иван IV]] склучиле во Истанбул договор со кој биле обновени пријателските односи меѓу султанот и царот. Селим успеал да го зазеде [[Јемен]], [[Кипар]], на далматинскиот брег на [[Хрватска]] и [[Тунис]]. Отоманската флота, по [[Битка кај Превеза|Битката на Превеза (1538)]] комплетно доминирала на [[Средоземно Море]], но била поразена од комбинираната флота на христијански земји на [[Битка кај Лепанто (1571)|Лепанто (1571)]]. Сепак, во текот на годините Селим успеал да изгради нова флота, која им овозможила на [[Османлии]]те не само да ја вратат контролата над Средоземното Море, туку, исто така, и да ја сочуваат речиси до крајот на векот. Во гладот од [[1573]] година, поради големата зима, земјоделците немале голем род. Селим им давал на луѓето храна и зеленчук во кујната за храна{{sfn|Sakaoğlu|2007|p=153}}. Во април [[1574]] година, во печатницата на палатата [[Топкапи-сарај|Топкапи]] избувнал пожар и запалил многу простории, а починале и неколку готвачи и слугинки {{sfn|Sakaoğlu|2007|p=153}}. Неколку дена подоцна, главниот на јаничарите, господарот на Истанбул и [[Мимар Синан]] ја утврдиле локацијата и големината на новите кујни по кое започнала нивната изградба. == Семејство== Првата и единствена сопруга на Селим, [[Нурбану султан]], била венецијанка која била мајка на неговиот наследник [[Мурат III]] и три од неговите ќерки. Како [[Хасеки султан]], таа примала 1.000 аспери на ден, додека останатите наложнички од понизок ранг, кои биле мајки на кнезовите, добивале по 40 аспери на ден. Селим и дал на Нурбану 110.000 дукати како [[мираз]], надминувајќи ги 100.000 дукати што неговиот татко и ги подарил на неговата мајка [[Хурем султан]]. Според регистарот, Селим имал уште четири жени, а секоја од нив била мајка на принц. Аугуста Хамилтон запишува дека имал две илјади наложнички<ref name="hamilton">{{Наведена книга|author= Hamilton, [Lady] Augusta|title= Marriage Rites, Customs, and Ceremonies of the Nations of the Universe|location= London|publisher= J. Smith|year= 1822|pages= 16–17}}</ref>. * Наложнички ** [[Нурбану султан]], мајка на [[Мурат III]]<ref name="leslie">{{Наведена книга|author=Leslie P. Peirce|title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire|publisher=Oxford University Press|year=1993|pages=[https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/309 309]|isbn=978-0-195-08677-5|url=https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/309}}</ref>; ** Мајка на Шехзаде Мехмед; ** Мајка на Шехзаде Мустафа; ** Мајка на Шехзаде Сулејман; ** Мајка на Шехзаде Абдула. * Синови Селим имал седум синови: ** [[Мурат III]] (4 јули 1546 година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[15 јануари]] [[1595]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот Мурат III, [[Света Софија]]), син на [[Нурбану султан]]; ** Шехзаде Мехмед (починал во 1572 година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот Хурем султан, во [[Сулејманова џамија]]); ** Шехзаде Абдула (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Џихангир (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Мустафа (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Осман (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Сулејман (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); *Ќерки Селим имал најмалку четири ќерки: ** [[Есмихан султан]] ([[1545]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[8 август]] [[1585]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Мехмед-паша Соколовиќ|Мехмед-паша]], и во 1584 година со Калајликоз Али-паша<ref name="tezcan">{{Наведена книга|first=Baki|last=Tezcan|title=Searching For Osman: A Reassessment Of The Deposition Of Ottoman Sultan Osman II (1618-1622)|publisher=unpublished Ph.D. thesis|year=2001|pages=327 n. 16|isbn=}}</ref>; ** [[Гевхерхан султан]] ([[1544]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[1622]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Пијали-паша]], и во 1579 година со [[Џерах Мехмед-паша]] ** [[Шах султан (ќерка на Селим II)|Шах султан]] ([[1544]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[3 ноември]] [[1577]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на [[Џамија Зал Махмуд-паша|Зал Махмуд-паша]] во [[Ејуп]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Чакирчибаши Хасан-паша]], и во 1584 година со Зал Махмуд-паша ** [[Фатма султан (ќерка на Селим II)|Фатма султан]] ([[1559]], палата Конија, [[Конија]] - октомври [[1580]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила во 1574 година со [[Сијавуш-паша Кањижанин]]. ==Извори== * Finkel, Caroline, ''Osman's Dream'', Basic Books, 2005. * {{EB1911|wstitle=Selim}} * [http://www.wargs.com/royal/venier.html Ancestry of Sultana Nur-Banu (Cecilia Venier-Baffo)] * [[John Julius Norwich]], ''A History of Venice'' (1989), {{ISBN|0-679-72197-5}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * [http://www.sinanasaygi.org/en/eserler.asp?action=eserDetay&ID=8 Selim II Tomb] <BR> {{s-start}} {{s-hou|[[Османлиска династија]]||30 мај 1524||15 декември 1574}}[aged 50] {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[Сулејман I]]}} {{s-ttl|title=[[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]]|years=7 септември 1566 – 15 декември 1574}} {{s-aft|after=[[Мурат III]]}} {{s-rel|su}} {{s-bef|before=[[Сулејман I]]}} {{s-ttl|title=[[Список на калифи|Калиф на Отоманскиот Калифат]]|years=7 септември 1566 – 15 декември 1574}} {{s-aft|after=[[Мурат III]]}} {{s-end}} {{Отомански султани}} {{Отомански принцови}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Деца на Сулејман Величествениот]] [[Категорија:Селим II]] jlb6orgsa80lmzf2pb0cvgpvf1mw1hy 5561110 5561108 2026-05-18T11:11:42Z Тиверополник 1815 5561110 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name=Селим II<br />سليم ثانى | title = [[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]]<br/>[[Цезар (титула)|Кајсери-Рум]]<br/>[[Чувар на Двете Свети Џамии]]<br/>[[Отомански Калифат|Отомански калиф]]<br>[[Падишах]] |titletext= |more= |image=II. Selim Han.jpg |alt= |caption= | succession = 11-ти [[Список на османлиски султани|Отомански султан]] ([[Падишах]]) |moretext= |reign=7 септември 1566 &ndash; {{nowrap|15 декември 1574}} |coronation=8 септември 1566 |cor-type={{nowrap|[[Мечт на Осман]]}} |predecessor=[[Сулејман I]] |successor=[[Мурат III]] |birth_date=30 мај 1524<ref name="Selim">{{Наведена мрежна страница|title=SELİM II (ö. 982/1574): Osmanlı padişahı (1566-1574)|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/selim-ii|website=İslam Ansiklopedisi|access-date=11 January 2020}}</ref> |birth_place=[[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], [[Отоманско Царство]] |death_date= 15 декември 1574 |death_place=[[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], [[Отоманско Царство]] |burial_place=[[Света Софија]], Истанбул |spouse= [[Нурбану султан]] |issue=see [[Селим II#Семејство|подолу]] |full name= Селим Шах бин Сулејман Шах Хан<ref>Garo Kürkman, (1996), ''Ottoman Silver Marks'', p.41</ref> | house = [[Османлиска династија]] | house-type = Династија |father=[[Сулејман I]] |mother=[[Рокселана]] |signature_type=[[Тугра]] |religion=ислам |signature=Tughra of Selim II.JPG }} [[File:Nehzetul-Ahbar der Sefer-i Sigetvar 247b.jpg|thumb|Султанот Селим II го прима персискиот амбасадор во Одрин во 1567 година.]] '''Селим II''' ({{langx|ota|ثانى Selīm-i sānī}}; {{langx|tr|ثانى Selīm-i sānī}}; роден на {{роден на|30|мај|1524}} година - починал на {{починал на|15|декември|1574}} година) — единаесеттиот [[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]] кој владеел во периодот од [[1566]] до [[1574]] година. Познат е како ''Sarhoş Selim'' („Селим Пијаницата“)<ref>{{Наведена книга |last1=Somel |first1=Selçuk Akşin |title=Historical Dictionary of the Ottoman Empire |url=https://archive.org/details/historicaldictio00some |url-access=limited |date=2003 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, Maryland |isbn=0810843323 |page=[https://archive.org/details/historicaldictio00some/page/n184 263]}}</ref>. Тој бил син на [[Сулејман Величествениот]] и неговата сопруга [[Хурем султан]]. Селим починал на 15 декември 1574 година и бил погребан во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]. == Рани години== Селим е роден во [[Цариград]]<ref name="ReferenceA">Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]. In: 'Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi', ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.</ref><ref>"Istanbul", in Encyclopedia of Islam.</ref> како син на [[Сулејман Величествениот]] и неговата трета и најсакана жена [[Рокселана]], родена ќерка на православниот свештеник а подоцна ослободена и легална сопруга на Сулејман. Во [[1545]] година во Конија се оженил [[Нурбану султан]], мајка на [[Мурат III]] која подоцна станала првата жена која дејствувала како ко-регент во [[Османлиското Царство]] и период кој во историјата на земјата е познат [[Султанат на жените]]<ref>Bernard Lewis, ''The Muslim discovery of Europe'', W.W. Norton & Company, Inc., 2001, p. 192.</ref>. ==Конкуренција за престолот== Неговиот татко Сулејман имал пет сина кои достигнале зрелост. Неговиот втор син, Мехмед, починал од сипаници во [[1543]] година. По погубувањето на [[Шехзаде Мустафа (син на Сулејман I)|Мустафа]] и смртта на [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Џихангир]] (најмладиот брат кој страдал од исклучително лошо здравје) во [[1553]] година, останале само двајца кнезови како потенцијални наследници на престолот: [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Бајазит]] и Селим. Бајазит бил гувернер на [[Ќутахија]] а Селим бил гувернер на [[Маниса]], два града на скоро еднакво растојание од престолнината [[Истанбул]]. Сулејман бил во 60-тите години на својот живот, а конкуренцијата меѓу двајцата браќа над престолот била очигледна. Сулејман ги терал своите синови и решил да им ги смени работните позиции. Бајазит бил назначен да владее со [[Амасија]] а Селим со [[Конија]], и двете провинции биле подалеку од [[Цариград]], но сепак подеднакво оддалечени. Селим бргу го послушал на својот татко и веднаш се преселил во Конија, но на разочарување на неговиот татко, Бајазит го послушал дури по многу двоумење. Лутиот Сулејман го обвинил Бајазит дека е бунтовник и го поддржувал неговиот постар син Селим против Бајазит. Селим, во соработка со [[Мехмед-паша Соколовиќ|Мехмед-паша]] (идниот голем везир) и со дополнителна помош од татковата војска, го победил својот брат во граѓанската војна во Конија во мај 1559 година. На тој начин, Селим останал единствениот наследник на отоманскиот престол. == Владеење == ===Карактер=== Селим на отоманскиот престол се качил на [[7 септември]] [[1566]] и владеел до неговата смрт на [[15 декември]] [[1574]] година. Селим II бил првиот во серијата на т.н. слаби султани, кои владееле со [[Отоманското Царство]] повеќе од два века по смртта на [[Сулејман I]]. Селим II дошол на власт во време кога преобратените, нови немуслимански достоинственици на чело со големиот везир [[Мехмед-паша Соколовиќ]], имале речиси потполна контрола над административниот апарат на [[Отоманското Царство]]. Османлиското Царство во периодот на опаѓање, кое започнало со владеењето на Селим II, сè уште било доволно силно за да се заштити од целосен колапс. По добивањето на војната со својот брат, Селим станал првиот султан кој немал активен воен интерес и кој сакал да се откаже од власта во корист на министрите и неговата сопруга [[Нурбану султан]], под услов да биде оставен слободно да го помине својот раскошен живот. Поради начинот на живот, тој е познат како Селим Пијаницата<ref>{{Cite NIE|volume=20|year=1916|page=684|long=x}}</ref>. Во западната историографија Селим обично е портретиран како исклучително распуштен владетел и во многу извори се тврдело дека корупцијата на неговиот двор довела до падот на моралот во општеството на [[Отоманското Царство]] воопшто. Овие извори обично доаѓаат до заклучок дека великодостојниците, предводени од Мехмед-паша Соколовиќ кој го спасил царството. Всушност, недостатокот на дисциплина како во дворот така и надвор од него била охрабрувана од Соколовиќ со цел тој да ја консолидира својата моќ, а сите постигнати победи биле само во оние години кога Селим успевал привремено да се ослободи од контролата или влијанието на Соколовиќ. Селим е познат по тоа што и го вратил на [[Махидевран султан]] нејзиниот статус и богатство. Тој го изградил и гробот на неговиот најстар брат, Шехзаде Мустафа, кој бил погубен во [[1553]] година. ===Настани=== Во [[Цариград]] бил подготвен план за поврзување на [[Волга]] и [[Дон]] со канал за да се спротивстави на руската експанзија кон северната граница на [[Османлии]]те. Во летото 1569 година, голема сила составена од јаничари и коњаници биле испратени да го опсадат [[Астрахан]] и да ги започнат каналите, додека отоманската флота го опколила [[Азовско Море|Азов]]. Руска армиска помош од 15 000 лица ги нападнала и ги уништила работниците и татарските сили испратени за нивна заштита. Османлиската флота тогаш била уништена од невреме. На почетокот на [[1570]] година, амбасадорите на [[Иван IV (Русија)|Иван IV]] склучиле во Истанбул договор со кој биле обновени пријателските односи меѓу султанот и царот. Селим успеал да го зазеде [[Јемен]], [[Кипар]], на далматинскиот брег на [[Хрватска]] и [[Тунис]]. Отоманската флота, по [[Битка кај Превеза|Битката на Превеза (1538)]] комплетно доминирала на [[Средоземно Море]], но била поразена од комбинираната флота на христијански земји на [[Битка кај Лепанто (1571)|Лепанто (1571)]]. Сепак, во текот на годините Селим успеал да изгради нова флота, која им овозможила на [[Османлии]]те не само да ја вратат контролата над Средоземното Море, туку, исто така, и да ја сочуваат речиси до крајот на векот. Во гладот од [[1573]] година, поради големата зима, земјоделците немале голем род. Селим им давал на луѓето храна и зеленчук во кујната за храна{{sfn|Sakaoğlu|2007|p=153}}. Во април [[1574]] година, во печатницата на палатата [[Топкапи-сарај|Топкапи]] избувнал пожар и запалил многу простории, а починале и неколку готвачи и слугинки {{sfn|Sakaoğlu|2007|p=153}}. Неколку дена подоцна, главниот на јаничарите, господарот на Истанбул и [[Мимар Синан]] ја утврдиле локацијата и големината на новите кујни по кое започнала нивната изградба. == Семејство== Првата и единствена сопруга на Селим, [[Нурбану султан]], била венецијанка која била мајка на неговиот наследник [[Мурат III]] и три од неговите ќерки. Како [[Хасеки султан]], таа примала 1.000 аспери на ден, додека останатите наложнички од понизок ранг, кои биле мајки на кнезовите, добивале по 40 аспери на ден. Селим и дал на Нурбану 110.000 дукати како [[мираз]], надминувајќи ги 100.000 дукати што неговиот татко и ги подарил на неговата мајка [[Хурем султан]]. Според регистарот, Селим имал уште четири жени, а секоја од нив била мајка на принц. Аугуста Хамилтон запишува дека имал две илјади наложнички<ref name="hamilton">{{Наведена книга|author= Hamilton, [Lady] Augusta|title= Marriage Rites, Customs, and Ceremonies of the Nations of the Universe|location= London|publisher= J. Smith|year= 1822|pages= 16–17}}</ref>. * Наложнички ** [[Нурбану султан]], мајка на [[Мурат III]]<ref name="leslie">{{Наведена книга|author=Leslie P. Peirce|title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire|publisher=Oxford University Press|year=1993|pages=[https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/309 309]|isbn=978-0-195-08677-5|url=https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/309}}</ref>; ** Мајка на Шехзаде Мехмед; ** Мајка на Шехзаде Мустафа; ** Мајка на Шехзаде Сулејман; ** Мајка на Шехзаде Абдула. * Синови Селим имал седум синови: ** [[Мурат III]] (4 јули 1546 година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[15 јануари]] [[1595]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот Мурат III, [[Света Софија]]), син на [[Нурбану султан]]; ** Шехзаде Мехмед (починал во 1572 година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот Хурем султан, во [[Сулејманова џамија]]); ** Шехзаде Абдула (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Џихангир (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Мустафа (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Осман (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); ** Шехзаде Сулејман (убиен на [[22 декември]] [[1574]] година, [[Топкапи-сарај]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребан во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]); *Ќерки Селим имал најмалку четири ќерки: ** [[Есмихан султан]] ([[1545]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[8 август]] [[1585]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Мехмед-паша Соколовиќ|Мехмед-паша]], и во 1584 година со Калајликоз Али-паша<ref name="tezcan">{{Наведена книга|first=Baki|last=Tezcan|title=Searching For Osman: A Reassessment Of The Deposition Of Ottoman Sultan Osman II (1618-1622)|publisher=unpublished Ph.D. thesis|year=2001|pages=327 n. 16|isbn=}}</ref>; ** [[Гевхерхан султан]] ([[1544]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[1622]], [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Пијали-паша]], и во 1579 година со [[Џерах Мехмед-паша]] ** [[Шах султан (ќерка на Селим II)|Шах султан]] ([[1544]] година, палата Маниса, [[Маниса]] - [[3 ноември]] [[1577]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на [[Џамија Зал Махмуд-паша|Зал Махмуд-паша]] во [[Ејуп]]), ќерка со Нурбану, се оженила прво во 1562 година со [[Чакирчибаши Хасан-паша]], и во 1584 година со Зал Махмуд-паша ** [[Фатма султан (ќерка на Селим II)|Фатма султан]] ([[1559]], палата Конија, [[Конија]] - октомври [[1580]] година, [[Отомански Цариград|Цариград]], погребана во мавзолејот на Селим II, во [[Света Софија Истанбул|Света Софија]]), ќерка со Нурбану, се оженила во 1574 година со [[Сијавуш-паша Кањижанин]]. ==Извори== * Finkel, Caroline, ''Osman's Dream'', Basic Books, 2005. * {{EB1911|wstitle=Selim}} * [http://www.wargs.com/royal/venier.html Ancestry of Sultana Nur-Banu (Cecilia Venier-Baffo)] * [[John Julius Norwich]], ''A History of Venice'' (1989), {{ISBN|0-679-72197-5}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * [http://www.sinanasaygi.org/en/eserler.asp?action=eserDetay&ID=8 Selim II Tomb] <BR> {{s-start}} {{s-hou|[[Османлиска династија]]||30 мај 1524||15 декември 1574}}[aged 50] {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[Сулејман I]]}} {{s-ttl|title=[[Список на османлиски султани|Султан на Отоманското Царство]]|years=7 септември 1566 – 15 декември 1574}} {{s-aft|after=[[Мурат III]]}} {{s-rel|su}} {{s-bef|before=[[Сулејман I]]}} {{s-ttl|title=[[Список на калифи|Калиф на Отоманскиот Калифат]]|years=7 септември 1566 – 15 декември 1574}} {{s-aft|after=[[Мурат III]]}} {{s-end}} {{Отомански султани}} {{Отомански принцови}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Деца на Сулејман Величествениот]] [[Категорија:Селим II| ]] hr79jd13om778e7hs4g636c60y45u2q 0 46315 5560881 5446997 2026-05-17T21:15:18Z P.Nedelkovski 47736 ажурирање на настапи и голови 5560881 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николче Новески | image = [[Податотека:Nikolcenoveski2006.jpg|170п]] | height = {{height|m=1.90}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1979|4|28}} | cityofbirth = [[Битола]] | countryofbirth = [[СФРЈ|Југославија]] | currentclub = [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]] | clubnumber = 4 | position = [[Одбрана (фудбал)|Средиштен бек]] | youthyears1 = | youthclubs1 = [[ФК Пелистер|Пелистер]] | years1 = 1997–1998 | caps1 = 12 | goals1 = 1 | clubs1 = [[ФК Пелистер|Пелистер]] | years2 = 1998-1999 | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = [[ФК Ханза Росток|Ханза Росток]] | years3 = 2001-2004 | caps3 = 92 | goals3 = 10 | clubs3 = [[ФК Ерцгебирге Ауе|Ерцгебирге Ауе]] | years4 = 2004-2015 | caps4 = 315 | goals4 = 12 | clubs4 = [[ФК Мајнц 05]] | totalcaps = 420 | totalgoals = 23 | nationalyears1 = 2004-2013 | nationalcaps1 = 64 | nationalgoals1 = 5 | nationalteam1 = [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]] | pcupdate = | ntupdate = }} '''Николче Новески''' ([[Битола]], {{роден на|28|април|1979}}) — [[Македонија|македонски]] професионален фудбалер. Новески бил одбранбен играч, а најчесто играл на позициите централен или лев бек. == Животопис == == Кариера == Во [[1998]] година, Новески како анонимен фудбалер на „[[ФК Пелистер]]“ заминал во [[Германија]], каде самостојно си го пробивал патот, завршувајќи во ФК [[Мајнц]] за кој потпишал во [[2004]] година. Во [[2005]] година, Новески го добил признанието на [[Фудбалска федерација на Македонија|Фудбалската федерација на Македонија]] за најдобар македонски фудбалер кој настапува во странство, додека на [[26 декември]] [[2013]] година, Фудбалската федерација на Македонија го прогласила за најдобар македонски фудбалер.<ref>"Новески: Повеќе ќе се гордеев ако не бевме последни во групата", ''Дневник'', година XVII, број 5351, петок, 27 декември 2013, стр. 26-27.</ref> Во сезоната [[2014]]-[[2015]], според анкетата на весникот „Алгемајне цајтунг“, Новески бил прогласен за најдобар играч на „Мајнц“, со освоени 35,7% од гласовите. По завршувањето на сезоната, тој се простил од екипата на „Мајнц“ за која настапувал цели 11 сезони, а ја носел и капитенската лента. За „Мајнц“, Новески одиграл над 300 натпревари на кои постигнал и 12 гола.<ref name="XIX 2015">„Новески избран за играч на сезоната во Мајнц“, ''Дневник'', година XIX, број 5794, петок, 19 јуни 2015, стр. 26.</ref> Новевски има постигнато 6 автоголови во натпреварите од [[Бундеслига]]та, со што е играчот кој постигнал најмногу автоголови во историјата на Бундеслигата. Од [[2004]] до [[2013]] година, заклучно со квалификациониот циклус за СП во [[Бразил]], Новески одиграл 64 натпревари за [[Македонска фудбалска репрезентација|македонската фудбалска репрезентација]] при што постигнал пет гола.<ref name="XIX 2015"/><ref>„Новески: Повеќе ќе се гордеев ако не бевме последни во групата“, ''Дневник'', година XVII, број 5351, петок, 27 декември 2013, стр. 26-27.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Новески}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Битола]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пелистер]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] pf22z2pvf4d20pt2wl0172jnphfayl6 0 46488 5560880 4693958 2026-05-17T21:09:29Z Dandarmkd 31127 Отовица е посебно населено место кое не се наоѓа во населено место Велес. 5560880 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Св. Георги Победоносец |слика= |големина на слика= |опис= |епархија=Повардарска |намесништво=Велешко |парохија=Трета велешка |парохија-та=Третата велешка |место=Отовица |општина=Велес |држава=Македонија |патрон=[[Свети Георгиј]] |изградба= [[2007]] |завршено= |осветување=23 септември 2017 |живопис= |ктитор=Ѓоре Брезев |зограф=Гоце Василевски |рушење= |запалена= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} '''Свети Георги Победоносец''' — православна црква во [[велешко]]то село [[Отовица]]. Темелите на црквата биле поставени и осветени на [[3 јуни]] [[2007]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/207/53/|title= Света Литургија во црквата Успение на Пресвета Богородица - Велес|first=Никола Михаил|date=3 јуни 2007|publisher=Премин|language=македонски|accessdate=2011-01-12}}</ref> Црквата претставува домашната црква-параклис во семејната куќа на семејството Брезеви. Ктитор на храмот е Ѓоре Брезев. Строител на црквата бил мајстор Крсте со неговата тајфа од [[Мала Преспа]], а фрескоживописот е дело на зографот [[Гоце Василевски]] од [[Велес]]. Црквата била осветена на [[23 септември]] [[2017]] година.<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=2109&Itemid=32 ''Осветување на параклис „Св. Ѓорѓи“'']</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи}} [[Категорија:Отовица]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2007 година]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Отовица]] fro9djxxd1jlbpd6jc2gv1iu46ysz44 0 54985 5560913 5558084 2026-05-17T22:56:30Z ГП 23995 /* Тигарот како мотив во уметноста и во популарната култура */ дополнување 5560913 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |author= Тигар | status = EN | status_system = iucn3.1 | trend = down | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=Chundawat, R.S., Habib, B., Karanth, U., Kawanishi, K., Ahmad Khan, J., Lynam, T., Miquelle, D., Nyhus, P., Sunarto, Tilson, R. & Sonam Wang|year=2008|id=15955|title=Panthera tigris|downloaded=9 октомври 2008}}</ref> | image = Walking tiger female.jpg | image_caption = [[Бенгалски тигар]] (''P. tigris tigris'') во природните резервати во [[Индија]]. | image_width = 250px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[’Рбетници]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. tigris''''' | binomial = ''Panthera tigris'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Лине]], [[1758]]) | synonyms = <center>'''''Felis tigris''''' <small>[[Карл Лине|Лине]], [[1758]]</small><br /> '''''Tigris striatus''''' <small>[[Николај Северцов|Северцов]], [[1858]]</small><br /> '''''Tigris regalis''''' <small>[[Џон Едвард Греј|Греј]], [[1867]]</center> | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Историска распространетост на тигрите (бледо жолта) и во 2006 (зелена).<ref>[http://www.savethetigerfund.org Save The Tiger Fund | Wild Tiger Conservation]</ref> }} [[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|Видео од тигар]] '''Тигар''' ({{науч|Panthera tigris}}) — [[голема мачка]] со црвеникаво жолто-кафено пругаво крзно, распространета во [[Шума|шумите]], пасиштата и [[Мочуриште|мочуришните]] делови на Источна [[Русија]], [[Јужна Азија]], [[Суматра]] и [[Кина]]. Тигарот живее самотно, лови ноќе, а омилен плен му се [[цицачи]]те со средна големина, како на пример [[елен]]ите.<ref name="Бунтевска">Бунтевска Сузана, 2005: Енциклопедија Британика, стр. 167; С-Ф - Скопје: Топер. ISBN 9989-165-14-9</ref> Нивната големина, бојата и формата на пругите се определени со местото и во зависност од [[подвид]]овите. Јужните тигри, како што е [[Бенгалски тигар|бенгалскиот тигар]] (''P. tigris tigris''), се помали и имаат значително посветли бои отколку тигрите распространети на север, како што е реткиот [[сибирски тигар]] (''P. tigris altaica''). Мажјаците растат до височина поголема од еден метар, достигнувајќи должина од 2,2 метри, не сметајќи ја опашката со должина од еден [[метар]], а можат да достигнат тежина од 160 до 290 [[килограм]]и. Тигарот живее околу 11 години.<ref name="Бунтевска"/> Постојаното користење на деловите од телото на тигарот за правење различни тоници или [[лек]]ови, независно од доказите за нивна неефикасност, се должи на вкоренетата [[стравопочит]] кон овие мачки што со милениуми ги инспирирале луѓето. Иако заштитени во меѓународни рамки, тигрите се вбројуваат во сериозно [[загрозен вид|загрозените видови]]. Имено, само во последното столетие, нивната [[популација]] се намалила за повеќе од 90%, додека два подвида се сметаат за исчезнати. == Потекло на поимот == Зборот „тигар“ доаѓа од [[грчки јазик|грчкиот]] збор ''тигрис'' кој најверојатно потекнува од [[персиски јазик|персиски]] збор што значи „стрела“, како опис на брзината на ова животно и потекло на името на реката [[Тигар (река)|Тигар]]<ref name="Liddell">{{Наведена книга | author=[[Henry Liddell]] and [[Robert Scott]] | year=1980 | title=[[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher=Oxford University Press | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=tiger |title='Tiger' at the Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Тигарот, под името ''Felis tigris'' е еден од многу видови опишани во делото од 18 век ''[[Systema Naturae]]'' на [[Карл Лине]]<ref name="Linn1758">{{наведена книга|url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936|title=Systema naturae per regna tria naturae:secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.|last=Linnaeus|first=Carolus|publisher=Holmiae (Laurentii Salvii)|year=1758|isbn=|edition=10|volume=1|location=|page=41|pages=|accessdate=8 август 2008}}</ref><ref>{{la icon}} {{наведена книга|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|last=Linnaeus|first=C.|publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii).|year=1758|isbn=|location=|page=824|pages=}}</ref>. ''Panthera'' кое е дел од денешното име на овој вид, ''Panthera tigris'', често се претпоставува дека потекнува од грчките зборови ''пан'' („сите“) и ''терон'' („ѕвер“). Сепак зборот пантера се смета дека најверојатно има источноазиско потекло и значи „жолтеникаво животно“ и „бело-жолто“<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther | title="Panther" | work=Online Etymology Dictionary | publisher=[[Douglas Harper]] | accessdate=5 јули 2007}}</ref>. == Распространетост == Во минатото, тигрите биле доста распространети во [[Азија]] од [[Кавказ]] и [[Касписко Море|Каспиското Море]], до [[Сибир]] и [[Индонезија]]. За време на [[19 век|19. век]], овие [[мачки]] целосно исчезнале од [[Западна Азија]], и нивната распространетост била ограничена на изолирани области. Денес, овие фрагментирани области се протегаат од [[Индија]] на [[запад]] до [[Кина]] и [[Југоисточна Азија]] на [[исток]]. Северната граница на распространетост е близу реката [[Амур]] во југоисточен Сибир. Единствениот голем [[остров]] населен со тигри е [[Суматра]]. Овие животни изумреле на островите [[Јава]] и [[Бали]] за време на [[20. век]], а на [[Борнео]] се пронајдени само [[фосили|фосилни остатоци]]. [[Податотека:Tigerwater edit2.jpg|left|130px|thumb]] === Живеалиште === Живеалиштето на тигарот има три главни одлики: секогаш има вегетација која му овозможува криење, секогаш е во близина на [[вода]] и има изобилство на плен. [[Бенгалски тигар|Бенгалскиот тигар]] на пример, живее во сите видови на [[Шума|шуми]], вклучувајќи [[Дождовна шума|дождовни]], [[Зимзелено растение|зимзелени]], полузимзелени, [[мангрoв]]и до [[делта]]та на [[Ганг]] и [[Листопадни растенија|листопадните шуми]] во [[Непал]]. За разлика од [[лав]]от, тигарот претпочита густа вегетација, на која е прилагодена неговата специфична шара, и каде самотниот начин на живот не е неповолност. Помеѓу сите видови на [[големи мачки]], само тигарот и [[јагуар]]от се одлични пливачи. Тигрите често се среќаваат како се бањаат во бари, [[Езеро|езера]] и [[Река|реки]]. За разлика од останатите мачки, кои ја избегнуваат водата, тигрите всушност секогаш се одличуваат да живеат во нејзина близина. За време на најтоплиот период од денот, овие мачки се ладат лежејќи во барите. Доказ дека се одлични пливачи претставува и фактот дека честопати се забележани како го пренесуваат уловениот плен преку езера. == Таксономија и еволуција == Најстарите пронајдени остатоци од мачка што наликува на тигар, на таканаречената ''[[Panthera palaeosinensis]]'', се пронајдени во [[Кина]] и [[Јава]]. Овој [[вид]] живеел пред околу два милиони години за време на почетокот на [[плеистоцен]]от и бил помал од денешниот тигар. Најстарите фосили на вистински тигри се најдени на Јава и датираат од пред 1,6 - 1,8 милиони години. Други фосили од раниот и средниот плеистоцен се пронајдени и во Кина и на [[Суматра]]. Фосили од подвидот наречен [[Тринилски тигар]] (''Panthera tigris trinilensis'') исто така се пронајдени на [[Тринил]] во Јава<ref>Van den Hoek Ostende. 1999. Javan Tiger - Ruthlessly hunted down. [http://www.naturalis.nl/300pearls 300 Pearls - Museum highlights of natural diversity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090921075044/http://www.naturalis.nl/300pearls/ |date=2009-09-21 }}. Пристапено на 11 август 2006.</ref>. Тигрите се прошириле во [[Индија]] и [[Северна Азија]] за време на доцниот плеистоцен, стигнувајќи до источниот дел на [[Берингија|Беринговиот копнен мост]] (но не навлегле на американскиот континент), [[Јапонија]] и [[Сахалин]]. Фосилите пронајдени во Јапонија покажуваат дека како и другите островски подвидови, и овие тигри биле помали од тигрите кои живеат на континентот. Ова најверојатно се должи на феноменот со кој големината на животните зависи од просторот на кој живеат (видете [[островска еволуција]]), или од пристапноста до плен. До [[холоцен]]от, тигрите се населиле и на [[Борнео]] како и на островот [[Палаван]] на [[Филипини]]те<ref>Piper et al. ''The first evidence for the past presence of the tiger Panthera tigris on the island of Palawan, Philippines: Extinction in an island population.'' Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 264 (2008) 123–127</ref>. === Подвидови === Постојат осум [[подвид]]ови на тигар, од кои два се [[изумрени видови|изумрени]]. Распространетоста во минатото (која денес значително е намалена) се протегала низ [[Бангладеш]], [[Сибир]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Индија]], [[Кина]] и [[југоисточна Азија]], вклучувајќи и неколку индонезиски острови. Преживеаните повидови, почнувајќи од најбројниот, се: [[Податотека:Panthera tigris7.jpg|thumb|right|[[Бенгалски тигар]]]] * '''[[Бенгалски тигар]]''' (''Panthera tigris tigris'') познат и како ''Кралски бенгалски тигар'', живее во делови од [[Индија]], [[Бангладеш]], [[Непал]], [[Бутан]] и [[Бурма]]. Го среќаваме во најразлични живеалишта: [[пасишта]], [[суптропски]] и [[тропски]] [[дождовни шуми]], влажни и суви шуми со [[листопадни]] дрвја и [[мангрови]]. Мажјаците во дивината обично тежат 205-227 килограми, а женките околу 141 килограм<ref name="university2002">Sunquist, Mel and Fiona Sunquist. 2002. Wild Cats of the World. University Of Chicago Press, Chicago</ref>. Сепак, северноиндиските и непалските бенгалски тигри се поголеми од единките кои живеат на [[индиски потконтинент|индискиот потконтинент]], и просечна тежина на мажјаците изнесува 235 килограми<ref name="university2002"/>. Иако научниците веќе претпоставувале дека популацијата на овие тигри изнесува под 2000 единки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indianjungles.com/090805d.htm|title=Task force says tigers under siege|last=|first=|date=5 август 2005|work=|publisher=Indianjungles.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090903230942/http://www.indianjungles.com/090805d.htm|archive-date=2009-09-03|dead-url=|accessdate=7 март 2009|url-status=dead}}</ref>, сепак најновите пребројувања изведени од страна на индиската владаго потврдиле ова. Според проценките има само 1411 тигри во дивината (поради статистичка грешка се смета дека има помеѓу 1165 и 1657 единки), што е пад од 60% во последната декада<ref>{{citation|last=Wade|first=Matt|title=Threat to a national symbol as India's wild tigers vanish|newspaper=The Age (Melbourne)|date=15 февруари 2008|page=9}}</ref>. Од [[1972]] година, постои голем проект за заштита на бенгалскиот тигар, познат како [[Проект Тигар]] (Project Tiger). Проектот се смета за успешен иако најмалку еден резерват за тигри (Резерватот Сариска) ги изгубил сите тигри поради ловокрадство<ref>{{Наведена мрежна страница |title=No tigers found in Sariska: CBI |publisher=DeccanHerald.com |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070210220826/http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr112005/national130442005410.asp |archivedate=2007-02-10 |accessdate=20 јули 2007 |url-status=live }} (Архива).</ref>. [[Податотека:Tiger 032.jpg|thumb|right|Индокинески тигар]] * '''[[Индокинески тигар]]''' (''Panthera tigris corbetti''), познат и како Корбетов тигар, е подвид кој го среќаваме во [[Камбоџа]], [[Кина]], [[Лаос]], [[Бурма]], [[Тајланд]] и [[Виетнам]]. Овие тигри се помали и со потемно крзно од бенгалските тигри. Мажјаците тежат од 150 до 190 килограми, а женките се помали и тежат 110-140 килограми. Омилено живеалиште им се шумите во ридско-планинските региони. Проценките за популацијата на овој вид варираат од 1200 до1800 единки, од кои само неколку стотини во дивината. Сите постоечки популации се подложени на голем ризик од ловокрадство, намалување на пристапноста до плен (поради лов на нивниот најчест плен како [[елен]]и и [[дива свиња|диви свињи]], фрагментација на териториите и проблеми поради парење меѓу блиски роднини ([[инбридинг]]). Во Виетнам ското три четрвртини од убиените тигри служат за снабдување на традиционалните кинески аптеки. [[Податотека:Tiger in the water.jpg|thumb|right|Малајски тигар]] * '''[[Малајски тигар]]''' (''Panthera tigris jacksoni'') е подвид кој живее единствено во јужните делови на [[Малајски полуостров|Малајскиот полуостров]]. Овој тигар бил признат како посебен подвид дури во [[2004]] година. Оваа нова класификација се должи на истражувањата направени од страна на Лабораторијата за генетски диверзитет<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|title=Laboratory of Genomic Diversity LGD|accessdate=2009-05-09|archive-date=2007-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070415002152/http://home.ncifcrf.gov/ccr/lgd/|url-status=dead}}</ref> која е дел од [[Национален институт за рак|Националниот иститут за рак]] во [[САД]]. Според последните пребројувања постојат 600-800 единки во дивината, што ги прави третата најголема популација, зад бенгалскиот и индокинескиот тигар. Малајскиот тигар е најмал од сите подвидови на тигри кои живеат на копно, мажјаците тежат во просек околу 120 килограми, а женките 100 килограми. Малајскиот тигар е национален симбол на [[Малезија]] и се појавува на нејзиниот [[Грб на Малезија|грб]], како и на многу логоа на малезиски институции. [[Податотека:Panthera tigris sumatran subspecies.jpg|thumb|right|Суматрански тигар]] * '''[[Суматрански тигар]]''' (''Panthera tigris sumatrae'') е [[критично загрозени видови|критично загрозен]] подвид<ref>{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=1996|id=15966|title=Panthera tigris ssp. sumatrae|downloaded=11 мај 2006}} Податоците содржат и објаснувања за конзервацискиот статус на овој подвид.</ref> кој живее единствено на индонезискиот остров [[Суматра]]. Ова е најмалиот од сите живи подвидови на тигри – возрасните мажјаци тежат меѓу 100 и 140 килограми, а женките од 75 до 110 килограми<ref>* {{aut|Nowak, Ronald M.}} (1999) ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9</ref>. Малата големина на овие тигри се должи на адаптацијата на густата вегетација која е присутна на островот, како и поради лов на мали животни. Популацијата во дивината се проценува на 400-500 единки, кој главно живеат во националните паркови. Најновите [[генетика|генетски]] истражувања откриле присуство на уникатни генетски маркери, што значи дека е можно овој подвид да се развие во посебен вид доколку не изумре<ref>Cracraft J., Feinstein J., Vaughn J., Helm-Bychowski K. (1998) Sorting out tigers (Panthera tigris) Mitochondrial sequences, nuclear inserts, systematics, and conservation genetics. Animal Conservation 1: 139–150.</ref>. Поради ова се смета дека заштитата на суматранските тигри треба да биде приоритет за биолозите. Иако уништувањето на природното живеалиште претставува најголема закана (сечењето на дрвјата се врши дури и во националните паркови), сепак помеѓу 1998 и 2000 година биле убиени 66 тигри, што е скоро 20% од вкупната популација. [[Податотека:Tiger in the snow at the Detroit Zoo March 2008 pic 2.jpg|thumb|right|Сибирски тигар]] * '''[[Сибирски тигар]]''' (''Panthera tigris altaica'') познат и под имињата ''Амурски'', ''Манчуриски'', ''Кoреански'' или ''Севернокинески'', е подвид кој живее во регионот меѓу реките [[Амур]] и [[Усури]], во [[Приморски крај|Приморскиот крај]] и [[Хабаровски крај|Хабаровскиот крај]] во источен [[Сибир]]. Овој тигар се смета за најголем подвид. Должината на главата и телото е 190-230 сантиметри (опашката е долга 60-110 сантиметри), а просечната тежина е околу 227 килограми за мажјаците<ref name="university2002"/>. Одлика на овие тигри е и густото крзно со бледо златна нијанса и помал број на пруги. Најтешкиот регистриран сибирски тигар тежел 384 килограми<ref>Graham Batemann: ''Die Tiere unserer Welt Raubtiere'', Deutsche Ausgabe: Bertelsmann Verlag, 1986. <!-- Clubausgabe hatte keine ISBN --></ref>, но според [[Вратислав Мазак]] овие податоци никогаш не биле потврдени од сигурни извори<ref name="der-tiger">{{de}} Vratislav Mazak: ''Der Tiger''. Nachdruck der 3. Auflage von 1983. Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben, 2004 ISBN 3 894327596</ref>. Сепак, за споредба, 6-месечен сибирски тигар може да биде со иста големина како целосно пораснат [[леопард]]. На двете последни пребројувања (1996 и 2005 година) покажале присуство на 450-500 тигри во регионот, што ги прави најголема неподелена популација во светот. Генетските истражувања во 2009 година покажале дека Сибирскиот тигар и западниот [[касписки тигар]] (за кој се сметало дека е посебен подвид кој изумрел во дивината во доцните 1950-ти<ref name="casp">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|title=The Caspian Tiger - ''Panthera tigris virgata''|df=dmy|accessdate=12 октомври 2007|archive-date=2006-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514011511/http://www.tigerhomes.org/animal/curriculums/caspian-tiger-pc.cfm|url-status=dead}}</ref><ref name="casp2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/caspian.html|title=The Caspian Tiger at www.lairweb.org.nz|df=dmy|accessdate=12 октомври 2007}}</ref>) се всушност ист подвид, а нивната поделба на две популации можно е да се случила за време на претходниот век како последица на човечко влијание<ref name="driscoll">[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0004125 Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger]</ref>. [[Податотека:Panthera tigris amoyensis.jpg|thumb|right|Јужнокинески тигар]] * '''[[Јужнокинески тигар]]''' (''Panthera tigris amoyensis'') е најкритично загрозениот подвид на тигар и е ставен на списокот на 10те најзагрозени животни во светот<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm www.china.org.cn] Пристапено на 6 октомвриr 2007</ref>. Овој тигар е еден од најмалите подвидови. Достигнува должина помеѓу 2,2 и 2,6 метри. Мажјаците тежат 127-177 килограми, а женките 100-118 килограми. Од 1983 до 2007 година, не бил забележан ниту еден јужнокинески тигар<ref name="xinhua">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/newscenter/2007-10/13/content_6873252.htm |title=绝迹24年华南虎重现陕西 村民冒险拍下照片 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Во [[2007]] година, еден фармер го забележал тигар и понудил и фотографии како доказ<ref name="xinhua"/><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7042257.stm |title=Rare China tiger seen in the wild |publisher=BBC News |date=12 октомври 2007 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Фотографиите подоцна се покажале како лажни – биле копирани од кинески календар и модфицирани во [[фотошоп]], а изјавата се претворила во голем скандал<ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-11/17/content_6261263.htm|title=South China tiger photos are 'fake' |publisher=China Daily |date=17 ноември 2007|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2008-06/29/content_6803353.htm|title=South China tiger photos are fake: provincial authorities |publisher=China Daily |date=29 јуни 2008|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|title=Farmer's photo of rare South China tiger is exposed as fake|publisher=The Times|date=30 јуни 2008|accessdate=7 март 2009|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://archive.today/20110629162207/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/china/article4237441.ece|url-status=dead}}</ref>. Во [[1977]], кинеската влада со закон го забранила убивањето на диви тигри, но ова е можно да било предоцна за да се спаси подвидот, бидејќи најверојатно веќе во тоа време бил изумрен во дивината. Денес постојат 59 јужнокинески тигри во заробеништво во [[Кина]], за кои се знае дека потекнуваат од само шест животни. Според ова, не постои доволно [[генетски диверзитет]] потребен за да се одржи подвидот. Во моментот, се прават напори за враќање на овие тигри во дивината. === Изумрени подвидови === * '''[[Балиски тигар]]''' (''Panthera tigris balica'') е подвид кој живеел исклучиво на островот [[Бали]]. Овие биле најмалите тигри, со просечна тежина кај мажјаците од 90-100 килограми и 65-80 килограми кај женките <ref name="der-tiger"/>. Причина за изумирање на видот е прекумерниот лов. Последниот балиски тигар (возрасна женка) бил убиен во Сумбар Кима, западно Бали на 27 септември [[1937]] година. Ниту еден балиски тигар не бил чуван во заробеништво. Ова животно сè уште игра важна улога во балискиот [[хиндуизам]]. [[Податотека:Panthera tigris sondaica 01.jpg|right|150px|thumb|Јавански тигар]] * '''[[Јавански тигар]]''' (''Panthera tigris sondaica'') живеел на [[Индонезија|индонезискиот]] остров [[Јава]]. Се смета дека овој подвид изумрел во 1980-тите како резултат на ловот и на уништување на природното живеалиште. Сепак процесот на изумирање се претпоставува дека почнал од 1950-тите кога во дивината останале помалку од 25 единки. Последниот официјално забележан примерок бил во 1979 година, меѓутоа постојат и неколку пријави за забележани тигри за време на 1990-тите <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |title=Bambang M. 2002. In search of 'extinct' Javan tiger. The Jakarta Post (октомври 30) |publisher=Thejakartapost.com |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111709/http://www.thejakartapost.com/yesterdaydetail.asp?fileid=20021030.S03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.javantiger.or.id|title=Harimau jawa belum punah! (Indonesian Javan Tiger website)|accessdate=2021-08-16|archive-date=2006-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20061228195734/http://www.javantiger.or.id/|url-status=dead}}</ref>. Со тежина од 100-141 килограм кај мажјаците и 75-115 килограми за женките, овој подвид бил со слична големина како суматранскиот тигар. === Хибриди === {{further|[[Хибриди од пантери]], [[Лигер]] и [[Тигон]]}} Вкрстување на [[големи мачки]], вклучувајќи го и тигарот, за прв пот почнало да се применува во зоолошките градини за време на 19 век. Овие зоолошки биле заинтересирани за вкрстување на различни видови со цел да добијат „чудни“ и несекојдневни животни кои би привлекле голем број на посетители<ref name="hybridisation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|title=History of big cat hybridisation|df=dmy|accessdate=28 септември 2007|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127041309/http://www.lairweb.org.nz/tiger/hybridisation.html|url-status=dead}}</ref>. Познато е дека [[лав]]овите биле парени со тигри (најчесто [[Сибирски тигар|сибирски]] или [[Бенгалски тигар|бенгалски]] подвидови), а добиените [[хибрид]]и се нарекуваат ''[[лигер]]и'' и ''[[тигон]]и''<ref>{{наведена книга |last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref> . Во минатото, вакви хибриди често биле добивани во зоолошките градини ширум светот, но денес ваквите вкрстувања не се поттикнуваат поради потребата од единки за заштита на видовите и подвидовите. Хибриди сè уште се добиваат во приватни засолништа за животни и зоолошки градини во [[Кина]]. Лигер е хибрид добиен од мажјак лав и тигрица,<ref name="liger">{{наведена книга| last=Markel |first=Scott|author2= Darryl León| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> а името „Лигер“ е добиено од англискиот јазик, ''ли-'' од LIon (лав) и ''гер'' од tiGER (тигар). Лигерот го наследува [[ген]]от одговорен за стимулирање на растот, но генот натагонист за потиснување за растот е отсутен кај женките-тигрици, па поради тоа овие хибриди растат многу поголеми од двата родитела. Лигерот има физички одлики и начин на однесување кои се мешавина од двата родитела. Мажјаците-лигери се стерилни, но женките за разлика од нив, често се фертилни. Кај мажјаците има 50% шанса да имаат грива, меѓутоа дури и ако имаат, таа е само половина од големината на гривата кај чистокрвните лавови. Лигерите вообичаено се долги 3-3,6 метри, и тежат од 360-450 килограми, па дури и повеќе.<ref name=liger/> Поредок хибрид е тигонот, кој е добиен со вкрстување на лавица и мажјак-тигар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon|title= Тигон - Енциклопедија Британика |df=dmy|accessdate=12 септември 2007}}</ref> == Особености == Тигрите веројатно се најпрепознатливите [[Felidae|мачки]] (освен можеби со исклучок на [[лав]]от). Овие животни имаат црвеникаво – кафено крзно, со бели делови на внатрешната страна на нозете и на стомакот, малку бели линии на лицето и бројни пруги по телото кои имаат темнокафена или црна боја. Формата и густината на пругите зависи од [[подвид]]от но најчесто тигрите имаат преку 100 пруги. Во зависност од подвидот има и варијација на базичната боја на крзното, на пример [[Сибирски тигар|сибирскиот тигар]] има побледа боја на крзното од останатите тигри. Шарата на крзното е уникатна кај секоја единка, што значи дека може да се употребува за идентификација на животните на сличен начин како што се употребуваат [[отпечатоци]]те од прсти за идентификација на луѓето. Ова сепак, не е методот кој се употребува за идентификација, најмногу поради фактот дека е многу тешко да се сними шарата кај тигрите во дивината. Главната функција на пругите е [[камуфлажа]] на тигарот. Оваа шара им овозможува одлично криење меѓу прошараните сенки и високите треви при ловење на пленот. Шарата на пругите ја има и на [[кожа]]та на тигарот, и е видлива и доколку го избричите крзното. Како и останатите големи мачки, и тигрите имаат бела точка зад [[уво|ушите]]. [[Податотека:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Скелет на тигар]] Тигрите се најтешките мачки во дивината<ref name="WWF">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.worldwildlife.org/tigers/ecology.m|title=WWF – Tigers – Ecology}}</ref>. Овие животни имаат моќни нозе и раменици што им овоможува, слично како лавовите, да ловат плен што е многу потежок од нив. Подвидовите на тигарот многу се разликуваат во големината. Големината кај подвидовите се зголемува сразмерно на [[географска ширина|географската ширина]], што е во согласност со познатото [[Бергманово правило]]. Возрасен сибирски тигар (''Panthera tigris altaica'') може да достигне должина од 3,5 метри и тежина од 306 килограми<ref name="der-tiger"/>, што е многу повеќе од големината која ја достигнуваат островските тигри како [[Суматрански тигар|суматранскиот]], најмалиот од преживеаните подвидови кој достигнува тежина од само 75-140 килограми<ref name="der-tiger"/>. Тигриците се помали од мажјаците кај сите подвидови, но сепак разликата во големината е поизразена кај поголемите подвидови каде мажјаците тежат 1,7 пати повеќе од женките<ref>Matthiessen, Peter. 2000. Tigers in the Snow, стр. 47. The Harvill Press, London.</ref>. Мажјаците имаат и пошироки предни шепи. Оваа разлика често се користи од страна на биолозите во одредување на [[пол]]от на тигрите при набљудување на нивните траги<ref name="Tigersnow">{{наведена книга | last = Matthiessen | first = Peter |author2=Hornocker, Maurice | year= 2001 | title = Tigers In The Snow | publisher= North Point Press | isbn = 0865475962 }}</ref>. [[Череп]]от на тигарот е доста сличен со тој на лавот, иако челниот дел не е толку сплескан и има подолг посторбитален регион. Черепот на лавот има пошироки назални отвори. Сепак, поради многуте варијации на черепите кај двата вида, како најзначаен индикатор за одредување на видот се зема структурата на долната вилица<ref name="USSR">{{наведена книга | author = V.G Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = | pages = | isbn = 9004088768}}</ref>. === Варијации на крзното === [[Податотека:Singapore Zoo Tigers.jpg|thumb|left|Пар бели тигри во зоолошката градина во Сингапур]] {{Главна|Бел тигар}} Постои многу добро позната мутација поради која се добиваат [[бел тигар|белите тигри]], познати и како chinchilla albinistic <ref name="nz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html|title=White tigers|df=dmy|accessdate=25 септември 2007}}</ref>. Овие единки се ретки во дивината но широко распространети низ зоолошките градини, најмногу поради нивната популарност. Парењето на белите тигри, често доведува до парење на сродни единки, поради фактот што оваа мутација е [[рецесивност|рецесивна]]. Поради ваквиот вид на парење белите тигри имаат поголеми шанси од останатите да се родат со физички недостатоци како изместени непца или [[сколиоза]] (искривување на [[‘рбет]]от) <ref name="unusual1">[http://www.lairweb.org.nz/tiger/white.html The white tiger today and the unusual white lion]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm |title=White Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2010-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020053559/http://bigcatrescue.org/cats/wild/white_tigers.htm |url-status=dead }}</ref>. Освен тоа, честа е и појавата на [[страбизам]] (криви очи). Дури и навидум целосно здрави, белите тигри не живеат толку долго како обичните единки. Првите записи за бели тигри датираат од почетокот на 19 век <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|title=White Tiger Facts|df=dmy|accessdate=26 септември 2007|archive-date=2014-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218052935/http://www.indiantiger.org/white-tigers/white-tiger-facts.html|url-status=dead}}</ref>. Оваа состојба се појавува само доколу двата родитела го носат реткиот ген кој го среќаваме кај белите тигри. Пресметано е дека овој ген се појавува еднаш на 10 000 раѓања. Белите тигри не се посебен [[подвид]], туку само варијација на бојата на крзното. Бидејќи единствените бели тигри забележани во дивината се [[Бенгалски тигар|бенгалски тигри]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm |title=White Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231101528/http://bigcathaven.org/cats/wild/white_tigers_genetics.htm |url-status=dead }}</ref> (а и сите бели тигри во заробеништво се барем половина бенгалски), се смета дека рецесивниот ген кој ја предизвикува оваа варијција е присутен само кај бенгалскиот подвид, иако причините за неговото појавување сè уште не се познати <ref name="unusual1"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm |title=Snow Tigers |accessdate=2009-05-15 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905085921/http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm |url-status=dead }}</ref>. [[Податотека:Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|Редок златен тигар]]Честа грешка која ја прават луѓето е поистоветување на белите тигри со [[албино]], и покрај фактот дека присуството на пигмент е лесно забележливо на пругите на животното. Уште една честа грешка е и мислењето дека белите тигри се позагрозени од останатите. Белите тигри се разликуваат од обичните не само по белата боја на базата на крзното, туку и по розовиот нос и сините очи. {{Главна|Златен тигар}} Друг рецесивен ген, е причина за појавата на невообичаениот [[златен тигар]]. Овие тигри имаат светло крзно со боја на злато, бледо-бели нозе и бледи тенки протокалови пруги. [[Крзно]]то кај овие единки е погусто од крзното на останатите тигри <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/tabby.html |title=Golden tabby Bengal tigers |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Постојат само околу 30-тина златни тигри кои се чуваат во заробеништво. Како и белите тигри, и овие единки секогаш имаат барем предок бенгалски тигар. И двете варијации, и белите тигри и златните најчесто се поголеми од просечниот бенгалски тигар. == Поведение == Тигрите се територијални животни кои најчесто живеат сами. Големината на територијата за живеење на единката зависи од изобилството на плен, а за мажјаците и од пристапноста до женки. Териториите на женките се со големина од 20 квадратни километри, додека териториите на мажјаците се многу поголеми, достигнувајќи 60-100 километри квардратни. Најчесто териториите на мажјаците се препокриваат со териториите на неколку женки. Односите помеѓу единките се прилично комплексни и изгледа како да нема правило кое го почитуваат во однос на територијалните права. На пример, иако тигрите најчесто се избегнуваат, забележани се случаи каде и мажјаци и женки го делат пленот меѓусебно. Документирано е како мажјак тигар го дели пленот со уште две женки и четири младенчиња. Ова однесување на делење на пленот со други единки е доста ралично од однесувањетоа на [[лав]]от, кој во слични ситуации најчесто се однесува агресивно. [[Податотека:Sumatraanse Tijger.jpg|left|thumb|Тигарот најчесто е самотно животно.]] Териториите на младите тигрици најчесто се во близина на територијата на нивната мајка. Делот на препокривање на овие две територии има тенденција да се намалува со текот на времето. Мажјаците пак, се оддалечуваат многу повеќе. Младите мажјаци својата територија ја создаваат со одземање на територијата на други мажјаци или пак, кратко живеат на територија на друг мажјак додека да станат доволно силни за да го предизвикаат повозрасниот тигар. Најголемата смртност кај возрасните тигри (30-35% годишно), се однесува всушност на млади мажјаци кои штотуку ја напуштиле мајчината територија и се трудат да основаат нивна сопствена<ref name="Mills, Stephen. pg. 86">Mills, Stephen. pg. 86</ref>. Мажјаците генерално се понетолерантни кон останатите мажјаци на нивната територија, отколку женките кон останатите женки. Во најголем дел, борбите за територија се решаваат со заканување, а не со агресивни борби. Набљудувани се подчинети тигри кој го признаваат поразот со легнување во покорна положба – легнувајќи на грб и покажувајќи го стомакот<ref>Thapar, Valmik. (1989). Tiger:Portrait of a Predator. pg. 88. Smithmark Pub, New York</ref>. Откако хиерархијата е воспоставена, доминантниот мажјак го толерира присуството на подредениот тигар на негова територија доколку не живее во непосредна близина. Најагресивните борби меѓу мажјаците се за време на плодниот паериод на женките. Овие борби понекогаш завршуваат и со смрт на едниот тигар. Сепак, ваквите завршници се многу ретки<ref name="Mills, Stephen. pg. 86"/><ref>Thapar, Valmik. pg. 88</ref>. За да ја означат територијата, мажјаците ги прскаат дрвјата со [[урина]] и секрет од [[анални жлезди|аналните жлезди]], но оставаат и траги со гребење. === Исхрана и лов === [[Податотека:Tigergebiss.jpg|thumb|лево|150px|Тигарот има моќни вилици и остри заби, што го прави одличен грабливец.]] Во дивината тигрите се хранат со големи и средни животни. Омилен плен на тигрите во [[Индија]] се [[самбар]]от, [[гаур]]от, [[водно бафало|водното бафало]], [[Axis axis|дамчеститот елен]], [[дива свиња|дивата свиња]] и [[Boselaphus tragocamelus|нилгаи антилопите]]. Понекогаш ловат и [[леопард]]и, [[питон]]и, [[тромава мечка|тромави мечки]] и [[крокодил]]и. Во [[Сибир]], главен плен се [[вапити]], дива свиња, [[Cervus nippon|елен сика]], [[лос]] и [[Capreolus pygargus|сибирски елен]]. На [[Суматра]], тигрите главно се хранат со [[мунтџак]], самбар, дива свиња и [[малајски тапир]]. На териториите на поранешниот касписки тигар (кој денес е вклучен во видот сибирски тигар), главен плен се [[камила|камили]], [[саига|саига антилопи]], [[Bison bonasus caucasicus|кавкаски бизони]], [[јак]] и диви коњи. Како и многу други [[грабливци]], и тигрите се опортунистички ловци, па доколку немаат избор, ловат и помал плен како [[мајмун]]и, [[паун]]и, [[зајак|зајаци]] и [[риби]]. Ворасните [[слон]]ови се премногу големи да служат како плен на овие големи мачки, но сепак понекогаш се забележуваат конфликти помеѓу овие две животни. Регистриран е и случај кога тигар убил возрасен [[индиски носорог]] <ref name="Haemig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|title=Тигар и леопард: Како две големи мачки коегзистираат во ист регион|accessdate=2009-05-20|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213000715/http://www.ecology.info/tiger-leopard.htm|url-status=dead}} Ecology.info</ref>. Млади слонови и млади носорози повремено се ловени од страна на тигрите. Понекогаш овие животни напаѓаат и домашни животни како кучиња, крави, коњи и магариња. [[Податотека:TigerLangur.jpg|thumb|right|Тигарот може да скокне во висина и до 10 метри.]] Старите тигри, или тигри кои имаат повреди, и кои не можат да ловат природен плен често стануваат човекојади. Ова често се случува на територијата на [[Индија]]. Исклучок е тигарот од [[Сундарбан]], кој бил комплетно здрав тигар кој ловел рибари и селани кои се движеле низ шумите. Ова го прави човекот вистински плен во исхраната на тигрите<ref>{{en}}{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating7.html |title=Човекојади. Напади на човекот од тигри и лавови |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Повремено тигрите јадат и растенија поради хранливите влакна, а омилен им е плодот на ''[[Careya arborea]]''<ref name="Perry">{{наведена книга|title=The World of the Tiger|first=|publisher=|year=1965|isbn=|location=|pages=260|id=ASIN: B0007DU2IU|author=Perry, Richard}}</ref>. Тигрите најчесто ловат ноќе<ref name="animaldiversity1">ADW:Panthera tigris: Information, http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Panthera_tigris.html</ref>. Ловат сами и како и повеќето други мачки го следат пленот во заседа. Изненадно напаѓаат и употребувајќи ја нивната сила и големина го исфрлаат од рамнотежа големиот плен и го убиваат. И покрај нивната големина, тигрите трчаат со брзина од 49-65 километри на час. Сепак овие брзини можат да ги одржат само на кратки растојанија, поради што тигрите мораат да се доближат многу близу до пленот пред да го нападнат. Овие животни имаат одлични скокачи способности, забележани се хоризонтални скокови и до 10 метри, иако најчесто скоковите се околу половина од оваа висина. И покрај сите одлики, само еден од дваесет обиди завршува како успешен лов<ref name="animaldiversity1"/>. При лов на голем плен, тигрите го убиваат животното со загризување на грлото. Тигарот го држи гризнато животното сè додека не умре од давење<ref>Schaller. G ''The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India'' 1984, University Of Chicago Press</ref>. Со оваа техника, тигрите успеваат да уловат животни како гаурот или водното бафало кои тежат преку еден тон<ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=17}}</ref>. При лов на помал плен, тигарот го загризува вратот и најчесто го крши [[‘рбет]]ниот столб, ја продупчува [[трахеа]]та или ја кине [[вратна жила|вратната жила]] или [[каротидна артерија|каротидната артерија]] <ref>{{Harvnb|Sankhala|1997|p=23}}</ref>. Иако ретко, сепак набљудувани се и тигри кои напаѓаат со удари со нивните шепи, Ударот е доволно силен за да го скрши [[череп]]от на домашното говедо<ref name="Perry" />, или да го скрши грбот на тромавите мечки<ref name="DHOLE">{{наведена книга|title=Tiger|first=|publisher=Firefly Books|year=2004|isbn=1552979490|location=Richmond Hill., Ont.|pages=168|author=Mills, Stephen}}</ref>. === Размножување === [[Податотека:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|left|Сибирска тигрица со младенче]] Парењето кај овие животни се одвива преку целата година, но почесто е помеѓу ноември и април<ref name="university1999">Nowak, Ronald M. (1999). Walker's Mammals of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9</ref>. Парот тигри се пари неколкупати и доста гласно, како што е случај и со останатите мачки. Носењето на плодот трае 16 недели. Леглото најчесто брои 3-4 младенчиња кои се раѓаат слепи и тежат околу еден килограм. За одгледувањето на младите се грижи само мајката, таткото нема никаков удел. Други возрасни мажјаци се случува да ги убијат младите за да женката повторно стане способна за размножување. Тигриците можат да родат нови младенчиња само 5 месеци по загубата на младите од претходното легло<ref name="university1999"/>. Стапката на смртност на младенчињата на тигарот е многу висока, се проценува дека половина од нив не доживуваат две годишна старост<ref name="university1999"/>. Генерално во секое легло има едно доминантно младенче, кое може да биде од двата пола, но најчесто е мажјак. Ова младенче доминира над неговите браќа и сестри за време на игрите, многу е поактивно од останатите и ја напушта мајката порано од останатите. Осум недели по раѓањето, малите тигри се способни да ја следат мајката надвор од засолништето. Тигрите стануваат незвисни на возраст од 18 месеци, но мајката не ја напуштаат сè до возраст од 2-2 и пол години. Женките достигнуваат полова зрелост на возраст од 3-4 години, а мажјаците на возраст од 4-5 години<ref name="university1999"/>. Тигарот не е способен да се размножува по достигнувањето на возраст од 14 години<ref name="CSG5">{{en}} {{Наведена мрежна страница|url=http://www.catsg.org/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-05.htm|title=Tiger ''Panthera tigris'' - Biology|author=Cat Specialist Group|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014012428/http://www.catsg.org/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-05.htm|archive-date=2008-10-14|dead-url=|accessdate=|website=www.catsg.org|access-date=7 март 2009|url-status=dead}}</ref>. За време на целиот живот, тигрицата раѓа одприлика ист број на машки и женски тигарчиња. Тигрите без никакви проблеми се размножуваат во заробеништво. Просечниот животен век на тигрите во заробеништво се проценува на 26 години, а 15 во дивината. === Меѓувидовни односи === Тигрите се способни да убијат одлични [[грабливци]] како [[леопард]]и, [[питон]]и па дури повремено и [[крокодил]]и<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bangalinet.com/tiger1.htm |title=Tiger – |publisher=Bangalinet.com |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |title=Tiger – Oakland Zoo |publisher=Oaklandzoo.org |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726080547/http://www.oaklandzoo.org/meet_the_animals/tiger |url-status=dead }}</ref><ref>Sunquist, Fiona & Mel Sunquist. 1988. Tiger Moon. The University of Chicago Press, Chicago.</ref>. Сепак овие грабливци најчесто се избегнуваат меѓусебно. Доколку е нападнат од крокодил, тигарот напаѓа со канџите директно на очите на влекачот<ref name="Perry"/>. Леопардот ја избегнува конкуренцијата со тигрите со тоа што лови различен плен<ref name="Haemig"/> и лови во друг период од денот. Доколку има доволно плен, тигрите и леопардите можат успешно да живеат на истата територија без да има судири или меѓувидовна хиерархија, која е типична за [[савана]]та<ref>{{наведено списание | last =Karanth | first =K. Ullas | author2 =Sunquist, Melvin E. | year =2000 | title =Behavioural correlates of predation by tiger (''Panthera tigris''), leopard (''Panthera pardus'') and dhole (''Cuon alpinus'') in Nagarahole, India | journal =Journal of Zoology | volume =250 | pages =255–265 | url =http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?frompage=online&aid=40765 | accessdate =5 јуни 2008 | doi =10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x | archive-date =2012-01-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120112130922/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=40765 | url-status =dead }}</ref>. Познато е дека тигрите ги истиснуваат популациите на [[волк|волци]] кои живеат на истата територија<ref name="IUCN-Reuters">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | title = The IUCN-Reuters Media Awards 2000 | publisher = [[World Conservation Union|IUCN]] | accessdate = 17 август 2007 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011203613/http://iucn.org/reuters/2000/eeurope.html | url-status = dead }}</ref><ref name="savethetiger">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | title = Amur Tiger | publisher = Save The Tiger Fund | accessdate = 17 август 2007 | archive-date = 2007-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070712180823/http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/AmurSiberianTigers/default.htm | url-status = dead }}</ref>. Забележани се глутници на [[Азиско диво куче|азиски диви кучиња]] кои успеваат да убијат тигри<ref name="DHOLE"/>. [[Сибирски тигар|Сибирските тигри]] и [[Кафеава мечка|кафеавите мечки]] најчесто избегнуваат судири, но сепак се случува тигар да убие млади мечиња или возрасни единки. Мечките ([[Азиска црна мечка]] и кафеава мечка) се всушност 5-8% од исхраната на тигрите на [[Далечен Исток|далечниот исток]] <ref name = "der-tiger"/>. [[Тромава мечка|Тромавите мечки]] се доста агресивни животни и често успеваат да ги избркаат младите тигри и да им го украдат уловениот плен. Сепак почест е случајот на [[Бенгалски тигар|бенгалските тигри]] кои се хранат со тромави мечки<ref name="der-tiger">Vratislav Mazak: ''Der Tiger''. Nachdruck der 3. Auflage von 1983. Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben, 2004 ISBN 3 894327596</ref>. == Конзервациски статус == [[Податотека:Siberian Tiger by Malene Th.jpg|thumb|200px|right]] [[Лов]]от поради крзното и уништувањето на природното живеалиште се главните причина за намалување на популациите на тигри во дивината. На почетокот на 20 век, било проценето дека има 100 000 тигри во дивина, но оваа бројка денес е намалена на околу 2000 единки<ref>{{en}}{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |title=Тигар |publisher=Big Cat Rescue |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2010-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020020509/http://bigcatrescue.org/cats/wild/tiger.htm |url-status=dead }}</ref>. Некои истражувачи проценуваат дека популацијата е уште помала, и дека брои помалку од 2500 возрасни единки, без подпопулација која брои повеќе од 250 ворасни единки способни за размножување<ref name="IUCN">{{IUCN2006|assessors=Cat Specialist Group|year=2002|id=15955|title=Panthera Tigris|downloaded=10 мај 2006}} Податоците вклучуваат и објаснувања за конзервацискиот статус.</ref>. Опасноста од изумирање е намалена поради присутноста на околу 20 000 тигри во заробеништво. Сепак постојат и популации во заробеништво како популацијата од 4-5000 тигри во кинеските комерцијални фарми која е со многу слаб генетски диверзитет. Забраната за лов на тигри стапува насила во 1970-тите. Во 1973 во [[Индија]] е започнато со [[Проект Тигар|проектот тигар]] (Project Tiger), предводен од [[Индира Ганди]] <ref name="Letigre25">{{fr}}{{наведена книга|title=Le tigre|first=Florence Illouz|publisher=National Geographic|year=2000|isbn=2-7441-2875-9|place=Paris|pages=156|author=Michael Nichols and Geoffrey C. Ward}}, p. 25</ref>: [[Национален парк|Националните паркови]] се трансформирани во [[резерват]]и, каде е забранет пристапот со цел да се заштити центарот за размножување на тигрите. Овој проект се покажал доста успешен, во 1980-тите индиските власти објавиле дека бројот на тигри бил двојно зголемен<ref name="Letigre25" />. Сепак, проектот замира по смртта на Ганди во 1984 година. === Легален статус === Сите подвидови на тигарот се заштитени со [[Апендикс 1]] на [[Вашингтонски договор за заштита на видовите|Вашингтонскиот договор]] (CITES) од [[1975]] година, освен [[Сибирски тигар|сибирскиот тигар]] кој припаѓал на [[Апендикс 2]] до [[1987]] година. Видот се смета за загрозен вид според [[МСЗП]] од [[1986]] година. Подвидовите имаат различни статуси: сибирскиот тигар бил во критична опасност од изумирање од 1996 до 2008, за потоа повторно да стане загрзен вид, кинескиот тигар и тигарот од Суматра се сметаат за видови во критична опасност од изумирање од 1996 година, а балискиот и јаванскиот се сметаат за изумрени видови. == Tигрите и луѓето == === Тигрите како плен === [[Податотека:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|left|Лов на тигри, почеток на 19 век]] {{Главна|Лов на тигри}} Тигарот бил едно од животните на азиската верзија на играта [[Големите Пет]]. Ловот на тигри бил доста практикуван за време на 19 и 20 век, кога бил признат како спорт од страна на британците во [[Индија]] како и од страна на махараџите и аристократската класа од пред-независна Индија. Ловците оделе во лов пеш или пак качени на грб на [[слон]] <ref name="Tiger-hunting">vide ''Royal Tiger'' (nom-de-plume) in ''The Manpoora Tiger - about a Tiger Hunt in Rajpootanah''. (1836) ''Bengal Sporting Magazine, Vol IV. reproduced in ''The Treasures of Indian Wildlife''</ref>. Во некои случаи, организирани биле селани кои тропајќи на тапани го усмерувале животното во зоната каде чекале ловците. === Тигри-човекојадци === {{Главна|Човекојадни тигри}} Иако луѓето не се природен плен на тигрите, сепак овие животни убиле повеќе луѓе од било која друга [[Felidae|мачка]]. Повеќето човекојадни тигри биле стари единки, кои почнале да напаѓаат луѓе поради неспособноста да ловат природен плен<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019120917/http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating.html |url-status=dead }}</ref>. Речиси сите тигри кои биле идентификувани како човекојадци, за кратко време биле фатени, убиени или отруени. За разлика од човекојадните [[леопард]]и, дури и најкрволочните тигри не влегуваат во човековите населби, и најчесто ловат во периферијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/maneating3.html |title=Man-eaters. The tiger and lion, attacks on humans |publisher=Lairweb.org.nz |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Сепак, се случува да нападнат и во селата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indianexpress.com/news/increasing-tiger-attacks-trigger-panic-around-tadobaandhari-reserve/229533/ |title=Increasing tiger attacks trigger panic around Tadoba-Andhari reserve |publisher=Indianexpress.com |date=18 октомври 2007 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Овие тигри претставуваат голем проблем во [[Индија]] и [[Бангладеш]], поготово во Кумаон, Гарвал и Сандарбанс – мангорвите мочуришта на [[Бенгал]], каде се забележани и здрави тигри кои напаѓаат луѓе. Во Сандарбанс се смета дека бројот на овие напади се зголемил поради брзото уништување на природното живеалиште кое се должи на климатските промени<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enn.com/wildlife/article/38442| title=Climate change linked to Indian tiger attacks|df=dmy| accessdate=27 октомври 2008}}</ref>. === Традиционална кинеска медицина === [[Податотека:TigerSkinning.jpg|thumb|Напатствија за дерење на тигар]] Многу луѓе од [[Кина]] веруваат дека различни делови од тигарот имаат лековити својства и делуваат како [[аналгетик|аналгетици]] и [[афродизијак|афродиијаци]] <ref>{{наведени вести|last=Harding |first=Andrew |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/5371500.stm |title=Programmes &#124; From Our Own Correspondent &#124; Beijing's penis emporium |publisher=BBC News |date=23 септември 2006 |accessdate=7 март 2009}}</ref>. Досега не се пронајдени научни докази кои би ги потврдиле овие верувања. Употребата на делови од тигри при правење лекови е забранета во Кина, и владата дури и казнувала со смрт поради нелегален лов на тигри. Всушност секоја меѓународна трговија со делови од тигри е нелегална според [[CITES|Вашингтонскиот договор за заштита на видовите]]. Трговијата во Кина е забранета од [[1993]] година. Сепак, во Кина постојат голем број на [[Фарма на тигри|фарми на тигри]] кои ги одгледуваат овие големи мачки за профит. Се проценува дека во овие фарми денес има помеѓу 4000 и 5000 полуприпитомени единки одгледани во заробеништво<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |title=Chinese tiger farms must be investigated |publisher=WWF |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2007-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070705040424/http://www.wwf.org.uk/news/n_0000003865.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/asia_pacific/where/bhutan/index.cfm?uNewsID=106740 |title=WWF: Breeding tigers for trade soundly rejected at cites |publisher=Panda.org |date= |accessdate=7 март 2009}}</ref>. === Тигри како домашни миленичиња === Се проценува дека во [[САД]] има околу 12 000 тигри кои се чуваат како домашни миленичиња, многу повеќе од вкупната популација на тигри во дивината<ref name="book-of-general-ignorance">Lloyd, J & John Mitchinson: "The Book of General Ignorance". Faber & Faber, 2006.</ref>. Се смета дека само во [[Тексас]] има 4000 тигри. Големиот број на тигри-домашни миленичиња се смета дека се должи на законите. Само 19 држави го забраниле чувањето тигри, во 15 потребна е само дозвола, а 16 држави немаат донесено никакви регулативи<ref name="book-of-general-ignorance"/>. [[Податотека:Godess Durga painting.JPG|thumb|right|Божицата Дурга]] Успехот на програмите за рамножувања во американските зоолошки градини, довеле до зголемување на бројот на младенчиња за време на 1980-тите и 1990-тите, што предизвикало пад на цената на овие животни<ref name="book-of-general-ignorance"/>. === Тигрите во културата === Во источна [[Азија]], тигарот се смета за крал на ѕверовите<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://english.savechinastigers.org/node/316 |title=Tiger Culture &#124; Save China's Tigers |publisher=English.savechinastigers.org |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212165117/http://english.savechinastigers.org/node/316 |url-status=dead }}</ref>, и симболизира кралска власт, безстрашност и гнев<ref name = "Cooper92">{{наведена книга |last=Cooper |first=JC |title=Symbolic and Mythological Animals |pages=226–27 |year=1992 |publisher= Aquarian Press |location=London |isbn=1-85538-118-4}}</ref>. Ова животно има големо значење во кинеската култура и митови. Тигарот е едно од 12-те животни на [[Кинеска астрологија|зодијакот]]. Во кинеската уметност и боречките вештини, тигарот е симбол на земјата и рамноправен соперник на кинескиот змеј. Во империјална [[Кина]], тигар бил пресонификација на војната и го претставувал генералот со највисок чин<ref name = "Cooper92"/>, слично како што царот и царицата биле претставувани како [[змеј]] и [[феникс]]. Хинду божицата [[Дурга]], е претставена како воин со десет раце и јава тигрица (или лавица). Во јужна [[Индија]] и богот Аијапа се поврзува со тигарот<ref>{{Наведена мрежна страница | last = Balambal | first = V | title = 19. Religion - Identity - Human Values - Indian Context | work = Bioethics in India: Proceedings of the International Bioethics Workshop in Madras: Biomanagement of Biogeoresources, 16-19 јануари 1997 | publisher= Eubios Ethics Institute |year=1997 | url = http://www.eubios.info/india/BII19.HTM | accessdate = 2007-10-08}}</ref>. [[Податотека:Siberian_tiger_hanging_at_bar.jpg|thumb|десно|Сибирски тигар]] Тигарот е национално животно на [[Бангладеш]], [[Непал]], [[Индија]] <ref>[http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php National Animal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721160222/http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php |date=2011-07-21 }} ''Panthera tigris'', Тигарот е национално животно на Индија</ref> ([[бенгалски тигар]]), [[Малезија]] ([[малајски тигар]]), [[Северна Кореја]] и [[Јужна Кореја]] ([[сибирски тигар]]). === Омилено животно во светот === Според анкетата спроведена од страна на [[Animal Planet]], тигарот е изгласан за најомилено животно, победувајќи со мала разлика пред [[куче]]то. Во анкетата учествувале повеќе од 50 000 гледачи од 73 земји. Тигрите добиле 21% од гласовите, кучињата 20%, [[делфин]]ите 13%, [[коњ]]ите 10%, [[лав]]овите 9%, [[змија|змиите]] 8%, а потоа следеле [[слон]]овите, [[шимпанзо|шимпанзата]], [[орангутан]]ите и [[кит]]овите<ref name="int.iol.co.za">{{Наведена мрежна страница |author=Independent Online |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |title=Tiger tops dog as world's favourite animal |publisher=Int.iol.co.za |date= |accessdate=7 март 2009 |archive-date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105102756/http://www.int.iol.co.za/index.php?newslett=1&em=28164a99a20041206ah&click_id=29&art_id=qw1102325040750B216&set_id=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pers.com/index.php?option=content&task=view&id=197&Itemid=50|title=Pers - The Tiger is the World's Favorite Animal<!-- Bot generated title -->}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4070000/newsid_4073100/4073151.stm |title=CBBC Newsround &#124; Animals &#124; Tiger 'is our favourite animal' |publisher=BBC News |date=6 декември 2004|accessdate=7 март 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 |title=Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast &#124; Independent, The (London) &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=6 декември 2004|accessdate=7 март 2009}}</ref>. ==Тигарот како мотив во уметноста и во популарната култура== * „Тигарот кому на грбот глобот“ - расказ на српскиот писател [[Давид Албахари]].<ref>Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 58-66.</ref> * „Тигарчето што сакаше да се капе“ — кус расказ за деца на ангискиот писател [[Доналд Басет]] од 1967 година.<ref>Доналд Бисет, ''Разговори со еден тигар''. Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1993, стр. 11-14.</ref> * „Сини тигри“ - расказ на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Сеќавањето на Шекспир''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 18-39.</ref> * „Другиот тигар“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 30-31.</ref> * „Тепих од тигрова кожа“ - кус расказ на македонскиот писател [[Дејан Мирчески]] од 2012 година.<ref>Дејан Мирчески, ''Кристалните јами на пропаста'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „Див ѕвер“ - расказ на јапонскиот писател [[Тон Накаџима]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 159-170.</ref> * „Тигрите, десеттиот ден“ - расказ на сирискиот писател [[Зекерија Тамир]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 195-200.</ref> * „Тигарот на Борхес“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 467.</ref> * „Хартиен тигар“ (англиски: ''Paper Tiger'') - песна на англиската [[Рок музика|рок]]-група [[Мега сити фор]] (''Mega City Four'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Mega-City-Four-Tranzophobia/release/1302333 DISCOGS, Mega City Four ‎– Tranzophobia (пристапено на 12.9.2020)]</ref> == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{commons|Panthera tigris|Panthera tigris}} {{Wikispecies|Panthera tigris}} * {{en}} [http://www.21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }}: информации за тигри и проектите за заштита на видот * {{en}} [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Panthera_tigris Biodiversity Heritage Library bibliography] за ''Panthera tigris'' * {{en}} [http://www.savethetigerfund.org/ Save The Tiger Fund]: фонд за заштита на тигрите * {{en}} [http://www.jvbigcats.co.za/ Tiger Canyons]: информации за тигри и проектот запуштање тигри во дивината * {{en}} [http://www.tigersincrisis.com/ Tigers in Crisis]: информации за агрозените тигри * {{en}} [http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm WWF – Тигри] * {{en}} [http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html поштенски марки со тигар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html |date=2009-06-05 }}: слики од тигри на поштенски марки од различни држави. * {{en}} [http://english.savechinastigers.org/ Save China's Tigers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101021032917/http://english.savechinastigers.org/ |date=2010-10-21 }}: информации за тигри и проектот за пуштање во Африка јужнокинески тигри * {{en}} [http://www.sundarbanstigerproject.info/ Sundarbans Tiger Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }}: истражувања и проекти за заштита на тигрите во најголемата мангрова шума во светот * {{en}} [http://www.tigerfriends.com/ Explore T.I.G.E.R.S]: Институт за високо загрозени и ретки видови {{Пантери}} {{Тигар}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Тигри]] [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] ai6erc2zkzpynxncx7kzopkh39q49t5 0 59457 5560932 5551105 2026-05-17T23:57:31Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Филозофија на композицијата]] 5560932 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Филозофија на композицијата]] 4cp76a3x79eshmnv37uxd6fklxmxt8g 0 60909 5560765 5560661 2026-05-17T14:58:54Z Gurther 105215 5560765 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gym combination.JPG|мини|десно|250п|исправено|Разни гимнастички дисциплини]] '''Гимнастика''' — [[спорт]] во кој се изведуваат физички вежби за кои е потребна комбинација на физичка сила, брзина и кондиција. Во современата гимнастика се изведуваат вежби на [[разбој]], [[греда]], [[партер]], [[коњ со рачки]] и без рачки ([[прескок]]), [[кругови]] и [[вратило (гимнастика)|вратило]]. Гимнастиката се развивала врз основа на вежби кои се изведувале во античко време, како јавнување и симнување од коњ и циркуски вештини. Раководниот орган на гимастиката во [[Македонија]] е [[Федерација на гимнастички спортови на Македонија|Федерацијата на гимнастички спортови]] (ФГСМ). == Потекло на поимот == Зборот гимнастика потекнува од [[грчки]]от збор ''γυμναστική''(''гимнастике'') што значи „фонд на физички вежби“<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2322976 Gymnastikos, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus]</ref>, од ''γυμνάσια'' (''гимназија'') што значи „вежба“<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2322961 Gymnasia, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus]</ref> и ''γυμνός'' (''гимнос'') што значи „гол"<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2322998 Gymnos, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus]</ref>, бидејќи физичките вежби се изведувале со голо тело. == Историја == === Стар век === Гимнастиката за првпат се појавила во [[Египет]], но тогаш се сметало дека тоа биле само акробации. Во [[2 милениум п.н.е.]] на островот [[Крит]], како дел од [[Минојска култура|минојската култура]] многу мажи и жени почнале да скокаат преку [[бик]]ови. Ваквата опасна вежба се состоела во скок кон бикот кој е во фаќање, држење и испуштање од неговите рогови по што следувале акробации во воздух. Во [[Римска држава|римската држава]] гимнастиката исто така била популарна како и во [[Стара Грција]], а таа главно се практикувала во подготвувањето на војската. Со укинувањето на Античките олимписки игри во [[393]] година од страна на римскиот цар [[Теодосиј Велики]], гимнастиката како и останатите спортови останала заборавена со векови.<ref name=Goodbody>{{наведена книга |last=Goodbody |first=John |title=The Illustrated History of Gymnastics |publisher=Stanley Paul & Co. |location=London |date=1982 |isbn=0091433509}}</ref> === Современа гимнастика === Во [[1774]], [[Прусија|Прусот]] [[Јохан Бернард Базедов]] вовел неколку телесни вежби во рамките на наставата во училиштето во [[Саксонија]] во коешто работел. Од тој момент започнува осовременувањето на гимнастиката. Во германските држави спортот брзо се развивал. Започнале да се создаваат и првите помагала, а пионери во тоа биле [[Шведска|Швеѓанецот]] [[Јохан Фридрих Гуц Мут]] (1759-1839) и [[Фридрих Лудвиг Јан]] (1778-1852). Јан создал и неколку техники од кои произлегле и денешните вежби (вратило, разбој, греда, скокови). Швеѓанецот [[Пер Хенрик Линг]] воведува и вежби со кругови, стапови и топчиња каде што се важни ритамот и координацијата. Во [[Европа]], првиот клуб е отворен во [[Берлин]] во [[1881]] година, а во [[САД]], овој спорт бил актуелизиран пред [[Граѓанска војна во САД|граѓанската војна]] од страна на [[Дадли Ален Сарџент]] кој бил учител по гимнастика на неколку американски универзитети. Но, сепак слободно може да се каже дека во САД гимнастиката била пренесена од емигрантите од Европа. Во современата гимнастика исклучени се способностите трчање, [[пливање]] и [[подигање тегови]] кои биле дел од гимнастиката во античко време. === Првите натпреварувања === Се смета дека првиот гимнастички натпревар на помагала се одржал во [[1877]] година во [[Австроунгарија]] (поточно во Чехословачка). Во [[1888]] е создаден и [[Меѓународна гимнастичка федерација|Меѓународната гимнастичка федерација]] (ФИГ). Седиштето на овој сојуз е во [[Швајцарија]], а во него членуваат повеќе од 150 земји. Со неговото создавање започнале да се осмислуваат гимнастичките дисциплини и помагалата кои се потребни за нив. === Гимнастиката како олимписки спорт === [[Податотека:London 1908 Gymnastics women.jpg|thumb|right|150px|Настап на женскиот гимнастичка екипа на [[Велика Британија]] на [[Летни олимписки игри - 1908|Летните олимписки игри - 1908]] во [[Лондон]].]] {{Главна|Гимнастика на Летните олимписки игри}} Гимнастиката била планирана и се реализирала како спорт од олимписката програма на првите современи [[Летни олимписки игри]] [[Летни олимписки игри - 1896|1896]] година во [[Атина]]. Оттогаш, па до денес, гимнастиката редовно е вклучена во олимписката програма. Мажите настапувале уште од првите современи олимписки игри, а жените тоа го сториле дури на [[Летни олимписки игри - 1928|Летните олимписки игри - 1928]] одржани во [[Амстердам]]. === Натпреварите во гимнастика во XX век и денес === На почетокот на минатиот век, во [[1903]] одржано е Првото светско првенство во гимнастика во [[Антверпен]]. Првото европско првенство се одржало во [[1955]] во [[Франкфурт]]. Како и на олимписките игри, така и на овие големи натпреварувања на почетокот учествувале само мажите. Жените на светските првенства за првпат настапиле на првенството одржано во [[1934]] во [[Будимпешта]], а на европските, на првенството одржано во [[1957]] година во Атина. == Форми == === Спортска гимнастика === Во спортската гимнастика постојат натпреварувања во машка и женска конкуренција. Мажите се натпреваруваат во шест дисциплини: подлога (партер), кругови (алки), вратило, машки разбој, коњ со рачки и прескок; додека жените се натпреваруваат во четири дисциплини: партер, греда, двовисински разбој и прескок.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 36.</ref> ==== Женски дисциплини ==== [[Податотека:Daniele Hypólito 16072007.jpg|thumb|right|150px|[[Даниеле Хиполито]] на Панамериканските игри во 2007 година]] * ''[[Прескок]]'': Во прескок, гимнастичарките трчаат 25m (околу 82 стапки) до прескочниот коњ или отскочна табла од која држејќи се со рацете изведуваат вежба во воздух префрлајќи се од другата страна на помагалото. Егзибицијата во воздух може да вклучува едно или две повеќекратни салта или култови, или пак може да биде само вртење на воздух. При доскокот многу е важно гимнастичарката стабилно да застане со две нозе, бидејќи во спротивно тоа се казнува од страна на судиите. :Во 2001 година, старото помагало „коњ“ било заменето со ново, отскочна табла која е поцврста, постабилна и со поголема површина (1m со 1m) и овозможува поголема стабилност и сигурност при изведувањето на прескокот. Со оваа промена на помагалото, гимнастичарите се обидуваат да изведат посложени и потешки вежби.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 40.</ref> * ''[[Двовисински разбој]]'': Во дисциплината двовисински разбој, гимнастичарките изведуваат вежби на две хоризонтални прачки со различна висина (165&nbsp;см и 245&nbsp;см), а растојанието помеѓу нив кое може да биде различно (најмногу до 180&nbsp;см). Гимнастичарките на прачките се нишаат, кружат, поместуваат, се движат под и над прачката и скокаат од една на друга, а настапот завршува со скок и приземјување на двете нозе.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 53.</ref> Гимнастичарките често се качуваат на прачките користејќи помошна штица. * ''[[Греда]]'': На оваа справа, во рок од 60 до 80 секунди, гимнастичарките изведуваат разни скокови со едната или со двете нозе, движења, ваги, доскоци, вртења за 360 или 180 степени и акробации. Според [[Меѓународна гимнастичка федерација|Меѓународната гимнастичка федерација]], гредата треба да биде долга 500&nbsp;см, широка 10&nbsp;см и поставена на висина од 125&nbsp;см. Гредата е обложена со мек материјал. За настап на гредата е потребна рамнотежа, флексибилност и сила.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fedintgym.com/rules/docs/03-apparatus/appnorms0701-e.pdf |title=Apparatus Norms |publisher=International Gymnastics Federation |format=pdf |date=2006-01-01 |pages=63 |accessdate=2007-03-27 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625041741/http://www.fedintgym.com/rules/docs/03-apparatus/appnorms0701-e.pdf }}</ref><ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 48.</ref> * ''[[Партер]]'': Оваа дисциплина се состои од вежби на партер во форма на квадрат со димензии 12m со 12m во рок од 70 до 90 секунди кои гимнастичарките ги изведуваат со придружба на [[музика]]. ==== Машки дисциплини ==== [[Податотека:Gymnastics brokenchopstick.jpg|thumb|right|150px|Момче настапува на [[коњ со рачки]]]] * ''[[Партер]]'': Како и гимнастичарките така и гимнастичарите во оваа дисциплина изведуваат вежби на партер во форма на квадрат со димензии 12 m х 12 m, но во пократок рок од 60 до 70 секунди. Исто така, тие настапуваат и без придружба на музика. Правилата велат дека гимнастичарот при својата вежба на партер смее само еднаш да биде во аголот на квадратот. * ''[[Коњ со рачки]]'': Оваа дисциплина е една од најтешките во гимнастиката. Таа се изведува на помагалото коњ со рачки кое е долго 163&nbsp;см и е поставено на висина од 110&nbsp;см. Гимнастичарот со двете раце се држи за рачките или на самото помагало и изведува кружни движења и движења со своите нозе. Вежбата завршува со акробација во воздух и доскок кој треба да биде стабилен со двете нозе. Оваа дисциплина најверојатно настанала со цел да се проверат способностите на идните коњаници. За оваа дисциплина потребна е сила, брзина, издржливост и добра подготвеност. * ''[[Кругови]]'': Круговите се помагала поставени на висина од 250&nbsp;см, а се со должина од 325&nbsp;см, односно се заврзани на висина од 575&nbsp;см од подот. Растојанието помеѓу круговите е 50&nbsp;см.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 45.</ref> На нив гимнастичарите, држејќи се со двете раце изведуваат различни вежби со движење на своите нозе и превртувања. За дофат на високопоставените кругови, гимнастичарите се подигнуваат од друго лице. За време на вежбата, круговите не смеат да се нишаат, што бара голема сила и издржливост. Вежбата на овие помагала завршува со доскок. * ''[[Прескок]]'': Гимнастичарите го изведуваат прескокот со помош на коњ без рачки или отскочна плоча до којашто стигнуваат со трчање на растојанието долго 25m. Држејќи се со рацете за помагалото, гимнастичарите со скок, во воздух изведуваат вежба која содржи повеќекратни салта или пак само вртење. Вежбата завршува со доскок од другата страна на помагалото којшто треба да биде стабилен. Многу е важна и поставеноста на рацете и рамената, како и целосната рамнотежа на телото од што всушност и зависи квалитетот на изведените акробации. * ''Машки разбој'': Разбојот е машка гимнастичка справа на која се изведуваат статички и динамички елементи. Вежбите на оваа страна се зиведуваат со силата на мускулите на рацете и на рамениот појас. Статичките елементи се изведуваат со задржување на телото во одредена положба, додека динамичките елементи се состојат од кревање на телото од пониска во повисока положба и обратно. Дисциплината разбој содржи вежби кои главно се состојат од скокови во воздух, кружења, поместувања и движења под и над две паралелно поставени прачки на утврдена висина од 175&nbsp;см при што должината на прачките изнесува 250&nbsp;см, а растојението меѓу нив се движи од 47 до 52&nbsp;см.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 46-47.</ref> * ''[[Вратило]]'': Ова е најспектакуларната од шесте машки дисциплини. Се изведува на пречка во форма на шипка со должина од 240&nbsp;см и поставена на висина од 255&nbsp;см. За да се фатат на неа, гимнастичарите се помогнат со кревање од друго лице, слично како и во дисциплината кругови. На пречката, тие изведуваат различни вежби: нишање, поместувања, вртења, скокови, салта, префати со рацете и др. Притоа, вежбата завршува со акробатски скок од справата. За време на изведувањето на вежбата, вратилото се држи со целата дланка, а не само со прстите при што рацете се поставени на вратилото во широчина на рамената.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 41-42.</ref> [[Податотека:FabianHambuechen-WM07.jpg|мини|десно|120п|Изведување вежба на вратило]] === Ритмичка гимнастика === [[Податотека:Rhythmic gymnasts posing.jpg|мини|десно|Ритмичка гимнастика]] Ритмичката гимнастика е гимнастичка форма којашто е официјално признаена од ФИГ во 1961 година и којашто во последно време стана многу популарна. Во неа настапуваат само жени (во поединечна и во групна конкуренција), но постои и ритмичка гимнастика во машка конкуренција со потекло од [[Јапонија]]. Изведбата е на поголема површина од партерот, а гимнастичарките со придружба на музика која може да има вокали, но не и зборови. Во оваа дисциплина се користат разни реквизити, како: хулахопи, ленти, топки, обрачи и јажиња. Изведбата е поединечна или групна, а настапот се оценува од судиите со максимални 20 бода. Настапот во ритмичката гимнастика вклучува елементи од класичниот [[балет]], танци и други игри кои се изведуваат со особена елеганција.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 55.</ref> === Скокови на трамбулина === Скоковите на трамбулина се нова гимнастичка дисциплина која првото светско првенство го има доживеано во [[1964]] година, а од неодамна е и дел од олимпиоската програма. Скоковите се изведуваат во 4 видови на натпревари: поединечни, синхронизирани, мини двојни и моќни превртувања; но само поединечните скокови се дел од олимписката програма. Во поединечните скокови на трамбулина, гимнастичарот изведува 10 последователни скокови без пауза со кои би добил висина за да може да започне со изведбата на вежбата. Настапот се оценува со максимални 10 бода, а можни се и се доделуваат додатни бодови во зависност од квалитетот на изведбата. Синхронизираните скокови се изведуваат слично со тоа што и двајцата натпреварувачи треба да имаат синхронизирани движења, како би добиле подобри оцени. Во мини двојните скокови, скоковите се изведуваат на помала трамбулина со загревање. Се извршуваат две движења, а оцените се доделуваат на сличен начин како и кај поединечните скокови. Во моќно превртување, гимнастичарите изведуваат моќни скокови, превртувања и движења на свиткана подлога. Оценувањето е слично како кај поединечните скокови. === Корективна гимнастика === Корективната гимнастика содржи повеќе вежби кои ги изведуваат лица на сите возрасти со цел да ги отстранат деформитетите на своето тело. Повеќе луѓе вежбаат заедно во групи од 6, па и над 150 луѓе. Вежбите се изведуваат синхронизирано и се категоризирани. Групите може да бидат составени од лица од ист пол, но најчесто се мешани. Најголем настан е [[Светската гимнаестрада]] која за првпат се одржала во [[1939]] година и се одржува на секои 4 години. === Аеробичка гимнастика === Аеробичка гимнастика (порано позната како Спортска аеробика) е вид на гимнастика во кој групи од повеќе од 6 лица изведуваат вежби за чијашто изведба е потребна сила, флексибилност и издржливост и се менуваат на секои 60 до 90 секунди. === Акробатска гимнастика === Акробатска гимнастика, или акроспорт, е вид гимнастика во кој се натпреваруваат мажи и жени во парови од по двајца, тројца или четворица при што изведуваат вежби со главата, рацете и нозете на своите партнери. Може да се избере и сопствена музика, но лириката е забранета. Натпреварувачите се натпреваруваат во А и B категорија, а потоа во нивоата 1, 2, 3, 4 и 5; од 3, 4 и 5 две рутини се постигнати, баланс и темпо. Акробатиката е дел од спортската гимнастика која ја сочинуваат разни гимнастички елементи кои се изведуваат со контролирани и убаво обликувани движења. Притоа, гимнастичката вежба е составена од елементи со различна тежина, меѓусебно поврзани со одреден ритам и динамика. Вежбите се изведуваат на посебна подлога (гимнастички душеци) чии димензии изнесуваат 12 х 12 метри, со дополнителна заштита од еден метар. Меѓу основните гимнастички елементи во акробатиката спаѓаат: стоење на раце, мост, премет во страна (т.н. „ѕвезда“) и ритмички потскокнувања.<ref>Марјан Карапанџевски и Лидија Белческа Карапанџевска, ''Физичко и здравствено образование за VIII одделение во осумгодишно образование''. Скопје: Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010, стр. 36-38.</ref> === Екипна гимнастика === Екипната гимнастика потекнува од Скандинавија и овој вид на гимнастика бил на некои големи настани повеќе од 20 години.{{Fact|date=November 2007}} Екипите се составени од 6 до 12 членови, мажи или жени или мешано. Настапуваат во три дисциплини: партер, трампета и превртување. Во натпреварите на трампета и во превртување настапуваат шест членови од екипата. Тие ги покажуваат своите способности еден по друг многу брзо. За најдобар се оценува последниот потег. На партер се настапува со придружба на музика. * ''[[Партер]]'': Настапуваат сите членови на екипата. Станува збор за мешавина од танцување, флексибилност и вештини. Потребна е категоризација во вештините, а судиите обрнуваат внимание на промените во острината. Потребно е да има барем два брана со тело, едно вртење, два баланси и неколку останати гимнастички акробации. Изведбата е придружувана со музика. * ''[[Трампета]]'': Во оваа дисциплина се користи трампета. Има две компоненти прескок и самата трампета. Постојат вкупно три дела, а само еден треба да биде прескок. Останатите делови треба да го содржат истиот потег од сите гимнастичари. Така е најчесто во првиот дел. И тука изведбата е со придружба на музика. * ''[[Превртување]]'': И тука има три дела. Едниот вклучува предни серии изведувани од сите 6 гимнастичари. Останатиот дел исто така треба да содржи елементи кои сите гимнастичари ги изведуваат, а секоја серија мора да има најмалку три различни акробации. == Оценување според ФИГ == === Правилник === ФИГ има свој правилник за оценување чијашто основна цел е објективност во вреднувањето на вежбите, но исто така и сигурност во препознавањето на најдобриот натпреварувач, како и насочување на тренерите и гимнастичарите во создавањето на вежбите. Судиите формираат комисија која се состои од претседател, членови на А комисија (2), членови на В комисија (6), додатни судии и помошници (линиски судии на партер, мерач на време, администратор, оперативец за пресметка и др. што зависи од натпреварувањето, а да биде според правилникот на ФИГ). За сите судии постои процедура како се избираат, но откако ќе бидат именувани остануваат во тој состав до крајот на натпреварувањето. Големината на комисијата може да биде различна на натпреварувања од различен карактер. Во таков случај се применува правилото на дозволена разлика на средна вредност. На натпреварувањата со помалку од 4 судии, членови на В комисија, разликата помеѓу средните оцени не смее да биде поголема од: {| |>0,00 – 0,40 (0,10) |- |>0,40 – 0,60 (0,20) |- |>0,60 – 1,00 (0,30) |- |>1,00 – 1,50 (0,40) |- |>1,50 – 2,00 (0,50) |- |>2,00 (0,60) |} === Задачи за судиите на помагала === Задачи на претседателот: * ја координира и надгледува работата на сите членови на комисијата од судии на помагала; * посредува помеѓу комисијата за помагала и претседателот на натпреварувањето; * се грижи за ефикасноста на натпреварувањето на помагалото за кое е надлежен, вклучувајќи го и времето за загревање; * дава знак за почеток на натпреварувањето кое мора да започне најдоцна 30 секунди по дадениот знак; * го потврдува крајот на изведената вежба; * активно и објективно дава почетна оцена за вежбата на помагалото за кое е надлежен на начин како и комисиите А и В; * ги потврдува сите оцени, како и конечната; * се грижи натпреварувачот да добие објективна оцена ( да е во согласност со правилникот и со одобрување на претседателот на натпреварувањето којшто може да казни и некои необјективни судии); * Посредува помеѓу двата члена на комисијата А во одредувањето на оцената доколку тие не можат да се сложат; * одредува казни и одземање на бодови доколку натпреварувачот направи грешка (излезе од партер или направи дисциплински прекршок) во согласност со правилникот; * го применува правилникот во поглед на почитувањето и конзистентноста на судиите. Од двата члена на комисијата А, еден е технички асистент именуван од ФИГ. Неговите задачи се: * му помага на претседателот на комисијата за помагала и е координатор на комисијата А; * го известува претседателот за посебни вредности и останати одземања од почетната оцена; * дава почетна оцена и го известува претседателот дека членовите на комисијата А не можат да се согласат околу нејзиното одредување; * на крајот од натпреварувањето поднесува извештај до претседателот во врска со евентуални проблеми; * во рок од 2 месеца по натпреварувањето на еден службеник на ФИГ му го поднесува извештајот од претседателот на комисијата за помагала со содржина од сите вежби кои ги судел. И двата члена на комисијата А работат независно, но може да се договараат. Нивни задачи се: * оценување на содржината на вежбите и вреднување на сите елементи согласно одредбите; * за правилно да ја извршат својата задачи, мораат точно да ја забележат содржината на вежбата. Членовите на комисијата В своите мислења ги донесуваат независно од другите судии. Секоја оцена се изнесува 10 [[секунда|секунди]] по завршувањето на вежбата и тоа така што другите судии не би ја забележале оцената. Членовите на комисијата В ги оценуваат сите елементи на изведената вежба и одредуваат намалување на оцената поради техничките и естетски грешки. Линиските судии мораат да го известат претседателот на комисијата за помагала доколку воочат некој прекршок, а за истото треба да поднесат и писмен [[извештај]]. === Оценување на вежбите === За сите помагала одредени се две посебни комисии (А и В). Комисијата А го проценува квалитетот, тежината на вежбата, посебните вредности и дава додатни бодови. Исто така, таа ја одредува и почетната оцена на вежбата, започнувајќи од 0,00 бода. Комисијата В пак ја оценува изведбата на вежбата (техниката и поставеноста на телото). Оценувањето од страна на судиите започнува со оценката 10,00 од која се одбиваат бодови поради направените грешки кои можат да бидат изразени во десетинки или стотинки (пр.0,1 или 0,01). Највисоката и најниската оцена се одбиваат, а од останатите оцени се пресметува [[аритметичка средина]]. Конечната оцена е збир на оцените на комисиите Аи В. Судијата ја вреднува техниката и разновидноста на елементите на вежбата. Секое помагало има 5 елементи означени со I, II, III, IV и V. Секој натпреварувач во својата изведба мора да внесе најмалку по еден од секој елемент што комисијата А го наградува со 0,50 бода. Доколку елементот недостасува, истата комисија тоа го казнува со одземање на бодови. Оваа комисија натпреварувачите ги наградува со додатни бодови за изведба на тешки вежби без големи грешки. Еден елемент во една вежба не смее да се повторува освен ако вежбата не е прекината надвор од контрола на натпреварувачот. Ако натпреварувачот падне од помагалото може да избере дали ќе ја понови вежбата или не. Елементот не смее да се повторува со цел да се оневозможи зголемување на тежината на вежбата и додатни бодови од еден ист изведен елемент. Ова правило се применува и на поврзани елементи (освен коњ со рачки и кругови). Комисијата В ги оценува техничките и естетските грешки кои може да бидат мали, средни и големи. Вредноста на одбивањето на бодови е секогаш ист во зависност од карактерот на грешката, а независно од тежината на вежбата: {| |мала грешка – 0,10 |- |средна грешка – 0,30 |- |голема грешка – 0,50 |- |пад од помагало – 0,80 |} == Тренинг == Гимнастичарите со спортот гимнастика започнуваат да се занимаваат уште како деца. Тоа е така поради држењето на ‘рбетот кај децата кој има пресудна улога во понатамошниот развој на телото. Гимнастичарите мора да бидат лесни, не многу високи, физички цврсти, брзи, силни и добро кондиционо подготвени. Врвните резултати во гимнастиката не се постигнуваат подеднакво кај мажите и кај жените. Гимнастичарите своите најдобри резултати може да ги постигнат како и кај повеќето физички спортови, за разлика од гимнастичарките кај кои врвната форма трае сè до 25-тата година, а подоцна опаѓа. Во развојот и напредокот на еден гимнастичар исто така голема улога игра и тренерот кој мора да биде стручен и кадарен. Тренингот на еден гимнастичар е долг, исцрпувачки и за да се совлада техниката потребен е многу поголем вложен труд за разлика од кај некои други спортови. == Опрема == Гимнастичарите се облечени во тренерки и маичка без ракави, а носат и чорапи и имаат обуено патики, но може и да настапат боси. Гимнастичарките пак се облечени во трико и тие носат чорапи и имаат обуено патики без кои можат да настапат и тие. == Поврзано == * [[Фискултура]] * [[Атлетика]] * [[Олимписки посртови]] * [[Федерација на гимнастички спортови на Македонија]] == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.fgsrm.com/ Федерација на гимнастички спортови на Македонија (ГФСМ)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160116160750/http://fgsrm.com/ |date=2016-01-16 }} * [http://www.martinvidic.com/martinvidic_en_2006/flash_mavi/gymnastics.htm Гимнастика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070329013356/http://www.martinvidic.com/martinvidic_en_2006/flash_mavi/gymnastics.htm |date=2007-03-29 }} — список на техники и слободни комични анимации за гимнастика на партер. * [http://www.fig-gymnastics.com Меѓународна гимнастичка федерација (ФИГ)] * [http://www.ueg-gymnastics.com. Европска гимнастичка унија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120121191858/http://www.ueg-gymnastics.com/ |date=2012-01-21 }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Гимнастика| ]] [[Категорија:Спортови]] [[Категорија:Олимписки спортови]] [[Категорија:Фискултура]] [[Категорија:Поединечни спортови]] r7ek6j8wrwq672kmwcw0dnj68g93yr8 0 68365 5561082 5425775 2026-05-18T10:50:31Z Тиверополник 1815 5561082 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект |building_name=Џамија Бајазид II |image=Bayezid Mosque.jpg |caption= Џамија Бајазид II во Истанбул |location=[[Истанбул]], [[Турција]] |geo={{coord|41|00|37|N|28|57|55|E|type:landmark_region:BY|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[ислам]] |district= |consecration_year=[[1501]] |status= |leadership= |website= |architect= [[Јакуб Сах Бин султан Сах]] |architecture_type=[[џамија]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= [[1506]] |construction_cost= |capacity= |length= 40 метри |width= 40 метри |width_nave= |height_max= |dome_quantity=1 |dome_height_outer= 44 метри |dome_height_inner= |dome_dia_outer= 17 метри |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= [[гранит]], [[мермер]] }} '''Џамијата Бајазид II''' ({{langx|tr|Beyazidye Camii}}) — [[џамија]] која се наоѓа во [[Истанбул]], [[Турција]]. Џамијата била изградена во времето на отоманскиот султан [[Бајазит II]]. Во моментот се состои од два [[минаре|минариња]]. == Историја == Оваа џамија била изградена во времето на [[Бајазит II]] и претставува втора по големина императорска џамија која била изградена во градот по неговото заземање од [[Отоманци]]те. Претходно, за една од првите џамии кои биле изградени во градот по [[1453]] година била [[Фатих џамија]], која била оштетена од силен [[земјотрес]]. Поради овој податок, Бајазитската џамија денеска има големо историско и архитектонско значење<ref name="Istanbul1">Freely, ''Blue Guide Istanbul'' pp. 151&ndash;153</ref>. == Архитектура == [[Податотека:Beyazid II mosque0796.jpg|thumb|лево|190px|Турбето на Бајазит II и Селџук Хатун]] За архитектот на џамијата е малку познато. Се знае дека неговото име е Јакуб Сах Бин султан Сах. Во [[1509]] година џамијата била погодена од земјотрес, а по ова започнала поправка на нејзината кула. Во времето на [[Мимар Синан]], во текот на 1573 до 1574 година, џамијата била повторно реновирана. Во текот на [[1683]] и [[1764]] година, двете минариња биле опожарени. Еден натпис на влезот од дворот сугерира дека поправките на истите била спроведена во [[1767]] година. Зад џамијата се наоѓа една мала градина, која содржи [[турбе]] или гробница на султанот [[Бајазит II]] и неговата ќерка Селџук Хатун, како и на Големиот Визер Коџа Решид паша.<ref name="Istanbul1"/>. До градината се наоѓаат продавници, чии намена во почетокот била поддршка на џамијата. Поранешните јавни кујни на џамијата биле претворени во библиотека во времето на султанот [[Абдул Хамид II]] во [[1882]] година. == Наводи == {{наводи}} == Литература== {{рв|Bayezid II Mosque}} *{{Наведена книга | last = Freely | first = John | year = 2000 | title = Blue Guide Istanbul | publisher = [[W. W. Norton & Company]] | location = | isbn = 0-393-32014-6 }} *{{Наведена книга | last = Ochsenwald | first = William | author-link= William L. Ochsenwald | year = 2003 | title = The Middle East: A History | publisher = McGraw-Hill Humanities | location = | isbn = 0-07-244233-6 }} ==Надворешни врски== {{Ризница-врска|Sultan Bayezid II Mosque}} * [http://www.panoramas.dk/fullscreen6/f11-istanbul.html 360 панорама] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116190658/http://www.panoramas.dk/fullscreen6/f11-istanbul.html |date=2011-11-16 }} * [http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=7707 Archnet Site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080916115347/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=7707 |date=2008-09-16 }} {{Џамии во Турција}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бајазид II}} [[Категорија:Џамии во Фатих]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] [[Категорија:Куполи]] [[Категорија:Бајазит II]] htcr46ven0f7mssne3pp552ok5c3g48 0 69538 5561103 4925031 2026-05-18T11:07:01Z Тиверополник 1815 5561103 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект |image=Yavuz Sultan Selim Moschee Mannheim 2019.jpg |caption=Џамија Јавуз Султан Селим |building_name= Џамија Јавуз Султан Селим |location=[[Манхајм]]<br />{{GER}} |geo={{coord|49|29|39|N|8|27|41|E|region:DE-BW_type:landmark_source:dewiki}} |religious_affiliation=[[ислам]] |website=[http://www.ditib-ma.de www.ditib-ma.de/] |architect= |architecture_type=џамија |architecture_style= |year_completed=1995 |construction_cost= |capacity= |dome_quantity= |minaret_quantity=1 }} '''Џамија Јавуз Султан Селим''' е [[џамија]] која се наоѓа во [[Манхајм]], [[Германија]]. Оваа џамија е изградена и посветена во чест на [[Селим I]], и е најголемата џамија во [[Германија]], каде нс секоја недела собира околу 3 000 верници<ref name="yahoo">[https://news.yahoo.com/s/csm/20070726/ts_csm/ominaret In Europe, skylines reflect the rise of Islam], [[Yahoo]]</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{Џамија никулец}} {{Џамии во Германија}} [[Категорија:Џамии во Германија|Јавуз Султан Селим]] [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Манхајм]] 8lm8xy95z03lv5eqb5y4k02ud1ps6ke 0 100375 5560740 5356514 2026-05-17T12:54:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5560740 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} '''MySpace''' е мрежна страница за социјално вмрежување со интерактивна кориснички поднесена мрежа на пријатели, лични профили, блогови, групи, фотографии, музика и видео за тинејџери и возрасни на меѓународно ниво. Неговите седишта се во [[Беверли Хилс]], [[Калифорнија]] во [[Соединети Американски Држави|САД]]<ref>http://www.laobserved.com/biz/2006/08/my_space_is_not_thei.php</ref>, каде дели канцелариска зграда со неговиот директен сопственик Fox Interactive Media, кој е во сопственост на News Corporation, којшто пак го има своето седиште во Њуjорк. Во јуни 2006 година, МySpace беше еден од најпопуларните страници за социјално вмрежување во САД <ref>http://mashable.com/2006/07/11/myspace-americas-number-one/</ref>. Според comScore MySpace беше преземен меѓународно од неговиот главен конкурент [[Facebook]] во април 2008 година, засновано на засебни месечни посетители <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |title=архивски примерок |accessdate=2009-03-17 |archive-date=2008-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080818203142/http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://siteanalytics.compete.com/facebook.com+myspace.com+TWITTER.com/?metric=uv |title=архивски примерок |accessdate=2009-03-17 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501103202/http://siteanalytics.compete.com/facebook.com+myspace.com+TWITTER.com/?metric=uv |url-status=dead }}</ref>. Компанијата има околу 300 вработени <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/09/04/8384727/index.htm |title=архивска копија |accessdate=2009-03-17 |archive-date=2010-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100427183725/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/09/04/8384727/index.htm |url-status=dead }}</ref>. Сто милионитата корисничка сметка беше создадена на 6 август 2006 <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendID=100000000 |title=архивски примерок |accessdate=2009-03-17 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909141109/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendID=100000000 |url-status=dead }}</ref> во Холандија <ref>http://seekingalpha.com/article/15237-rupert-murdoch-comments-on-fox-interactive-s-growth</ref> и страницата приближно броеше 106 милиони кориснички сметки на 8 септември 2006<ref>http://www.theregister.co.uk/2006/09/08/myspace_threatens_record_labels/</ref>. == Дизајн на страницата == Низ 2007 и 2008 година МySpace ги редизајнираше поголемиот дел од опциите на страницата како во поглед на функција, така и на изглед. Една од првите функции која што беше редизајнирана беше главната страна на корисникот, а беа додадени и нови опции како што се најнови информации за статусот, апликации и претплати со цел да биде во тек со крајно модерните и најнови елементи на Facebook. Во 2008 година главната страна на MySpace доби поедноставен и пријателски изглед, како и естетски попривлечен за очите. MySpace Music беше повторно создадено во есента 2008 година заедно со надоградена верзија на MySpace профилот. Повеќе нови промени можат да се случат во 2009 година за да се создава комплетно модернизиран MySpace.com за следната генерација. == Наводи == {{наводи}} {{микроблогирање}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Социјално вмрежување]] [[Категорија:Мрежни места]] bno0ysa6rj29vqrk6zbhhfnwxxqwgrr 0 107992 5560900 5510390 2026-05-17T22:44:12Z ГП 23995 /* Утрото како тема во книжевноста */ дополнување 5560900 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Misty morning02.jpg|мини|250п|Утринска магла]] '''Утро''', '''утрина'''<ref>{{ДРМЈ|утрина}}</ref> или '''сабајле'''<ref>{{ДРМЈ|сабајле}}</ref> — првите [[час]]ови на [[ден]]от.<ref>{{ДРМЈ|утро}}</ref> Според други определби може тоа е делот од денот кој најчесто се смета дека е помеѓу [[полноќ]]та или [[зора]]та и [[пладне]]то. ==Утрото како тема во уметноста и во популарната култура== ===Утрото како тема во книжевноста=== * „Утро“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 3.</ref> * „Утро во пустината Гоби“ — песна на монголскиот поет [[Сормуниршин Дашдоров]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 63-64.</ref> * „Утро крај езеро“ — песна на македонската поетеса [[Јованка Денкова]].<ref>Јованка Денкова, ''Исповед на бршленот''. Штип: Јованка Денкова, 2024, стр. 45.</ref> * „Утро“ - поетски циклус на рускиот поет [[Станислав Лакоба]] од 1970-1971 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 226.</ref> * „Есенско утро“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]] од 1953 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 23.</ref> * „Утро“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 37.</ref> * „Утро“ - песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1912 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 9-10.</ref> * „Утро“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 13.</ref> * „Утро“ — песна на Матеја Матевски.<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 101.</ref> * „Зимско утро (пет песни)“ - поетски циклус на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1918-1919 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 83-88.</ref> * „Зимско утро“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]] од 1829 година.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 191.</ref> * „Утрото над нас“ - песна на [[Кочо Рацин]].<ref>Кочо Рацин, ''Бели мугри''. Скопје: Кочо Рацин, 1963, стр. 20.</ref> * „Утрина“ — песна на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 41.</ref> * „Наутро во часот ран“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 18.</ref> * „Утро (Будење на елементите)“ - песна на рускиот поет [[Данил Хармс]] од 1930 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 211-212.</ref> ===Утрото како тема во музиката=== * [[Јутро (рок-група)|Јутро]] (српскохрватски = утро) — југословенска рок-група, основана во 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/artist/775271-Jutro DISCOGS, Jutro (пристапено на 1.12.2022)]</ref> * „Добро утро, добро утро“ ([[англиски]]: ''Good Morning Good Morning'') — песна на британската рок-група [[Битлси]] (''The Beatles'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Sgt-Peppers-Lonely-Hearts-Club-Band/master/23934 DISCOGS, The Beatles ‎– Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (пристапено на 29.7.2020)]</ref> * „Неделно утро“ (англиски: ''Sunday morning'') — песна на американската рок-група [[Велвет андерграунд]] од 1966 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3qK82JvRY5s YouTube, Velvet Underground - "Sunday Morning" from "Velvet Underground and Nico" LP (пристапено на 29.11.2016)]</ref> * „Три часот наутро“ (англиски: ''Three O'Clock In The Morning'') — композиција на американскиот [[џез]]-музичар [[Декстер Гордон]] (''Dexter Gordon'') од 1962 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/121331-Dexter-Gordon-Go DISCOGS, Dexter Gordon – Go! (пристапено на 11.11.2022)]</ref> * „Едно утро“ ([[српски]]: ''Jednog jutra'') — песна на српската група [[Дарквуд даб]] (''Darkwood Dub'') од 1998 година.<ref>Darkwood Dub, Elektro pionir. Free B92, CD001, 1998.</ref> * „Утринска прошетка“ ([[германски]]: ''Morgenspaziergang'') — песна на германската [[Електронска музика|електронска]] група [[Крафтверк]] (''Kraftwerk'') од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/Kraftwerk-Autobahn/release/15159 DISCOGS, Kraftwerk ‎– Autobahn (пристапено на 29.12.2020)]</ref> * „Зазорување на утрото“ ([[англиски]]: ''Morning Dawning'') — песна на британската рок-група ''The Creatures'' од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Creatures-Feast/release/220980 DISCOGS, The Creatures – Feast (пристапено на 16.8.2021)]</ref> * „Утринска тема“ — песна на македонската [[Рок-музика|рок]]-група [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]] од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Leb-I-Sol-Leb-I-Sol/master/309737 Discogs, Leb I Sol ‎– Leb I Sol (пристапено на 8.1.2021)]</ref> * „Замаглено утро“ (англиски: ''Misty Morning'') — песна на јамајската [[реге]]-група ''Bob Marley & The Wailers'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/66065-Bob-Marley-The-Wailers-Kaya Bob Marley & The Wailers – Kaya (пристапено на 14.4.2023)]</ref> * „Саботно утро“ ([[англиски]]: ''Saturday Morning'') — песна на американската рок-група [[Мит папетс]] (''Meat Puppets'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/29813-Meat-Puppets-Meat-Puppets Meat Puppets – Meat Puppets (пристапено на 21.3.2023)]</ref> * „Утро во Челси“ (англиски: ''Chelsea Morning'') — песна на канадската музичарка [[Џони Мичел]] (''Joni Mitchell'') од 1969 година.<ref>[https://www.www.discogs.com/master/47739-Joni-Mitchell-Clouds Joni Mitchell – Clouds (пристапено на 27.4.2023)]{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Добро утро“ ([[српски]]: ''Добро јутро'') — песна на српската рок-група [[Рибља чорба]] од 1982 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=tMKvtjrKbUo&list=PLp_sUBxX1Z9pqjt5cAu536rXHp6dM50m3&index=2 YouTube, Riblja Čorba Dobro jutro 1982 PGP RTB (пристапено на 18.10.2021)]</ref> * „Некое сомотно утро“ (англиски: ''Some Velvet Morning'') — песна на американското дуо [[Ненси Синатра]] (''Nancy Sinatra'') и Ли Хејзелвуд (''Lee Hazlewood'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/Nancy-Lee-Nancy-Lee/master/38885 DISCOGS, Nancy & Lee* ‎– Nancy & Lee (пристапено на 1.3.2020)]</ref> * „Рано наутро“ (српски: ''Rano izjutra'') — песна на српската рок-група [[Шарло Акробата]] (''Šarlo Akrobata'') од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/%C5%A0arlo-Akrobata-Bistriji-Ili-Tuplji-%C4%8Covek-Biva-Kad-/master/330350 Discogs, Šarlo Akrobata ‎– Bistriji Ili Tuplji Čovek Biva Kad ... (пристапено на 25.2.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} {{Делови од денот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Делови од денот]] [[Категорија:Време во астрономијата]] fkpoiaf35snu3h0sotajmhlhfwg5wve 5560901 5560900 2026-05-17T22:44:55Z ГП 23995 /* Утрото како тема во книжевноста */ 5560901 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Misty morning02.jpg|мини|250п|Утринска магла]] '''Утро''', '''утрина'''<ref>{{ДРМЈ|утрина}}</ref> или '''сабајле'''<ref>{{ДРМЈ|сабајле}}</ref> — првите [[час]]ови на [[ден]]от.<ref>{{ДРМЈ|утро}}</ref> Според други определби може тоа е делот од денот кој најчесто се смета дека е помеѓу [[полноќ]]та или [[зора]]та и [[пладне]]то. ==Утрото како тема во уметноста и во популарната култура== ===Утрото како тема во книжевноста=== * „Утро“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 3.</ref> * „Утро во пустината Гоби“ — песна на монголскиот поет [[Сормуниршин Дашдоров]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 63-64.</ref> * „Утро крај езеро“ — песна на македонската поетеса [[Јованка Денкова]].<ref>Јованка Денкова, ''Исповед на бршленот''. Штип: Јованка Денкова, 2024, стр. 45.</ref> * „Утро“ - поетски циклус на рускиот поет [[Станислав Лакоба]] од 1970-1971 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 226.</ref> * „Есенско утро“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]] од 1953 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 23.</ref> * „Утро“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 37.</ref> * „Утро“ - песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1912 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 9-10.</ref> * „Утро“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 13.</ref> * „Утро“ — песна на Матеја Матевски.<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 101.</ref> * „Зимско утро (пет песни)“ - поетски циклус на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1918-1919 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 83-88.</ref> * „Зимско утро“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]] од 1829 година.<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 191.</ref> * „Утрото над нас“ - песна на [[Кочо Рацин]].<ref>Кочо Рацин, ''Бели мугри''. Скопје: Кочо Рацин, 1963, стр. 20.</ref> * „Утрина“ — песна на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 41.</ref> * „Наутро во часот ран“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 18.</ref> * „Утро (Будење на елементите)“ - песна на рускиот поет [[Данил Хармс]] од 1930 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 211-212.</ref> ===Утрото како тема во музиката=== * [[Јутро (рок-група)|Јутро]] (српскохрватски = утро) — југословенска рок-група, основана во 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/artist/775271-Jutro DISCOGS, Jutro (пристапено на 1.12.2022)]</ref> * „Добро утро, добро утро“ ([[англиски]]: ''Good Morning Good Morning'') — песна на британската рок-група [[Битлси]] (''The Beatles'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Sgt-Peppers-Lonely-Hearts-Club-Band/master/23934 DISCOGS, The Beatles ‎– Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (пристапено на 29.7.2020)]</ref> * „Неделно утро“ (англиски: ''Sunday morning'') — песна на американската рок-група [[Велвет андерграунд]] од 1966 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3qK82JvRY5s YouTube, Velvet Underground - "Sunday Morning" from "Velvet Underground and Nico" LP (пристапено на 29.11.2016)]</ref> * „Три часот наутро“ (англиски: ''Three O'Clock In The Morning'') — композиција на американскиот [[џез]]-музичар [[Декстер Гордон]] (''Dexter Gordon'') од 1962 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/121331-Dexter-Gordon-Go DISCOGS, Dexter Gordon – Go! (пристапено на 11.11.2022)]</ref> * „Едно утро“ ([[српски]]: ''Jednog jutra'') — песна на српската група [[Дарквуд даб]] (''Darkwood Dub'') од 1998 година.<ref>Darkwood Dub, Elektro pionir. Free B92, CD001, 1998.</ref> * „Утринска прошетка“ ([[германски]]: ''Morgenspaziergang'') — песна на германската [[Електронска музика|електронска]] група [[Крафтверк]] (''Kraftwerk'') од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/Kraftwerk-Autobahn/release/15159 DISCOGS, Kraftwerk ‎– Autobahn (пристапено на 29.12.2020)]</ref> * „Зазорување на утрото“ ([[англиски]]: ''Morning Dawning'') — песна на британската рок-група ''The Creatures'' од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Creatures-Feast/release/220980 DISCOGS, The Creatures – Feast (пристапено на 16.8.2021)]</ref> * „Утринска тема“ — песна на македонската [[Рок-музика|рок]]-група [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]] од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Leb-I-Sol-Leb-I-Sol/master/309737 Discogs, Leb I Sol ‎– Leb I Sol (пристапено на 8.1.2021)]</ref> * „Замаглено утро“ (англиски: ''Misty Morning'') — песна на јамајската [[реге]]-група ''Bob Marley & The Wailers'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/66065-Bob-Marley-The-Wailers-Kaya Bob Marley & The Wailers – Kaya (пристапено на 14.4.2023)]</ref> * „Саботно утро“ ([[англиски]]: ''Saturday Morning'') — песна на американската рок-група [[Мит папетс]] (''Meat Puppets'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/29813-Meat-Puppets-Meat-Puppets Meat Puppets – Meat Puppets (пристапено на 21.3.2023)]</ref> * „Утро во Челси“ (англиски: ''Chelsea Morning'') — песна на канадската музичарка [[Џони Мичел]] (''Joni Mitchell'') од 1969 година.<ref>[https://www.www.discogs.com/master/47739-Joni-Mitchell-Clouds Joni Mitchell – Clouds (пристапено на 27.4.2023)]{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Добро утро“ ([[српски]]: ''Добро јутро'') — песна на српската рок-група [[Рибља чорба]] од 1982 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=tMKvtjrKbUo&list=PLp_sUBxX1Z9pqjt5cAu536rXHp6dM50m3&index=2 YouTube, Riblja Čorba Dobro jutro 1982 PGP RTB (пристапено на 18.10.2021)]</ref> * „Некое сомотно утро“ (англиски: ''Some Velvet Morning'') — песна на американското дуо [[Ненси Синатра]] (''Nancy Sinatra'') и Ли Хејзелвуд (''Lee Hazlewood'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/Nancy-Lee-Nancy-Lee/master/38885 DISCOGS, Nancy & Lee* ‎– Nancy & Lee (пристапено на 1.3.2020)]</ref> * „Рано наутро“ (српски: ''Rano izjutra'') — песна на српската рок-група [[Шарло Акробата]] (''Šarlo Akrobata'') од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/%C5%A0arlo-Akrobata-Bistriji-Ili-Tuplji-%C4%8Covek-Biva-Kad-/master/330350 Discogs, Šarlo Akrobata ‎– Bistriji Ili Tuplji Čovek Biva Kad ... (пристапено на 25.2.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} {{Делови од денот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Делови од денот]] [[Категорија:Време во астрономијата]] hkyktng98hk57pjax4flgk5cuip4a9f 0 115666 5561002 5534054 2026-05-18T08:19:18Z Bjankuloski06 332 /* Ноевиот перест бришач на прашина */ Исправен збор, replaced: перјест → перест (3) 5561002 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Taxobox | name = Ној | fossil_range = [[плеистоцен]] - денес | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{IUCN2010|assessors=BirdLife International|year=2012|id=141085|version = 3.1|title=Struthio camelus|downloaded=17 февруари 2011}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1&m=0 | title=Ostrich Struthio camelus – BirdLife Species Factsheet | accessdate=17 февруари 2011 | author=BirdLife International | year=2012| work=Data Zone}}</ref> | image = Ostriches cape point cropped.jpg | image_width = 300px | image_caption = Мажјак (лево) и женки | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | subphylum = [[’Рбетници]] | classis = [[Птици]] | superordo = [[Старовилични]] | ordo = [[Ноевидни]] | familia = [[Ноеви]] | genus = '''[[Ној (род)|Ној]]''' | species = '''Африкански ној''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758<ref name="SN">{{Наведена мрежна страница| url=http://www.taxonomy.nl/Main/Classification/51244.htm| title=Systema Naturae 2000 / Classification, Genus Struthio| accessdate=4 февруари 2009| last=Brands| first=Sheila| date=14 август 2008| work=Project: The Taxonomicon}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] | subdivision = ''Struthio camelus''<br/> ''Struthio (camelus) molybdophanes'' | range_map = Struthio camelus Distribution updated.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = [[Ареал|Распространетост]] | subdivision_ranks = [[Подвид]]ови | subdivision = ''S. c. australus'' <small>Gurney, 1868<ref name="SN"/><br>јужен ној</small><br> ''S. c. camelus'' <small>Linnaeus, 1758<ref name="SN"/><br>северноафрикански ној</small><br> ''S. c. massaicus'' <small>Neumann, 1898<ref name="SN"/><br>масајски ној</small><br> †''S. c. syriacus'' <small>Rothschild, 1919<ref name="SN"/><br>арапски ној</small><br> ''S. c. molybdophanes'' <small>Reichenow, 1883<ref name="SN"/><br>сомалиски ној</small> }} '''Ној''' или '''гајгур'''<ref>{{дрмј|гајгур|гајгур}}</ref> ({{науч|Struthio camelus}}) — голема безлетна [[птица]] по потекло од [[Африка]] (а одамна од Средниот Исток). Тој е единствен преживеан примерок од неговата семејството на [[ноеви]]те (''Struthionidae'') и родот [[ној (род)|ној]] (''Struthio''). Ноевите припаѓаат на редот [[ноевидните]] (''Struthioniformes'') заедно со [[ему]], [[киви]] и други. Препознатлив е по појавата, долг врат и нозе, можност да трча и до 74 км/ч, најбрза птица на планетата. Е најголема птица и ги несе најголемите јајца. Исхраната во главно се состои од растенија, но исто така јаде и инсекти. Живее во номадски групи кои се содржат од 5 до 50 птици. Кога е во опасност, или се крие лежејки на земјата или побегнува. Ако е доведен во ќоше тој може да повреди и да убие со неговите силни нозе. Парењето се одвива на различен начин во различни региони, но територијалните мажјаци се борат за харем од 2 до 7 женки. Нојот го одгледуваат насекаде во светот, најмного заради пердувите, кои се декоративни и се користат за изработка на чистачи на прав. Кожата е користат за изработка на кожени производи, а месото се продава како храна (комерцијално). == Опис == Ноевите вообичаено тежат од 63 до 130 кг, некои примероци од мажјаци се најдени кои тежат и до 155 кг. Перјата на возрасен мажјак се претежно црни, со бело на крајот од крилјата и опашот. Женките и младите мажјаци се сиво-кафеави и бели. Главата и вратот на двата пола се скоро голи, но има тенок слој на ситни пердуви. [[Податотека:Avestruz alta.jpg|мини|лево|Скелет на ној.]] Кожата им е обоена во зависност од подвидот. Мажјакот тарсус има црвени нозе а женките црни. Силните нозе на нојот немаат пердуви. Птицата има само два прста на секоја нога (повеќето птици имаат 4), со нокт на поголемиот. Крилјата не ги користи за летање, но сепак се големи, со распон од 2 m, покрај недостатокот на големи летачки пердуви. Пердувите ги користат за заведување на женка и за правење сенка на младенчињата. Нивните пердуви служат за изолација и се поразлични од оние надворешни големи летачки пердуви. Имаат околу 50-60 пашкини пердуви, а крилјата имаат 16 примарни, 4 алуларни и 20-23 секундарни пердуви. Градниот кош на нојот е рамен, со недостаток од кобилична коска (за која крилните мускули се закачуваат кај летачките птици. Грбот е рамен со завиен крај. За разлика од другите птици нојот уринира од посебен, а исфрла фецес од друг канал. Исто имаат уникатна карлица која е снабдена со осигурач за да ги држи утробата. Копулаторниот орган е долг 20 см. Горното непце е различно од другите птици. Половата зрелост се постигнува на 2 или 4 годишна возраст, нажјаците можат да израснат од 1,8 до 2,8 метри, додека женките од 1,7 до 2 метри. За време на првата година тие растат околу 25 см на месец. На едногодишна возраст тие тежат околу 45 кг. Нојот може да живее и до 75 години. == Одгледување == Ноевите се одгледувани во повеќе од 50 земји, вклучувајќи и клими ладни како Шведска и Финска, но поголемиот дел се во Јужна Африка. Тие можат да просперираат во клими помеѓу +30^оC и -30^oC. Тие се привлечни економски заради квалитетното месо и другите делови од телото на нојот, тие имаат најдобар пораст на тежина према хранење од било кое друго копнено животно. Иако тие се одгледувани примарно за кожата, секундарно за месото, додатен нуспродукт се јајцата и пердувите. Ноевите јајца можат да се користат на ист начин како и јајцата од кокошка, со просечна големина во споредба; 16 кокошкини јајца=1 ноево јајце. Се тврди дека ноевите произведуват најсилна комерцијално достапна кожа. Ноевото месо е слично со говедското месо, но е со ниска масност и низок холестерол, како и со висок калциум, белковина и железо. Сурово, е темноцрвено или црешово црвена боја, малку потемно од говедското. Градот Аутсхорн во Јужна Африка ја има најголемата популација на ноеви во светот. Фарми и специјализирани центри за одгледување се поставени околу градот како што е Safari Show Farm и Highgate Ostrich Show Farm. Музејот СП Нел е музеј е специјализиран за историјата на ноевите. ===Ноевиот перест бришач на прашина=== Оригиналниот перест бришач на прашина е по потекло е дизајнирано во Јоханесбург, Јужна Африка од мисионер и менаџер на фабрика за метли Harry S. Beckner во 1903 година. Ноевиот бришач на прашина е составен од прачка за држење, жица и метален дел кој го жтити врзопот од разврзување и надворешни оштетувања, перјата се врзани во три слоја. Првиот слој е врзан со искривени перја навнатре, за да ја прикријат главата на прачката. Вторите два слоја се со пердувите нанадвор за да ја даде целосната фигура и заштитен дизајн облик во вид на цвет. Ноевите перја се издржливи, меки и флексибилни, поради кои се покажува успехот на ноевиот перест бришач на прашина во последните 100 години. Поради тоа што перјата не се затворат меѓусебе и ја има моќта да ствара статичен електрицитет кои ја држи прашината, која после може да се истера или измие. Поради сличноста со човечка коса грижата за ноевиот бришач се сведува на повремено миење со шампон и крпа за глава или фен. Одгледување ноеви само заради перјата не ја повредува птицата. За време на сезоната на митарење, птиците ги собираат во трло, груба ткаенина им се поставува врз главата за да останат мирни, обучени собирачи на перја собираат перја од птицата кои ќе отпаѓаат. Откако ќе ги извадат перјата им ја тргнуват ткаенината од главата и ги пуштаа во фармата неповредени. ===Конзервација=== Ноевата популација се намали драстично во последните 200 години. Повеќето преживеани птици се во зоолошките и фармите. Имаат конзервативен статус на Least Concern, со околност домет од 12.000.000 km2. == Распространетост == Порано ноевите беа распространети во Африка, северно и јужно од Сахара, источна Африка, Африка јужно од густиот тропско шумски појас и во Мала Азија. Денес, ноевите повеќе ги сакаат отворените земјишта и се населени во саваните и Сахеловиот Појас, на двете страни, северната и јужната екваторска шумска зона. Во југозападна Африка ги населуваат полупустините или вистинските пустини. Ретко одат над 100 m. Арабските Ноеви во блискиот и Средниот Исток ги изловеа до истребување до средината на 20 век. == Исхрана == Најчесто се хранат со семиња, грмушки, трева и друг вид растителна храна, понекогаш јада и инсекти како скакулци. Немајќи заби тие голтаат камчиња кои помагаат како гастролити кои ја дробат голтнатата храна во „гастричната воденица“. Возрасен ној типично носи околу 1 кг камења во неговиот стомак. Ноевите можат да издржат без вода до неколку дена, живејќи од влагата на апсорбираните растенија. Тие ја сакаат водата и честотo се бањаат кога им е достапна. Ноевите се познати по тоа што јадаат речиси се (диетна индискреција), најчесто во заробеништво каде се поголеми шансите. Ноевите се толерантни на големи варијации од температури. Во големиот дел од живеалиштата, температурите варираат околу 40^оC помеѓу денот и ноќта. Нивниот механизам за контрола на температурата е многу по комплексен отколку на другите птици и цицачи, искористувајќи ја голата кожа на горниот дел од ногата и слабините кои можат да бидат покриени од пердуви или оголено според климата, птицата сака да си задржи или намали температура. == Размножување == Ноевите полово созреваат на 2 до 4 годишна возраст; женките созреваат 6 месеци порано од мажјаците. Видот им е iteroparus, со сезона на парење која започнува во март или април и завршува пред септември. Процесот на парење се разликува во различни географски региони. Територијалните мажјаци ќе извикуваат и пискат за да се борат за харем од две до седум женки. Победникот на овие борби ќе ѓи оплоди сите женки во околината, но ќе остане како пар само со доминантната женка. Женката клекнува на земјата, а мажјакот и се искачува на грбот одпозади. Мажјакот потоа замавнува со крилјата, сè додека не ја привлече на партнерката. Ќе се доближат до местото каде ќе се одвива парењето и ќе ги избркаат сите животинки како би имале приватност. Тие се допираат сè додека нивните движења не се синхронизираат, потоа доаѓа хранењето и се случува како ритуал. Мажјакот ќе замавне со крилјата возбудено и почне да колва од земјата со клунот. Ќе почне насилно да замавнува со крилјата симболички да го исчисти гнездото на земјата. Женката потоа трча кругови околу него со спуштени крилја, мажјакот ќе ја сврти главата во спирално движење. Женката ќе си спушти телото на земјата, а мажјакот ќе се смести за копулација. Ноевите се овипари. Женките ќе го лежат оплоденото јајце во едно заедничко гнездо, едноставна дупка длабока 30-60 и широка 3 м, ископана во земјата од мажјаците. Прва женка која ќе го положи јајцето е доминантната женка и кога ќе дојде времето за [[квачење]], таа ќе ги исфрли јајцата од послабите женки, оставајќи 20 јајца. Ноевите се најголеми јајца во споредба со сите птици, а пак во споредба со големината на птицата тие се најмали. Гнездото може да има од 15 до 60 јајца, кои се долги приближно 15 см, 13 см во ширина и тежат околу 1,4 кг. Тие се кремасто сјајни по боја, со тврди кора со мали дупчиња. Во текот на денот женките ги лежат јајцата, мажјаците во текот на ноќта. Со ова тие избегнуваат забележување на гнездата заради специфичната боја на пердувите на женката кое се поклопува на песокот за време на денот, додека мажјакот е скоро незабележлив во текот на ноќта поради црните пердуви. Периодот на инкубација е 35 до 45 дена. Типично, мажјаците ќе ѓи бранат младите пиленца и ќе ѓи учат како и со што да се хранат. Преживување на јајцата во просек е ниско и тоа одприлика едно јајце преживеано од легло. Грабливци на јајцата се хиените, чакалите и грабливците. Животниот век на нојот е приближно 50 години, но во просек се движи од 30 до 70 години. Ноевите израснати од луѓе, може да не научат како да го насочуваат одварањето спрема други ноеви. ==Нојот како тема во уметноста и во популарната култура== Нојот се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Волкот и нојот“ - басна на американскиот писател [[Емброуз Бирс]].<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 20.</ref> * „Ној“ ([[англиски]]: ''Ostrich'') - песна на британската [[Поп-музика|поп]]-рок пејачка [[Дениел Дакс]] (''Danielle Dax'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zRYcWuvt8SE YouTube, Danielle Dax Ostrich (пристапено на 18.12.2017)]</ref> == Поврзано == * [[Безлетни птици]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ноевидни]] [[Категорија:Безлетни птици]] [[Категорија:Птици на Африка]] [[Категорија:Домашни животни]] [[Категорија:Добиток]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] c9gwak94imm5txfi68awqm2q1oydiv0 0 117631 5560910 5541970 2026-05-17T22:54:20Z ГП 23995 /* Смртта како тема во поезијата */ дополнување 5560910 wikitext text/x-wiki [[File:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|alt=|thumb|Смртта се грижи за цвеќињата, [[Хуго Симберг]] (1906)]] [[Податотека:SkullFromStillLifeWithASkull.jpg|thumb|Череп, симболична претстава за смртта]] '''Смрт''' — постојан крај на биолошкото функционирање на секој жив [[организам]]. Вистинската природа на смртта со векови е централна тема во светските [[Религија|религии]], како и во [[филозофија]]та. Во повеќето религии постои верување во некој вид живот по смртта или [[реинкарнација]]. Современата [[наука]] ја смета смртта за конечна состојба. Во медицината постои термин [[клиничка смрт]], а тоа е состојба при која на пациентот му функционираат нормално [[срце]]то и [[Бели дробови|белите дробови]], но [[мозок]]от е мртов. ==Статистика на смртноста == Во [[2014]] година, во [[Македонија]] умреле 19.718 лица од кои 10.210 (51,8%) биле од машки пол. Најчеста причина за смртта биле болестите на [[Кардиоваскуларен систем|кардиоваскуларниот систем]] (57,2%), додека 18,9% умреле од [[злоќудни неоплазми]]. Кај 4,2% од умрените, причина за смртта биле [[Ендокрини жлезди|ендокрините]], нутритивните и [[Метаболизам|метаболичните]] болести, а 3,6% умреле заради болести на [[Респираторен систем|респираторниот систем]]. Во 2014 година, во Македонија умреле 233 доенчиња, т.е. 1,2% од вкупниот број на умрени лица. Кај возрасните, просечната старост на умрените мажи била 69,9 години, додека просечната возраст на умрените жени била 74,8 години.<ref>Љубица Балабан, „Смртноста зголемена за 2,7 отсто, најчесто умираат од срцев и мозочен удар, ракот на второ место“, ''Дневник'', година XIX, број 5800, 26 јуни 2015, стр. 4.</ref> === Смртта во јужнословенската митологија === Смртта е персонифицирано битие чија единствена должност била да ја одзема [[душа]]та од телото на смртникот. Смртта била прикажувана како битие во долга бела или црна облека, со качулка на [[глава]]та од која најчесто не може да се согледа ликот. Смртта најчесто припаѓала на машкиот пол, иако во некои преданија таа е претставена како стара жена. Во народното творештво, смртта била ужасната од молбите и плачот на луѓето, па посакала од [[бог]]а да ја ослободи од должноста, но тој одбил. „Еве јас отсега вамо ќе создадам турли - турли болести по луѓето и од болестите што ќе ѝ создадам луѓето ќе умираат и на болеста ќе ѝ викаат, а тебе ќе ти забораат да те колнат” - [[Марко Цепенков]].<ref>Речник на јужнословенска митологија, стр. 226</ref> Според старите верувања, смртта е единствената која го знае мигот во кој секое живо битие треба да почине. Смртта доаѓа по божјите (или сопствени) закони и никој не е во можност да ја повика или да ја присили да му ја земе душата без таа да сака. „Смртниот час“ е миг на разделбата на душата од физичкото [[тело]]. По верувањата, душата заминува на „друг/оној свет“. Зависно од моралните и хуманите однесувања на поединецот, по старите верувања, и смртниот час можел да биде краток, лесен и милослив или долготраен, измачувачки и страшен<ref>[[Гордана Јовиќ Стојковска|Гордана Стојковска]], Три, Скопје,2004, стр. 226</ref>. == Смртта во уметноста и во популарната култура == Смртта се јавува како честа тема во [[литература]]та, [[сликарство]]то, [[филм]]от и во [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Смртта како тема во книжевноста=== ====Смртта како тема во прозата==== * „Опачина“ — кус расказ на македонскиот писател [[Андреј Ал-Асади]].<ref>Андреј Ал-Асади, ''Утрото на бессоните''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 36-49.</ref> * „Антонио кој носи смрт“ - расказ на српскиот писател [[Давид Албахари]].<ref>Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 82-91.</ref> * „Опис на смртта“ - збирка раскази на Давид Албахари.<ref>Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004.</ref> * „Обид за опис на смртта на Рубен Рубеновиќ, поранешен трговец со штофови“ - расказ на Давид Албахари.<ref>Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 102-111.</ref> * „Умирачката и смртта на Кинкас рикачот за вода“ - расказ на бразилскиот писател [[Жорже Амадо]].<ref>''Антологија на бразилскиот расказ''. Скопје: Три, 2012, стр. 13-70.</ref> * „[[Смртта во Синановото теќе]]“ (''Smrt u Sinanovoj tekiji'') - расказ на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]].<ref>„Smrt u Sinanovoj tekiji“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 76-86.</ref> * „Смртта на Долгушов“ - расказ на рускиот писател [[Исак Бабел]].<ref>I. E. Babelj, ''Crvena konjica''. Beograd: Rad, 1969, стр. 37-39.</ref> * „[[Животот и смртта на М. Ј. Гонзага де Са]]“ - збирка раскази на бразилскиот писател [[Лима Барето]] од 1915 година.<ref>''Антологија на бразилскиот расказ''. Скопје: Три, 2012, стр. 286.</ref> * „Корангал“ — расказ на македонската писателка [[Виолета Бојковска]] од 2019 година.<ref>Виолета Бојковска, ''Барем наутро''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 7-11.</ref> * „Мртовец во мојот кревет“ — расказ на македонскиот писател [[Милко Бојковски]].<ref>Милко Бојковски, ''Фотографии од пеколот''. Скопје: Бегемот, 2017, стр. 26-34.</ref> * „Смртта и компасот“ - расказ на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]] од 1942 година.<ref>Horhe Luis Borhes, ''Маštarije''. Beograd: Paidea, 2006, стр. 85-94.</ref> * „Мртовецот“ - расказ на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Алеф''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 27-33.</ref> * „Другата смрт“ - расказ на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Алеф''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 67-75.</ref> * „Раскрсница на смртта“ - кус расказ на македонскиот писател [[Климент Булоски]] (под псевдонимот [[Дозгулпмус]]) од 2008 година.<ref name="ReferenceA">Дозгулпмус, ''Тритонус'', Темплум, Скопје, 2008.</ref> * „Додека смртта не нè раздели“ - кус расказ на Климент Булоски (под псевдонимот Дозгулпмус) од 2008 година.<ref name="ReferenceA"/> * „Мртвите луѓе ама баш ништо не знаат“ - кус расказ на македонскиот писател [[Драган Георгиевски]] од 2013 година.<ref name="ReferenceB">Драган Георгиевски, ''Метаморфузија'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> * „Мртовец“ - кус расказ на Драган Георгиевски од 2013 година.<ref name="ReferenceB"/> * „Смртта на Ромелинк“ - расказ на рускиот писател [[Александар Грин]].<ref>Aleksandar Grin, ''Pacolovac''. Beograd: Rad, 1979, стр. 5-13.</ref> * „Вујко или бледа сенка“ — краток расказ на македонскиот писател [[Димитрие Дурацовски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 109.</ref> * „Групен некролог“ ([[српски]]: ''Групни некролог'') - [[расказ]] на српскиот писател [[Мирослав Јосиќ Вишњиќ]].<ref>Мирослав Јосиħ Вишњић, ''Сабране приповетке''. Београд: Драганић, 1995, стр. 237-241.</ref> * „Смрт“ - расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 246-257.</ref> * „[[Како ќе биде по смртта]]“ (чешки: ''Jak bude po smrti'') - расказ на чешкиот [[писател]] [[Ладислав Клима]]. * „[[Посмртни почести]]“ - (српски: ''Посмртне почасти'') - расказ на српскиот писател Данило Киш.<ref name="Danilo Kiš 2015">Danilo Kiš, ''Enciklopedija mrtvih''. Beograd: Arhipelag, 2015.</ref> * „[[Енциклопедија на мртвите]]“ - (српски: ''Енциклопедија мртвих'') - збирка раскази на српскиот писател [[Данило Киш]] од 1983 година.<ref name="Danilo Kiš 2015"/> * „[[Славно е да се умре за татковината]]“ - (српски: ''Славно је за отаџбину мрети'') - расказ на Данило Киш.<ref name="Danilo Kiš 2015"/> * „Човекот по својата смрт оди низ градот“ (хрватски: ''Čovjek poslije svoje smrti hoda gradom'') - песна на хрватскиот писател [[Мирослав Крлежа]].<ref>Miroslav Krleža, ''Lirika''. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 96-97.</ref> * „Смртта на Фрањо Кадавер“ ([[хрватски]]: ''Smrt Franje Kadavera'') – расказ на Мирослав Крлежа.<ref>Miroslav Krleža, ''Hrvatski bog Mars''. Beograd: Rad, 1963, стр. 87-124.</ref> * „Вести од оној свет“ — краток расказ на македонскиот писател [[Ѓорѓи Крстевски (писател)|Ѓорѓи Крстевски]] од 2019 година.<ref>Ѓорѓи Крстевски, ''Другата страна''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 8-9.</ref> * „[[Смртта на Абазир]]“ - [[роман]] на шведскиот писател [[Пер Лагерквист]] од 1960 година.<ref>''Преводи на литературни дела од автори кои добиле Нобелова награда''. Битола: НИД „Микена“, 2010.</ref> * „Јама“ — расказ на рускиот писател [[Јуриј Мамлеев]].<ref>Јуриј Мамлеев, ''Вампир-психопат'', Темплум, Скопје, 2022, стр. 70-84.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - кус [[роман]] на [[Германци|германскиот]] [[писател]] [[Томас Ман]] од 1912&nbsp;г.<ref>[http://sakamknigi.mk/index.php?option=com_k2&view=item&id=252:%D1%81%D0%BC%D1%80%D1%82-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81-%D0%BC%D0%B0%D0%BD&Itemid=68 Сакам книги] Рецензија на романот</ref> * „Трето помирување со судбината“ - расказ на колумбискиот писател [[Габриел Гарсија Маркес]].<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Oči plavog psa''. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 5-13.</ref> * „Второто ребро на смртта“ - расказ на колумбискиот писател [[Габриел Гарсија Маркес]].<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Oči plavog psa''. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 37-45.</ref> * „Ева е во својата мачка“ - расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Oči plavog psa''. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 15-25.</ref> * „[[Хроника на една најавена смрт]]“(''Cronica de una muerte anunciad'') - [[новела]] на колумбискиот писател [[Габриел Гарсија Маркес]] од 1981 година.<ref>Габриел Гарсија Маркес, ''Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт''. Скопје: Мисла, 1983.</ref> * „[[Бавната смрт на Лусијана Б.]]“ - роман на [[Гуљелмо Мартинес]].<ref>„Читај, патувај, уживај – Саем на книга 2016 – програма на активности“, Антолог, 2016.</ref> * „Мртовец“ (''Мртвац'') - кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 195.</ref> * „[[Ќе дојде смртта и ќе ги има твоите очи]]“ - книга на италијанскиот писател [[Чезаре Павезе]]. * „[[Смртта на Милош Црњански]]“ ([[српски]]: ''Смрт Милоша Црњанског'') — [[расказ]] на српскиот писател [[Милорад Павиќ]] од 1986 година.<ref>Milorad Pavić, ''Ruski hrt i nove priče''. Beograd: Književne novine, 1986, стр. 169-171.</ref> * „Смрт“ - расказ на македонскиот писател [[Горан Петревски]] од 2014 година.<ref>Горан Петревски, ''Одбрани трудови''. Скопје: Темплум, 2014.</ref> * „Славниот покојник“ - расказ на италијанскиот писател [[Лујџи Пирандело]].<ref>Luiđi Pirandelo, ''Novele''. Beograd: Rad, 1962, стр. 102-116.</ref> * „[[Дервишот и смртта]]“ - [[роман]] на југословенскиот писател [[Меша Селимовиќ]].<ref>Меша Селимовиќ, ''Дервишот и смртта''. Скопје: АЕА издавачи, Матица македонска, 2000.</ref> * „[[Смрт на кредит]]“ - роман на францускиот писател [[Луј-Фердинанд Селин]] од 1936 година.<ref>Luj-Ferdinand Selin, ''Putovanje nakraj noći''. Beograd: LOM, 2019.</ref> * „Смртта на Марко“ - расказ на [[Димитар Солев]].<ref>Димитар Солев, ''Одбрани раскази''. Скопје: Мисла, 1970.</ref> * „[[Смртта на Иван Илич]]“ (''Смерть Ивана Ильича'') - [[новела]] на рускиот писател [[Лав Толстој]] од 1886 година.<ref name=Jahn3>Jahn 1999, p. 3.</ref> * „[[Смрт на плоштадот]]“ - збирка раскази на бразилскиот писател [[Далтон Тревизан]] од 1964 година.<ref>''Антологија на бразилскиот расказ''. Скопје: Три, 2012, стр. 283.</ref> * „Смрт“ — расказ на рускиот писател [[Иван Тургенев]].<ref>И. С. Тургењев, ''Ловчеви записи''. Нови Сад: Матица српска, 1973, стр. 287-304.</ref> * „[[Смртта на Артемио Круз]]“ - роман на мексиканскиот писател [[Карлос Фуентес]].<ref>Karlos Fuentes, ''Smrt Artemija Kruza''. Beograd: Dereta, 2015.</ref> * „Смртта на баронот Гандара“ - расказ на чешкиот писател [[Карел Чапек]].<ref>Карел Чапек, ''Раскази од другиот џеб'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „Легенда за смртта на секретарот“ - расказ на Живко Чинго.<ref>„Легенда за смртта на секретарот“, во: Живко Чинго, ''Пожар''. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 122-131.</ref> * „Смртта на градинарот“ - расказ на македонскиот писател [[Живко Чинго]] од 1963 година.<ref>„Смртта на градинарот“, во: Живко Чинго, ''Пожар''. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 30-35.</ref><ref>Живко Чинго, ''Пасквелија''. Скопје: Култура, 1968, стр. 31-37.</ref> * „[[Смртта на господинот Голужа]]“(''Смрт господина Голуже'') - [[новела]] на српскиот писател [[Бранимир Шќепановиќ]] од 1977 година.<ref>Branimir Šćepanović, ''Usta puna zemlje – Smrt gospodina Goluže''. Beograd: Dereta, 2019, стр. 79-118.</ref> * „[[Уста полна со земја]]“ (''Уста пуна земље'') - [[роман]] на српскиот писател [[Бранимир Шќепановиќ]] од 1974 година.<ref>Branimir Šćepanović, ''Usta puna zemlje – Smrt gospodina Goluže''. Beograd: Dereta, 2019, стр. 5-77.</ref> ====Смртта како тема во народните приказни==== * „Мртвиот Костадин“ — албанска народна приказна.<ref>''Волшебни сказни на балканските народи''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 23-26.</ref> * „Чумата и девојчето во едно село“ — албанска народна приказна.<ref>''Волшебни сказни на балканските народи''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 27-30.</ref> ====Смртта како тема во народната поезија==== * „[[Смртта на Марко Крале]]“ ([[српски]]: ''Смрт Марка Краљевиһа'') - српска епска (јуначка) песна.<ref>Војислав Ђурић, ''Антологија српских народних јуначких песама''. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 229-233.</ref> * „[[Смртта на Сењанин Иво]]“ (српски: ''Смрт Сењанина Ива'') - српска [[еп]]ска (јуначка) песна.<ref>„Смрт Сењанина Ива“, во: Војислав Ђурић, ''Антологија српских народних јуначких песама''. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 360-362.</ref> * „[[Смртта на Мијат Томиќ]]“ (српски: ''Смрт Томића Мијата'') - српска [[Ајдутство|ајдучка]] песна.<ref>''Хајдуци''. Београд: Народна књига, 1965, стр. 131-137.</ref> * „Смртта на саканиот и саканата“ (српски: ''Смрт драге и драгога'') - српска [[Народна книжевност|народна песна]].<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 57.</ref> * „Смртта на Омер и Мерима“ (српски: ''Смрт Омера и Мериме'') - српска народна песна.<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 58-60.</ref> * „Тажната смрт на Мара и Иван“ (српски: ''Немила смрт Маре и Ивана'') - српска народна песна.<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 65.</ref> * „Смртта на Милош Драгиловиќ“ (српски: ''Smrt Miloša Dragilovića'') - [[Бугарштици|бугарштица]].<ref>''Bugarštice''. Beograd: Rad, 1969, стр. 21-23.</ref> * „Смртта на мајката Секулова“ (српски: ''Smrt Majke Sekulove'') - бугарштица.<ref>''Bugarštice''. Beograd: Rad, 1969, стр. 27-29.</ref> * „Смртта на деспотот Вук“ (српски: ''Smrt despota Vuka'') - бугарштица.<ref>''Bugarštice''. Beograd: Rad, 1969, стр. 40-43.</ref> * „[[Смртта на мајката на Југовиќи]]“ (српски: ''Смрт мајке Југовиһа'') - српска [[еп]]ска (јуначка) песна.<ref>''Junačke narodne pesme'', Rad, Beograd, 1959, стр. 64-66.</ref> * „Смртта на Крале Марко“ (српски: ''Смрт Марка Краљевића'') - српска епска песна.<ref>„Смрт Марка Краљевића“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 149-153.</ref> * „[[Смртта на Јово Деспотовиќ]]“ (српски: ''Смрт Јова ДеспотовиҺа'') - српска епска (јуначка) песна.<ref>''Junačke narodne pesme'', Rad, beograd, 1959, стр. 98-101.</ref> * „[[Смртта на војводата Каица]]“ (српски: ''Смрт војводе Кајице'') - српска епска (јуначка) песна.<ref>''Junačke narodne pesme'', Rad, beograd, 1959, стр. 88-94.</ref> ====Смртта како тема во поезијата==== * „Неизбежноста на смртта“ — песна на ирачкиот поет [[Ал-Зехави]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 89.</ref> * „Славната смрт од животот подобра е“ — песна на арапскиот поет [[Антара]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 12-13.</ref> * „Херојска смрт“ — песна во проза на францускиот поет [[Шарл Бодлер]].<ref>Charles Baudelaire, ''Spleen Pariza''. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 82-87.</ref> * „Онаа ноќ кога бдееја покрај некого на Југот“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 25-26.</ref> * „Розова смрт“ — песна на [[Андре Бретон]].<ref>Андре Бретон, ''Рајот не е наполно загубен''. Скопје: Култура, 1989, стр. 48-49.</ref> * „По повод смртта на Жуков“ — песна на рускиот поет [[Јосиф Бродски]] од 1974 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 141-142.</ref> * „Понеделнички муабет за смртта“ - песна на македонската поетеса [[Ана Бунтеска]] од 2015 година.<ref>Ана Бунтеска, ''Стави лајк на сопствениот живот''. Скопје: Матица Македонска, 2015, стр. 120-121.</ref> * „Смрт“ - песна на југословенскиот поет [[Мак Диздар]].<ref>Мак Диздар, ''Горчин''. Скопје, Македонска книга, стр. 111.</ref> * „Песни за смртта“ (српски: ''Песме смрти'') - песна на српскиот поет [[Јован Дучиќ]].<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 88-95.</ref> * „Песна на умирањето“ (српски: ''Песма умирања'') - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.<ref>Јован Дучић, ''Сабрана дела II, Песме љубави и смрти''. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 60-61.</ref> * „Смрт на вода“ (англиски: ''Death By Water'') - песна на британскиот поет [[Т.С. Елиот]] од 1922 година.<ref>T. S. Eliot, ''Selected Poems''. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 61.</ref> * „Mors“ - песна на францускиот поет [[Виктор Иго]].<ref>Viktor Igo, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 43.</ref> * „Со погледот угасен...“ (српски: ''Sa pogledom ugašenim'') - песна на српскиот поет [[Војислав Илиќ]].<ref>Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 99.</ref> * „Ирски воздухопловец ја предвидува својата смрт“ (англиски: ''An Irish Airman Foresees his Death'') - песна на ирскиот поет [[Вилијам Батлер Јејтс]].<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 97.</ref> * „Античка трагедија“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 30.</ref> * „Љубов и смрт“ — песна на македонскиот поет [[Јован Котески]].<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 30.</ref> * „Смртта на Каритон“ — песна на македонскиот поет Јован Котески.<ref>Јован Котевски, ''Пеплосија''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 53.</ref> * „Љубов и смрт“ (италијански: ''Amore e Morte'') - песна на италијанскиот поет [[Џакомо Леопарди]] од 1832 година.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 38-41.</ref> * „Плач за Игнасио Санчес Мехијас“ — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 118-126.</ref> * „Газела за мртвото дете“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 80.</ref> * „Смртта на Петенера“ (шпански: ''Muerte de la Petenera'') — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 40.</ref> * „Смрт“ (шпански: ''Muerte'') — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 121.</ref> * „Газела за темната смрт“ (шпански: ''Gacela de la muerte oscura'') - песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 147.</ref> * „Умрел в мугри“ (шпански: ''Murio al amanecer'') — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 77.</ref> * „Смртта на Антоњито ел Камборио“ (шпански: ''Muerte de Antoñito el Camborio'') — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 100-102.</ref> * „[[Смртта на Смаил-ага Ченгиќ]]“ (хрватски: ''Smrt Smail-age Čengijića'') - поема на хрватскиот поет [[Иван Мажураниќ]].<ref>Ivan Mažuranić, ''Smrt Smail-age Čengijića''. Beograd: Rad, 1960.</ref> * „Смрт во мразот“ (српски: ''Smrt u ledu'') — песна на српската поетеса [[Десанка Максимовиќ]] од 1979 година.<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 112.</ref> * „Смрт во морската шир“ (српски: ''Smrt na pučini'') - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1979 година.<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 111.</ref> * „Клиничка смрт“ (српски: ''Klinička smrt'') - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1983 година.<ref>Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 130.</ref> * „Санаториумска балада“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 26-27.</ref> * „Жива смрт“ (хрватски: ''Živa smrt'') - песна на [[Антун Густав Матош]].<ref>''Antun Gustav Matoš I''. Sarajevo: Svjetlost, 1962, стр. 40.</ref> * „Шума на мртвите“ - песна на српскиот поет Бранко Миљковиќ.<ref>Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 49.</ref> * „[[Со смрт против смртта]]“ - поетска збирка на [[Бранко Миљковиќ]] и [[Блажо Шќепановиќ]].<ref>Раде Силјан, „Неповторлива творечка појава“, во: Бранко Миљковиќ, ''Избор''. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 117.</ref> * „На денот на мојата смрт“ - песна на италијанскиот писател и [[режисер]] [[Пјер Паоло Пазолини]].<ref>Pjer Paolo Pazolini, ''Put i nebo''. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 29-30.</ref> * „Смртта на поетот“ - поетски циклус на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1930-1931 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 204-224.</ref> * „На прерано умрениот“ - песна на рускиот писател Борис Пастернак.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 227-229.</ref> * „Смртта на ѕвездознаецот“ (српски: ''Zvezdoznančeva smrt'') - песна на српскиот поет [[Васко Попа]].<ref>Vasko Popa, ''Pesme''. Beograd: Bigz, 1978, стр. 105.</ref> * „Post scriptum“ — песна на српскиот поет [[Стеван Раичковиќ]].<ref>Stevan Raičković, ''Pesme''. Rad, Beograd, 1977. стр. 161-162.</ref> * „За смртта на еден злосторник“ (српски: ''Na smrt jednog zlikovca'') - песна на српскиот писател [[Јован Стерија Поповиќ]].<ref>Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 31-32.</ref> * „На милите покојници“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Драгим покојницима'') — песна на српскиот поет [[Милан Ракиќ]].<ref>Милан Ракић, ''Песме''. Рад, Београд, 1963, стр. 74-75.</ref> * „Смрт“ - песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 42.</ref> * „Искуството со смртта“ - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 56.</ref> * „Смртта на љубената“ - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 61.</ref> * „Посмртна рехабилитација“ - песна на полскиот поет [[Тадеуш Ружевич]] од 1957 година.<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 18-19.</ref> * „Смрт“ - песна на полскиот поет [[Тадеуш Ружевич]].<ref>Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 28.</ref> * „Разговор со смртта“ ([[Чешки јазик|чешки]]: ''Rozhovor se smrti'') — песна на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]] од 1937 година.<ref>Jaroslav Seifert, ''Přilba hlíny''. Práce, Praha, 1945, стр. 27-28.</ref> * „Мртвите во Лидице“ ([[Чешки јазик|чешки]]: ''Mrtví v lidicích'') — песна на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]].<ref>Jaroslav Seifert, ''Přilba hlíny''. Práce, Praha, 1945, стр. 72-74.</ref> * „Господинот Когито го набљудува умрениот пријател“ - песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 111-113.</ref> * „Смрт“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 275.</ref> * „Ако е ова умирање...“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 72.</ref> * „Како, смрт, да се плашам од тебе?“ — песна на Хуан Рамон Хименес.<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 8.</ref> * „Зенит“ — песна на Хуан Рамон Хименес.<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 33.</ref> * „Да се умре е само...“ — песна на Хуан Рамон Хименес.<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 38.</ref> * „Никогаш нема да се вратам...“ — песна на Хуан Рамон Хименес.<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 34.</ref> * „Несреќа на средината од семестарот“ — песна на северноирскиот поет [[Шејмас Хини]].<ref>Шејмас Хини, ''Песме''. Београд: Цицеро, Земун: Писмо, Нови Сад: Матица српска, 1993, стр. 14-15.</ref> * „По смртта на саканата жена“ - песна на арапскиот поет [[Џерир]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 26.</ref> * „Балада“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 58-59.</ref> * „Писмата на умрените“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 139.</ref> * „За смртта без претерување“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 224-225.</ref> * „Заткулисни преговори со мртвите“ - песна на Вислава Шимборска.<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 240-241.</ref> ====Смртта како тема во драмата==== * „[[Смртта на трговскиот патник]]“ (''Death of a Salesman'') - [[драма]] на американскиот писател [[Артур Милер]] од [[1949]] година.<ref>Tihomir Vučković, „Artur Miler“, во: Artur Miler, ''Smrt trgovačkog putnika''. Beograd: Rad, 1969, стр. 87-89.</ref> * „Смртта во стариот декор“ - драма на полскиот поет [[Тадеуш Ружевич]].<ref>„Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 329.</ref> ===Смртта како тема во сликарството=== * „[[Смртта на Сократ (Давид)|Смртта на Сократ]]“ (''La Mort de Socrate'') - [[уметничка слика|слика]] од [[Франција|францускиот]] сликар [[Жак-Луј Давид]], од [[1787]] година. ===Смртта како тема во музиката=== * „Метал на смртта“ (англиски: ''Death Metal'') - поджанр на [[хеви метал]] [[музика]]та. * „[[The Grateful Dead|Благодарни мртовци]]“ (англиски: ''The Grateful Dead'') — американска рок-група, активна од 1965 до 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/artist/246650-The-Grateful-Dead Discogs, The Grateful Dead (пристапено на 11.11.2022)]</ref> * „Напалмска смрт“ ([[англиски]]: ''Napalm Death'') — британска [[Хардкор панк|хард-кор]] група.<ref>[https://www.discogs.com/artist/11614-Napalm-Death Discogs, Napalm Death (пристапено на 3.2.2021)]</ref> * „Смрт“ (англиски: ''Death'') - американска [[хеви метал]] група. * „Смрт во Вегас“ (англиски: ''Death in Vegas'') - британска [[Рок музика|рок]]-група. * „[[Павана за мртвата принцеза]]“ ([[француски]]: ''Pavane pour une infante defunte'') - композиција на францускиот [[композитор]] [[Морис Равел]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GKkeDqJBlK8 YouTUbe, Maurice Ravel - Pavane for Dead Princess (пристапено на 9.11.2017)]</ref> * „Островот на мртвите“ - [[Симфонија|симфониска]] поема на рускиот композитор [[Рахманинов]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dbbtmskCRUY YouTube, Rachmaninov: The Isle of the Dead, Symphonic poem Op. 29 - Andrew Davis (пристапено на 5.2.2017)]</ref> * „Смртта јава на коњ“ (англиски: ''Death Rides a Horse'') - композиција на италијанскиот [[композитор]] [[Енио Мориконе]] (''Ennio Morricone'').<ref>[https://www.discogs.com/Ennio-Morricone-The-Best-Of-Ennio-Morricone/release/9311871 DISCOGS, Ennio Morricone ‎– The Best Of Ennio Morricone (пристапено на 31.8.2019)]</ref> * „Потврда за смрт“ (англиски: ''Death Certificate'') - албум на американскиот [[рап]]ер [[Ајс Кјуб]] (''Ice Cube'') од 1991 година.<ref name="youtube.com">[https://www.youtube.com/watch?v=-5aAjhDCvg8&t=388s YouTube, Ice Cube - Death Certificate (1991) (FULL ALBUM) (пристапено на 9.3.2017)]</ref> * „Смрт“ (англиски: ''Death'') - песна на Ајс Кјуб од 1991 година.<ref name="youtube.com"/> * „Смртта на Александар“ (англиски: ''Death of Alexander'') - песна на македонската музичка група [[Анастасија (музичка група)|Анастасија]].<ref>Anastasia, ''Before the Rain'', Polygram Music.</ref> * „Смртта оди зад тебе“ (англиски: ''Death walks behind you'') - песна и албум на рок-групата ''Atomic Rooster'' од 1970 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8yO7l6TmIRI YouTube, Atomic Rooster - Death Walks Behind You (пристапено на 22.12.2016)]</ref> * „И кога ќе умрам“ (англиски: ''And when I die'') - песна на американската рок-група ''[[Blood Sweat and Tears]]'' од 1969 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vu7XWgczC7o YouTube, Blood Sweat & Tears - And when I die (пристапено на 3.4.2018)]</ref> * „(Не плаши се од) Косачот“ ([[англиски]]: ''(Don't Fear) The Reaper'') — песна на американската рок-група ''Blue Öyster Cult'' од 1976 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/68030-Blue-%C3%96yster-Cult-Agents-Of-Fortune DISCOGS, Blue Öyster Cult – Agents Of Fortune (пристапено на 18.3.2022)]</ref> * „Хомеини умре вечерва“ ([[англиски]]: ''Khomeini Died Tonight'') — песна на американската рок-група ''Bongwater'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bongwater-Too-Much-Sleep/release/326633 DISCOGS, Bongwater – Too Much Sleep (пристапено на 1.7.2021)]</ref> * „Во колата на смртта“ (англиски: ''In The Deathcar'') - песна на [[Горан Бреговиќ]] од 1993 година.<ref name="discogs.com">[https://www.discogs.com/Goran-Bregovi%C4%87-Arizona-Dream-Original-Motion-Picture-Soundtrack/master/121947 DISCOGS, Goran Bregović ‎– Arizona Dream (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 19.8.2020)]</ref> * „Смрт“ (англиски: ''Death'') - песна на [[Горан Бреговиќ]] од 1993 година.<ref name="discogs.com"/> * „Мртвиот Џо“ (англиски: ''Dead Joe'') - песна на австралиската рок-група ''The Birthday Party'' од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Birthday-Party-Junkyard/master/20060 DISCOGS, The Birthday Party ‎– Junkyard (пристапено на 5.8.2020)]</ref> * „Мојата смрт“ (англиски: ''My Death'') — песна на [[Жак Брел]] и Морт Шуман.<ref>[https://www.discogs.com/master/68194-Scott-Walker-Scott Scott Walker – Scott (пристапено на 22.11.2023)]</ref> * „Смртта на Морисон Џим“ ([[српскохрватски]]: ''Smrt Morisona Džima'') — песна на словенечката рок-група [[Булдожер (рок-група)|Булдожер]] (''Buldožer'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=G2LcsyOq-G0 DISCOGS, buldozer - smrt morisona džima (пристапено на 22 јули 2021)]</ref> * „Песната на смртта на црниот ангел“ (англиски: ''Black Angel's Death Song'') - песна на американската рок-група [[Велвет андерграунд]] (''Velvet Underground'') од 1966 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Q6tc-GKP4-g The Velvet Underground - The Black Angel's Death Song (Lyrics) (пристапено на 15.11.2016)]</ref> * „Додека не нè раздели смртта“ (англиски: ''Till Death Do Us Part'') — музички албум на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''[[Geto Boys]]'' од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/121635-Geto-Boys-Till-Death-Do-Us-Part Discogs, Geto Boys – Till Death Do Us Part (пристапено на 30.10.2022)]</ref> * „Смртта нема милост“ ([[англиски]]: ''Death Don't Have No Mercy'') — песна на американската рок-група [[Грефтфул дед]] (''The Grateful Dead'').<ref>[https://www.discogs.com/master/18472-The-Grateful-Dead-LiveDead DISCOGS, The Grateful Dead – Live/Dead (пристапено на 17.2.2025)]</ref> * „Љубов и смрт“ - песна на македонската етно-група [[Синтезис|DD Synthesis]].<ref>DD Synthesis, SJF Records, 1996.</ref> * „Напред во смртта“ (англиски: ''Forward To Death'') — песна на американската [[панк-рок]] група [[Дед Кенедис]] (''Dead Kennedys'') од 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31756-Dead-Kennedys-Fresh-Fruit-For-Rotting-Vegetables Discogs, Dead Kennedys – Fresh Fruit For Rotting Vegetables (пристапено на 9.9.2022)]</ref> * „Осамената смрт на Хети Керол“ ([[англиски]]: ''The Lonesome Death Of Hattie Carroll'') — песна на американскиот рок-музичар [[Боб Дилан]] од 1964 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/4030-Bob-Dylan-The-Times-They-Are-A-Changin DISCOGS, Bob Dylan – The Times They Are A-Changin' (пристапено на 7.7.2023)]</ref> * „Џин е мртва“ (англиски: ''Jean is dead'') — песна на американската [[хардкор-панк]] група [[Дисендентс]] (''Descendents'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/29768-Descendents-Milo-Goes-To-College Descendents – Milo Goes To College (пристапено на 25.6.2022)]</ref> * „Среќни луѓе на смртта“ ([[англиски]]: ''Happy Death Men'') — песна на британската рок-група [[Echo And The Bunnymen (рок-група)|Echo And The Bunnymen]] од 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/Echo-And-The-Bunnymen-Crocodiles/master/27552 Discogs, Echo And The Bunnymen* ‎– Crocodiles (пристапено на 21.3.2021)]</ref> * „Смрт на еден кловн“ (англиски: ''Death Of A Clown'') - песна на британската рок-група [[Кинкс]] (''The Kinks'') од 1967 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Bs843y51Q_M The Kinks - Something Else 1967 (Full Vinyl 2003) (пристапено на 16.2.2019)]</ref> * „Смрт или слава“ (англиски: ''Death Or Glory'') - песна на англиската рок-група [[Клеш]] (''The Clash'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Clash-London-Calling/master/19382 DISCOGS, The Clash ‎– London Calling (пристапено на 9.5.2020)]</ref> * „Првите пет минути по смртта“ (англиски: ''The First Five Minutes After Death'') — песна на британската рок-група [[Коил (музичка група)|Коил]] (''Coil'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/99925-Coil-Horse-Rotorvator Coil – Horse Rotorvator (пристапено на 8.6.2024)]</ref> * „Фреди е мртов“ ([[англиски]]: ''Freddie's Dead'') — песна на американскиот музичар [[Куртис Мејфилд]] (''Curtis Mayfield') од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/253843-Curtis-Mayfield-Super-Fly Discogs, Curtis Mayfield – Super Fly (пристапено на 15.4.2022)]</ref> * „Постепена смрт“ (англиски: ''Creeping Death'') - песна на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Металика]] (''Metallica'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/Metallica-Ride-The-Lightning/master/6440 DISCOGS, Metallica ‎– Ride The Lightning (пристапено на 12.9.2020)]</ref> * „Мртов на тротоарот“ ([[англиски]]: ''Dead on the sidewalk'') - песна на македонската рок-група [[Mooger Fooger]].<ref>Mooger Fooger, ''4th of July'', Corpus Delicti Records, CD 001.</ref> * „Божествена смрт“ (англиски: ''Divine Death'') — песна на британската хард-кор група ''Napalm Death'' од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/Napalm-Death-Scum/master/6599 Discogs, Napalm Death ‎– Scum (пристапено на 3 февруари 2021)]</ref> * „Приватна смрт“ ([[англиски]]: ''Private Death'') — песна на ''Napalm Death'' од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/Napalm-Death-From-Enslavement-To-Obliteration/release/367357?ev=rr Discogs, Napalm Death – From Enslavement To Obliteration (пристапено на 3 февруари 2021)]</ref> * „Мртвиот Боб“ (англиски: ''Dead Bob'') — песна на канадската рок-група [[Ноуминсноу]] (''Nomeansno'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31988-Nomeansno-Sex-Mad Discogs, Nomeansno – Sex Mad (пристапено на 21.5.2023)]</ref> * „Песна за мртвите“ (англиски: ''Real Emotional Girl'') - песна на американскиот музичар [[Ренди Њумен]] (''Randy Newman'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Upt6TsR99n0&list=PLW3M-yio9tLsj4IwtzQvBEW0hb1K29V92&index=12 YouTube, Song For The Dead- Randy Newman (Vinyl Restoration) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Смртен ден“ (англиски: ''Dying Day'') — песна на шкотската рок-група ''Orange Juice'' од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Orange-Juice-You-Cant-Hide-Your-Love-Forever/master/30345 Discogs, Orange Juice (3) ‎– You Can't Hide Your Love Forever (пристапено на 22 март 2021)]</ref> * „Мртов“ (англиски: ''Dead'') — песна на американската рок-група [[Пиксис]] (''Pixies'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/16764-Pixies-Doolittle Pixies – Doolittle (пристапено на 31.1.2024)]</ref> * „Распродажба на болката“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Распродаја бола'') — песна на српската рок-група [[Рибља чорба]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/106940-Riblja-%C4%8Corba-Kost-U-Grlu Discogs, Riblja Čorba – Kost U Grlu (пристапено на 16.10.2021)]</ref> * „Четвртина мртов“ (англиски: ''1/4 Dead'') — песна на британската панк-рок група [[Рудиментари пени]] (''Rudimentary Peni'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/56576-Rudimentary-Peni-Death-Church Rudimentary Peni – Death Church (пристапено на 16.2.2024)]</ref> * „Танатос“ (англиски: ''Thanatos'') — песна на шкотската рок-група [[Скидс]] (''Skids'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/345163-Skids-Days-In-Europa Skids – Days In Europa (пристапено на 13.3.2024)]</ref> * „Ангелот на смртта“ (англиски: ''Angel of Death'') - песна на американската хеви-метал група [[Слеер]] (''Slayer'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=K6_zsJ8KPP0 YouTube, Slayer ~ Angel of Death (Lyrics) (пристапено на 22.12.2017)]</ref> * „Смрт за нашите пријатели“ (англиски: ''Death To Our Friends'') - песна на американската рок-група ''Sonic Youth'' од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Evol/master/9739 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Evol (пристапено на 26.7.2019)]</ref> * „Дојди и умри“ (англиски: ''Come And Die'') - песна на ''Therapy?'' и ''Fatal'' од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/Various-Judgment-Night-Music-From-The-Motion-Picture/release/242542 DISCOGS, Various ‎– Judgment Night (Music From The Motion Picture) (пристапено на 29.7.2020)]</ref> * „Ѕид на смртта“ (англиски: ''Wall of Death'') - албум на американскиот дует [[Ричард и Линда Томпсон]] (''Richard and Linda Thompson'') од 1982 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GcFhyy2kgdo&list=PL94gOvpr5yt0A2-evMNe25V6faoS6iwyk&index=8 YouTube, Wall of Death - Richard and Linda Thompson (пристапено на 15.5.2017)]</ref> * „Марш на смртта“ (англиски: ''Death March'') - песна на американската рок-група ''Faith No More'' од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/Faith-No-More-Introduce-Yourself/master/15671 DISCOGS, Faith No More ‎– Introduce Yourself (пристапено на 19.8.2020)]</ref> * „Бил е мртов“ (англиски: ''Bill is Dead'') - песна на британската рок-група Фол (''The Fall'') од 1990 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0brbR5C8uOA YouTube, The Fall - Extricate (1990)(full album) (пристапено на 29.6.2017)]</ref> * „Втора смрт“ - песна на македонската рок-група [[Хахаха]] од 2012 година“.<ref name="Moonlee Records 2012">Хахаха, ''Сиромашни и богати'', HMRL 027, Moonlee Records, 2012.</ref> * „Ја полниш земјата со смрт“ - песна на македонската рок-група Хахаха од 2012 година“.<ref name="Moonlee Records 2012"/> * „Ајде да умриме“ (англиски: ''Let's Go Die'') - песна на американската [[хардкор панк]] група ''Hüsker Dü'' од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/H%C3%BCsker-D%C3%BC-Land-Speed-Record/release/455883 DISCOGS, Hüsker Dü ‎– Land Speed Record (пристапено на 3.12.2020)]</ref> * „Мртвите чекаат“ (англиски: ''The dead are waiting'') - песна на македонскиот музичар [[Кирил Џајковски]] од 2001 година.<ref name="ReferenceC">[https://www.discogs.com/Kiril-Dzajkovski-Dust-Original-Motion-Picture-Soundtrack/release/5475924 DISCOGS, Kiril Dzajkovski* ‎– Dust (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 21.9.2020)]</ref> * „Почивај во мир“ (англиски: ''R.I.P.'') - песна на македонскиот музичар Кирил Џајковски од 2001 година.<ref name="ReferenceC"/> * „Само еден час откако ќе умреш...“ (''Only an hour after you die...'') - песна на македонскиот музичар [[Кирил Џајковски]] од 2001 година.<ref name="ReferenceC"/> ===Смртта како тема во филмот=== * „[[Смртта ѝ прилега]]“ (''Death Becomes Her'') – американски [[филм]], во [[режија]] на [[Роберт Земекис]].<ref>„Смртта ѝ прилега“, ''Антена'', број 952, 23.9.2016, стр. 24.</ref> * „[[Смртта на господинот Лазареску]]“ ([[романски]]: ''Moartea domnului Lăzărescu'') - романски [[филм]] од 2005 година, во [[режија]] на [[Кристи Пију]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0456149/ IMDb, The Death of Mr. Lazarescu (2005) (пристапено на 27.10.2019)]</ref> * „[[Отпорен на смрт]]“ ([[англиски]]: ''Death Proof'') - американски [[филм]] од [[2007]] година, режиран од [[Квентин Тарантино]].<ref>''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 27.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Бесмртност]] * [[Зомби]] * [[Реинкарнација]] * [[Живот]] * [[Гробишта]] * [[Духови]] * [[Вампир]] * [[Спиритуализам]] * [[Спиритизам]] * [[Задушница]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Биологија]] [[Категорија:Медицина]] [[Категорија:Религија]] [[Категорија:Словенска митологија]] s3lq2wm7x9yrm9wljawaqcu6oxud9pr 0 171845 5561128 5548765 2026-05-18T11:46:15Z Zdravko 293 5561128 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Павел Делирадев | портрет = Павел Делирадев.jpg | px=150п | опис = | наставка = | роден-дата = {{роден на|15|февруари|1879}} | роден-место = {{роден во|Панаѓуриште|}}, [[Бугарија]] | починал-дата = {{починал на|9|февруари|1957}} | починал-место = {{починал во|Софија|}}, [[Бугарија]] }} '''Павел Димитров Делирадев''' бил [[Македонци|македонски]]<ref>[[Димитар Митрев|Mitrev, D.]] (1970). Избор: Пиринска Македонија. Наша книга.</ref> општестевник, публицист и револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член и раководител на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], близок до [[Серска група|Серската група]], еден од основачите на [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]] и деец на [[ВМРО (Обединета)]] <ref>[http://www.promacedonia.org/ps/ps_predg.html Шатев, Павел, „В Македония под робство“, Трето издание, Изд. на Отеч. фронт, София, 1983 г.]</ref><ref>[http://www.bulgarian-mountains.com/bg/Huts/Sredna_gora/PavelDeliradev Сайт на хижа Павел Делирадев.]</ref><ref>[http://www.nationalgeographic.bg/?cid=4&NewsId=1074&issue_id=33 „130 години от рождението на Павел Делирадев честват в Панагюрище“, Нешънал Джеографик БГ, 16.02.2009]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://znam.bg/com/action/logins;jsessionid=8E84B19736787C971B5E20C4CF8E7B21 |title=Кратка биография на Павел Делирадев от сайта http://znam.bg |accessdate=2010-07-18 |archive-date=2013-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919053125/http://znam.bg/com/action/logins;jsessionid=8E84B19736787C971B5E20C4CF8E7B21 |url-status=dead }}</ref>. == Животопис == Го завршува Панаѓурското четирикласно училиште и Столарското училиште во [[Русе]], а потоа учи географија во [[Софија]]. Основач е на социјалистичките организации во [[Панаѓуриште]] и [[Русе]]. Во [[1903]] година основа Општ работнички синдикален соjуз. Работи како уредник во различни левичарски весници, публикува статии за ''Руската револуциja''. Павел Делирадев e секретар на четата на [[Јане Сандански]], близок приjaтел со [[Павел Шатев]]. За време на [[Младотурската револуција]] го пишува Манифестот до сите народности во Османлиското Царство,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mk.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B2%D0%BE_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title=Манифест до сите народности во Османлиското Царство 31 јули 1908 г. |accessdate=2026-05-13 }}</ref> кој на 18 јули 1908 година го потпишува и чита [[Јане Сандански]]. Учествува во создавањето на [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партиja]], го изработува неjзиниот устав и програма, а по тоа се приклучува кон [[ВМРО (обединета)]]. За време на [[Првата светска војна|Првата светска воjна]] е бугарски офицер. По воjните е еден од организаторите на туризмот во [[Бугарија]]. Еден е од основачите на [[алпинизам|алпинизмот]] и пештерското дело. Има научни придонеси во географијата, геологиjaта, медицината, биологиjaта и др. Автор е на повеќе од 50 книги научна, научно-популарна и патописна литература, 15 политички брошури и над 2 500 статии. Редактира неколку весници и магазини и е нивни соработник. Прв минува по билото на [[Стара планина]] во [[1933]] година, кога е на 54 години и за триесе дена минува повеќе од 700-те километра до морето. Делирадев е автор на неколку научни книги за бугарските планини – ''Витоша'' (1926), ''Осогово'' (1927), ''Рила'' (во два тома, 1928, 1932), ''Родопите'' (1937) и др., на трудови со историско-етнографски карактер како ''Принос към историческата география на Тракия'' (во два тома, 1953) и др. Лауреат е на Димитровската награда во [[1950]] г. Во месечното списание [[Македонска мисла]], орган на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] во 1945 година истакнал: {{Цитатник|'''''Повелбата на новото време е: секој, којшто живее во Македонија, може и треба да се чувстува пред сè и над се како Македонец.''''' <ref>Македонска мисла, месечно списание, орган на Македонскиот научен институт, книга 1 и 2, јули - август 1945, Софија, стр. 14.</ref>}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.nationalgeographic.bg/?cid=4&NewsId=1074&issue_id=33 National Geographic - Бугарија за Павел Делирадев.] {{bg}} {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Делирадев}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] ctivq3biurjrfn2tjcihjxhlp9bt0c2 0 193834 5560915 5462613 2026-05-17T22:57:36Z ГП 23995 /* Несоницата како тема во уметноста и во популарната култура */ дополнување 5560915 wikitext text/x-wiki '''Несоница''' или '''инсомнија''' — недоволно спиење. Тоа е поделено според типот и времетраењето на нарушувањето при спиењето. Несоницата е поделена на: * проблеми пред спиење (несоница на почетокот на спиењето) * често и постојано будење (спиење одржување тешкотии) * постојана поспаност и покрај адекватна должината на спиењето (неодморливо спиење) == Видови несоница по времетраењето == === Минлива несоница === Минливата несоница е несоница што трае од еден до неколку дена (во една епизода). Таа обично е резултат на [[стрес]] или промена на работни планови или на животната средина, како што се промени во [[часовни појаси]] кога се патува. === Краткорочна несоница === Краткорочната несоница трае од неколку дена до три недели. Нарушувањето со такво траење обично е предизвикано од продолжен стрес, како што се закрепнување од операција или краткорочни [[болест]], по тешко испитување, [[смрт]]та на некој близок, со почеток со работа на ново и поодговорно работно место итн. === Долгорочна несоница === Долгорочната несоница трае со месеци или години и е обично одраз на психијатриски или долгорочни здравствени нарушувања, дрога или основни нарушувања при спиењето. Долгорочна несоница може да биде трајна или модификации на епизоди од несоница и нормално спиење. Неколку ноќи на недоволно спиење, обично предизвикано од [[стрес]] или возбуда, е заедничка и честа, која не остава трајни последици врз луѓето. Долгорочната несоница, сепак, има значителни негативни последици во форма на неспособност за вршење на секојдневните обврски, промена на расположението, нарушување на семејните врски и го зголемуваат ризикот од повреди предизвикани од намалена дневна грижа и внимателност поради поспаност. == Видови несоница според причината == === Долгорочни несоница === Долгорочна несоница е нарушување на овој тип на однесување при кое пациентите се преокупирани со исчекување, па поради тоа не можат да спијат. Пореметувањето при спиењето обично започнува како резултат на емоционален стрес и продолжува долго откако стресниот период завршил. Луѓе кои страдаат од ова нарушување се премногу зафатени со продолжување на напорите да заспие и оваа несоница е, затоа, условен или научен одговор. Лицата со ова нарушување полесно заспиваат во времето кога не се обидуваат да спијат, особено кога се надвор од куќата. Кај овие пациенти изразени се потешкотии при сонувањето како и често будење во кошмар. Третманот е обично корисни вежби за релаксација кај лица кои имаат изразена силна физичка напнатост. Во почетокот на лекувањето може да се користат леково за помагање во заспивањето, но само привремено. === Надворешна несоница === Надворешните фактори може да предизвикаат несоница. Адаптивните нарушувања при спиењето, кои се нарекуваат привремена несоница предизвикана од околината може да се случи по промената на средината во која спиеме (на пример, спиење во хотел или болнички [[кревет]]) и пред или по важен настан во животот, како што се промена на професија, загуба на некој близок, болест или стрес поради роковите на работа или испитување на важен настан што ги очекуваме за (свадба, првото возење со авион, патување). Ова нарушување може да се изрази како тешко спиење, често будење или будење во раните утрински часови. Закрепнувањето е обично многу брзо и настанува по 2-3 недели. === Неадекватна хигиена при спиењето === Неадекватна хигиена при спиењето се однесува на несоодветното однесување пред спиење и/или средина кој е неповолна за спиење. На пример, некои пациенти се обидуваат да спијат пред телевизор, кој го оставаат вклучен во текот на ноќта, или се обидуваат да заспијат веднаш по пристигнувањето дома од работа, на полноќ. [[Бучава]]та и/или [[Светлинско загадување|светлината]] може да влијае на неможноста да се спие, а исто така и партнер со кого сте легнати кој во текот на спиењето повремено ви ги гмечи нозете или тело, или ако 'рчи гласно. Часовници на кои им светат стрелките или бројките, можат да го разбудат пациентот и да му ја зголемат нервозата, поради тоа што пациентот гледа како минува времето, доцна е, а тој/таа не може да заспие. Различните лекарства, обилното јадење, напорното вежбање или туширањето со жешка вода непосредно пред спиење, можат да пречат при заспивањето. Лицата со вакво пореметување при спиењето треба да развијат ритуали на опуштање пред спиење и да одржуваат релаксирачка околина за спиење. Исто така времето за будење треба да биде исто. Треба да се избегнува нередовното заминување на спиење, а времето поминато во кревет треба да се ограничи само на времето кога се спие. === Несоница поради надморска височина === Престојувањето на големи надморски височини обично е поврзано со нарушувања при спиењето. Најчесто растројство е т.н. периодично дишење, за што е одговорно намалувањето на концентрацијата на кислород на големи надморски височини. Честите будења и слабиот квалитет на спиење се типични за овој вид на несоница, која обично е најтешка првите неколку дена, но ваквата состојба може да трае. Одредени видови на лекови може да помогнат во спречувањето на појавата на несоницата поради надморска височина. ==Несоницата како тема во уметноста и во популарната култура== * „Два облика на несоница“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Horhe Luis Borhes, ''Šifra''. Beograd: Paidea, 2012, стр. 26-27.</ref> * „Несоница“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 37-38.</ref> * „Несоница“ — збирка раскази на бразилскиот писател [[Грасилијано Рамос]] од 1945 година.<ref>''Антoлогија на бразилскиот расказ'', Три, Скопје, 2012, стр. 288.</ref> * „Несоница“ — песна на руската поетеса [[Марина Цветаева]] од 1916 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 118.</ref> * „[[Инсомнија (филм од 1997)|Инсомнија]]“ — норвешки [[филм]] на [[режисер]]от Ерик Скјолдбјерг од 1997 година.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0119375/ IMDb, Insomnia (1997) (пристапено на 9.4.2017)]</ref> * „[[Инсомнија (филм од 2002)|Инсомнија]]“ — [[филм]] на [[режисер]]от [[Кристофер Нолан]] од 2002 година.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0278504/ IMDb, Insomnia (2002) (пристапено на 9.4.2017)]</ref> * „Бессоник“ (англиски: ''Insomniac'') — песна на американската [[Хардкор-панк|хард-кор]] група [[Гавернмент ишју]] (''Government Issue'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=52a_3SkB3xk&t=1861s Discogs, Government Issue - Complete History Volume One (Disc 1) (Full Album) (пристапено на 19.2.2025)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Болести на ЦНС}} [[Категорија:Нарушувања на сонот]] [[Категорија:Психијатрија]] 2rxpjny3yaxw6vzd9w3ujwgfrwh61t7 0 205793 5560998 5494260 2026-05-18T08:19:10Z Bjankuloski06 332 /* Конструкција */ Исправен збор, replaced: Перјест → Перест 5560998 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Corset1878taille46_300gram.png|мини|десно|180px|Луксузен корсет од 19 век]] '''Корсет''' — облека што се носи за обликување и оформување на трупот во саканата форма за естетски или медицински цели (било заради должината на животот при носење или со подолготраен ефект). И [[мажите]] и [[жените]] носат корсети, иако многу почесто жените. Неодамна, поимот „корсет“ бил позајмен во модната индустрија за да ги означува маичките, кои до различни степени го имитираат изгледот на традиционалните корсети без всушност да бидат корсети. Додека модерните корсети и маички-корсети често карактеризирале стегање или костур и главно ги имитирале историските стилови на корсети, тие имале мал или воопшто никаков ефект врз формата на телото на тие што го носеле. Вистинските корсети најчесто се изработени од изработувачи на корсети и требало да одговараат поединечно на тие што ги носат. == Потекло на поимот == Зборот корсет потекнува од [[стари]]от [[француски]] збор cors, деминутив од тело, што самиот потекнува од corpus - латински збор за тело. Занаетот за изработување на корсети се нарекува корсетерија, како што е и општо нивното носење. Некој кој изработува корсети е „корсетје“ (corsetier), а ако е жена се е „корсетјер“ (corsetière) (француски поими за маж и жена соодветно). (Зборот „корсетерија“ (corsetry) понекогаш се кориисти и како колективна множинска форма од корсет). Зборот корсет влегол во општа употреба во англискиот јазик во 1785 година. Зборот бил употребен од „Д Лејдиз магазин“ (The Ladies Magazine) за да опише „машки елек како [[јорган]]“ наречен „un corset“ на француски. Зборот се користел за да направи разлика помеѓу лесните корсети од тешкиот мидер во тој период. ==Употреби== ===Медицински=== На луѓето со проблеми со [[’Рбетен столб (човек)|’рбетот]], како [[сколиоза]] или со внатрешни повреди може да им одговара форма на корсет за да се имобилизира и заштити трупот. [[Енди Ворхол]] кој бил застрелан во 1968 год, и никогаш целосно не се опоравил, носел корсет до крајот на животот. ===Фетиш=== Освен модната и медицинската примена, корсетите се користеле и при сексуален фетишизам, најзабележително во BDSM активности. Во BDSM покорениот може да биде присилен да носи корсет кој многу цврсто ќе биде стегнат и ќе му даде степен на ограничување на тој што го носи. Надмоќниот може исто така што носи корсет, најчесто црн, но од целосно различни причини, како естетски, или да достигне, строг, со панцир, „релаксирачки“, заповедувачки изглед. Најчест фетиш-костум за жена е костум – доминантна жена. Најчесто се состои од темен па дури и црн материјал. Жената најчесто носи корсет или bustier и чорапи со високи штикли на нозете. Високите чизми се доста чести за да ја зголемат доминацијата на жената. Костимите – доминантна жена најчесто имаат и додаток како [[камшик]] или јавачки камшик. ==Конструкција== Корсетите се карактеристично конструирани од флексибилен материјал (како [[ткаенина]], особено [[волнена]] [[ткаенина]], или кожа) зацврстени со костур (уште наречен ребра или мидер) во каналите од ткаенината или кожата. Во 19 век, челикот и рибината коска се фаворизирале за костурот<ref>{{Наведена книга|last=Doyle|first= R.|title=Waisted Efforts, An Illustrated Guide to Corset Making|publisher=Sartorial Press Publications|year=1997|ISBN=0-9683039-0-0}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Waugh|first= Norah|title=Corsets and Crinolines|publisher=Routledge|year=1990|ISBN=978-0878305261}}</ref>. Перестите коски што се користеле биле поевтина замена за рибината коска и се конструирале од сплескани прачиња пердуви од гуска проткаени со конец за да формираат долга лента. Пластиката денес најчесто се користи како материјал за корсетите со мала тежина и најголемиот дел на нискоквалитетни корсети, додека еластичниот или спирален челик се претпочита за појаките корсети и главно за корсетите со поголем квалитет. Други материјали кои се користат во костурот вклучуваат слонова коска, дрво и прачки. (За споредба, коланот најчесто се прави од [[еластичен]] материјал, без костур). Корсетите се спојуваат најчесто назад со врзување ( но не секогаш). Стегањето или олабавувањето на врзувањето создава соодветни промени во цврстината на корсетот. Во зависност од саканиот ефект и временскиот период, корсетите се врзуваат одозгора надолу, од долу нагоре, или во двете насоки од долу нагоре и обратно, со користење на две врвки што се сретнуваат на средината. Тешко е – иако не и невозможно – за оној кој носи корсет што се врзува назад, да си го врзува самиот. Во врвните викторијански денови, жените кои биле ситуирани, биле врзувани од страна на слугинки, додека мажите од личен слуга. Сепак, многу корсети имаат копчиња или машко-женско копчиња на предниот отвор наречен busk. Кога еднаш врзувањето ќе се прилагоди, можно е да се остави така прилагодено, а корсетот да се облекува и соблекува само со помош на предниот отвор (овој метод може да го оштети busk ако врзувањето не е доволно олабавено претходно). Самостојното врзување е скоро невозможно при цврстото врзување, кое е насочено кон најголемо можно намалување на струкот. Оние кои сакаат цврсто стегањe [[(tightlacers)]], а кои немаат слуги, тоа најчесто им го прават брачните другари или партнерите. ==Намалување на струкот== При носење на корсети што цврсто се врзуваат за подолги периоди, што е познато како [[tightlacing]], мажите и жените можат да се научат да го толерираат екстремното ограничување на струкот и по можност да ја намалат нивната природна големина на струкот. Сонот на тие што цврсто врзуваат [[(tightlacers)]] е 16 инчи (41&nbsp;cm), 17 инчи (43&nbsp;cm) струкови, но повеќето се задоволуваат со 20 инчи (51&nbsp;cm). Сè до 1998 година, Гинисовата книга на рекорди ја наведувала Етел Грангер дека има рекорден најмал струк од 13 инчи (31&nbsp;cm). По 1998 година, оваа категорија била променета во „најмал струк на жива личност“ и Кети Јунг ја освоила титулата со 15 инчи (38&nbsp;cm) струк. Друга жена, позната како [[Polaire]], исто така достигнала намалувања (14 инчи (36&nbsp;cm) во нејзиниот случај). Сепак, ова се екстремни случаи. Корсетите биле и сè уште се дизајнирани за поддршка, со слобода на движење на телото и со големо значење на дизајнот. Денешните корисници на корсети најчесто го стегнуваат корсетот само доволно за да го намали нивниот струк 2 инчи (5,1&nbsp;cm) до 4 инчи (10&nbsp;cm); многу е тешко за повитките жени да достигнат околу 6 инчи (15&nbsp;cm) намалување, иако повисоките жени тоа можат лесно да го достигнат. ===Цевчест струк=== Некои корсети со тенка половина може да имаат цевчест струк, сепак, ова не било многу често, бидејќи зголемениот притисок на градниот кош можел да биде неудобен. Силуета со цевчест струк е дадена со носење на одреден вид на корсет. Корсетот е дизајниран така што обемот на струкот е продолжен за растојание над природната линија на струкот. Ова може да стави значителен притисок на долните ребра бидејќи се притиснати на внатре. Кратките цевчести струкови биле најчесто најдени кај корсетите со тенка половина, сепак, никогаш не биле карактеристични и извештаите за цевчестите струкови на корсетите во XIX век – што често цитираат висина до 15&nbsp;cm – се поверојатно сексуална фантазија отколку реалност, како резултат на тежината и неудобноста при носење на корсет со цевчест струк. Корсетите и понатаму биле норма, но повеќе не била претерана широко-тесно-широко силуетата на корсетите со тенка половина. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Corsets}} {{wikisource|en|Category:Corset}} {{wikibooks|Corset}} {{Wiktionary|corset}} * {{dmoz|Arts/Design/Fashion/Corsetry/|Corsets}} * {{wikisource-inline|CORSETS: An Analysis|''CORSETS: An Analysis'' (1913)|single=true}} * [http://digitalcollection.chicagohistory.org/cdm/search/collection/p16029coll3/searchterm/corsets/field/subjec/mode/all/conn/and/order/title Corsets at Chicago History Museum Digital Collections]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fathom.com/course/21701726/index.html The Secret History of the Corset and Crinoline] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051129004136/http://www.fathom.com/course/21701726/index.html |date=2005-11-29 }}—A seminar by the [[Victoria and Albert Museum]] * [http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colClassification%3a%22corsets%22 Corsets in the collection of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121103220340/http://collections.tepapa.govt.nz/search.aspx?advanced=colClassification%3A%22corsets%22 |date=2012-11-03 }} * [http://larsdatter.com/18c/stays.html 18th Century Women's Stays]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://themetaldiva.blogspot.com/2011/07/corsets-guide-in-pictures.html Corsets: A Guide in Pictures] * [http://blog.thevioletvixen.com/history-construction-corsets/ History and Construction of Corsets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150122060506/http://blog.thevioletvixen.com/history-construction-corsets/ |date=2015-01-22 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Облека]] [[Категорија:Галицизми]] cl5944z7g2h6aytgn77eq02qmbg0wzq 0 323244 5561017 5227229 2026-05-18T08:29:14Z Bjankuloski06 332 5561017 wikitext text/x-wiki [[Податотека:An eye with viral conjunctivitis.jpg|мини|десно|200п|Око со конјунктивитис]] '''Конјунктивитис''' е воспаление на врзницата на окото (конјунктивата), деликатен дел од очниот капак, предниот дел на белката на окото. Може да биде предизвикан од инфекција (често се нарекува „розово око“), хемиска изгореница, физичка повреда или алергија. Често е воспалена и корнеата (кератиконјунктивитис). Причина за инфекција може да бидат неколку [[вирус]]и и [[бактерија|бактерии]] вклучувајќи ги и тие што предизвикуваат [[трахома]] и [[гонореја]], и двете водат кон слепило. Конјунктивитисот пд еритема мултиформе, кожено црвенило, исто така, може да предизвика слепило.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 5, стр. 51</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|Conjunctivitis}} {{Патологија на окото}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Воспаленија]] [[Категорија:Очни болести]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 6jbnvkxlu1htr8xa0k9tp2rpcs1iqoq 14 381333 5561107 3409023 2026-05-18T11:10:13Z Dandarmkd 31127 5561107 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Згради и градби во Македонија по град|Охрид]] [[Категорија:Охрид]] oyfs9533btcsv1dcev1f1oaobv1r4bs 0 743664 5560946 5079830 2026-05-18T05:55:48Z Zdravko 293 5560946 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Language region maps of India.svg|мини|десно|300п|Карта на сојузните држави и територии на Индија според најзастапениот јазик.]] '''Јазиците во Индија''' припаѓаат на неколку [[јазично семејство|јазични групи]], а најголемите од нив се [[индоариски јазици|индоариските]] (кои ги зборуваат 78% од Индијците) и [[дравидски јазици|дравидските јазици]] (кои ги зборуваат 20% од Индијците).<ref>{{cite web|title=Indo-Aryan languages |website=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/286348/Indo-Aryan-languages |access-date=10 December 2014}}</ref><ref>{{cite web|title= Hindi languages |website=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/171083/Dravidian-languages |access-date=10 December 2014}}</ref> Другите јазици кои се зборуваат во Индија им припаѓаат на [[Австро-азијатски јазици|австро-азијатски]], [[Синотибетски јазици|тибето-бурмански]] и неколку ситни јазични групи и изолирани јазици. [[File:The-IA-language-family-Source-Masica-C-1991-The-Indo-Aryan-Languages-CUP-p-449.png|thumb|370px|Табела за класификација на индо-аријските јазици на Индија]] Главен [[службен јазик]] на [[Република Индија]] е стандардниот [[хинди]], додека пак [[Англискиот јазик|англискиот]] е втор службен јазик. Уставот на Индија вели дека „службен јазик на Унијата ќе биде хинди со писмото [[деванагари]].“ Ниту Уставот на Индија ниту индиските закони не одредуваат национален јазик, што е поддржана одлука од страна на високиот суд. Но, јазиците наведени во Осмиот распоред на индискиот устав се нарекуваат, без правна основа, национални јазици на Индија. Поединечните [[Мајчин јазик|мајчини јазици]] во Индија бројат неколку стотици, според пописот од 1961 се разликуваат 1.652 јазици (според 415 списоци на „Етнолог“). Според пописот на Индија од 2001 година, 29 јазици зборуваат повеќе од еден милион говорители, 122 повеќе од 10.000. Три милениуми на јазичен контакт довеле до значително меѓусебно влијание помеѓу четирите јазични групи во Индија и Јужна Азија. Два контактни јазици одиграле важна улога во историјата на Индија. Тоа се [[Персиски јазик|персискиот]] и [[Англискиот јазик|англискиот]]. ==== Историја ==== Северно-индиските јазици од индоевропската група еволуирале од стариот индоариски јазик како [[санскрит]], по пат на блиските индоариски [[пракрит]]ски јазици и апабрамша на средниот век. Не постои консензус за точното време кога се појавиле современите северно-индиски јазици како хинди-урду, бенгалски, маратски, гуџарати, сараики, пунџаб, асамски, синди и орија, но општо прифатен е периодот на 1000-тата година од овој век. Секој јазик имал различни влијанија, на пример [[хинди]]-[[урду]] (хиндустаски) бил под силно влијание на [[Персиски јазик|персискиот јазик]]. [[Дравидски јазици|Дравидските јазици]] на јужна Индија имале независна историја од санскритот. Главните дравидски јазици се тамилскиот, телушкиот, канадскиот и малајалскиот. Иако дравидски по потекло, над осумдесет отсто од зборовите во малајалскиот и телушкиот се чисто санскритски. Телушкото писмо може да го репродуцира целиот спектар на санскритската фонетика, без губење од оригиналноста на текстот. Австро-азијатските и тибето-бурманските јазици на североисточна Индија, исто така имаат долгогодишна независна историја. ==== Бројност ==== Дијалектолозите ги разликуваат термините "јазик" и "дијалект" врз основа на меѓусебна разбирливост. Индискиот попис користи две посебни класификации на свој уникатен начин: (1) „јазик“ и (2) „мајчин јазик “. Мајчините јазици, се групирани во рамките на секој "јазик". Многу „мајчини јазици“ кои се така дефинирани можат да се сметаат за јазици, а не за дијалекти, според јазичните стандарди. Ова посебно важи за голем број "мајчини јазици" со десетици милиони говорители, кои се официјално групирани под "јазикот" хинди. Индискиот попис од 1961 година се забележани 1.652 различни јазици во Индија (вклучувајќи ги и јазициците кои не потекнуваат од потконтинент). На пописот во 1991 година се забележани 1.576 класифицирани "мајчини јазици" според Етнолошкиот список има 415 живи "Јазици во Индија" (од 6.912 во светот). Според пописот во 1991 година, 22 „јазици“ имале повеќе од милион говорници, 50 имале повеќе од 100.000 и 114 имале повеќе од 10.000 говорители. Останатите бројат вкупно 566.000 говорители (од вкупно 838.000.000 Индијци во 1991). Според пописот од 2001 година, 29 'јазици' имаат повеќе од еден милиони говорители, 60 имаат повеќе од 100.000 и 122 имаат повеќе од 10.000 говорници. Владата на Индија им има дадено статус на службен јазик на 22 јазици на „Осмиот распоред". Бројот на јазици на кој им е даден овој статус се зголеми низ политички процес. Некои јазици со голем број на говорители сè уште го немаат овој статус, најголемиот од нив е бхили со 9,6 милиони говорители (рангиран 14-ти), по кој следи со гонди со 2,7 милиони говорители (рангиран 18-ти) и Khandeshi со 2,1 милиони говорители (рангиран 22-ри). Од друга страна, 2 јазици, со помалку од 2 милиони говорители неодамна беа вклучени во „Осмиот распоред“ од главно политички причини: Манипури со 1,5 милиони говорители (рангиран 25-ти) и Бодо со 1,4 милиони говорители (рангиран 26-ти). Од културно-историски причини санскритот е на официјалната листа, иако само 14 илјади луѓе тврдат дека тоа е нивни јазик, но многу поголем број го учат во училиште како класичен јазик на Индија. ==== Јазични групи ==== Индиските јазици припаѓаат на повеќе јазични групи. Најголема од нив во однос на говорители е индоевропската група, претежно застапена во [[индоариски јазици|индоариска гранка]] (брои околу 700 милиони говорители, или 69% од населението), но тоа исто така ги вклучува и малцинските јазици како персиски, португалски или француски и англиски како [[лингва франка]]. Кашмирскиот и другите дардиски јазици, кои се дел од индоиранската или можеби индоариската група, имаат 4,6 милиони говорители во Индија. Втора најголема јазична група е Дардската, која брои околу 200 милиони говорители, односно 26%. Јазични групи со помал број на говорители се австро-азијатската и бројни мали тибето-бурмански јазици, со околу 10 за првата и 6 милиони говорители за втората група, односно вкупно 5% од населението. Јазиците онган на јужните [[Андамански Острови]] ја формираат петтата јазична група; велико-андаманските јазици се изумрени освен еден високо загрозен јазик со значително намален број на говорители. Исто така постои и познатиот изолиран јазик, јазикот нихали. Јазикот или јазиците шомпен е/се слабо докажани и некласифицирани. Сентинелскот јазик е сосема непознат. Повеќето јазици во Индиската република се напишани со писма кои потекнуваат од брахми, како што се деванагари, бенгалски, орија, тамилски, канада и други писма, иако урду се пишува со изведеница од арапското писмо, а неколку мали јазици, како што е сантали, имаат независни писма. ==== Службени јазици ==== Службени јазици на Република Индија се стандардниот хинду и англиски јазик. Врз основа на член 343 (1), „службениот јазик на Унијата е хинду со деванагари писмо." Одделни држави можат да си регистрираат свои службени јазици, во зависност од нивната јазична демографијата. На пример, државата [[Махараштра]] го има за официјален само јазикот маратски, државата [[Андра Прадеш]] го има телугу како единствен службен јазик, државата [[Тамил Наду]] го има тамил како единствен службен јазик и држава [[Карнатака]] го има канадскиот како нејзин единствен службен јазик, а државата [[Џаму и Кашмир]] ги имаат кашмирскиот, урду и догри како свои службени јазици. Членот 345 на Индискиот устав предвидува во признавањето на "службени јазици" на унијата да биде вклучен стандардниот хинду или еден или повеќе јазици што се усвоени од државното законодавство како службени јазици. Според дваесет и првиот амандман на Уставот од 1967 година, државата признава 14 официјални регионални јазици. Според Осмиот распоред и Седумдесет и првиот амандман, направено е вклучување на јазиците синди, конкани, манипури и непалски, и со тоа зголемување, бројот на официјални регионални јазици на Индија достигнува до 18. Одредени држави, чии граници се претежно направени со социо-лингвистичка поделба, имаат слобода да одлучат кој јазик ќе го користат за својата внатрешната администрација и образование. Во следната табела се прикажани службените јазици, освен англискиот, утврдени во Осмиот распоред во мај, 2008 година: {| class="wikitable" |- ! Јазик !! Група !! Говорители (во 2001, во милиони !! Држави |- | Асамски|| источна индоариска || 13 || Асам, Арунчал Прадеш |- | Бенгалски || источна индоариска || 83 во Индија || Западен Бенгал, Трипура, Андамани и Никобари и исто така некои региони на Асам |- | Бордо || тибето-бурманска|| 1,4 || Асам |- | Догри || северозападна индоариска || 2,3 || Џаму и Кашмир |- | Гуџарати || западна индоариска || 46 || Дадра и Нагар Хавели, Даман и Диу Гуџарат |- | Стандарден Хинду || централна индоариска || Непознато || Андамани и Никобари, Аруначал Прадеш, Бихар, Чандигар, Чатисгар, на националната територија на главниот град Делхи, Харајана, Химачал Прадеш, Џарканд, Мадја Прадеш, Раџастан, Утар Прадеш и Утаранчал |- | Канада || дравидска || 38 || Каматака |- | Кашмирски || индоариска дардиска || 5,5 || Џаму и Кашмир |- | Конкани || јужна индоариска || 2,5 (7,6 според Етнолог) || Гоа, Каматака, Махараштра, Керала |- | Матхили || источна индоариска || 12 (32 во Индија во 2000 според Етнолог) ||Бихар |- | Малајам || дравидска || 33 || Керала, Андамани и Никобари, Лакадиви, Територија Пондишери |- | Манипури || тибето-бурманска || 1,5 || Манипур |- | Маратски || јужна индоариска || 72 || Махараштра, Гоа, Дадра и Нагар Хавели, Даман и Диу, Мадја Прадеш, Каматака |- | Непали || северна индоариска || 2,9 во Индија || Сиким, Западен Бенгал, Асан |- | Орија || источна индоариска || 33 || Ориса |- | Панџаби || северозападна индоариска || 29, во Индија || Чандигар, Делхи, Харајана, Пенџаб |- | Санскрит || индоариска || 0,01 || Нерегионални |- | Сантали || мунда || 6,5 || Племето Сантал на Чота Нагпур платото (кое се состои од државите Бихар, Чатисигарх, Џарканд, Ориса) |- | Синди || северозападна индоариска || 2,5 во Индија || Нерегионални |- | Тамил || дравидска || 61 || Тамил Наду, Андамани и Никобари, Територија Пондишери |- | Телугу || дравидска || 74 || Андамани и Никобари, Андра Прадеш, Територија Пондишери |- | Урду || централна индоариска || 52 во Индија || Џаму и Кашмир, Андра Прадеш, Делхи, Бихар, Утар Прадеш |} ==== Официјални класични јазици ==== Во 2004 година, Владата на Индија прогласи дека јазиците што исполниле одредени услови може да добијат статус на "класични јазици на Индија". Јазици кои досега се прогласени за класични се тамилскиот (во 2004), санскрит (во 2005), канада и телугу (во 2008). Во 2005 година, санскрит, кој веќе имаше посебен статус во член 351 од Уставот на Индија како примарен изворен јазик за развој на официјалниот стандарден хинду јазик, исто така беше прогласен за класичен јазик, тоа беше проследено со слично прогласување за канада и телугу во 2008 година, врз основа на препораките на комисија од јазични експерти составена од Министерството за култура при Владата на Индија. Во 2006 година во соопштението за медиумите, министерот за туризам и култура Амбика Сони за „Раја Сабха“ ги соопшти следниве критериуми за утврдување на критериумите според кој еден јазицик може да се смета за "класичен јазик": "Голема старост на првите текстови забележани во историјата во периодот од 15000-2000 години, текстови од античката литература, кои се сметаат за вредно наследство од генерации говорници; литературна традиција која е оригинална и не е позајмена од друга говорна заедница; Бидејќи класичниот јазик и литературата се разликуваат од модерните, може да постои и дисконтинуитет помеѓу класичниот јазик и неговите подоцнежни форми или неговите никулци." ==== Регионални јазици ==== Во Британска Индија, англискиот беше единствениот јазик кој се употребуваше за административни цели, како и во високото образование. Кога Индија стана независна во 1947 година, индиските законодавци беа исправени пред предизвикот да одберат јазик за официјална комуникација, како и за комуникација меѓу различните јазични региони низ цела Индија. Имаа неколку опции на располагање: *Службен јазик да биде "хинду", кој мнозинството луѓе (40%) го идентификувале како мајчин јазик, иако само мал дел од овие "хинду" говорители зборувале правилно хинду. *Другите јужни Индијци, посебно Тамилците, и оние од Мизорам и Нагаланд, го претпочитален англискиот како официјален медиум за комуникација. *И хинду и англискиот јазик да бидат прогласени за службени јазици и на секоја држава да и биде дадена слобода да го избере службениот јазик на државата. ==== Практични проблеми ==== Да се избере хинду за службен јазик претставува сериозен проблем за секој човек чиј „мајчин јазик“ не е хинду. Ова може да биде голем товар за децата кои мораат да учат стандарден хинду само за да преминат на следното образовно ниво. Ова е затоа што сите образовни бироа во Индија ја прифатија потребата за обучување на луѓето за еден заеднички јазик. Има многу поплаки дека во Северна Индија, говорителите кои не зборуваат хинду имаат значителни потешкотии само заради јазикот. Исто така, заради бројното население кое е засегнато (Индија е втора земја по населеност во светот), голем предизвик е да се најде решение. Основани се локални официјални комисии за јазик и се преземаат разни чекори во насока на намалување на тензиите и напнатоста. ==== Јазични конфликти ==== Постојат неколку значајни конфликти околу јазичните права во Индија. Првиот голем лингвистички конфликт, познат како Анти-хинду агитациите на Тамил Наду, се случи во [[Тамил Наду]] против имплементацијата на хинду како единствен службен јазик во Индија. Политичките аналитичари го сметаат ова како голем фактор за донесување на ДМК на власт што доведе до симнувањето и речиси целосната елиминација на Конгресната партија во Тамил Наду. Силната културна гордост која се заснова на јазикот може да се најде и во други индиски држави како Бенгал, Махараштра, Карнатака и до одредено ниво и во Керала. За да го изразат своето неодобрување на наметнувањето на туѓиот јазик хинду на својот народ како резултат на централистичката влада која ги надмина своите уставни овластувања, владите на Махараштра и Карнатака ги направија своите државни јазици задолжителни во образовните институции. Неодамна анти-хинду чувства беа изразени и во Мумбаи од Шив Сена и Махараштра Навнирман Сена. Владата на Индија се обидува да овие конфликти со разни кампањи, координирани од Централниот институт за идниски јазици во [[Мајсур]], огранок на Одделот за високо образование, од Бирото за јазик при Министерството за развој на човечки ресурси. ==== Писма ==== Различните индиски јазици имаат соодветни [[Писмо|писма]]. Јазикот маратски се пишува со писмото [[деванагари]]. Повеќето други јазици се пишуваат со писмо кое е специфично за нив, на пример бенгали со писмо бенгали, пунџаби со писмо гурмукши и шахмуки, орија со уткал липи, гујарати со гујарати итн. Урду, а понекогаш и кашмирски, сараки и синди се пишуваат со изведени верзии на персо-арапското писмо. Со овој еден исклучок, писмата на идниските јазици се со индиско потекло. (Видете ИСО 15919 во врска со романизацијата на Индиските јазици) == Наводи == {{наводи}} {{Јазици на Индија}} {{Јазици во Азија}} [[Категорија:Јазици во Индија| ]] [[Категорија:Демографија на Индија|Јазици]] 350therd3de7zv3acepy0qre88oxmmo 0 743667 5560762 4651905 2026-05-17T14:50:39Z ~2026-29666-54 133227 5560762 wikitext text/x-wiki {{внимание}} Модата во [[Франција]] била значаен индустриски и културен извозник уште во седумнаесеттиот век. Терминот " висoка мода (haute couture) " потекнува од Париз од 1860 година. Денес градот [[Париз]] заедно со [[Лондон]], [[Милано]] и [[Њуjорк]], се смета за еден од светските модни престолнини и претставува дом или седиште на најголемите модни куќи. ===Историја=== ===Седумнаесетти век=== Поврзаноста на [[Франција]] со [[модата]] ( францускi: la mode) датира од владеењето на [[Луис XIV]] , кога индустријата за луксузни добра во Франција потпадна под кралска контрола, а Францускиот Кралски суд веројатно стана [[диктатор]] на вкусот и стилот во [[Европа]]. Порастот на значењето на француската мода било поврзано со создавањето на францускиот печат во раните [[1970]] ти години ( главно се должи на Жан Доно Де Вис ) кој ја променил модната индустрија, рекламирајќи дизајни на широката јавност надвор од Францускиот суд и преку промовирање на идеите како што се модна "сезона" и промена на стилови. ===Убавата епоха=== [[Франција]] ја обнови својата доминантност во индустријата на високата мода (францускi: couture ili haute couture ) во 1860 - 1960 година со создавање на големи модни куќи, модни списанија ( списанието Вог било основано 1892 година ) и модни ревии. Првата современа модна куќа во [[Париз]] генерално ја земала во обѕир работата на [[АнглиЧанецот]] Чарлс Фредерик Ворт кој доминирал во индустријата од 1858 до 1895 година. Во доцниот деветнаесетти и раниот [[дваесетти век]], индустријата се проширила во Париски модни куќи- мода куќа на [[Жак Дусет]] ( основана во 1871 година), Жаоан Пакин (основана во 1891 година ; била првата жена која отворила своја модна куќа), Сестри Калот ( основана во 1895 година раководена од четири сестри), Пол Поарет (основана во 1903 година), Меделин Вајонет (основана во 1912 година), Шанел (основна од Коко Шанел, која првпат стана популарна во 1952 година), Елса Шапарели (основана во 1927 година) и Баленсиага ( основана од шпанецот Кристобал Баленсиага во 1937 година). ===Втора светска војна=== За време на окупацијата на [[Париз]] во втората светска војна многу модни куќи се затворие, вклучувајќи ги и оние на Вајонет и на Шанел. Во споредба со стилот на слободните парижанки, режимот на Виши промовирал модел на сопруга и мајка, крупна, атлетска млада жена, фигура која е во согласност со новите политички критериуми. Во меѓувреме, [[Германија]] поседувалa повеќе од половината од француското производство, вклучувајќи го и производството на високата мода. Високата француска мода се преместила во [[Берлин]] и [[Виена]] - градови кои немаат никаква знаачјна традиција во модата. Синдикалниот Дом на кројачите (Chambre Syndicale de la Couture) ја презл списокот на најважните клиенти од архивата. Евреите не биле вклучени ви модната индустрија. Поради тешките времиња, бројот на модели на ревиите бил ограничен на седумдесет и пет, вечерна облека не се користела, а за дневна облека се употребувале резервни матерјали кога тоа било можно и се правела во помал број. Од 1940 година наваму, не било препорачливо да се користат повеќе од 13 стапки (4 метри) ткаенина за палто и малку повеќе од 3 стапки (1 метар) ткаенина за блуза. Појасот не требало да биде широк повеќе од 1,5 инчи (4 сантиметри). Во периодот на војната, зазоу костимот станал популарен меѓу младите мажи. И покрај фактот што голем број на модни куќи се затвориле или се преместиле за време на војната, некои нови модни куќи останале отворени, вклучувајќи ги оние на Жак Фат, Меги Руф, [[Марсел Рошас]], [[Жан Лафори]], [[Нина Ричи]] и [[Меделин Врамон]]. Во текот на окупацијата, единствениот на~ин на кој жената можела да ја истакне својата екстравагандност и да додаде колоритност на бледата облека било со носењето на капа. Во тој период капите честопати биле правени од пар~иња ткаенини кои инаку биле фрлани, понекогаш биле премачкувани со муслин и во нив се ставало парчиња хартија и струготини од [[дрво]]. Меѓу најпознатите иновативни изработувачи на женски капи во тоа време биле Паулин Адам, [[Симон Нудет]], [[Рос Валоа]] и [[Ле Мониер]]. ===После војната=== После војната модата ја врати својата слава преку прочуениот "нов изглед " на Кристијан Диор во 1947 gодина. Колекцијата се состоела од фустани со тенок појас со достоинствен изглед на делот кај градите и широко здолниште , што било многу слично на стилот во Убавата епохa (Belle époque). Екстравадандната [[употреб]]а на матерјали за женствена елеганција на дизајните привлекоа големо внимание кај клиентите од пост воениот период. Други поважни модни куќи од овој период се Пјер Балман и Уберт Де живанши (отворени во 1952 година). Во 1945 година било основано модното списание Ел (Elle) Во 1952 година Коко Шанел се врати во Париз. Во 1960-тите години "високата мода" била критикувана од младата култура во [[Франција]] (вклучувајќи ги и је-је) и во [[Лондон]] за лежерниот стил. Во 1966 година дизајнерот [[Ив Сент Лорен]] ги прекрши воспоставените норми во високата мода со промоција на линијата за конфекциска облека (prêt-à-porter) и ја прошири француската мода со масовно производство и маркетинг ( на членовите на Синдикалниот дом им било забрането да користат машини за шиење). Понатамошни иновации биле направено од [[Пако Рабен]] и Пјер Карден. После 1968 година во Франција младата култура продолжи да се оддалечува од општествено -политичките мисли и од индустријата за луксузна облека, претпочитајќи го "хипи" изгледот ( француски: baba cool). Големо внимание било посветено на маркетингот и на производството, при што биле создадени нови трендови од страна на [[Соња Рејкел]], [[Тјери Миглер]], [[Клод Монтан]]а, [[Жан Пол Голтиер]] и Кристијан Лакроа во 1970 и 1980-тите години. Во 1990-тите години, француските модни куќи создадоа големи компании под водство на луксузните мултинационални гиганти како што е ЛВМХ. Уште од 1960 тите години [[Лондон]],[[Њуjорк]], [[Милано]] и [[Токио]] станале конкуренција на францускара модна индустрија. И покрај тоа, многу странски дизајнери сè уште сакаат да направат кариера во [[Франција]] - Карл Лагерфилд (Германец) за Шанел, Џон Галијано (Британец) за Диор, Паоло Мелим Андерсон (Швеѓанец) за [[Клое]], [[Пилати]] (Италијанец) за [[Ив Сент Лорен]], Марк Јакобс (Американец) за Луис Витон, Кензо Такада (Јапонец) и Александар Мек Квин (Англичанец) за Живанши (до 2001 година). ===Правен статус=== [[Податотека:Supermodel Elza Matiz at Paris Fashion Week.jpg|мини|Супермоделот Елза Матиз на Модна недела во Париз]] Изразот висока мода (haute couture) во [[Франција]] е име кое е заштитено со закон и кое гарантира одредени стаднарди за квалитет. Француската мода е регулирана од владино индустриско тело - ‘Француски Сојуз на шивачки занает, конфекциска облека и модни творци’ (Fédération française de la couture, du prêt-à-porter des couturiers et des créatures de mode), создадено во 1973 година, кое се состои од ‘Синдикален Дом за машка мода’, (Chambre Syndicale de la mode masculine) ‘Синдикален Дом за конфекциска облека и модни творци’ (Chambre syndicale du prêt-à-porter des couturiers et des créatures de mode) и ‘Синдикален Дом за висока moda‘ (Chambre syndicale de la haute couture) koj бил создаден во [[1868]] година. Сојузот исто така има училиште за мода ‘Училиште на Синдикален Дом за париска мода (École de la chambre syndicale de la couture parisienne), (создадено во 1928 година). ===Модна недела=== Главен дел: Модна недела во [[Париз]] [[Податотека:Fashion photography in Paris, 2 July 2017.jpg|мини|Фотографија на мода во Парис, 2 Јули 2017]] Модната недела во [[Париз]] се одржува двапати годишно, после модната недела во [[Лондон]] и пред модната недела во [[Милано]]. Датумите ги одредува Француската Федерација за мода. Моментално, модната недела се одржува во Лувр. ===Париз=== Уште од седумнаесеттиот век местото на модните куќи тредиционално било во областа околу улицата "Сент Оноре". Во 1980-тите години Авенијата "Монтањ" до одреден степен го презела водството на улицата " Сент Оноре" во делот на високата мода и модните додатоци. Во други области, како на пример "Ле Мар" кој е традиционален Еврејски кварт била сместена индустријата за облека. [[Категорија:Француска мода| ]] kg8vhfko46q16l2ylxwqxfd1t3ftzy6 0 744917 5560933 5529926 2026-05-18T00:08:41Z Ollin Masa 133247 5560933 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Howard Zinn.jpg|thumb|right|Хауард Зин (2004)]] '''Хауард Зин''' ({{роден на|24|август|1922}} – {{починал на|27|јануари|2010}}) бил американски историчар, драматург и активист. Автор на над дваесет книги, од кои најпозната е „[[Народна историја на САД]]“. Себеси некогаш се опишувал како [[Демократски социјализам|демократски социјалист]], а некогаш како [[Анархизам|анархист]]. Хауард Зин е роден во сиромашно семејство на еврејски имигранти во Бруклин. Израснал во дом без списанија и книги, а горел од желба за читање. Собирајќи купони од „Њујорк пост“, го добива комплетот книги од [[Чарлс Дикенс]]. На 16 години се вработува во [[бродоградилиште]]. Таму станува синдикален организатор и чита левичарска литература. Во текот на [[Втората светска војна]], се пријавува како доброволец во американската авијација. Учествува во бомбардирањата на цели во [[Берлин]], [[Чехословачка]] и [[Унгарија]]. Неговиот подоцнежен [[пацифизам]] делумно се темели врз неговите искуства во текот на војната. Неговата ескадрила е првата која употребила [[напалм]] во април [[1945]] г. „Го бомбардиравме малото француско село [[Роајан]], покрај кое имаше 2.000 германски војници кои чекаа да се предадат. Едноставно ги испрживме. Меѓутоа, од таа височина не можеш да го видиш и да го слушнеш тоа“. По враќањето од војната продолжува да се школува. Дипломира [[историја]] на Њујоршкиот универзитет и го продолжува образованието на Колумбија, каде докторира историја и политички науки. Во [[1956]] г. добива работа како предавач на Спелман колеџот, женски колеџ за црни студентки во [[Атланта]], [[Џорџија]], каде е единствениот бел професор. Бил еден од ретките професори кои им се придружиле на студентките во [[движење за граѓански права|движењето за граѓански права]]. Во [[1963]] го бркаат од Спелман колеџот, по што во [[1964]] година се вработува во Бостонскиот универзитет, каде останува како професор до [[1988]] година, кога се пензионира. Покрај во движењето за граѓански права, Зин зема активно учество и во антивоеното движење против [[Виетнамската војна]]. Северновиетнамските власти го одредуваат како еден од тројцата посредници кои ќе ги вратат тројцата заробени американски пилоти. Тогаш во [[Ханој]] [[1968]] г. за првпат бил, како што самиот вели, од другата страна на бомбата. Тоа искуство само го зацврстува неговиот антивоен активизам. == Надворешни врски == * [http://www.marxists.org/makedonski/zin/index.htm Македонска архива на Хауард Зин] * [http://howardzinn.org/ Страница посветена на Хауард Зин] * [http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=21101045526&id=13&prilog=0&setIzdanie=21898 Билјана Ванковска „Гласот на безгласните: почивај во мир, Хауард Зин!“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Нова Македонија“ {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зин, Хауард}} [[Категорија:Американски историчари]] [[Категорија:Демократски социјалисти]] [[Категорија:Анархисти]] [[Категорија:Евреи]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Колумбија“]] 8amy2va9evzickofs4z6oh2btss0o7x 0 889734 5561111 5560597 2026-05-18T11:13:23Z Тиверополник 1815 5561111 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = Хурем Султана | image = Khourrem.jpg | caption = | succession = [[Хасеки султан]]а на [[Османлиската Империја]]<br />{{small|(Главна сопруга)}} | reign = мај 1534 – 15 април 1558 | predecessor = ''Позицијата е воспоставена'' | successor = [[Нурбану Султан]] | birth_date = {{circa|1505/1507}} | birth_name = ''Александра'' или ''Анастасија Лисовска'' | birth_place = [[Рохатин]], [[Рутенија]], [[Круна на Кралството Полска|Кралство Полска]] (денешна [[Украина]]) | death_date = 15 април 1558 (возр. 50–53) | death_place = [[Топкапи-сарај]], [[Константинопол]], [[Османлиска Империја]] (денешен [[Истанбул]], [[Турција]]) | burial_place = [[Сулејманова џамија]], Истанбул | full name = {{langx|tr|Hürrem Sultan}} <br> {{langx|ota|خرم سلطان}} | spouse = {{marriage|[[Сулејман Величествениот|Сулејман I]]|May 1534}}<ref name="Peirce 2017">{{Harvnb|Peirce|2017|pages=114}}</ref> | issue = {{plainlist| * [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Мехмед]] * [[Михримах султан|Михримах]] * [[Селим II]] * [[Шехзаде Абдула (син на Сулејман I)|Абдула]] * [[Шехзаде Бајазит (син на Сулејман I)|Бајазид]] * [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Џихангир]] }} | father = | mother = | signature = Seal of Hürrem Sultan.svg | signature_type = [[Печат]] | religion = [[Сунитски ислам]] (конверзија)<br/>[[Православно христијанство]] (по раѓање) | dynasty = [[Отоманска династија|Отоманска]] (преку бракот) }} '''Хасеки Хурем Султана''' ({{langx|ota|خرم سلطان}}, родена во [[1506]] - починала на {{починал на|17|април|1558}} во [[Топкапи-сарај]], {{починал во|Цариград}}), позната како '''Александра Лисовска''' или '''Рокселана''', била сопруга на османлискиот султан [[Сулејман I]] и мајка на османлискиот султан [[Селим II]]<ref>[https://web.archive.org/web/20060615093437/http://www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey4.htm The Imperial House of Osman] GENEALOGY</ref>. == Рани години == Александра Лисовска е родена во периодот од 1500 до 1506 година. Според податоци од [[17 век]] нејзиниот татко бил украински православен свештеник. Таа е родена во градот Рохатин во тогашното Полско Кралство, а денеска во Украина. Во текот на 1520-тите години таа била заробена од страна на Кримските Татари и одведена во кримскиот град Кафа, за да по некое време биде однесена во Цариград односно во харемот на [[Сулејман I]]. [[Паргали Ибрахим-паша]] (1493-1536) му ја понудил Рокселана на својот пријател од детството султанот Сулејман. Таа влегла во харемот кој броел околу 300 девојки. Во историографијата таа е опишана со црвена коса, многу интелигентна и весела. За неа венецијанците кажувале дека била доста млада но не и убава. == Во харемот како омилена== Таа бргу по пристигањето во [[Османлиски харем|харемот]] на палaтата [[Топкапи-сарај]] го привлекла вниманието на нејзиниот господар, како и завидливоста на најзините противници. Постојат многу легенди за тоа како Рокселана го привлекла вниманието. Една од нив раскажува дека во денот кога на султанот му претставиле многу поубави и поскапи од неа робинки, таа се судрила намерно со една танчерка, започнала да се смее и да пее некоја песна. Затоа евнуците чекале знак од султанот - дали да ја подготват одајата за девојката или во спротивно да биде обесена. Султанот сепак бил заинтригиран и зачуден од необично однесување уште истата вечер Рокселана добила подарок марамче, знак дека господарот ќе ја очекува во неговата соба. Подоцна Рокселана го замолила на султанот да ја посетува библиотеката. Султанот бил шокиран но и разрешил. Кога по некое време тој се вратил од поход, Рокселана веќе владеела со неколку јазици. Еден ден, омилената на султан Сулејман, [[Махидевран султан]] (уште позната како Ѓулбахар), ја натепала Рокселана речиси до смрт. Вознемирен поради оваа немила случка, султанот ја протерал Махидевран и нејзиниот син, наследникот на престолот, [[Шехзаде Мустафа]] во градот [[Маниса]] кој обично бил управен град на престолонаследникот. По ова Рокселана станала омилена на султанот, односно ''хасеки''. Години подоцна, по голем број нејзини интриги во палатата, Султан Сулејман наредил да го убијат [[Шехзаде Мустафа]], плашејќи се од бунт, со ова Махидевран султан го изгубила местото во харемот и се преселила во [[Бурса]], препуштајќи и го на Хурем централното место. [[File:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|thumb|left|Хурем Султана и Султан Сулејман. Легендарната љубов меѓу двајцата инспирирала голем број Елропски уметници да создаваат дела, како оваа слика на Германецот [[Антон Хикел]] (1780)]] По доаѓањето во харемот, Рокселана како и сите харемски робинки започнале да добиваат лекции за турскиот јазик и исламот. Таа учела да пишува и многу бргу започнала со составување на љубовни писма, со шиење и плетење, пеење, танцување. Убавите робинки кои имале шанса да станат султански конкубини биле учени и на еротски вештини. Од сите нив, дваесет биле одредувани како султански собарки кои имале обврска да го облекуваат на султанот, да го бањат и да го снабдуваат со јадење. Тие од овде можеле да станат и негови миленици или икбал. Во случај да останат трудни или да родат деца од својот господар, тие биле прогласувани за конкубини. На Рокселана не и било тешко да го привлече вниманието на Сулејман. Нејзината харизма го привлекувала секој во харемот, поради кое го добила името Хурем кое во превод значи ''насмеана''. Таа бргу по пристигањето во [[Османлиски харем|харемот]] во палaтата [[Топкапи-сарај]] станала султанов сопатник во креветот. Бидејќи не служила само за сексуално задоволување и како мајка на можните машки наследници, таа се покажала и како добар оратор и искрен пријател. Сулејман бил воодушевен од подарокот на [[Ибрахим Паргали-паша]]. Со Рокселана можел да пишува песни или да води политички дискусии. Рокселана со ова била во можност да му даде добри совети и имала разбирање за неговиот страв кој единствено на неа можел да ги кажува. Сулејман со доаѓањето на Рокселана ја запоставил [[Махидевран султан]] (уште позната како Ѓулбахар, во превод ''пролетно цвеќе'') со која имал четири деца и само едно останало живо и тоа [[Шехзаде Мустафа]]. Во [[1522]] година Рокселана го родила принцот [[Шехзаде Мехмед]]. Така започнале и првите конфликти со останатите сопруги на Сулејман околу идниот престолонаследник. Претходно во времето на [[Мехмед II]] главно поради спречување на граѓанска војна издал закон според кој новиот султан можел да ги убие неговите браќа или полубраќа за ред во империјата. Во [[1523]] година Рокселана повторно родила син кој имал проблем со нозете па не можел да претендра за престолот. Во 1526 година се родило третото нивно дете [[Михримах султан]], која подоцна била омажена за [[Рустем-паша]], големиот везир од албанско или српско потекло. Во тоа време Рокселана играла сè поголема улога во животот на султанот. Сулејман и покрај првенецот син Мустафа, повеќе ја сакал Рокселана. Тој го занемарил и својот пријател Ибрахим-паша, кој во 1523 година го поставил за голем везир за [[Румелија]] и кој подоцна бил оженет со неговата сестра [[Хатиџе султан]]. Во 1526 година Сулејман го поставил за главен заповедник на својата војска во походот против Унгарија. == Во харемот како сопруга== Од тој момент Рокселана станала една од најсилните жени во харемот. Таа настојувала да ги исполни сите желби на Сулејман. Тој бил спремен да се ожени со неа и да ја прогласи за султанија, нешто што никогаш претходно не се било случило од настанувањето на империјата. Така свадбата се случила во 1530 година. Според англичанинот Сер Џорџ Јанг: {{quote|Оваа недела во градот се случи еден сосема извонреден настан кој досега не се случил во животот на султаните. Големиот господар Сулејман на една робинка од Русија, некоја Рокселана ја направил царица и имаше голема слава. Церемонијата се одржи во дворецот и веселбата ги надмина сите досегашни од истиот ранг. Големите улици беа осветлени и имаше многу музика, а гоздбата беше за сите луѓе. Куќите беа украсени со цвеќиња а насекаде беа поставени лулки каде луѓето седеа и уживаа на своето големо задоволство. Во стариот хиподром беше подигната голема трибина чии места за царицата и нејзините дами беа заградени со златна ограда. Овде царицата и нејзините дами присуствуваа на еден раскошен турнир на кој учествуваа христијански и муслимански јавачи, а имаше и големи акробации и маѓионичари и една претстава на диви ѕверови и жирафа чиј врат скоро го достигнуваше само небото... Луѓето многу зборуваат за свадбата и никој не може да каже што всушност претставува таа }} Венецијанскиот амбасадор во Коинстантинопол запишал: {{quote|Тој (Сулејман) толку многу ја обожава и толку многу е одан што сите негови оданици се чудат и зборуваат како таа него го маѓепсала. Тие ја нарекуваат зијади или вештерка. Поради ова таа и нејзините деца се многу омразени во дворот и во војската, но никој не смее ништо да каже против нив бидејќи тој ја сака. Јас лично сум слушнал само лошо за неа и нејзините деца, додека за првородениот (Мустафа) и неговата мајка (Махидевран) се зборува само добро}} Рокселана не успеала да ја придобие љубовта на народот и покрај тоа што изградила пет џамии, една медреса, една јавна кујна за сиромашни и една болница. Во 1531 година се родил Селим кој најмногу личел на својата мајка, а по една година и убавиот Бајазит. == Влијание == Рокселана исто така има големо влијание во владеењето со државата, особено во [[меѓународната политика]] и [[дипломатијата]]. Во тоа време се негувале особено мирни односи со [[Полска]], кои довеле до создавање на ''Полско-Османлиски Сојуз''. Влијанието на Рокселана кај Сулејман пораснало многу со текот на годините. Сулејман поради своите походи (13 на број) бил надвор од својата палата, па заљубениот брачен пар своите контакти ги одржувал преку љубовни писма. Во едно од нив таа му напишала: {{quote|Мој султане, колку бескрајна е болката од разделбата. Спаси ме мене, несреќната, и не ги баби своите прекрасни писма. Нека душата ми добие барем капка радост од твоите посланија. Додека те нема твојот слуга и син Мехмед и твојата робинка и ќерка Михримах плачат тагувајќи за тебе. Нивните солзи ќе ме полудат.}} Сулејман пак во едно писмо и напишал: {{quote|Моја драга божице, моја чудна убавино. господарка на моето срце, сопатница на моите желби, моја единствена, ти си ми помила од сите убавици на светот.}} Кога еден од најголемите пријатели на Сулејман од детството, Паргали Ибрахим-паша започнал да добива огромна моќ во дворот, преку големи интриги Рокселана успеала да го убеди на Сулејман да го погуби во 1536 година. Паргали еднаш во едно писмо напишал {{quote|Да, вистина е дека владеам со ова големо царство... Кога и да посакам можам од еден коњаник да направам паша. Што и да посакам на некому да ќе се додели, а ако не сум согласен тоа ќе му се одземе. Одлуката за војна и мир, употребата на паричните средства - сè е во мои раце. Самиот султан не е подобро обучен од мене. Своето полномоштво ми го дава мене... }} Се смета дека Паргали бил погубен поради големото влијание во империјата. Сулејман започнал да се плаши и за неговиот престол па поради ова бил погубен. По смртта на Ибрахим-паша, на Сулејман како доверлив човек му останала само Рокселана. Во 1541 година брачниот пар започнал да живее заедно. Во еден пожар бил уништен поголемиот дел од [[Ески-сарај]] односно харемската палата. Рокселана го наговорила на Сулејман да не ја обнови таа палата туку нејзината одаја да ја изгради во негова близина на што Сулејман одговорил позитивно. Во тоа време Сулејман се разболел од [[костобол]], а за неговата нега се грижела единствено Роскелана. Во 1543 година починал Шехзаде Мехмед, најстариот син на брачниот пар, кој во меѓувреме станал доволно популарен кај народот и во војската за да го наследи престолот. Тој починал на 21 година, а зад себе ја оставил својата двегодишна ќерка. По смртта на Мехмед, кај Рокселана избувнал стариот страв дека Мустафа може да ги погуби нејзините синови доколку еден ден според традицијата стане султан. Со сопругот на нејзината прва ќерка Михримах, Рустем-паша, кој во 1544 година бил голем везир започнала да ја задушува потенцијалната опасност за нејзините синови. Колку од ова е точно денеска не е познато, но се знае дека во 1553 година Мустафа бил убиен поради организирање на бунт против султанот. Заедно со Мустафа бил убиен и неговиот 11-годишен син. Убиствата на Ибрахим-паша и Мустафа според многумина се сметало дека се дело на Рокселана, и покрај тоа што нема никакви докази. Во 1553 година починал Џихангир кој не можел да го преболи убиството на својот полубрат. Така на Рокселана и останале уште Михримах, 22 годишниот пијаница Селим и 21 годишниот амбициозен Бајазит кој според својот карактер личел на својот татко. Во последните години од својот живот Рокселана постојано се обидувала да го смири соперништвото меѓу нејзините два сина. Бидејќи починала во 1558 година, таа не доживеала да го види конфликтот меѓу Бајазит и нејзиниот сопруг Сулејман против кој бил организиран бунт. Побуната не успеала и Бајазит заедно со своите четири синови биле погубени. Единствено дете кое никогаш не го разочарало султанот била неговата ќерка Михримах. По смртта на Сулејман во животот на Сулејман не се нашла друга жена. Тој наредил да биде погребен до неа, во [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[Истанбул]]. [[Податотека:Mausoleum of Roxelana 02.jpg|thumb|200px|Турбето на Хурем Султан во Сулејмановата џамија во Истанбул]] == Во културата== Хасеки Хурем Султана, или Рокселана, како што е почесто ословувана во [[Европа]], е широко позната, како во модерна [[Турција]], така и на [[Западот]], поради тоа што е предмет и инспирација на многу [[уметнички]] дела. Сликите, музичките композиции (вклужувајќи ја [[Симфонијата бр.63]] на [[Јозеф Хајдн]]), опера, балет, драми и неколку романи се дела на првенствено [[украински]] уметници, но има и такви од [[Англија]], [[Франција]], [[Германија]] и други европски земји. Во [[2007]], мулсиманите од [[Мариупол]], приморски украински град, дури отвораат и џамија во нејзина чест.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.risu.org.ua/eng/news/article;18370/ |title=Religious Information Service of Ukraine |accessdate=2012-01-12 |archive-date=2012-12-22 |archive-url=https://archive.today/20121222210031/http://www.risu.org.ua/eng/news/article;18370/ |url-status=dead }}</ref> == Покровителство == Рокселана изградила голем број на градби и бил покровител на голем број на настани. Таа изградила касарни за јаничарите и им ги зголемила платите. Таа исто така наредила во европскиот квартал на градот да се изгради нови магазини за вино, по кое парите во султанската каса дополнително се зголемиле. По ова следувало реконструкција на бреговите од Галата. По овие работи, Рокселана имала доволно пари за да започне со изградба на џамии, минариња, медреси и бесплатни кујни. == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|Roxelana}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Валиде султан]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Отомански Украинци]] [[Категорија:Отомански Полјаци]] [[Категорија:Сопруги на Сулејман I]] 168eq8w64cjua95el5atzkn10z5hc4w 0 985727 5561116 5532309 2026-05-18T11:27:16Z Тиверополник 1815 5561116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = Паргали · {{H:title|'Европеецот'|Френк|dotted=no}} · Макбул · {{H:title|'Погубениот'|Мактул|dotted=no}} · Дамат | name = Ибрахим | honorific-suffix = [[Паша]] | image = File:Pargalı Ibrahim Pasha (166346097).jpg | caption = Графика на Ибрахим-паша | office1 = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | term_start1 = 27 јуни 1523 | term_end1 = 14 март 1536 | monarch1 = [[Сулејман I]] | predecessor1 = [[Пири Мехмед-паша]] | successor1 = [[Ајас Мехмед-паша]] | office2 = [[Отомански управител на Египет]] | term_start2 = 1525 | term_end2 = 1525 | monarch2 = [[Сулејман I]] | predecessor2 = [[Ѓузелце Касим-паша]] | successor2 = [[Ѓузелце Касим-паша]] | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | monarch3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | term_start4 = | term_end4 = | monarch4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = 1493 | birth_place = [[Парга]], [[Венецијанска Република]] | death_date = 15 март 1536 | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | nationality = [[Отоманско Царство|Отоман]] | blank1 = | data1 = | party = | spouse = Султанија Хатиџе | relations = | children = Ханим Султан<br />Фулане Султан | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]], претходно [[православие]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Паргали Ибрахим-паша''' ({{langx|tr|Pargalı İbrahim Paşa}}; исто така „Ибрахим-паша од Парга“; 1493 — {{починат|15|март|1536}}) познат и како '''Френк Ибрахим-паша''' („Европеецот“), '''Макбул Ибрахим-паша''' („Омилениот“), кое подоцна било променето во '''Мактул Ибрахим-паша''' („Погубениот“) по неговото погубување во [[Топкапи-сарај]] — првиот [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]] на [[Отоманското Царство]] назначен од султанот [[Сулејман Величествениот]]. Ибрахим, роден како христијанин, бил заробен во неговата младост. Тој и Сулејман станале блиски пријатели како деца. Во 1523 година, Сулејман го назначил Ибрахим како Голем везир, заменувајќи го [[Пири Мехмед-паша]], кој бил назначен во 1518 година од таткото на Сулејман, претходниот султан [[Селим I]]. Ибрахим останал во служба наредните 13 години. Се здобил со моќ и влијание како малкумина од другите големи везири на Царството, но во 1536 година бил погубен по наредна на Сулејман и неговиот имот бил конфискуван од државата. == Животопис == Ибрахим се родил во семејство на [[Јужни Словени|словенски]] православни христијани во [[Парга]], [[Епир (регион)|Епир]], [[Грција]], тогаш дел од [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]].<ref>Margaret Rich Greer, Walter Mignolo, Maureen Quilligan. [http://books.google.com/books?id=T4_rFZLGF1IC&pg=PA41&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgU#v=snippet&q=%22Ibrahim%20Pasha%2C%20his%20intimate%20and%20grand%20vezir%2C%20a%20Greek%20from%20Parga%20in%20Epirus%22&f=false ''Rereading the Black Legend: the discourses of religious and racial difference in the Renaissance empires.''], University of Chicago Press, 2007. ISBN 978-0-226-30722-0, p. 41: "Ibrahim Pasha, his intimate and grand vezir, a Greek from Parga in Epirus"</ref><ref>Willem Frederik Bakker.[http://books.google.com/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA312&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=sCVdTIaoA8_-sQb1gNG4Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDoQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ibrahim%20was%20the%20son%20of%20a%20Greek%20fisherman%20from%20the%20Epirot%20town%20of%20Parga%22&f=false ''Studia Byzantina et Neohellenica Neerlandica.''] BRILL, 1972. ISBN 978-90-04-03552-2 ,p. 312</ref><ref>Roger Bigelow Merriman.[http://books.google.com/books?id=U09VIUxJkHwC&pg=PA76&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=cyVdTMOzCpvgsAaogJ2NCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CD0Q6AEwAjgK#v=onepage&q=%22He%20was%20by%20birth%20a%20Christian%20Greek%2C%20the%20son%20of%20a%20sailor%20from%20the%20town%20of%20Parga%20on%20the%20Ionian%20Sea.%22&f=false ''Suleiman the Magnificent 1520-1566.''] READ BOOKS, 2008. ISBN 978-1-4437-3145-4, p. 76</ref><ref name="Andrews">Walter G. Andrews, Najaat Black, Mehmet Kalpaklı.[http://books.google.com/books?id=88nBOTl1BTcC&pg=PA230&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&hl=el&ei=uCRdTLTeGYWlsAaw-OHuBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CF8Q6AEwCA#v=onepage&q=%22Born%20a%20Greek%20near%20Parga%22&f=false ''Ottoman lyric poetry: an anthology.''] University of Washington Press, 2006. ISBN 978-0-295-98595-4, p. 230.</ref><ref>Machiel Kiel. [http://books.google.com/books?ei=FYZdTOnJG4KpsQap99m2Bw&ct=result&hl=el&id=suvVAAAAMAAJ&dq=Parga%2Bibrahim+Pasha%2Bgreek&q=%22Ibrahim+Pasha+%28son+of+a+Greek+fisherman+of+Parga%29%22#search_anchorStudies on the Ottoman architecture of the Balkans]. Variorum, 1990. ISBN 9780860782766, p. 416.</ref><ref name="Ostle2008">{{Наведена книга|last=Ostle|first=Robin|title=Sensibilities of the Islamic Mediterranean: self-expression in a Muslim culture from post-classical times to the present day|url=http://books.google.com/books?id=t_khAQAAIAAJ|accessdate=11 December 2011|date=2008-10-14|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-650-7|page=75}}</ref> Бил син на морнар во Парга и како дете бил земен од пирати и продаден како роб на палатата во Маниса во западна [[Анадолија]], каде биле образувани отоманските принцови. Таму се спријател со принцот [[Сулејман I|Сулејман]], кој бил на иста возраст. Ибрахим го добил своето [[Ендерун|образование во отоманскиот двор]] и станал полиглот и полимат. По стапувањето на Сулејман на отоманскиот престол во 1520 година добил различни функции, а првата била соколар на Султанот. Ибрахим ги докажал своите вештини во бројни дипломатски средби и воени борби и набрзо бил унапредуван толку брзо поради што го молел Сулејман да не го унапредува толку брзо од страв поради љубомора и непријателство од другите [[везир]]и, кои ги очекувале некои од тие титули за нив. Задоволен од прикажаната скромност на Ибрахим, Сулејман наводно се заколнал дека никогаш нема да биде осуден на смрт во текот на неговото владеење. Откако бил назначен за [[Голем везир на Отоманското Царство|голем везир]], Ибрахим-паша продолжил да добива други дополнителни задачи и титули од султанот (како титулата „сераскер“) и неговата моќ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] станала апсолутна скоро како и на неговиот господар. Откако неговиот соперник [[Хаин Ахмед-паша]], управител на Египет, објавил независност од Отоманското Царство и бил погубен во 1524 година, Ибрахим-паша патувал до Египет во 1525 година и го реформирал граѓанскиот и воено-административниот систем на Египет. Издал декрет, ''Kanunname'', со кој го објавил системот.<ref name="Raymond2001-191">{{Наведена книга|last=Raymond|first=André|others=Translated by Willard Wood|title=Cairo: City of History|url=http://books.google.com/books?id=W8CVAAAACAAJ|edition=Harvard|year=2001|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo, Egypt; New York|isbn=978-977-424-660-9|page=191}}</ref><ref name="HoltGray1975">{{Наведено списание |last1=Holt|first1=P. M.|last2=Gray|first2=Richard|editor1-last=Fage|editor1-first=J.D.|editor2-last=Oliver|editor2-first=Roland|title= Egypt, the Funj and Darfur|journal=The Cambridge History of Africa|location=London, New York, Melbourne|publisher=Cambridge University Press|volume=IV|year=1975|pages=14–57|doi=10.1017/CHOL9780521204132.003}}</ref> Иако се оженил со сестрата на Сулејман, Султанија Хатиџе, и со тоа младоженец (''дамат'') на [[Отоманска династија|Отоманската династија]], оваа титула не е често користена од историчарите, веројатно со цел да не се помеша со други големи везири со исти имиња ([[Дамат Ибрахим-паша]] и [[Невшехирли Дамат Ибрахим-паша]]). Обично е нарекуван како „Паргали Ибрахим-паша“ или „Френк (''Европеецот'') Ибрахим-паша“ поради неговите вкусови и однесување. Сепак, и други име му било дадено, како „Макбул Мактул“ (''омилен и убиен'') Ибрахим-паша. [[Податотека:Turkish and Islamic Arts Museum 01.jpg|мини|десно|250п|[[Турски и исламски музеј на уметноста|Палата Ибрахим-паша]] во Султанахмет, [[Фатих]], денес Турски и исламски музеј на уметноста.]] Неговата палата, која се наоѓа на западната страна на [[Цариградски хиподром|хиподромот]] во [[Истанбул]], била претворена во [[Турски и исламски музеј на уметноста]]. [[Податотека:Draft of the 1536 Treaty negotiated between Jean de La Forest and Ibrahim Pacha expanding to the whole Ottoman Empire the privileges received in Egypt from the Mamluks before 1518.jpg|мини|250п|Нацрт од договорот од 1536 година помеѓу францускиот амбасадор Жан де ла Форе и Ибрахим-паша, неколку дена пред неговото погубување, проширувајќи ги на целото [[Отоманско Царство]] привилегиите добиени од [[Кралство Франција|Франција]] во Египет од Мамелуците пред 1518 година.]] Дипломатски, работата на Ибрахим со западниот христијански свет била целосен успех. Претставувајќи се како „вистинската моќ зад Отоманското Царство“, Ибрахим користел различни тактики за преговарање со предводниците на католичките сили. [[Венецијанска Република|Венецијанските]] дипломати дури и го нарекувале како „Ибрахим Величествениот“, варијанта од прекарот на Сулејман. Во 1533 година го убедил [[Карло V (Свето римско царство)|Карло V]] да ја предаде [[Отоманска Унгарија|Унгарија]] како отоманска вазалска држава. Во 1535 година го завршил монументалниот договор со [[Франсоа I]] кој ѝ дал трговски права на Франција во Отоманското Царство во замена за заедничка акција против [[Хабсбуршка династија|Хабсбурзите]]. Овој договор ќе ги означи почетокот на заедничките [[Османлиско-француски сојуз|француско-османлиски поморски маневри]], вклучувајќи ги сместувањето на отоманската флота во [[јужна Франција]] (во [[Тулон]]) во текот на зимата 1543–1544. Вешт командант во [[Османлиска војска|војската на Сулејман]], на крајот влегол во судир поради непретпазливот во текот на војната против династијата [[Сефевиди]] во текот на [[Отоманско-персиска војна (1532–1555)|Отоманско-персиската војна]], кога си доделил титула која го вклучувала зборот „султан“ (прифаќањето на титулата „сераскер султан“ било гледано како грев од Сулејман).<ref name=kinross230>Kinross, 230.</ref> Друг конфликт настанал кога Ибрахим и неговиот поранешен ментор, Искендер Челеби, во повеќе наврати се спротивставиле со воедното водство во текот на војната. Овие инциденти започнале низа настани, кои резултирале во негово погубување во 1536 година, тринаесет години по неговото поставување како голем везир. (Искендер Челеби бил исто така погубен една година порано во 1535 г.) Било наведено и од бројни извори дека Ибрахим-паша бил жртва на интригите на [[Рокселана]] (жената на султанот) и влијанието на суверенот, особено во поглед на поддршката на Ибрахим на [[Шехзаде Мустафа]], првиот син на Сулејман и наследник на престолот. Шехзаде Мустафа бил обвинет за предавство и задавен до смрт по наредба на неговиот татко на 6 октомври 1553 година, преку низа завери пуштени од Рокселана (која сакала еден од нејзините синови да стане следен султан, наместо Мустафа, кој бил син на [[Махидевран Султан]]). Иако Ибрахим-паша долго бил преобратен во ислам, одржувал некои врски со неговите христијански корени, носејќи ги дури и неговите христијански родители да живеат со него во османлиската престолнина.<ref name=Andrews/> Бидејќи Сулејман се заколнал дека нема да го одземе животот на Ибрахим во текот на неговот владеење, добил фатва од локален верски водач, која му овозможувала да ја повлече заклетвата со изградба на џамија во [[Цариград]]. Сулејман подоцна жалел за погубувањето на Ибрахим и тоа е забележливо во неговите песни, во кои дури и по 20 години, истакнува теми за пријателство и доверба помеѓу пријатели и често има имиња слични на Ибрахим-паша. == Медиуми == * Во позната турска телевизиска серија ''[[Величествениот султан (ТВ серија)|Величествениот султан]]'', Паргали Ибрахим-паша е одигран од глумецот Окан Јалабик. == Поврзано == * [[Турски и исламски музеј на уметноста]], порано Палата Паргали Ибрахим-паша * [[Список на Големи везири на Отоманското Царство]] == Наводи == {{наводи|2}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир на Отоманското Царство]]|before=[[Пири Мехмед-паша]]|after=[[Ајас Мехмед-паша]]|years=27 јуни 1523 — 14 март 1536}} {{succession box|title=[[Отомански управител на Египет]]|before=[[Ѓузелце Касим-паша]]|after=[[Ѓузелце Касим-паша]]|years=1525}} {{s-end}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ибрахим, Паргали}} [[Категорија:Родени во 1494 година]] [[Категорија:Починати во 1536 година]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Грци од 16 век]] [[Категорија:Отомански Грци]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Отомански управители на Египет]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Родени во 1495 година]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] fhujael9k4zc41n3rgldpvm7avmiam2 0 1050525 5560991 5272029 2026-05-18T08:18:36Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560991 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Гороцвет |image = Adonis_vernalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-152.jpg |image_caption = [[Пролетен гороцвет]] (''Adonis vernalis'') |display_parents = 2 |taxon = Гороцвет |authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = [[#Некои видови|Во текстот]] }} '''Гороцвет''' ([[науч.]] ''Adonis'') — [[род (биологија)|род]] од 20-30 [[вид (биологија)|вида]] на [[цветни растенија]] од фамилијата [[Лутичиња]] (''Ranunculaceae''), автохтони на [[Европа]] и [[Азија]]. Растат до 10-40 см во височина, со ситни перести [[лист (ботаника)|листови]]. [[Цвет]]овите им се црвени, жолти или портокалови со по 5-30 [[венче|ливчиња]]. == Некои видови == *''[[Adonis aestivalis]]'' - летен гороцвет *''[[Adonis aleppica]]'' *''[[Adonis amurensis]]'' - амурски гороцвет *''[[Adonis annua]]'' (син. ''A. autumnalis'') - есенски гороцвет *''[[Adonis bobroviana]]'' *''[[Adonis chrysocyathus]]'' *''[[Adonis coerulea]]'' *''[[Adonis cyllenea]]'' *''[[Adonis davidii]]'' *''[[Adonis dentata]]'' *''[[Adonis distorta]]'' *''[[Adonis flammea]]'' *''[[Adonis microcarpa]]'' *''[[Adonis nepalensis]]'' *''[[Adonis palaestina]]'' *''[[Adonis pyrenaica]]'' - пиринејски гороцвет, со густи лисја и златножолти цветови на почетокот на летото. *''[[Adonis ramosa]]'' *''[[Adonis sibirica]]'' *''[[Adonis sutchuenensis]]'' *''[[Adonis tianschanica]]'' *''[[Adonis vernalis]]'' - пролетен гороцвет *''[[Adonis volgensis]]'' ==Одгледување и употреба== Растенијата од овој род се одгледуваат за пресадување [[градинарство|градини]], и како такви се доведени и во [[Северна Америка]]. Содржат [[отров]]и слични како на оние во многу други родови од фамилијата на лутичињата. ==Галерија== <gallery> Податотека:Adonis aestivalis 150504.jpg|Летен гороцвет<br>(''Adonis aestivalis)'' Податотека:Adonis amurensis.JPG|Амурски гороцвет<br>(''Adonis amurensis'') Податотека:Adonis annua flor.jpg|Есенски гороцвет<br>(''Adonis annua'') Податотека:Adonis microcarpa flor.JPG|Ситносемен гороцвет<br>''Adonis microcarpa'' Податотека:Adonis pyrenaica Brekkugoði.jpg|Пиринејски гороцвет<br>''[[Adonis pyrenaica]]'' Податотека:Adonis ramosa3.jpg|''Adonis ramosa'' Податотека:Adonis vernalis, Ponidzie, spring 2007.jpg|Пролетен гороцвет<br>(''Adonis vernalis'') </gallery> == Поврзано == *[[Треварство]] == Надворешни врски == *{{рв|Adonis (Ranunculaceae)}} * {{EOL}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=100626 Флора на Кина: Гороцвет (''Adonis'')] {{en}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ADONI Профил на растението гороцвет (''Adonis'')] - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dtnoa2kse9n8bk1ggdwys5emksc0lyt 0 1050829 5560935 5560665 2026-05-18T00:46:32Z ~2026-29791-46 133250 5560935 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Игор Јанев |портрет= Makedonska opozicija Igor Janev.jpg |px = 250px |опис=Игор Јанев |роден-дата= {{роден на|||1964}} |роден-место= {{роден во|Белград|}}, [[СР Србија]], [[СФРЈ]] |починал-дата= |починал-место= |занимање = [[професор]] }} '''Игор Јанев''' (роден во [[1964]] година во {{роден во|Белград}}, [[Србија]]) — [[Македонија|македонски]] [[професор]] по меѓународно право.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.makdenes.org/content/article/1956873.html|title= Игор Јанев, професор по меѓународно право |publisher=http://www.makdenes.org/|accessdate=2012-10-08}}</ref> == Животопис == Игор Јанев е роден [[1964]] година во {{роден во|Белград}}, [[Србија]]. Докторирал на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет во Скопје]] во [[1994]] година, а пост-докторски студии завршил во [[САД]] ([[Вашингтон]] (School of Foreign Service<ref>Види E. A. W. School of Foreign Service, Georgetown University [https://sfs.georgetown.edu/]</ref>), [[Шарлотсвил]] (Department of Politics - Government & Foreign Affairs<ref>Види [https://politics.virginia.edu/government-foreign-affairs-major-requirements] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210829121138/https://politics.virginia.edu/government-foreign-affairs-major-requirements |date=2021-08-29 }}</ref>) и Медфорд - Харвард(The Fletcher School of Law and Diplomacy<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Fletcher_School_at_Tufts_University]</ref>)) во дисциплините на меѓународната политика и меѓународното право. Член е на неколку престижни меѓународни здруженија за мегународно право и меѓународни односи, мегу кои се [[ASIL]] и [[ACUNS]]. Игор Јанев е и член на [[Њујоршка академија на науките|Њујоршката академија на науките]] (NYAS). Од 2000 година Игор Јанев бил вработен во Институтот за политички науки во Белград, а во [[2010]] година ја добива и највисокота научна титула Научен советник (во ранг на редовен професор на Универзитетот во Белград). == Спор за името со Грција== Во македонските историски движења познато е дека Игор Јанев бил Специјален советник на [[Министер за надворешни работи на Македонија|Министерот за надворешни работи]] во [[2002]] година. Во научните анализи од [[1998]] година за легалитетот при приемот на Македонија во [[ООН]] открил кршење на Повелбата на Обеднинетите нации. Овој исклучителен научен придонес бил објавен во списанието со највисок научен рејтинг во правните науки ''American Journal of International Law''. Ставовите на Игор Јанев ги презентирал и македонскиот претседател [[Ѓорге Иванов]] на 67-то [[Генерално собрание на ООН|Генерално собрание на ОН]] во [[2012]] година, кога го искажал ставот дека при приемот на Македонија во ООН Република Македонија била условена со два дополнителни услови надвор од пропишаните според Поевелбата на ОН<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=60F3FC3C3D358A4CB0218B0D38E2C3F8|title=Иванов бара достоинствено именување на Македонија|date=27 септември 2012|publisher=Утрински весник|accessdate=2012-10-08}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според Јанев таквите услови, посебни за македонскиот прием, се противни на Поевелбата на ОН (на член 4 од овој основен документ), според Советодавното мислење на Мегународниот суд на правда (од [[Хаг]]) од [[1948]] година, во кој е искажан ставот дека за специфични услови надвор од општите пропишани во член 4, во време лимитирани, не смее да се гласа во ОН, ниту таквите услови можаат да бидат поставувани на кандидатот за прием. Ова Советодавното мислење на Мегународниот суд на правда од 1948 година беше прифатено и од Генералното собрание на ООН истата 1948, како толкување на член 4 на Повелбата. По откривањето на кршење на Повелбата на ОН при приемот на Република Македонија со нелеганите дополнителни услови, Игор Јанев предложил стратегија за решавање на проблемот со името во ООН, која имала два модалитета. Првиот модалитет подразбира дека уставното име се воспоставува со политичкиот приод преку Резолуција на Генералното собрание на ОН (ГСОН), каде поаѓајќи од Советодавното мислење на Мегународниот суд од 1948, и од фактот дека Република Македонија ја поминала постапката во Советот на безбедност на ОН со искажан став дека општите услови за прием се исполнети, треба да побара продолжување на македонското членство во ОН под уставното име Република Македонија. Имено, прифакајки ги ставовите на Мегународниот суд од 1948, со простото мнозинство од присутните и кои гласаат во ГСОН (според модел од 1948.), Јанев покажа дека Македонија може да го продолжи членскиот статус во ОН под уставното име Република Македонија (заменувајки ја референцата односно деноминацијата "the former Yugoslav Republic of Macedonia "). Вториот модел е правната варијанта во која Јанев предлага еден мегу чекор, а тој е поставување прашање од ГСОН до Мегународниот суд за правда, слично како 1947, за тоа дали се специфични услови за прием на Македонија во ОН дополнителни во однос на пропишаните во Повелбата. По добивање на Советодавното мислење на Мегународниот суд дека условите се дополнителни односно дека референцата "the former Yugoslav Republic of Macedonia ", и преговорите за името се нелегани, при прифакањето на таквото мислње од Генералното Собрание на ОН би било воведено во ОН и правото на Република Македонија да го користи своето уставно име (односно со резолуцијатата на ГСОН членството би било продолжено со уставното име Република Македонија). Ставовите на Игор Јанев биле прифатени во научната периодика во светските научни списанија. Покрај ''American Journal of International Law (AJIL)'' ставовите на Јанев биле објавени и во ''Review of International Affairs, Political Review'' и во друѓи мегународни списанија. Во поново време Јанев застапува теза дека Преспанската спогодба е етноциден акт<ref>За врска меѓу [[етноцид]] или/и [[културоцид]] и Преспанската спогодба види во серија колумни од Јанев во ''Нова Македонија'' [https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%D1%85%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B2%D1%80%D0%B7-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/], [https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b0%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%bd%d0%bb%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b2%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b0-%d0%bc%d0%b5%d1%93%d1%83-%d0%b4%d1%80%d0%b6%d0%b0%d0%b2%d0%bd%d0%be%d1%82%d0%be/], [https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%84-%d0%b4-%d1%80-%d0%b8%d0%b3%d0%be%d1%80-%d1%98%d0%b0%d0%bd%d0%b5%d0%b2-%d0%bd%d0%b8%d0%b5-%d1%81%d0%be-%d0%b4%d0%be%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%be%d1%82-%d0%b8-%d1%81/].</ref> кои не е правно валиден и поради фактот што "Втората страна" во овој договор нема валиден правен идентитет(во Спогодбата во врска со идентитетот само се уптаува на Резолуцијата 47/225 на ООН те. Бројот на апликацијата за прием во ООН, без уставното име), па отааму и самиот договор не е валиден правен акт (со што Јанев сугерира унилатерлно дипломатско раскинување на ваков невалиден акт преку дипломатската нота за раскинување на договорот).<ref>Види за валидноста на спогосбата статијата во ''Нова Македонија'' "Преспанскиот договор е правно невалиден" [https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%bf%d0%b0%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b4%d0%be%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%80-%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%bd%d0%be-%d0%bd%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d0%bb%d0%b8/]</ref><ref>Види повеќе во ''Security Dialogues'' (2018) ''THE PRESPA AGREEMENT BETWEEN MACEDONIA AND GREECE AND POSSIBLE FURTHER ACTION(S) RELATED TO VALIDITY OF THE TREATY'' (посебно пр. види дел "Conclusions")[http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/sd/SD%2012.1%20(2021)/SD%2012.1%2004%20JANEV,%20I.%20-%20THE%20PRESPA%20AGREEMENT%20BETWEEN%20MACEDONIA%20AND%20GREECE%20AND%20POSSIBLE%20FURTHER%20ACTION(S)%20RELATED%20TO%20VALIDITY%20OF%20THE%20TREATY.pdf]</ref><ref> За раскинливоста на Преспанскиот договор види и во написи од Јанев во ''Нова Македонија'' [https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%d0%bd%d0%b5-%d0%bf%d0%be%d1%81%d1%82%d0%be%d1%98%d0%b0%d1%82-%d0%bd%d0%b5%d1%80%d0%b0%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%bd%d0%bb%d0%b8%d0%b2%d0%b8-%d0%b4%d0%be%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b8/][https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/%d0%b7%d0%be%d1%88%d1%82%d0%be-%d0%b4%d0%be%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b4-%d0%bd%d0%b8%d0%b2%d0%b8%d1%86%d0%b8-%d0%b5-%d0%bd%d0%b5%d0%be%d0%b1%d0%b2%d1%80%d0%b7%d1%83%d0%b2/][https://www.novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%be%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%be-%d0%b4%d0%b0-%d0%b3%d0%be-%d1%80%d0%b0%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%bd%d0%b5-%d0%bf/]</ref> == Трудови == Игор Јанев објавил над 160 научни трудови пред сè во мегународни списаниЈа надвор од Македонија, како и 18 книги и монографии од областите на меѓународната политика, надворешената политика и на меѓународното право и организации. Меѓу другото, Игор Јанев е и основач на Релационистичко-дијалектичка теорија во општата Онтологија (Филозофија). Основното филозофско прашање на постоењето е идентификувано како: Откаде сè што постои? Јанев доби соодветно решение на ова филозофско прашање со преформулацијата во форма: Откаде сè што постои, во однос на Ништо? Со негација на овој парадокс, поставувајки прашање Во који услови вакво прашање е нелогично?, Јанев покажа дека еден од двата аспекта е нужно невозоможен односно дека полот означен како Ништо е невозможен. Решението е најдено во нужната релација мегу Ништо и (спротивно на тоа) Нешто, кои се во системска врска. Како што заклучил Јанев, од ова произлегува дека основната релација е пофундаментална од елементите односно половите на која било релација. Ова филозофска концепција е и основа на новата релационистичка теорија на меѓународните односи, која ја застапуава Игор Јанев.<ref>[http://www.ipsbgd.edu.rs/ Реч директора] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120901173740/http://www.ipsbgd.edu.rs/ |date=2012-09-01 }}, Институт за политичке студије.</ref> Релационистичката методологија на Јанев се применува во повеќе дисиплини од општата филозофија и социологија до методологијата на природните науки.<ref>Види пр. General Philosophy of Relationism and Its Application to the Political Theory of State and Society and Implications on Natural Sciences [http://www.davidpublisher.org/Public/uploads/Contribute/5f3f7bd20116c.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201103134707/http://www.davidpublisher.org/Public/uploads/Contribute/5f3f7bd20116c.pdf |date=2020-11-03 }}</ref><ref>Janev I. The Meta-Dialectic Concept of the Force and Its Possible Relevance for the Explanation of the Cosmological Physical Theory, With Modern Approach to the Dark Energy Phenomenon. American Journal of Planetary and Space Science. Vol. 5. Issue 2. 2026.[https://www.pubtexto.com/pdf/?the-metadialectic-concept-of-the-force-and-its-possible-relevance-for-the-explanation-of-the-cosmological-physical-theory-with-mod]</ref> == Книги == * Сарадња Југославије са Унеском, Факултет политичких наука, Београд, 1991. * Економските организации на Обединетите нации, Правен факултет, Скопје, 1994. * Право и политика на специјализованите организации на Обединетите нации, Александрија, Скопје, 1996. * Теорија међународних односа и спољне политике, Плато, Београд, 1998. * Међународни односи и спољна политика, Институт за политичке студије, Београд, 2002. * Уједињене нације и међународне финансијске и економске организације, ИПС, Београд, 2004. * Културна дипломатија, Институт за политичке студије, Београд, 2004. * Теорија међународне политике и дипломатије, Институт за политичке студије, 2006. * Уставно право и полтички систем Европске уније, Институт за политичке студије, 2007, ISBN 978-86-7419-144-6 * Међународне организације и интеграције, Институт за политичке студије, 2008, ISBN 978-86-7419-151-4 * Светска организација за интелектуалну својину, Институт за политичке студије, 2009, ISBN 978-86-7419-188-0 * Статутарно уређење међународних организација, Институт за политичке студије, 2009, ISBN 978-86-7419-191-0 * Међународни финансиски организации, Александрија, Скопје, 2008, ISBN 978-9989-705-03-8 * Косово после проглашења независности, ИМПП, 2008, ISBN 978-86-7067-110-2 * Односи Југославије са Унеском, Институт за политичке студије, 2010, ISBN 978-86-7419-209-2 * Међународно право и међународни односи, Институт за политичке студије, Београд, 2012, ISBN 978-86-7419-244-3 * Дипломатија, Институт за политичке студије, Београд, 2013, ISBN 978-86-7419-261-0 * Вовед во дипломатија, АГМ, 2015, ISBN 978-86-86363-64-0 * Современа Теорија за Држава и Право, АГМ, Белград. 2017. ISBN 978-86-86363-90-9 * Теорија за држава и право, Čigoja-Štampa. Белград: 2020. ISBN 978-86-531-0551-8.<ref>{{нмс| title=Teorija drzave i prava| url=https://www.amazon.com/Teorija-drzave-prava-Igor-Janev/dp/B084VN9JH9 | work= | publisher=Knjizara | date= | accessdate=20 ноември 2021}}</ref> * Историја на политичките теории, АГМ, Белград, 2021. ISBN 978-86-6048-022-6<ref>{{нмс| title=Istorija političkih teorija | url=https://www.knjizara.com/Istorija-politickih-teorija-Igor-Janev-160464 | work= | publisher=Cigoja| date= | accessdate=23 јуни 2021}}</ref> * Prespa Agreement And Its Effects On Macedonian Right To National Identity: An Act of Ethno – Genocidal Termination of the National Identity, Lambert Academic Publishing. 2021. ISBN 978-620-4-71741-8.<ref>{{нмс | title=Prespa Agreement and its Effects on Macedonian Right to National Identity: An act of ethno – genocidal termination of the national identity | url=https://www.lap-publishing.com/catalog/details//store/gb/book/978-620-4-71741-8/prespa-agreement-and-its-effects-on-macedonian-right-to-national-identity: | work= | publisher=Lambert Academic Publishing | date= | accessdate=20 ноември 2021 | archive-date=2021-11-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211119123051/https://www.lap-publishing.com/catalog/details/store/gb/book/978-620-4-71741-8/prespa-agreement-and-its-effects-on-macedonian-right-to-national-identity: | url-status=dead }}</ref> * The Prespa Agreement as Cultural Genocide of the Macedonian National Identity, AГM. Белград. 2023. {{ISBN| 978-86-6048-040-0}} * Меѓународни политички односи - Светска политика, AГM. Белград. 2025. ISBN 978-86-6048-063-9. == Надворешни врски== * Igor Janev, AJIL, Vol.93, no. 1, January 1999 == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанев, Игор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски правници]] [[Категорија:Македонски политиколози]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски дипломати]] [[Категорија:Носители на титулата „Македонски сенатор“]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] d6kqakygba39r9mkkwmnyykwhhh5lbn 0 1061492 5561118 5224107 2026-05-18T11:27:25Z Тиверополник 1815 5561118 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер |name= [[Податотека:Osmanli-nisani.svg|30п]] Ајас Мехмед Паша [[Податотека:Ottoman flag.svg|30п]] |honorific-suffix = |nickname= |image= Ajas d. 1539 (cropped).jpg |imagesize= 250px |office= [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] |term_start1= [[14 март]] [[1536]] |term_end1= [[13 јули]] [[1539]] |predecessor1= [[Паргали Ибрахим-паша]] |successor1= [[Челеби Љутфи-паша]] |birth_date= {{роден на|||1483}} |birth_place= Албанија |death_date= {{починал на|13|јули|1539}} |death_place= {{починал во|Цариград}} |nationality= [[Албанец]] |spouse= |children= |alma_mater= |profession= османлиски државник <br> [[Голем везир]] |religion= [[ислам]] }} '''Ајас Мехмед-паша''' бил османлиски државник. Тој по националност е албанец. Роден е во [[1483]] година во денешна [[Албанија]]. Во периодот од 1536 до 1539 година бил [[Голем везир на Османлиското Царство]], на која функција дошол по погубубањето на [[Паргали Ибрахим-паша]]. Неговиот татко бил од [[Скадар]]. {{start box}} {{succession box|title=[[Голем везир]]|before=[[Паргали Ибрахим-паша]]|after=[[Челеби Љутфи-паша]]|years=14 март 1536 - 13 јули 1539}} {{end box}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Албанци од 16 век]] [[Категорија:Албански отомански везири]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] m5zrcpy3x4u70cr5wgdjsevklcpze2z 0 1062172 5561073 5458365 2026-05-18T10:44:26Z Тиверополник 1815 5561073 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Шехзаде Коркут |портрет= Şehzade Korkut'un Mezarı.jpg |px=220px |опис=Турбе на шехзаде Коркут |роден-дата= {{роден на|||1467}} |роден-место= {{роден во|Амасија|}}, [[Отоманско Царство]] |починал-дата= {{починал на|||1513}} |починал-место= {{починал во|Бурса|}}, [[Отоманско Царство]] |занимање = османлиски принц }} '''Шехзаде Коркут''' (1467–1513) бил отомански принц и регент за неколку денови на османлискиот престол. Тој е роден во [[Амасија]] во [[1467]]. Неговиот татко бил [[Бајазит II]]. Денеска не е познато дали негова мајка била Нигар Хатун или Ѓулбахар Валиде султан. Кога неговиот дедо Мехмед II починал во 1481 година, тој бил регент за 18 дена до пристигнувањето на неговиот татко во престолнината. Тој бил владетел на [[Анталија]] но кога побарал да му биде доделена поблиска територија на владеење до [[Истанбул]], во истиот момент бил одбиен по кое тој побегнал во [[Египет]]. Ова од страна на Бајазит било сметано како предавство па тој морал повторно да замине во Истанбул и да се извини <ref>.Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: ''Türkiye tarihi'' Cilt II, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 220-227</ref><ref>Joseph von Hammer:''Osmanlı Tarihi'' cilt I (condensation: Mehmet Ata-Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. pp 243</ref>. Во текот на војната помеѓу [[Шехзаде Ахмед]] и [[Селим I|Шехзаде Селим]], тој останал неутрален бидејќи немал приврзаници кои би застанале на негова страна. По абдикацијата на неговиот татко, Селим го егзекутирал во [[Бурса]] во [[1513]] година. == Наводи == {{наводи}} {{Претенденти за отоманскиот престол}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коркут}} [[Категорија:Претенденти за отоманскиот престол]] [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Отоманци од 15 век]] [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Родени во 1469 година]] [[Категорија:Деца на Бајазит II]] kyefb4ekp63w8z2iveb736fvnm3dnqn 0 1062177 5561074 5224108 2026-05-18T10:44:44Z Тиверополник 1815 5561074 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Шехзаде Ахмет |портрет= |px=220px |опис= |роден-дата= {{роден на|||1465}} |роден-место= [[Отоманско Царство]] |починал-дата= {{починал на|||1513}} |починал-место= {{починал во|Бурса|}}, [[Отоманско Царство]] |занимање = османлиски принц }} [[Податотека:Shezade Ahmet tomb 7873.jpg|мини|Гробор на шехзаде Ахмед во комплексот Мурадије]] '''Шехзаде Ахмет''' (1465–1513) бил отомански принц кој војувал за османлискиот престол. ==Животопис== Ахмет бил најголемиот син на Бајазит II и Булбјул Хатун. Според традицијата се сметало дека по смртта на султанот кој прв ќе пристигне до престолнината тој имал најголемо право да се искачи на престолот. Во овој поглед владенијата на Ахмед биле најблиску до Истанбул. На синот на Селим, идниот [[Сулејман Величествениот|султан Сулејман]] му бил доделен градот [[Болу]], мал санџак кој бил поблиску до [[Истанбул]]. На ова најмногу се спротивставил Ахмет и по ова тој бил преместен во [[Крим]]. Од друга страна пак, Селим во ова видел како поддршка за неговиот постар брат од страна на неговиот татко па веднаш побарал да му се додели [[Румелија]]. Селим бил одбиен со образложение дека румелиските територии не се давале на принцовите, но и покрај тоа му било понудено да управува со [[Смедерево]] кој бил доста далеку од [[Истанбул]]. Тој ја одбил оваа понуда на својот татко а Бајазит како одговор на неговата непослушност го поразил во една битка во 1511 година<ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: ''Türkiye tarihi'' Cilt II, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 pp 226-231</ref>. Додека Бајазит бил во конфликт со Селим, на Ахмет му била доверена задача за задушување на востанието Шахкулу во [[Анадолија]]. Но, наместо да го задуши востанието, Ахмет неочекувано го напуштил бојното поле, зазел еден град во Караманија и со својата војска започнал да се приближува кон Истанбул. Неговиот став предизвикал вознемиреност меѓу војниците бидејќи неговиот главен поддржувач [[Хадим Али Паша]] го загубил животот за време на бунтот. Ахмед заминал во Конија каде се прогласил за султан. Иако Бајазит побарал да се врати во својот санџак Ахмед го одбил на својот татко. Бајазит по ова започнал да стравува дека Ахмед сака да го убие за да дојде на престолот па одбил да му дозволи на својот син да влезе во престолнината. Од друга страна тој абдицирал од престолот на 25 април 1512 година<ref>Joseph von Hammer: ''Geschichte der osmanischen Dichtkunst'' (condensation Mehmet Ata) Millitet yayınları, İstanbul pp 229-236</ref>, а Селим со поддршка од јаничарите се вратил од Крим и станал новиот султан. Ахмет продолжил да контролира дел од [[Анадолија]] во првите месеци од владеењето на Селим. Конечно, силите на Селим и Ахмет воделе битка во близина на Бурса на 24 април 1513 година во која битка силите на Ахмед биле поразени, самиот тој уапсен а подоцна и погубен. == Наводи == {{наводи}} {{Претенденти за отоманскиот престол}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ахмет}} [[Категорија:Претенденти за отоманскиот престол]] [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Отоманци од 15 век]] [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Луѓе од Истанбул]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Деца на Бајазит II]] ro97lx8fonwmacp1n64xn1d7z2g44sy 0 1062618 5561018 5468707 2026-05-18T08:32:58Z Buli 2648 5561018 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Голема турска војна |partof=[[Отоманско-хабсбуршки војни]], [[Отоманско-полски војни]], [[Отоманско-хрватски војни]], [[Отоманско-венецијански војни]], [[Отоманско-унгарски војни]] и [[Руско-турски војни]]|image=[[Податотека:Anonym Entsatz Wien 1683.jpg|300п]] |caption=[[Опсада на Виена (1683)]]|date=14 јули 1683 – 26 јануари 1699<br/>({{Age in years, months, weeks and days|day1=14|month1=07|year1=1683|day2=26|month2=01|year2=1699}})|place=[[Надвојводство Австрија|Австрија]], Унгарија, [[Балкан]], [[Полско-литванска Државна Заедница]] и [[Кримско ханство]] |territory=* Хабсбуршката Монархија добива земји во Отоманска Унгарија, Кнежевството Трансилванија и на Балканот * Полска-Литванија ја зазема [[Подолија]]. * Русија го зазема пристаништето [[Азов]]. * Венеција ја добива [[Мореја]] и внатрешната [[Далмација]]. *Црна Гора стекнува ''[[де факто]]'' независност. |result=* победа на [[Света лига (1684)|Светата лига]] * [[Договор од Карловци]] * Отоманскиот пад во Европа |combatant1='''[[Света лига (1684)|Светата лига]]''':<br />{{flagicon|Holy Roman Empire}} [[Свето Римско Царство]]<br />{{flagicon|Polish-Lithuanian Commonwealth|1674}} [[Полска–Литванија]]<br />{{flagicon|Tsardom of Russia|1560}} [[Царство Русија]]<br />{{flagicon|Republic of Venice}} [[Венецијанска Република]] | combatant2 = {{flagicon|Ottoman Empire|1517}} [[Османлиско Царство]] |commander1={{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Еуген Савојски]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Карло V (војвода од Лорен)|Карло V]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Лудвиг Вилхелм Баденски]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Ернст Штархемберг]]{{WIA}} <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Силвио Пиколомини]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Донат Јохан Хајслер фон Хајтерсхајм|Хајслер фон Хајтерсхајм]]{{KIA}} <br> {{знаменце|Coa Croatia Country History (Fojnica Armorial).svg}} [[Миклос Ердоди]] <br>{{знамеикона|Holy Roman Empire}} Џејмс Лесли<br>{{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Јосиф Херберштејн]]<br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Павле Несторовиќ]] <br> {{знамеикона|Holy Roman Empire}} [[Јован Монастерлија]] <br> {{знамеикона|Electorate of Bavaria}} [[Максимилијан II Емануел]] <br> {{знамеикона|Electorate of Saxony}} [[Јохан Георг III]] <br> {{знамеикона|Electorate of Saxony}} [[Август II Силниот]] <br> {{знаменце|Royal Banner of Jan III Sobieski.svg}} [[Јован III Собиески]] <br> {{знаменце|Royal Banner of Jan III Sobieski.svg}} [[Јован Казимир]] <br> {{знаменце|Royal Banner of Jan III Sobieski.svg}} [[Станислав Јаблоновски]] <br> {{знаменце|Royal Banner of Jan III Sobieski.svg}} [[Феликс Потоцки]] <br> {{знаменце|Flag of Oryol ship (variant).svg}} [[Петар Велики]] <br> {{знаменце|Flag of Oryol ship (variant).svg}} [[Василиј Голицин (1643)|Василиј Голицин]] <br> {{знаменце|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Иван Самојлович]] <br> {{знаменце|Flag of Most Serene Republic of Venice.svg}} [[Франческо Моросини]] <br> {{знаменце|Flag of Most Serene Republic of Venice.svg}} [[Ото Вилхем Конигсмарк]] <br> {{знаменце|Flag of Most Serene Republic of Venice.svg}} [[Бајо Пивљанин]]{{KIA}}|commander2=[[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Мехмед IV]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Сулејман II]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Ахмед II]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Мустафа II]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Кара Мустафа-паша]]{{Executed}} <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Амџазаде Ќопрулу Хусеин-паша]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Кара Ибрахим-паша]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Елмас Мехмед-паша]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Сари Сулејман-паша]] <br> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1453-1517).svg|25px]] [[Мецо Морто Хусеин-паша]] <br> [[File:Gerae-tamga.svg|20px]] [[Селим I Гирај]] <br> [[File:Coa Hungary Country History (19th Century).svg|10px]] [[Али-паша Албанецот]] <br> [[File:Coa Hungary Country History (19th Century).svg|10px]]{{знаменце|Banner of Gabriel Bethlen.svg}} [[Имрих Токоли]] <br> [[File:Flag_of_Moldavia.svg|20px]] [[Ѓорѓи Дука]]{{POW}} <br> [[File:Flag_of_Wallachia.svg|20px]] [[Шербан Кантакузин]] <br> [[File:Flag_of_Wallachia.svg|20px]] [[Константин Бранковјану]]|strength1={{flagdeco|Habsburg Monarchy|empire}} 88,100 (годишен просек)<ref>Peter Wilson. "Heart of Europe: A History of the Holy Roman Empire." Cambridge: 2016. Pages 460-461, Table 13.</ref>|strength2=|casualties1=|casualties2=|casualties3=384,000 војници загинале од сите страни (120.000 убиени и 180.000 ранети во борба; други смртни случаи главно од болести)<ref>Clodfelter, M. (2008). "Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015" (2017 ed.). McFarland. Page 59.</ref>}} {{Голема турска војна}} '''Големата турска војна''' ({{langx|de|Großer Türkenkrieg}}), наречена и '''Војна на Светата лига''' ({{langx|tr|Kutsal İttifak Savaşları}}) — серија судири помеѓу [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и Светата лига составена од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], [[Полско-литванска Државна Заедница|Полска-Литванија]], [[Венецијанска Република|Венеција]], [[Царство Русија|Русија]] и Хабсбуршка Унгарија. Интензивните борби започнале во [[1683]] година и завршиле со потпишувањето на [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]] во [[1699]] година. Војната претставува пораз за [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], која за прв пат изгубила голема територија, во [[Отоманска Унгарија|Унгарија]] и [[Полско-литванска Државна Заедница|Полска-Литванија]], како и дел од Западен [[Балкански Полуостров|Балкан]]. Војната била значајна и со тоа што првпат [[Царство Русија|Русија]] се вклучила во сојуз со [[Западна Европа]]. [[Податотека:Central_europe_1683.png|мини|Северен Балкан во [[1683]] година, пред војната. Северозападниот дел е прикажан дека им припаѓа на Хабсбурзите, најголемиот дел од Балканот под Османлиите, а крајниот североисточен дел е полски.<br /><br />{{Легенда-ред|#B1BBC5}}{{Легенда-ред|#A6C8D9}}{{Легенда-ред|#E8B3B3|[[Хабсбуршка Монархија]]}}<br /><br />{{Легенда-ред|#B4D4B2}}{{Легенда-ред|#C6E0D4|[[Отоманско Царство]]}}]] [[Податотека:Eyalet_of_temesvar1699.png|мини| Северен Балкан, по [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]] .<br /><br />{{Легенда-ред|#A7F0F0}}{{Легенда-ред|#DADAC1}}<span class="legend nowrap">[[Хабсбуршка Монархија]]</span><br /><br />{{Легенда-ред|#F6DEDE}}{{Легенда-ред|#E0F7C9}}{{Легенда-ред|#D8CAC1|[[Отоманско Царство]]}}]] Французите не се приклучиле на Светата лига, бидејќи се согласиле да го обноват неформалниот [[Османлиско-француски сојуз|француско-отомански сојуз]] во [[1673]] година, во замена [[Луј XIV]] да биде признат како заштитник на католиците во Отоманското Царство. Првично, [[Луј XIV]] го искористил почетокот на војната за да ги прошири своите источни граници во војната со [[Шпанија]], земајќи ги [[Луксембург]] и [[Стразбур]]. Меѓутоа, додека Светата лига постигнувала придобивки против [[Отоманското Царство]], заземајќи го [[Опсада на Белград (1688)|Белград]] до [[1688]] година, [[Французите]] почнале да се грижат дека нивните ривали од Хабсбург ќе станат премногу моќни и на крајот ќе се свртат кон Франција. Славната револуција била предмет на загриженост и за Французите, бидејќи Вилијам III бил поканет од англиските благородници да ја преземе контролата врз [[Англија]] како крал. Затоа, Французите го опседнале Филипсбург на [[27 септември]] [[1688]] година, кршејќи го примирјето и ја активирале одвоената Деветгодишна војна, која ги ослободила Турците. Како резултат на тоа, напредокот што го направила Светата лига заглавил, дозволувајќи им на Османлиите да го вратат [[Опсада на Белград (1690)|Белград]] во 1690 година. Војната потоа паднала во ќор-сокак, а мирот бил склучен во 1699 година, кој започнал по [[Битка кај Сента|Битката кај Сента]] во [[1697]] година, кога отоманскиот обид да ги врати изгубените поседи во [[Унгарија]] бил спречен од Светата лига. Војната во голема мера се поклопила со [[Деветгодишна војна|Деветгодишната војна]] (1688–1697), која го зазела огромното мнозинство на вниманието на Хабсбурговците додека била активна. Во [[1695]] година, на пример, државите на [[Светото Римско Царство]] имаа 280.000 војници на терен, а [[Англија]], [[Холандската Република]] и [[Шпанија]] придонеле со уште 156.000 во судирот против Франција. Од тие 280.000, само 74.000, или околу една четвртина, биле позиционирани против Османлиите; останатите се бореле со [[Франција]].<ref>Peter Wilson, "German Armies: War and Politics, 1648-1806", 1998, p. 92.</ref> Севкупно, од 1683 до 1699 година, царските држави имале во просек 88.100 мажи кои се бореле против Турците, додека од 1689 до 1697 година, тие имале просечно 127.410 борци против Французите.<ref>Wilson 2016, p. 461.</ref> == Заднина (1667 — 1683) == {{See also|Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|Отоманско-полска војна (1666–1671)|Отоманско-полска војна (1672–1676)|Руско-турска војна (1676-1681)}} По бунтот на [[Богдан Хмелницки]], [[Царство Русија]] во [[1654]] година стекнало територии од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедницата]] (денес делови од Источна [[Украина]]), додека некои [[Козаци]] останале во југоисточниот дел на [[Полско-литванска Државна Заедница|Заедницата]]. Нивниот водач, Петро Дорошенко, побарал заштита од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и во 1667 година го нападнал полскиот командант Јован Собиески. [[Султан]]от [[Мехмед IV]], кој знаел дека [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]] е ослабена поради внатрешните судири, во август 1672 година го нападнал Каменец Подолски, голем град на границата на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]]. Малата полска сила се спротивставила на опсадата на Каменец две недели, но потоа била принудена да се предаде. Полската армија била премала за да се спротивстави на османлиската инвазија и можела да постигне само некои помали тактички победи. По три месеци, Полјаците биле принудени да го потпишат [[Договор од Бучач|договорот од Бучач]] со кој се согласиле да го отстапат Каменец, Подолија и да им платат данок на Османлиите. Кога веста за поразот и условите на договорот стигнале до [[Варшава]], Сејмот одбил да плати данок и организирал голема војска под Собиески; последователно, Полјаците победиле во [[Битката кај Хотин (1673)]]. По смртта на кралот Михаил во 1673 година, Собиески бил избран за крал на Полска. Четири години се обидувал да ги победи Османлиите, но без успех. Војната завршила на [[17 октомври]] [[1676]] година со [[Договор од Журавно|Договорот од Журавно]] во кој Турците ја задржале само контролата над Каменец Подолски. Овој турски напад, исто така, довел во 1676 година до почетокот на [[Руско-турски војни|Руско-турските војни]]. == Преглед == По неколку години мир, [[Отоманското Царство]], охрабрено од успесите на западниот дел на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]], ја нападнала [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Османлиите за малку ќе ја освоиле [[Виена]], но Јован III Собиески водел христијански сојуз кој ги поразил во [[Опсада на Виена (1683)|Битката кај Виена]] (1683), запирајќи ја хегемонијата на [[Отоманското Царство]] во [[југоисточна Европа]]. Новата Света лига била иницирана од [[Папа Инокентиј XI|папата Инокентиј XI]] и во неа биле вклучени [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] (на чело со [[Надвојводство Австрија|Хабсбуршка Австрија]]), [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]] и [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]] во [[1684]] година,<ref name=":0">Treasure, Geoffrey, ''The making of modern Europe, 1648–1780'', (Methuen & Co Ltd., 1985), 614.</ref> на која и се придружила и [[Царство Русија|Русија]] во [[1686]] година. Втората [[Мохачка битка (1687)]] претставувала голем пораз за султанот. Турците биле поуспешни на полскиот фронт и можеле да ја задржат Подолија за време на нивните битки со [[Полско-литванска Државна Заедница|Заедницата]]. Вклучувањето на Русија било првпат земјата формално да се приклучи на сојузот на европските сили. Ова било и почеток на серијата [[Руско-турски војни]], од кои последната се одвила во текот на [[Првата светска војна]]. Како резултат на [[Кримски поход|Кримскиот]] и [[Азовски поход|Азовскиот поход]], Русија ја зазела клучната отоманска тврдина [[Азов]]. По одлучувачката [[битка кај Сента]] во 1697 година и помалите престрелки (како што е Битката кај Подхајци во [[1698]] година), Лигата победила во војната во [[1699]] година и го принудила [[Отоманското Царство]] да го потпише [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]] .<ref name=":1">Sicker, Martin, ''The Islamic world in decline'', (Praeger Publishers, 2001), 32.</ref> Османлиите и отстапиле поголем дел од [[Отоманска Унгарија|Унгарија]], Трансилванија и [[Славонија]], како и делови од Хрватска, на [[Хабсбуршката Монархија]], додека Подолија се вратила во Полска. Поголемиот дел од [[Далмација]] преминала во рацете на Венеција, заедно со Мореја (полуостровот [[Пелопонез]]), кој Османлиите повторно го освоиле во 1715 година и се вратиле со [[Договор од Пожаревац|Договорот од Пажаревац]] од 1718 година. === Србија === [[Податотека:Mustafa_II_dressed_in_full_armour.JPG|десно|мини| [[Мустафа II]] дошол на власт за време на војната, каде што лично командувал со Османлиската армија.]] Откако сојузничките христијански сили го[[Битка кај Будим (1686)|освоиле Будим]] во [[1686]] година за време на Големата турска војна, [[Срби]]<nowiki/>те од [[Панонска Низина|Панонската рамнина]] (денешна [[Унгарија]], регионот [[Славонија]] во денешна [[Хрватска]], регионите Бачка и [[Банат]] во денешна [[Србија]]) се приклучиле на трупите на [[Хабсбуршката монархија|Хабсбуршката Монархија]] како посебни единици познати како Српска милиција.<ref name="Gavrilovic-7">{{Наведување|last=Gavrilović|first=Slavko|title=Zbornik Matice Srpske za Istoriju|chapter-url=http://www.maticasrpska.org.rs/casopisi/istorija_74.pdf|access-date=21 December 2011|volume=74|year=2006|publisher=[[Matica Srpska]], Department of Social Sciences, Proceedings i History|place=Novi Sad|language=sr|page=7|chapter=Isaija Đaković|quote=U toku Velikog bečkog rata, naročito posle oslobođenja Budima 1686. srpski narod u Ugarskoj, Slavoniji, Bačkoj, Banatu, [...] priključivao se carskim trupama i kao "rašanska, racka" milicija učestvovao u borbama [...] u Lipi, Jenovi i Đuli...carska vojska i srpska milicija oslobodile su u proleće i leto 1688, [...] U toku Velikog bečkog rata, ... srpski narod.. od pada Beograda u ruke austrijske vojske 1688. i u Srbiji priključivao se carskim trupama i kao "rašanska, racka" milicija učestvovao u borbama [...] u toku 1689–1691. borbe su prenete na Banat. Srbe u njima predvodio je vojvoda Novak Petrović|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916135844/http://www.maticasrpska.org.rs/casopisi/istorija_74.pdf|archivedate=16 September 2011}}</ref> Србите, како доброволци, масовно се приклучиле на страната на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбург]].<ref>{{Наведување|last=Janićijević|first=Jovan|title=Kulturna riznica Srbije|url=https://books.google.com/books?id=MQAoAAAAMAAJ|year=1996|publisher=IDEA|language=sr|page=70|isbn=9788675470397|quote=Велики или Бечки рат Аустрије против Турске, у којем су Срби, као добровољци, масовно учествовали на аустријској страни}}</ref> Во првата половина на 1688 година, хабсбуршката војска, заедно со единиците на српската милиција, ги зазеле Ѓула, Липова и Инеу од [[Отоманското Царство]].<ref name="Gavrilovic-7" /> По заземањето на Белград од Османлиите во 1688 година, Србите од териториите на југот на реките [[Сава]] и [[Дунав]] почнале да се приклучуваат на единиците на српската милиција.<ref name="Gavrilovic-7" /> === Косово === Косовскиот Албанец, римокатоличкиот бискуп и филозоф [[Петар Богдани]] се вратил на [[Балкански Полуостров|Балканот]] во март 1686 година и ги поминал следните години промовирајќи отпор кон војските на [[Отоманското Царство]], особено во неговото родно [[Република Косово|Косово]]. Тој и неговиот [[викар]] Тома Распасани одиграле водечка улога во проавстриското движење во Косово за време на Големата турска војна.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/269329200|title=La question nationale en Europe du Sud-Est : genèse, émergence et développement de l'indentité nationale albanaise au Kosovo et en Macédoine|last=Iseni|first=Bashkim|date=2008|publisher=P. Lang|isbn=978-3-03911-320-0|location=Bern|oclc=269329200}}</ref> Тој приложил сила од 6.000 албански војници во австриската војска која пристигнала во [[Приштина]] и ја придружувала за да го заземе [[Призрен]]. Меѓутоа, таму, тој и голем дел од неговата војска ги сретнал уште еден подеднакво застрашувачки противник, чумата. Богдани се вратил во Приштина, но таму ѝ подлегнал на болеста на [[6 декември]] [[1689]] година <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/61822490|title=Unfinished portrait of a country|last=Prifti|first=Peter R.|date=2005|publisher=East European Monographs|isbn=0-88033-558-0|location=Boulder|oclc=61822490}}</ref> Неговиот внук, Ѓерѓ Богдани, во 1698 година пријавил дека посмртните останки на неговиот вујко подоцна биле ексхумирани од [[Отоманско Царство|турски]] и [[Татари|татарски]] војници и ги нахраниле кучињата на средината на плоштадот во Приштина. == Поврзани војни == === Морејска војна === {{Main|Морејска војна}} Венеција држела неколку острови во Егејското и Јонското Море, заедно со стратешки расположени тврдини по брегот на грчкото копно од расцепувањето на [[Византија]] по [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]]. Меѓутоа, со подемот на [[Отоманско Царство|Османлиите]], во текот на XVI и почетокот на XVII век, тие ги изгубиле повеќето од нив, како што се [[Кипар]] и [[Евбеја]] (Негропонте) од Турците. Помеѓу 1645 и 1669 година, Венецијанците и Османлиите воделе долга и скапа [[Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|војна]] за последниот голем венецијански посед во Егејското Море, [[Крит]]. За време на оваа војна, венецијанскиот командант Франческо Морозини стапил во контакт со бунтовните Маниоти за заедничка кампања во Мореја. Во 1659 година, Морозини пристигнал во Мореја и заедно со Маниоти ја зазел Каламата. Меѓутоа, набргу потоа бил принуден да се врати на Крит, а потфатот на Пелопонез пропаднал. Во 1683 година, избувнала нова војна помеѓу [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] и Османлиите, при што голема отоманска војска напредувала кон [[Виена]]. Како одговор на ова, била формирана Света лига. Откако османлиската војска била поразена во [[Опсада на Виена (1683)|Битката кај Виена]], Венецијанците решиле да ја искористат можноста за слабеење на османлиската моќ и нејзиното одвраќање на Дунавскиот фронт за повторно да ги освојат нејзините изгубени територии во [[Егејското Море]] и [[Далмација]]. На 25 април 1684 година, била објавена војна на Османлиите.<ref>George Finlay, ''A History of Greece from its Conquest by the Romans to the Present Time, B.C. 146 to A.D. 1864, Vol. V: Greece under Othoman and Venetian Domination A.D. 1453 – 1821'' (1877) pp. 205–206</ref> Свесна дека ќе мора да се потпре на сопствените сили за успех, Венеција се подготвила за војната обезбедувајќи финансиска и воена помош со мажи и бродови од [[Болничари|витезите од Малта]], Војводството Савоја, [[Папска Држава|Папските Држави]] и витезите на Св. Стефан. Покрај тоа, Венецијанците запишале голем број платеници од [[Италија]] и германските покраини, особено од [[Саксонија]] и [[Брауншвајг]]. ==== Операции во Јонското Море ==== Во средината на јуни, венецијанската флота се преселила од [[Јадранското Море]] кон отоманските [[Јонски Острови]] кои. Првата цел бил островот [[Левкада|Лефкада]] (Санта Маура), кој паднал по кратка опсада од 16 дена, на [[6 август]] [[1684]] година. Венецијанците, потпомогнати од грчките нередовни сили, потоа преминале на копното и почнале да вршат напади на спротивниот брег на Акарнанија. Поголемиот дел од областа наскоро бил под венецијанска контрола, а падот на тврдините [[Превеза]] и Воница кон крајот на септември ги отстранило последните османлиски бастиони.<ref>Finlay, p. 209</ref> Овие рани успеси биле важни за Венецијанците не само поради морални причини, туку затоа што тие ја обезбедиле нивната комуникација со Венеција, и им ја негирале на Османлиите можноста да им се закануваат на Јонските острови или да превезуваат војници преку Западна Грција до Пелопонез, и затоа што овие успеси ги поттикнувале самите Грци да соработуваат со нив против Османлиите. ==== Освојувањето на Мореја ==== Откако ја обезбедиле задната страна во текот на претходната година, Моросини го насочил својот поглед кон [[Пелопонез]], каде што Грците, особено Маниотите, почнале да покажуваат знаци на револт и комуницирале со Морозини, ветувајќи му дека ќе се кренат во негова помош. Исмаил-паша, новиот воен командант на Мореја, дознал за ова и го нападнал полуостровот Мани со 10.000 луѓе, зајакнувајќи се со трите тврдини што Османлиите веќе ги гранатирале и ги принудил Маниотите да се откажат од заложниците за да ја обезбедат нивната лојалност.<ref>Finlay, pp. 211–212</ref> Како резултат на тоа, Маниотите останале непосветени кога, на [[25 јуни]] [[1685]] година, венецијанската војска, со 8.100 луѓе, слетала надвор од поранешната венецијанска тврдина Корони и ја опсадила. Замокот се предал по 49 дена, на [[11 август]], а гарнизонот бил масакриран. По овој успех, Морозини тргнал со своите трупи кон градот Каламата, со цел да ги поттикне Маниотите на бунт. Венецијанската војска, засилена со 3.300 Саксонци и под команда на генералот Ханибал фон Дегенфелд, поразил турска сила од околу. 10.000 сили надвор од Каламата на 14 септември, а до крајот на месецот, цел Мани и голем дел од Месенија биле под венецијанска контрола.<ref>Chasiotis (1975), p. 23</ref><ref>Finlay, pp. 213–214</ref> [[Податотека:Napoli,_Citta_della_Provincia_della_Morea,_by_C._F._Camocio.jpg|мини|Нафплион, или ''Наполи ди Ромања'', во средината на 16 век]] Во октомври 1685 година, венецијанската војска се повлекла на Јонските острови, каде што избувнала чума, нешто што ќе се случува редовно во следните години, и ќе одземе голем данок за венецијанската војска, особено меѓу германските контингенти. Во април [[1686]] година, Венецијанците помогнале да се одбие отоманскиот напад кој се заканувал да го совлада Мани и биле засилени од Папската држава и [[Тоскана]]. Шведскиот маршал Ото Вилхелм Кенигсмарк бил назначен за шеф на копнените сили, додека Морозини ја задржал командата на флотата. На [[3 јуни]] Кенигсмарк го зазел Пилос и ја опсадил тврдината Наварино. На [[16 јуни]] била поразена помошната сила под водство на Исмаилл-паша, а следниот ден тврдината се предала. Гарнизонот и муслиманското население биле пренесени во Триполи.<ref>Finlay, pp. 215–216</ref> Метони (Модон) следел на 7 јули, откако делотворно бомбардирање ги уништил ѕидините на тврдината, а нејзините жители исто така биле префрлени во Триполи.<ref>Finlay, p. 216</ref> Венецијанците потоа напредувале кон [[Аргос]] и Нафплион, кој тогаш бил најважниот град на [[Пелопонез]]. Венецијанската војска, околу 12.000 сили, слетале околу Нафплион помеѓу 30 јули и 4 август. Кенигсмарк веднаш започнал напад на ридот Паламиди, тогаш неутврден, кој гледал на градот. И покрај успехот на Венецијанците да го заземат Паламиди, доаѓањето на 7.000 силна османлиска војска под водство на Исмаил-паша во [[Аргос]] ја отежнало нивната позиција. Првичниот напад на Венецијанците успеала да го заземе Аргос и да го принуди пашата да се повлече во [[Коринт]], но по две недели, од 16 август, силите на Кенигсмарк биле принудени континуирано да ги одбиваат нападите од силите на Исмаил-паша. На 29 август 1686 година Исмаил-паша го нападнал венецијанскиот логор, но бил тешко поразен. Со поразот на војската за помош, Нафплион бил принуден да се предаде на [[3 септември]] <ref>Finlay, p. 218</ref> Веста за оваа голема победа во Венеција била дочекана со радост и славење. Нафплион станал главната база на Венецијанците, додека Исмаил-паша се повлекол во Ахаја откако ги зајакнал гарнизоните во [[Коринт]], кои го контролирале преминот кон Централна Грција.<ref>Chasiotis (1975), p. 24</ref> И покрај загубите од чумата во текот на есента и зимата 1686 година, силите на Морозини биле надополнети со пристигнувањето на новиот германски платенички корпус од [[Хановер]] во пролетта [[1687]] година. Така зајакнат, тој можел да се движи против последниот голем отомански бастион на Пелопонез, градот [[Патра]] и тврдината Рион, која заедно со нејзиниот близнак во Антирион го контролирал влезот во [[Коринтски Залив|Коринтскиот Залив]] („Малите [[Дарданели]]“). На [[22 јули]] [[1687]] година, Морозини, со сила од 14.000 лица, слетал надвор од [[Патра]], каде што се воспоставил новиот отомански командант Мехмед-паша. Мехмед, со армија со приближно еднаква големина, ја нападнал венецијанската сила веднаш по нејзиното слетување, но бил поразен и принуден да се повлече. Во овој момент, паниката се проширила меѓу османлиските сили, а Венецијанците можеле, за неколку дена, да ја освојат тврдината на Патра и тврдините Рион, Антирион и Нафпактос (Лепанто) без никакво противење, бидејќи нивните гарнизони ги напуштиле. Овој нов успех предизвикал голема радост во Венеција, а почестите биле натрупани за Морозини и неговите офицери. Морозини ја добил победничката титула „''Пелопонез''“, а неговата бронзена биста била изложена во Големата сала, нешто што дотогаш не било направено за жив граѓанин.<ref>Finlay, p. 220</ref> Венецијанците го следеле овој успех со намалувањето на последните османлиски бастиони на Пелопонез, вклучувајќи го Коринт, кој бил окупиран на [[7 август]],<ref>Finlay, p. 221</ref> и [[Мистра]], која се предала подоцна во текот на месецот. Пелопонез бил под целосна венецијанска контрола, а само тврдината Монемвасија (Малвазија) на југоисток продолжила да се спротивставува, држејќи се до [[1690]] година. === Полско-османлиска војна (1683-1699) === По неколку години мир, [[Отоманското Царство]] повторно ја нападнал [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Турците речиси го зазеле главниот град [[Виена]], но кралот на Полска Јован III Собиески водел [[Христијани|христијански]] сојуз кој ги поразил во [[Опсада на Виена (1683)|Битката кај Виена]], која ја разнишала хегемонијата на [[Отоманското Царство]] во [[југоисточна Европа]].<ref name="KMLA">[http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/polott16831699.html Polish-Ottoman War, 1683–1699] and [http://www.zum.de/whkmla/military/17cen/habsbott16831699.html Habsburg-Ottoman War, 1683–1699] at History of Warfare, World History at KMLA</ref> Новата Света лига била иницирана од [[Папа Инокентиј XI|папата Инокентиј XI]] и го опфатила [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] (на чело со [[Надвојводство Австрија|Хабсбуршка Австрија]]), на која и се приклучиле [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]] и [[Полска]] во 1684 година и [[Царство Русија]] во 1686 година. Османлиите претрпеле два одлучувачки порази против Светото Римско Царство: втората [[Мохачка битка (1687)|Мохачка битка]] во [[1687]] година и [[Битка кај Сента|Битката кај Сента]] една деценија подоцна, во [[1697]] година. На помалиот полски фронт, по битките во 1683 година (Виена и Паркани), Собиески, по неговиот предлог Лигата да започне голема координирана офанзива, презел прилично неуспешна офанзива во [[Молдавија (регион)|Молдавија]] во 1686 година. Во следните четири години Полска ја блокирала клучната тврдина во Каменец, а отоманските [[Татари]] ги напаѓале пограничните области. Во 1691 година, Собиески презел уште една експедиција во Молдавија, со малку подобри резултати, но сепак без одлучувачки победи.<ref name="PRW">[http://www.jasinski.co.uk/wojna/conflicts/conf08.htm Polish Renaissance Warfare: Part 8 – from 1672 to 1699]</ref> Последната битка од кампањата била Битката кај Подхајци во 1698 година, каде што полскиот хетман Феликс Казимир Потоцки го поразил отоманскиот упад во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]]. Лигата ја добила војната во 1699 година и го принудило [[Отоманското Царство]] да го потпише [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]] . Османлиите на тој начин изгубиле голем дел од своите европски поседи, а Подолија (вклучувајќи го и Каменец) се вратила во Полска. === Руско-турска војна (1686-1700) === За време на војната, руската армија ги организирала [[Кримски поход|походите на Крим од 1687 и 1689]] година, кои завршиле со руски порази.<ref>Lindsey Hughes, ''Sophia, Regent of Russia: 1657 – 1704'', (Yale University Press, 1990), 206.</ref> И покрај овие неуспеси, Русија ги започнала [[Азовски поход|походите во Азов]] во 1695 и 1696 година, а по подигнувањето на опсадата во 1695 година <ref>Brian Davies,''Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe, 1500–1700'', (Routledge, 2007), 185.</ref> успешно го окупирала Азов во 1696 година. == Битка кај Виена == {{Main|Опсада на Виена (1683)}} [[Податотека:Bacciarelli_Relief_of_Vienna.jpg|десно|мини| ''Релјефот на Виена'' од Бакиарели - кралот Јован III Полски и Голем војвода од Литванија]] Заземањето на градот [[Виена]] долго време претставувало стратешка аспирација на [[Отоманското Царство]], поради неговата испреплетена контрола над Дунавска (Црно Море до Западна Европа) јужна Европа и копнените (Источен Медитеран до Германија) трговските патишта. Во текот на годините пред оваа втора опсада ( [[Опсада на Виена (1529)|првата]] се случила во 1529 година), под покровителство на големите везири од влијателната [[Ќопруловци|фамилија Ќопруловци]], [[Отоманското Царство]] презело обемни логистички подготовки, вклучително и поправка и воспоставување на патишта и мостови кои водат кон Светото Римско Царство и неговите логистички центри, како и проследувањето на муниција, топови и други ресурси од цело царство до овие центри и на Балканот. Од 1679 година, чумата беснеела во Виена. Главната османлиска војска конечно ја опсадила Виена на [[14 јули]] [[1683]] година. Истиот ден, [[Кара Мустафа-паша]] го испратил до градот традиционалното барање за предавање.<ref>The original document was destroyed during World War II. For the German translation, see [http://www.tuerkenbeute.de/res/pdf/forschung/nachweise/quellen/TuerkenkriegHabsburg.pdf here] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080529103533/http://www.tuerkenbeute.de/res/pdf/forschung/nachweise/quellen/TuerkenkriegHabsburg.pdf|date=29 May 2008}}</ref> Ернст Штархемберг, водач на преостанатите 15.000 војници и 8.700 доброволци со 370 топови, одбиле да се предадат. Само неколку дена претходно, тој добил вест за масовниот колеж во Перхтолдздорф,<ref>Palmer, Alan, ''The Decline and Fall of the Ottoman Empire'', p.12, Published by Barnes & Noble Publishing, 1992. {{ISBN|1-56619-847-X}}</ref> град јужно од [[Виена]], каде што граѓаните ги предале клучевите на градот откако им бил даден сличен избор. Опсадните операции започнале на 17 јули. На 6 септември, Полјаците под водство на Јован III Собиески ја преминале реката Дунав 30&nbsp;км северозападно од Виена кај [[Тулин на Дунав|Тулин]] обединувајќи се со царските трупи и дополнителните сили од [[Саксонија]], [[Баварија]], [[Баден]], Франконија и [[Швабија]]. [[Луј XIV|Луј XIV од Франција]] одбил да му помогне на својот ривал од Хабсбург. Сојузот помеѓу Собиески и Леополд I резултирал со додавање на полските [[хусари]] во веќе постоечката сојузничка армија. Командата на силите на европските сојузници му била доверена на полскиот крал, кој имал под негова команда 70.000–80.000 војници соочени со турската војска од 150.000.<ref name="Tucker2">Tucker, S.C., 2010, A Global Chronology of Conflict, Vol. Two, Santa Barbara: ABC-CLIO, LLC, {{ISBN|9781851096671}}</ref> Храброста и извонредната команда на Собиески веќе биле познати во Европа. Во текот на почетокот на септември, искусните 5.000 отомански сапери постојано разнесувале големи делови од ѕидовите помеѓу бастионот Бург, [[бастион]]от Лебел и равелинот Бург, создавајќи празнини од околу 12 метри во ширина. Виенците се обидиле да се спротивстават на ова копајќи свои тунели за да го спречат таложењето на големи количини барут во пештерите. Османлиите на [[8 септември]] конечно успеале да го окупираат равелинот Бург и нискиот ѕид во таа област. Предвидувајќи пробивање на градските ѕидини, преостанатите Виенци се подготвувале да се борат во внатрешноста на градот. === Исценирање на битката === [[Податотека:August_Querfurt_-_The_Turkish_siege_of_Vienna.jpg|мини| Турците пред ѕидините на [[Виена]]]] Армијата за помош морала да дејствува брзо за да го спаси градот и така да спречи нова долга опсада. И покрај двонационалниот состав на армијата и краткиот простор од само шест дена, била воспоставена делотворна раководна структура, сконцентрирана околу кралот на Полска и неговата тешка коњаница (полски хусари). Светата лига ги решила прашањата за плаќање со користење на сите расположливи средства од владата, заеми од неколку богати банкари и благородници и големи суми пари од папата.<ref name="ReferenceA">Stoye, John. The Siege of Vienna: The Last Great Trial between Cross & Crescent. 2011</ref> Исто така, Хабсбурзите и Полјаците се договориле полската влада да плати за сопствените трупи додека се уште се во Полска, но дека тие ќе бидат платени од царот откако ќе преминат на царска територија. Сепак, царот морал да го прифати барањето на Собиески за право на грабеж на непријателскиот логор во случај на победа. [[Кара Мустафа-паша|Кара Мустафа]] бил помалку ефикасен во обезбедувањето на мотивацијата и лојалноста на неговите сили и во подготовката за очекуваниот напад на војската за помош. Тој му ја доверил одбраната на задниот дел на канот на Крим и неговата коњаничка сила, која броела околу 30-40.000. Постои сомнеж до каде Татарите учествувале во последната битка пред Виена. Османлиите не можеле да се потпрат на нивните влашки и молдавски сојузници. Ѓорѓи Дука, принцот од Молдавија, бил заробен, додека силите на Тербан Кантакузин се приклучиле на повлекувањето по коњичкиот напад на Собиески.<ref name="Varvounis2">Varvounis, M., 2012, Jan Sobieski, Xlibris, {{ISBN|978-1462880805}}</ref> Конфедеративните трупи го сигнализирале нивното пристигнување на Каленберг над Виена со огнови. Пред битката се служела миса за кралот на Полска и неговите благородници. == Битка == [[Податотека:1684_Entsatz_von_Wien_anagoria.JPG|десно|мини| Релјефот на Виена на 12 септември 1683 година]] Околу 6:00 часот&nbsp;попладне полскиот крал и наредил на коњаницата да нападне во четири групи, три полски и една од Светото Римско Царство. Осумнаесет илјади коњаници се движеле по ридовите, најголема коњица во историјата.<ref name="Varvounis2"/> Собиески<ref name="Tucker2"/> бил на чело на 3.000 полски тешки копјачи, познатите „Крилести Хусари“. [[Татари-Липки|Татарите Липка]] што се бореле на полска страна носеле гранче слама во своите шлемови за да се разликуваат од Татарите кои се бореле на османлиската страна. Собиески лесно ги прекинал линиите на Османлиите, кои биле исцрпени и деморализирани и набрзо почнале да бегаат од бојното поле. Коњаницата се упатила директно кон османлиските логори и штабот на Кара Мустафа, додека преостанатиот виенски гарнизон излегол од својата одбрана за да се приклучи во нападот.<ref name="Tucker2" /> Османлиските трупи биле уморни и разочарани по неуспехот.<ref name="Tucker2"/> Коњаничкиот напад бил последниот смртоносен удар. Помалку од три часа по нападот на коњаницата, христијанските сили ја добиле битката и ја спасиле Виена. Првиот христијански офицер кој влегол во Виена бил маркгрофот Лудвиг од Баден, на чело на неговите „змејови“.<ref name="ReferenceC">''The enemy at the gate'', Andrew Wheatcroft</ref> Потоа, Собиески го парафразирал познатиот цитат на [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] (''[[Veni, vidi, vici]]'') велејќи „ ''Veni, vidi, Deus vicit'' “ — „''Дојдов, видов, Бог победи''“. == Заклучок == На [[11 септември]] [[1697]] година, Битката кај Сента се водела јужно од градот, кој бил под отоманско владеење. За време на битката, хабсбуршките царски сили ги разбиле османлиските сили, додека Османлиите ја преминувале реката [[Тиса]], која е во близина на градот. Притоа, хабсбуршките сили убиле над 30.000 Османлии. Овој катастрофален пораз бил причината да се потпише [[Договор од Карловци|Договорот од Карловци]] од страна на [[Отоманското Царство]], на [[22 јануари]] [[1699]] година, со тоа завршила т.н. Голема турска војна. Договорот значел предавање на поголемиот дел од [[Отоманска Унгарија]] на Хабсбурзите и ги приморал Османлиите да се свртат повеќе кон одбранбена воена политика во следниот век.<ref>Virginia Aksan, Ottoman Wars, 1700–1860: An Empire Besieged, (Pearson Education Limited, 2007), 28.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Наведена книга|last=Chasiotis|first=Ioannis|publisher=Ekdotiki Athinon|year=1975|location=Athens|pages=8–51|language=el|script-title=el:Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΑ′: Ο ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία, 1669–1821|trans-title=History of the Greek Nation, Volume XI: Hellenism under foreign rule, 1669–1821|chapter=Η κάμψη της Οθωμανικής δυνάμεως|trans-chapter=The decline of Ottoman power}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahistorygreecef05finlgoog|title=A History of Greece from its Conquest by the Romans to the Present Time, B.C. 146 to A.D. 1864, Vol. V: Greece under Othoman and Venetian Domination A.D. 1453 – 1821|last=Finlay|first=George|publisher=Clarendon Press|year=1877|location=Oxford|author-link=George Finlay}} * {{Наведена книга|title=Venise et l'Empire Ottoman: Les guerres de Morée (1684-1718)|last=Pinzelli|first=Eric G. L.|year=2020|isbn=9798574538371|location=Athens|language=fr}} * Setton, Kenneth Meyer. '' Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century'' (Memoirs of the American Philosophical Society, 1991) [https://books.google.com/books?id=XN51y209fR8C&dq=%22great+turkish+war%22+%22%27%27The+Emergence+of+the+Great+Powers:+1685-1715%27%27%22&source=gbs_navlinks_s excerpt] * Wolf, John B. ''The Emergence of the Great Powers: 1685–1715'' (1951), pp 15–53. * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC|title=The Serbs|last=Ćirković|first=Sima|publisher=Blackwell Publishing|year=2004|isbn=9781405142915|location=Malden|author-link=Sima Ćirković}} [[Категорија:Војни на Црна Гора]] [[Категорија:Судири во 17 век]] [[Категорија:Австрија во 17 век]] [[Категорија:Воени операции на Кримското Ханство]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Украина]] [[Категорија:Отоманска Молдавија]] [[Категорија:Војни на Влашка]] [[Категорија:Војни на Полска]] [[Категорија:Војни на Молдавија]] [[Категорија:Војни на Венецијанската Република]] [[Категорија:Војни на Литванија]] [[Категорија:Војни на Австрија]] [[Категорија:Војни на Отоманското Царство]] [[Категорија:Голема турска војна| ]] fnctq6bs7ou7exxhgj3vcaokya26rbq 0 1063253 5560737 5445027 2026-05-17T12:32:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5560737 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''М&М''' (именувана по презимињата на Форест Марс, Војвода, и Брус Мури на Херши<ref>[http://web.mit.edu/invent/iow/mars.html Inventor of the Week Archive]</ref>) се шарени бонбони во облик на копче"<ref name="usat03">[http://www.usatoday.com/money/advertising/2003 декември 30-mm-bw_x.htm M&M's candy fades to black and white]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, a December 30, 2003 [[Ројтерс|Reuters]] article via ''[[USA Today]]''</ref> произведени од Марс Обединети. Школки бонбоните, од кои секоја ја има буквата "М" отпечатена во мали букви, од една страна, ги красат различни струганици вклучувајќи млечно чоколадо, темно чоколадо, крцкав ориз, ментол чоколадо, кикирики, бадеми, портокал чоколадо, кокос, геврек , дива цреша, цимет, малина, и путер од кикирики. М & М потекнува од САД од 1941 година, а сега се продава во околу 100 земји.<ref name="usat03"/> TТие се произведени во разни бои, од кои некои се менуваат со текот на годините. ==Историја== [[File:M&Ms-Wrapper-Small.jpg|thumb|right|Обично / млечно чоколадо М & М, воведен од 1941 година|врска=Special:FilePath/M&Ms-Wrapper-Small.jpg]] Форест Марс, Војвода, син на основачот на компанијата Марс, ја осмислиле идејата за бонбони во 1930 година за време на Шпанската граѓанска војна, кога видел како војниците јадат чоколадни топчиња со околоп од чоколадна глазура во внатрешноста, што ги спречува бонбоните да се стопат. Марс доби патент за својот начин на работа на 3 март 1941 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.mit.edu/invent/iow/mars.html |title=Inventor of the Week: Archive |publisher=Web.mit.edu |date= |accessdate=June 27, 2010}}</ref> Производството започна во 1941 година во една фабрика што се наоѓа на авенијата 285 Беџер во Клинтон Хил, Њуарк, Едно М беше за Форест Е Марс Војвода, и едно за Брус Мури, синот на претседателот на чоколадото Херши Вилијам Ф.Р. Мури.<ref>[http://www.hersheyarchives.org/essay/details.aspx?EssayId=28&Rurl=%2fresources%2fsearch-results.aspx%3fType%3dBrowseEssay Murrie, William F.R.; 1873–1950] - hersheyarchives.com - Retrieved January 22, 2011</ref> Мури имаше 20 отсто интерес во производот. Договорот дозволи бонбоните да бидат направени со чоколадо Херши што имаше контрола врз количинските чоколади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.mit.edu/invent/iow/mars.html |title=Inventor of the Week: Archive |publisher=Web.mit.edu |date= |accessdate=January 15, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.virtualnewarknj.com/memories/newark/bodianmm.htm |title=Looking Back at Newark Origins of World-Famous M&M Chocolates - virtualnewarknj.com - Retrieved August&nbsp;28, 2008 |publisher=virtualnewarknj.com |date=April 12, 1981 |accessdate=January 15, 2010 |archive-date=2007-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019111110/http://virtualnewarknj.com/memories/newark/bodianmm.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="cnn0620">{{наведени вести|title=M&M lovers pick purple|url=http://money.cnn.com/2002/06/20/news/companies/mandms/|work=[[CNNMoney.com]]|publisher=[[Time Warner]]|date=June 20, 2002|accessdate=June 14, 2008|archive-date=2006-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060527062928/http://money.cnn.com/2002/06/20/news/companies/mandms/|url-status=dead}}</ref> Практичноста на бонбоните за време на Втората светска војна предизвика зголемување на производството и неговата фабрика се пресели во поголеми блокови на 200 Северна 12-та улица во Њуарк, Њу Џерси, каде што остана до 1958 кога се пресели во поголема фабрика во Хакецтаун, Њу Џерси. Во текот на војната, бонбоните исклучиво се продавале на војската.<ref name="virtualnewarknj.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.virtualnewarknj.com/memories/newark/bodianmm.htm |title=Looking Back at Newark Origins of World-Famous M&M Chocolates - virtualnewarknj.com - Retrieved August&nbsp;28, 2008 |publisher=virtualnewarknj.com |date=April 12, 1981 |accessdate=January 15, 2010 |archive-date=2007-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019111110/http://virtualnewarknj.com/memories/newark/bodianmm.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Candy-Peanut-MMs-Wrapper-Small.jpg|thumb|М&М од кикирики, воведен во 1954 г.|врска=Special:FilePath/Candy-Peanut-MMs-Wrapper-Small.jpg]] Во 1950 година, црна "М" беше втиснат на бонбоните. Тоа беше променето во бело во 1954.<ref name="virtualnewarknj.com"/> Во почетокот на 1950 година, на Мидвест Институтот за истражуње во Канзас Сити, Мисури, каде работат за М & М, усовршен е процес при што £ 3300 (1500&nbsp;кг) на чоколадни центри би можеле да се обложат секој.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mriresearch.org/AboutMRI/Breakthroughs.asp |title=MRI Breakthroughs |publisher=Mriresearch.org |date=September 11, 2001 |accessdate=January 15, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080702054645/http://www.mriresearch.org/AboutMRI/Breakthroughs.asp |archivedate=2008-07-02 |url-status=dead }}</ref> Кога М&М од кикирики го напраи своето прво појавување, се поајви и логото “ Се топи во твојата уста, не во твојата рака”. Во 1960 г. М&М додаде жолта, црвена и зелена боја. Црвени бонбони беа елиминирани во 1976 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://us.mms.com/us/about/history/story/|title=The Story of M&M'S Brand|accessdate=June 14, 2008|work=mms.com|publisher=[[Mars, Incorporated]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409043530/http://us.mms.com/us/about/history/story/|archivedate=2008-04-09|url-status=dead}}</ref> поради здравствени проблеми преку обоениот амарант (FD & C црвена # 2), кој беше осомничен канцероген, и беа заменети со портокалова боја бонбони. Ова беше сторено и покрај фактот што М&М не ја содржеше бојата; преземената акција беше само колку да се задоволат загрижените потрошувачи. Црвените бонбони беа повторно воведени по десет години, но исто така ги задржаа и портокаловите М&М. Тие во моментов содржат Алура Црвена AЦ (FD & C црвена # 40, E129. Во Европа, Алура Црвена AЦ не се препорачува за консумирање од страна на децата. Тоа е забрането во Данска, Белгија, Франција, Германија, Швајцарија, Шведска, Австрија и Норвешка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ukfoodguide.net/e129.htm|title=E129 Allura Red AC, FD&C Red 40|accessdate=June 14, 2008}}{{Мртва_врска|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Наместо тоа, се користи Кочинеал (Е120) во црвените школки. Во 1980 година, М & М беа воведени на меѓународно ниво во Австралија, Канада, Европа, Хонгконг, Јапонија, Малезија и Велика Британија .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mms.com/us/about/mmshistory/|title=M&M’S® About M&MSŽ: History|last=|first=|date=6 октомври 2010|work=|publisher=Mms.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124062134/http://mms.com/us/about/mmshistory/|archive-date=2012-11-24|dead-url=|accessdate=21 ноември 2012|url-status=dead}}</ref> Иако тие се продаваат, а потоа повлечени во 1960 година, во 1988 година, бадемово-центрирани М &М повторно ги погоди продавниците во ограничено издание, со појавување само за Божиќ и Велигден; станаа стандарден дел од производот во 1992 г.. AИсто така, во 1986 г., М&М ги претстави Празничните чоколадни бонбони за Божиќ и Велигден, со тоа што бонбоните за Велигден имаа симболи на зајче, кокошка и јајце на пастелно обоени бонбони, а бонбоните за Божиќ имаа симболи на бор и свеќа на зелени и црвени школки; со тоа што вторите имаа посебен ментол вкус. До 1993 г. Празничните симболи беа заменети со заштитниот знак “М”. Во 1900 г. Марс за грицки од Америка се пријави да биде спонзор за “NASCAR”. Во возачи за колите на М&М со текот на годините се приклучија Ерни Ирван, Кен Шредер, Елиот Седлер, Рики Рад, Дејвид Гилиан, Кајл Буш и Мајкл Мекдауел. Во 1991 г., М&М од путер од кикирики беа воведени. Слично на производот на Херши Парчињата на Рис, воведени во 1978 г., имаат путер од кикирики во внатрешноста на средина на чоколадото и во иста шема на бои како другите брендови. IВо 1995 г. Марс предводе промоција во која потрошувачите беа повикани да гласаат која боја од сина, розова или виолетова би ја замениле со сегашната во М&М.Сината беше победникот и беше воведена на почетокот на 1995 г.. Потрошувачите можеа да гласаат со јавување 1-800-FUN-COLOR. (Воведувањето на сино М & М во Австралија во 1997 година беше контроверзно промовиран од страна на Карлтон фудбалски клуб на австралиската фудбалска лига [AFL], кој за една игра, го заменил нивниот заштитен знак темносин со бледо син- првата промена од почетокот на 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.afl.com.au/The%20Clubs/tabid/10297/default.aspx |title=The Clubs |publisher=AFL.com.au |date= |accessdate=January 15, 2010 |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716152250/http://www.afl.com.au/the%20clubs/tabid/10297/default.aspx |url-status=dead }}</ref>) [[File:M&M mascots.png|right|thumb|350px|Петте “бобнбони што зборуваат” користени од 1995 г.|врска=Special:FilePath/M&M_mascots.png]] Рамноправен со кампањата за сини М&М, М&М воведе компјутерско анимирани “бонбони што зборуваат” во телевизиските реклами. Ова вклучува тим на циничниот и подбивен Црвен (гласот на Џон Ловиц, потоа Били <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.behindthevoiceactors.com/commercials/MMs/Red/ |title=Behind The Voice Actors - M&M's - Voice of Red |publisher=Behind the Voice Actors |date= |accessdate=April 26, 2012}}</ref>) кој е маскотата за М&М од млечно чоколадо, и среќниот и лековерен Жолт( првично Џон Гудмен, потоа Џ.К. Симонс), кој е маскота за М&М од кикирики. Други маскоти ги вклучуваат “кул маскотата”, Синиот(Фил Хартман, потоа Роб Пруит) кој беше маскота за М&М од бадем, заводливата Зелена (Кри Самер), која е маскотата за М&М темно чоколадо и малку невротичниот Портокалов/”Крцкав” (Ерик Кирчбергер) за крцкав М&М. Зелената беше единствена женска М&М маскота до Г-ѓа Браун(Ванеса Вилијамс) "Главниот директор на чоколадо," беше воведена за време на Супер Боул 2012 г.. Постои исто така М&М што не зборува за М&М перекот наречен Перек момче. Тој е перек што е со Портокалов во повеќето М&М реклами за переци помагајќи му. Во 1996 г., Марс ги воведе “Мини М&М”, помали бонбони обични продавани во пластични цевки наместо во кесички.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mms.com/us/about/mmshistory/ |title=M&M Minis |publisher=mms.com |date= |accessdate=February 21, 2012 |archive-date=2012-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124062134/http://mms.com/us/about/mmshistory/ |url-status=dead }}</ref> Во 1998 г. М&М биле создадени како “Официјални бонбони на новиот милениум”, бидејќи ММ е римската бројка за 2000. Една година подоцна крцкавите М&М беа воведени. Тие се малку поголеми од оние со млечно чоколади карактеризирани со крцкав центар. Тие беа прекинати во САД во 2005 г.. Тие се сè уште достапни во Европа, Австралија и Југоисточна Азија. Во 1990 г. на изложбата во њујоршкиот саем Ири Каунти промовирајќи се кампањата за компанијата за исхрана, In 1990, стана стана предвесник на Парадата на крави, чудниот феномен каде општини и музеи прикажуваат украсен добиток во удобен сообраќајни раскрсници. На екранот на М&М се покажуваше вистинска жива крава покриена со 66,000 М&М бонбони; секоја придржувајќи се на ‘м’ логото свртена надвор да се гледа. Бобноната и кравата беше првото животно што некогаш било украсено,и Марс М&М заработи 1 милион $ во бесплатен публицитет. Чоколадното чудо создаден од страна на дизајнерот Мајкл Адамс, беше пријавен од страна на Њусвик списание (“ неверојатни"), како и во Њујорк Пост, УПИ и WABC-телевизија.Бонбоната потоа се појави како “гостин” во живо на ''[[Во живо со Регис]]'', каде што Регис Филбајн ја интервјуираше неа и ја потврди [[хранливата вредност]] на млечното чоколадо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.behindthescenesmarketing.com/events-tshws-props/01_cow.html |title=Events - M&M Candy Cow |publisher=Behindthescenesmarketing.com |date= |accessdate=January 15, 2010}}</ref> Во 2000 г., "Обичната" M&M (име воведено во 1954 г. Кога М&М од кикирики беше воведено) беше преименувано во “Млечно чоколадо” М&М и сликите со парчињата чоколатца беа додадени на традиционалното кафеаво и бело пакување.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.collectorcafe.com/article_archive.asp?article=10&id=1877 |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114062242/http://www.collectorcafe.com/article_archive.asp?article=10&id=1877 |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.nytimes.com/2000/06/29/business/media-business-advertising-m-m-mars-concludes-after-46-years-that-plain-does-not.html|title=THE MEDIA BUSINESS: ADVERTISING; M&M/Mars concludes, after 46 years, that 'Plain' does not do justice to the original M&M's candy.|last=Kane|first=Courtney|date=June 29, 2000|work=|accessdate=June 29, 2001|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=The New York Times}}</ref> Новиот милениум донесе исто така ново М&М видео. "M&M: Изгубените формули" беше пуштена на 28ми септември 2000 г.,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pc.gamespy.com/pc/mms-the-lost-formulas/ |title=Video Game "M&M's: The Lost Formulas" |publisher=gamespy.com |date= |accessdate=February 21, 2012}}</ref> и "M&M: Мини лудило" беше исто така пуштена на 14ти декември 2000 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gameboy.ign.com/objects/015/015407.html |title=Video Game "M&M's: Mini Madness" |publisher=ign.com |date= |accessdate=February 21, 2012 |archive-date=2006-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061216034105/http://gameboy.ign.com/objects/015/015407.html |url-status=dead }}</ref> Во јули 2001 г. М&М Дулсе де лече(карамела) беа воведени на пет пазари со голема шпанска популација: Лос Анџелес, Калифорнија, Сан Диего, Калифорнија, Мајами, FL, McAllen-Brownsville, Соединетите Американски Држави, Сан Антонио.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allbusiness.com/food-beverage/food-industry-food-mfg-sugar/6097035-1.html |title=M&M/MARS Woos Latinos With New ``M&M's'&#39; Dulce de Leche-Caramel Chocolate Candies; New Flavor to Premiere in Markets With Highest Concentration of Latinos. &#124; Food & Beverage > Food Industry from |publisher=AllBusiness.com |date= |accessdate=January 15, 2010}}</ref> Вкусот никогаш не стана популарен во шпанската заедница коишто ги претпочитаа постоечките вкусови на М&М и беше прекинато во повеќето области до почетокот на 2003 г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nuintelligence.net/Manager/anmviewer.asp?a=9 |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2004-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041022003258/http://www.nuintelligence.net/Manager/anmviewer.asp?a=9 |url-status=dead }}</ref> Во 2002 г. Марс побара гласови од првиот “М&М Глобал глас за боја” да додаде нова боја од трите избори: аква(тиркизна), розова, и виолетова. Овој пат, виолетовата победи и беше употребувана за ограничен период.<ref name="cnn0620"/> TЗа да им помогнат на боите да соберат гласови, Кен Шредер и неговиот тим на МБ2 Мотоспорт, кој беше спонзориран од М&М во тоа време, направија четири шеми со боја за време на 2002 НАСКАР Винстон првенството сезона во серии претставувајќи ја промоцијата(една за аква, една за розово, една за виолетово и уште една со сите три бои на автомобилот.) Од 2004 година М & М се достапни онлајн во 17 бои, со персонализирани фрази на секоја бонбона на спротивната страна од "М".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mymms.com/|title=Custom Printed MY M&M'S|last=|first=|date=|work=mms.com|publisher=Mars, Incorporated|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211174015/http://www.mymms.com/|archive-date=2012-02-11|dead-url=|accessdate=February 6, 2012|url-status=dead}}</ref> Издадени околу Божиќ, овие сопствено печатени М&М беа првично наменети за празничните честитки, но сега се достапни и преку цела година. Во април 2005 г. М&М ја предводе “мПајр” промоцијата за да се поврзе со излегувањето на Војна на ѕвездите Епизода III Одмаздата на Сит. М&М добија понуда за темна чоколада во повеќе облици(обична и кикирики) за првпат по низата на М&М рекламите за семејството Адамс. Во мај 2004 г. М&М предводе промоција на Шрек 2 за да се поврзе со излегувањето на филмот. М&М добија понуда за “огар-големина” (65% поголеми) во огровски бои на мучуриште. Тие беа продадени во многу продавници прикажани во огромни картонско отсечени приказни за огар. Во летото, 2005 г. Марс додаде “Мега М&М” во составот.<ref>{{наведени вести|title=M&M's get mega-sized|url=http://money.cnn.com/2005/08/04/news/funny/m_and_ms/|work=[[CNNMoney.com]]|publisher=[[Time Warner]]|date=August 4, 2005|accessdate=June 14, 2008|archive-date=2008-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908120321/http://money.cnn.com/2005/08/04/news/funny/m_and_ms/|url-status=dead}}</ref> Овие бонбони, со 55% поголеми од традиционалните М&М беа малку помали од верзијата со огарската големина. Тие беа на располагање во млечно чоколадо и видови кикирики. боите за мега М & М беа променети во помалку светли бои - ТЕАЛ (замена зелен), беж (портокалово), канелени (црвена), злато (жолт), сино-сива (сина) и кафеав за да одговара на повозрасните потрошувачите. [[File:MandM Times Square.JPG|left|thumb|220px|Пред продавница за М&М, Тајмс Сквер, Њујорк.]]IВо јули 2006 г., М&М темното чоколадо повторно се појави во виолетово пакување, проследено во 2007 г. од М&М темно чоколадо од кикирики. Исто така во 2006 г., компанијата промовираше М&М бело чоколадо како врска со промоцијата на Пиратите од Карибите. Компанијата исто така понуди осум нови вкусови на М&М преку онлајн продажбата, како и М&М светските локации : The company also offered eight new flavors of M&M's via online sales, as well as at M&M's World locations: "All That Razz"; "Eat, Drink, & Be Cherry"; "A Day at the Peach"; "Orange-U-Glad"; "Mint Condition"; "AlmonDeeLicious"; "Nut What You Think" и "Cookie Minster". Марс исто така го објави и “Крцкавиот минт”, разновидност во Австралија таа година.{{Се бара извор|date=May 2010}} [[File:Ford Fusion NASCAR.JPG|thumb|right|М&М спонзорирана НАСКАР стоковен автомобил]] Исто така, во 2006 г., М&М стана официјално чоколадо на НАСКАР. Во 2007 г., М&М воведе ограничено издание на вкусот малина наречен “М&М бонбони со чоколадо од малина” {{Се бара извор|date=May 2010}} Исто така, во 2007 г., М&М создаваше 50-метарска М&М статуа насмеана Лејди Либерти за почеток на кампањата поттикнувајќи ги американците да создадат свои М&М карактери mms.com. Мрежната страница им овозможува на луѓето да се најават и да се создадат свој карактер од нула.Тие бираат сè од боја и форма до коса и додатоци. За време на сезоната за Денот на вљубените во 2008 г. Марс воведе зелени вреќички на М&М. Ова се должеше на заеднички урбаниот фолклор кој вели зелениот М&М се афродизијак.<ref>{{наведени вести|title=M&M'S Chocolate Candies go green just in time for Valentine's Day|url=http://www.prnewswire.com/mnr/mars/31278/|publisher=PRNewswire|date=January 16, 2008|accessdate=August 14, 2008}}</ref> Тие беа вратени во 2009 година заедно со натпреварот "Г-ѓа Грин го загрева Денот на вљубените". Во 2008 г., две нови видови бонбони во ограничено издание беа воведени- “Дива цреша” М&М, и како рекламна врска со филмот Индијана Џонс и Кралството на кристалниот череп, М&М “Минт крцкави”.{{СЕ бара извор|date=May 2010}} М&М исто така воведе нов производ наречен “М&М Премиумs” во 2008 г.. Тие доаѓаат во пет вкусови- чоколаден бадем, чоколаден минт, мока, малина со бадем, и трослојно чоколадо(млеко, темно и бело чоколадо), кои се продаваат во мали исправени картонски кутии со пластична кеса внатре. М&М Премиумс немаат облик на бонбона, но се обложени со карнауба восок и боја. Темно чоколадо е додаден во 2009 година, заменувајќи мока.{{Се бара извор|date=May 2010}} Во текот на летото на 2008 година, мојата М&М ја лансираше “Лица”, што им овозможи на корисниците да ги печатат лицата на саканите на М&М чоколадните бонбони на mymms.com.{{Се бара извор|date=May 2010}} Во февруари 2009 г., М&М ја лансираше “М&М Брејк-ап бојата“ промоција во Австралија каде М&М беа продадени во посебни пакувања(по еден за секоја боја): пакувањата вклучуваа код за добивање на награди.<ref>{{наведени вести|title=M&M'S Color Break Up|url=http://www.colourbreakup.com.au/html/default.aspx|publisher=Mars|date=February 18, 2009|accessdate=February 18, 2009|archive-date=2009-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228205617/http://www.colourbreakup.com.au/html/default.aspx|url-status=dead}}</ref> Во летото 2009 г., М&М лансираше варијанта на ограничено издание на “Путер од кикиритки со јагоди” за да се поврзе со излегувањето на филмот ''[[Трансформери: Одмазда на паднатите]]''. Покрај тоа, М&М лансираше и ограничено издание на “M&M од кокос”, кои станаа постојани во 2010 г. Во јули 2009 г., едно истражување покажа дека боја слична на сината во М&М покажала бенефиции во помагање на стаорци повторно да одат.<ref>{{наведени вести |url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/features_julieshealthclub/2009/07/can-blue-mms-cure-paralysis.html |title=Julie's Health Club: Dye found in blue M&Ms May improve spinal injuries |publisher=Featuresblogs.chicagotribune.com |date=July 28, 2009 |accessdate=January 15, 2010 |archive-date=2012-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101073858/http://featuresblogs.chicagotribune.com/features_julieshealthclub/2009/07/can-blue-mms-cure-paralysis.html |url-status=dead }}</ref> [[File:M&M's World Las Vegas.jpg|right|thumb|224px|Светот на М&М во Las Vegas Strip.]] На почетокот на 2010 г. Голите М&М беа објавени како дел од натпреварот во Австралија и Нов Зеланд.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://m-msbareall.com.au/index.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2011-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221063444/http://m-msbareall.com.au/index.html |url-status=dead }}</ref> Голите М&М победничките пакети биле обични М&М , но без твд оклоп(од таму и без боја). Официјално мрежно место, http://m-msbareall.com.au/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120818194634/http://m-msbareall.com.au/ |date=2012-08-18 }}, беше лансирана заедно со телевизиски реклами.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=1b1R0BEFc7w M&M's Bare All TV commercial] from [[YouTube]]</ref> Во април 2010 г. М&М лансираше нов вид на перек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.m-ms.com/us/about/products/pretzel/|title=About M&MS®: Products: Pretzel|accessdate=March 16, 2011|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714010725/http://www.m-ms.com/us/about/products/pretzel/|url-status=dead}}</ref> Во октомври 2011 г., Марс објави М&М бонбони од бело чоколадо со пченка исклучиво за Ноќта на вештерките во САД. Тие доаѓаат во три бои: бела, жолта, и светла портокалова. [[File:Ms. Brown (M&M's).png|left|thumb|120px|Г-ѓа Браун, откриена во 2012 година.|врска=Special:FilePath/Ms._Brown_(M&M's).png]] Во ноември 2011 г., Марс го објави М&М млечното чоколадо со цимет за Божиќ. За времето кога излезе перекот М&М, дизајните за пакувањата во САД биле повторно направени, од стариот дизајн, користен од 2004 до почетокот на 2010 г.. На 30 јануари 2012 г., М&М откри додатно бонбонче што зборува, Г-дин Браун(гласот на Ванеса Вилијамс<ref>{{наведени вести|url=http://communityvoices.sites.post-gazette.com/index.php/arts-entertainment-living/tuned-in-journal/31942-tv-qaa-the-good-wife-awards-shows-and-the-little-couple|title=TV Q&A: 'The Good Wife,' awards shows and 'The Little Couple'|last=Owen|first=Rob|date=17 февруари 2012|work=Pittsburgh Post-Gazette|accessdate=17 февруари 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222090309/http://communityvoices.sites.post-gazette.com/index.php/arts-entertainment-living/tuned-in-journal/31942-tv-qaa-the-good-wife-awards-shows-and-the-little-couple|archive-date=2012-02-22|dead-url=|url-status=dead}}</ref>),вклучен во рекламата на Супер Боул XLVI. Црвеното ја греши поради тоа што е без тврда обвивка поради нејзината кафеава боја.Подоцна тој се жали за неа на Жолтото, но кога ќе примети дека таа слуша, се преправа дека некој друг го кажува тоа и дека тој ја бранел. Во 2012 г. М&М објавува два нови вкусови на темно чоколадо, малина и нане. Исто така во 2012 г., М&М објавува вкус на бело чоколадо за Велигден. Од 30 мај 2012 година па наваму, М&М ќе биде лансирана во Макао. Нејзиниот лансирачки јазик е португалскиот. Исто така, од мај 2012 година, на неопределен период, М&М од кикирики се произведени во Велика Британија во ограничено издание "црвена, бела и само блуз" пакет. Ова е за поддршка на Дијамантскиот јубилеј и Олимпијадата 2012.Заштитниот знак “М” останува бел на белите бонбони. Рекламата за промовирањето на ова вклучуваше донирање на Жолтото различни облеки на Британските стереотипи за да се обидат да влезат во пакувањето од ограничено издание. ==Карактерите на М&М== [[File:M&M spokescandies.jpeg|thumb|500px|Шесте сегашни "зборувачки бонбони" за М&М.|врска=Special:FilePath/M&M_spokescandies.jpeg]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! style="padding:0 9px"| Боја ! style="padding:0 9px"| Карактер ! style="padding:0 9px"| Вид ! style="padding:0 9px"| СЕгашен [[глас]] |- | bgcolor="red"| Црвено | Црвено | Млечно чоколадо | [[Били Вест]] |- |bgcolor="yellow"| Жолто | Жолто | Кикирики | [[Џ.К. Симонс]] |- |bgcolor="blue"| Сино | Сино | Бадеми | Роб Пруит |- |bgcolor="green"| Зелено | Г-ѓа Зелена | Путер од кикирики | [[Кри Самер]] |- |bgcolor="orange"| Портокалово | ПОртокалово<br />(Крцкаво) | Перек | Ерик Кершбергер |- |bgcolor=#804000| Кафено | Г-дин Браун | Млечно чоколадо | [[Ванеса Л. Вилијамс|Ванеса Вилијамс]] |} ==Менувањето на бојата во М&М== <!-- change section ref in intro if section is renamed --> Следново е преглед на промените на боите на предводникот (млечното чоколадо) на вкусот на М&М, единственото полнење од почетокот на брендот. Од 1941 г. До 1987 г., секое пакување ги содржело петте различни бои на М&М; кога црвеното М&М беше повторно воведено во 1987 г., беа додадени како шеста боја наместо да ја заменат со една од постоечките бои. <div class="center"> <timeline> ImageSize = width:800 height:200 PlotArea = left:50 bottom:60 top:0 right:50 Alignbars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2012 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1940 Colors = id:brown value:rgb(0.5, 0.25, 0) id:tan value:rgb(0.82, 0.7, 0.55) LineData = at:1945 color:black layer:back at:1955 color:black layer:back at:1965 color:black layer:back at:1975 color:black layer:back at:1985 color:black layer:back at:1995 color:black layer:back at:2005 color:black layer:back BarData = bar:mmbrown text:"Brown" bar:mmyellow text:"Yellow" bar:mmgreen text:"Green" bar:mmred1 text:"Red" bar:mmviolet text:"Violet" bar:mmtan text:"Tan" bar:mmorange text:"Orange" bar:mmblue text:"Blue" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:mmbrown from:1941 till:end color:brown bar:mmyellow from:1941 till:end color:yellow bar:mmgreen from:1941 till:end color:green bar:mmviolet from:1941 till:1949 color:lightpurple bar:mmred1 from:1941 till:1976 color:red bar:mmred1 from:1987 till:end color:red bar:mmtan from:1949 till:1995 color:tan bar:mmorange from:1976 till:end color:orange bar:mmblue from:1995 till:end color:blue </timeline> 1941-2012 </div> ==Поврзани брендови== Поврзани брендови на бонбони од Марс вклучуваат [[Minstrels (chocolate)|Minstrels]], [[Revels (confectionery)|Revels]], [[Skittles (confectionery)|Skittles]], and [[Treets]]. Светските М&М специјализирани продавници беа формирани на повеќе локации. Создадени се и некои М&М видео игри. ==Наводи== {{reflist|2}} ==Надворешни врски== {{рв|M&M's}} *[http://www.mms.com/ Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080910125635/http://us.mms.com/us/about/mmshistory/ |date=2008-09-10 }} *[http://us.mms.com/us/about/mmshistory/ The History of M&M's Chocolates] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080910125635/http://us.mms.com/us/about/mmshistory/ |date=2008-09-10 }} from us.mms.com {{Mars brands}} [[Категорија:Mars confectionery brands]] [[Категорија:1941 introductions]] h1p6xu31mexo6mddq3r0spiu07m8dk8 0 1066353 5561078 4787492 2026-05-18T10:46:54Z Тиверополник 1815 5561078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Ајше Хатун | image =Gulbahar Hatun Camii3.Jpg | image_size = | caption =Гробницата на „Ѓулбахар Хатун“ се наоѓа во „Ѓулбахар Хатун џамија“ во Трабзон. |birth_name = Ајше |birth_date = 1453 |birth_place = |death_date = 1504 |death_place = [[Трабзон]] |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = |ethnicity = [[Османлии]] |religion = [[ислам]] |known_for = [[Валиде султан]] |spouse = [[Бајазит II]] |partner = |children = [[Селим I]] |parents = }} '''Ајше Хатун''' (1453 – 1504) била жена на османлискиот султан [[Бајазит II]] и мајка на [[Селим I]]. Таа е родена во 1453 година како ќерка на Бозкурт Бег и за Бајазит била омажена во 1469 година во Амасија, а починала во 1504 година, долго пред [[Селим I]] да биде избран за османлиски султан. [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Отоманци од 15 век]] [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Валиде султан]] [[Категорија:Сопруги на Бајазит II]] 29dar37n34qgdkgnldlodmamdd67cn5 0 1066355 5561096 5500234 2026-05-18T10:59:06Z Тиверополник 1815 5561096 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = '''Ајше Хафса султан<br>عایشه حفصه سلطان''' | image = BustOfAyseHafsaSultan ManisaTurkey.jpg | image_size = 200px | caption = Споменик во Маниса |birth_name = Ајше |birth_date = околу [[1478]]<ref>{{Наведена книга|author=[[:tr:Necdet Sakaoğlu|Sakaoğlu, Necdet]]|title=Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler|url=https://books.google.com/books?id=6WUMAQAAMAAJ&q=hafsa+sultan|publisher=Oğlak Yayıncılık|year=2008|pages=199|isbn=978-9-753-29623-6}}</ref> |birth_place = |death_date = март 1534<ref>{{Наведена книга |title = The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |last = Peirce |first = Leslie P. |authorlink = Leslie Peirce |publisher = Oxford University Press |year = 1993 |isbn = 0-19-508677-5 |page = [https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/121 121] |url = https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/121 }}</ref> |death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] |death_cause = |resting_place = [[Џамија Јавуз Селим]], [[Фатих]] |resting_place_coordinates = |residence = |ethnicity = [[Кримски татари|Кримска татарка]] |religion = [[ислам]] |known_for = [[Валиде султан]] |spouse = [[Селим I]] |children = [[Сулејман I]]<br />[[Хатиџе султан]]<br />[[Бејхан султан]]<br />[[Шах султан]]<br />[[Фатма султан]] |parents = }} '''Ајше Хафса султан''' ([[османлиски јазик]]: عایشه حفصه سلطان) — првата со титула [[Валиде султан]] во [[Османлиското Царство]] како мајка на [[Сулејман I]] и сопруга на [[Селим I]]. Во периодот од стапувањето на нејзиниот син во [[1520]] на престолот до нејзината смрт во [[1534]] година, таа била една од највлијателните личности во царството<ref>Pietro Bragadin, [[Venetian Republic]]'s ambassador in the early years of [[Suleiman the Magnificent]]'s reign notes "a very beautiful woman of 48, for whom the sultan bears great reverence and love..." {{Наведена книга |title=The Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |page=[https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/62 62] |ISBN=0-19-508677-5 |first=Leslie |last=Peirce |authorlink=Leslie Peirce |publisher=Oxford University Press |year=1993 |url=https://archive.org/details/imperialharemwom00peir/page/62 }}</ref>, како и [[де-факто]] ко-регент за време на овие четиринаесет години. Денеска нејзиното потекло е тема на дебата од страна на историчарите и според поголемиот дел од нив таа била ќерка на Менгли Гирај<ref name=Williams>{{citation | last= Glyn Williams|first= Brian|year= 2001|title= The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation|page= 56|publisher= [[Brill Publishers|BRILL]]|isbn= 0295801492|quote= Ottoman princes, such as the future Ottoman Sultans Selim I (who married Mengli Giray Khan's daughter, Hafsa Hatun...}}</ref> or Abd'ûl-Muin<ref name="Hafsa bint-i Abdü'l-Muin">{{Наведена книга|author=[[:tr:Necdet Sakaoğlu|Sakaoğlu, Necdet]]|title=Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler|url=https://books.google.com/books?id=6WUMAQAAMAAJ&q=hafsa+sultan|publisher=Oğlak Yayıncılık|year=2008|pages=148|isbn=978-9-753-29623-6}} (Her name is given as "Hafsa bint-i Abdü'l-Muin" in ''Kitâbeler'' by [[:tr:İsmail Hakkı Uzunçarşılı|İ. H. Uzunçarşılı]]. This shows that she was of non-Turkish origin, and later converted to [[Islam]].)</ref><ref name=Atıl>{{citation |last= Atıl|first= Esin |year= 1987|title= The Age of Sultan Süleyman the Magnificent |page= 27|publisher= [[National Gallery of Art]]|isbn= 0810918552|quote= Some historians state that she was the daughter of Mengili Giray Han, the ruler of the Crimean Tatars. Others mention that Ayse, another wife of Selim I, was the Crimean princess and give as Hafsa's father a man named Abdulmumin or Abdulhay, and unknown person - suggesting that she was of slave origin.}}</ref>, владетел на [[Кримско ханство|Кримското ханство]]. Таа е родена во [[1479]] година и омажена за османлискиот принц и иден султан [[Селим I]]. Во [[Маниса]] престојувала со нејзиниот син кој бил владетел на регионот како шехзаде во периодот од 1513 до 1520 година. Во градот во нејзина чест биле изградени една џамија, основно училиште, колеџ и болница. Како прва Валиде султан, статусот на мајката на султанот значително се променил. Во [[1494]] година таа го родила идниот султан Сулејман I. Освен Сулејман таа имала и три ќерки од Селим и тоа: [[Хатиџе султан]], [[Бејхан султан]] и [[Шах султан]]. Ајше Хафса султан починала во март 1534 година и била погребана во [[Џамија Јавуз Селим|џамијата Јавуз Селим]] во [[Фатих]], [[Отомански Цариград|Цариград]]. Нејзиниот мавзолеј во голема мера бил уништен по земјотресот од [[1884]] година а во 1900 година започнала реконструкцијата. Денеска нејзиниот гроб е доста поедноставен за разлика од времето кога бил изграден. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Hafsa Sultan}} {{refbegin}} * {{Наведена мрежна страница|url = http://archnet.org/sites/6040|title = Hafsa Sultan Complex|publisher = [[Archnet]]|year = 2005|accessdate = 2020-05-22|archive-date = 2016-03-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233428/http://archnet.org/sites/6040|url-status = dead}} {{refend}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Емине Ѓул Бахар]]|as=[[Хатун|Валиде Хатун]]}} {{s-ttl|title=[[Валиде султан]]|years=30 септември 1520 – 19 март 1534}} {{s-aft|after=[[Нурбану Султан]]}} {{s-end}} [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Отоманци од 15 век]] [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Валиде султан]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Кримски Татари]] [[Категорија:Османлиски робови]] [[Категорија:Починати во 1534 година]] [[Категорија:Сопруги на Селим I]] b69r7ottp6icgifdobw7z5ajpu0w1bp 0 1066820 5560937 5423740 2026-05-18T05:31:58Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen St.Bernhard.png]] → [[File:DEU St. Bernhard (Thüringen) COA.svg]] PNG → SVG 5560937 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Санкт Бернхард}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Санкт Бернхард |image_photo = St. Bernhard-Martinskirche.jpg |image_caption = Селската црква „Св. Мартин“ |Wappen = DEU St. Bernhard (Thüringen) COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 28 |lat_sec = 0 |lon_deg = 10 |lon_min = 35 |lon_sec = 59 |Lageplan = St.Bernhard in HBN.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Хилдбургхаузен |Verwaltungsgemeinschaft = Фелдштајн |Höhe = 480 |Fläche = 7.36 |Einwohner = 284 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 98660 |Vorwahl = 036873 |Kfz = HBN |Gemeindeschlüssel = 16 0 69 047 |Adresse-Verband = Мауерштрасе 9<br />98660 Темар |Bürgermeister = Дитер Лефлер |Partei = независен }} '''Санкт Бернхард''' ({{langx|de|Sankt Bernhard}}) — општина во округот [[Хилдбургхаузен (округ)|Хилдбургхаузен]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. == Географија == Санкт Бернхард се наоѓа во јужниот дел на [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]], јужно од [[Бајнерштат]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Bernhard (Thüringen)|Санкт Бернхард}} {{Градови во Хилдбургхаузен (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{Хилдбургхаузен-никулец}} [[Категорија:Хилдбургхаузен (округ)]] 2a13ympxnnah1xc5tes3wjc9dk4s2px 0 1069637 5561121 5532151 2026-05-18T11:27:39Z Тиверополник 1815 5561121 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Мехмед-паша Соколовиќ |image = Mehmed Sokolović (ca 1505-1579).png |office = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] |1blankname = [[Османлиски султани|Султан]] |1namedata = [[Сулејман I]]<br/>[[Селим II]]<br/>[[Мурат III]] |term_start = 1565 |term_end = 1579 |predecessor = [[Семиз Али-паша]] |successor = [[Шемси Ахмед-паша]] |birth_date = 1506 |birth_place = [[Рудо]], [[Босна]], {{знаме|Ottoman Empire}} (денес во [[Република Српска]]) |death_date = 11 октомври 1579 (72-73) |death_place ={{починал во|Цариград}}, {{знаме|Ottoman Empire}} |spouse = |children = |residence = |alma_mater = [[Ендерун]] |profession = морски капетан |religion = [[православие]]<br/><small>(подоцна [[ислам]])</small> |allegiance = {{знаме|Ottoman Empire}} |branch = [[Јаничар]]<br/>[[Отоманска морнарица]] |serviceyears = 1541-1579 |battles = [[Отоманско-венецијанска војна (1463–1479)]]<br/>[[Отоманско-унгарски војни]]<br/>[[Отоманско-хрватски војни]] |awards = }} '''Мехмед-паша Соколовиќ''' ([[турски]]: ''Sokollu Mehmet Paşa''; околу 1505 — 11 октомври 1579) — [[голем везир]] на [[Османлиското Царство]] во периодот од 1565 до 1579 година. == Животопис == Мехмед е роден во ''Соколовиќи'' во близина на денешно Рудо од српски родители. Тој потекнувал од скромно овчарско семејство а неговото презиме било добиено според местото на неговото раѓање. Неговото родено име било '''''Бајица''''' а неговиот татко се викал Димитрије. Тој имал двајца браќа и една сестра, како и најмалку еден чичко. Во [[1516]] година по османлиската експедиција за зимање на деца како дел од девширме бил соберен и идниот визер. Тој го прифатил името Мехмед и најпрвин престојувал во [[Едрене]] а подоцна во [[Цариград]] каде го добил своето образование во Топкапи-сарај. Во март 1535 година Мехмед бил испратен во Багдад заедно со [[Искендер Челебија]]. По погубувањето на Искендер тој се вратил во престолнината. Зборувал турски, српско-хрватски, персиски, арапски, италијански и латински. Мехмед учествувал во Мохачката битка во 1526 година и во опсадата на Виена. Во 1546 година на Хајредин Барбароса загинал, а Мехмед бил назначен за негов наследник. Со таа улога бил во поморската експедиција во денешна Либија. За време на неговата петгодишна кариера на оваа позиција, Мехмед-паша значително ја подобрил османлиската флота. Во 1551 година станал берлејбеј на [[Румелија]] со седиште во [[Софија]]. Во јуни [[1565]] година е назначен од султан [[Сулејман I]] (1520-1566) за голем везир, а при управувањето на неговиот син [[Селим II]] (1566-1574) власта во целина била управувана од него бидејќи султанот не се грижел за ова. Се оженил со [[Есмихан султан]], ќерка на султанот [[Селим II]]<ref name="Imamovic">Imamović, Mustafa (1996). Historija Bošnjaka. Sarajevo: BZK Preporod. ISBN 9958-815-00-1</ref>. Селим II починал на 12 декември [[1574]] година а неговиот син станал султан [[Мурат III]] (1574-1595), кој исто така не пројавил интерес за државните дела, но за разлика од својот татко тој немал таква доверба кон Соколовиќ, чие влијание и власт започнале да слабеат, иако ја задржил функцијата на голем везир. На 11 октомври 1579 година во Цариград големиот везир бил нападнат од [[дервиш]] и убиен. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Семиз Али-паша]]|after=[[Шемси Ахмед-паша]]|years=28 јуни 1565 – 11 октомври 1579}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Соколовиќ, Мехмед-паша}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Босански отомански везири]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Јаничари]] [[Категорија:Отомански управители на Румелија]] [[Категорија:Срби во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Атентати во Отоманското Царство]] [[Категорија:Родени во 1506 година]] [[Категорија:Починати во 1579 година]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] luq1437h8zz2cs3i6xrq7pvlzwsev6k 0 1069849 5561080 5080694 2026-05-18T10:49:05Z Тиверополник 1815 5561080 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Отоманско-венецијанска војна |image=[[Image:Battle of Zonchio 1499.jpg|300px]] |caption= |partof=[[Отоманско-венецијански војни]] |date=1499–1503 |place=[[Јадранско Море]], [[Јонско Море]] и [[Егејско Море]] |result=Османлиска победа |territory=Османлиите ги зазеле Модон и Корон |combatant1={{знаме|Republic of Venice}}<br />[[File:Pendón heráldico de los Reyes Catolicos de 1492-1504.svg|23px]] [[Кастиња и Арагон]] |combatant2={{знаме|Ottoman Empire|1453}} }} {{Отоманско-венецијански војни}} '''Втората османлиско-венецијанска војна''' се водела помеѓу [[Отоманското Царство]] и [[Република Венеција]] за контрола на териториите кои биле оспорени меѓу двете страни во [[Егејско Море]], [[Јонско Море]] и [[Јадранско Море]]. Војната траела во периодот од 1499 до 1503 година. Османлиите под команда на адмиралот Кемал Рејс издвојувале победа и ги принудиле на Венецијанците да ги признаат своите добивки во 1503 година. == Конфликт == === 1499 === Во јануари [[1499]] година, Кемал Рејс отпловил од [[Цариград]] со сила од 10 галии и 4 други типови на бродови, а во јули 1499 година се пресретнал со огромната отоманската флота и ја презел командата со цел да се отпочне големи војна против [[Венецијанската Република]]. Отоманската флота била составена од 90 галии и околу 200 помали садови. Во август 1499 [[Кемал Рејс]] ја победил венецијанската флота под команда на Антонио Гримани во Битката кај Наварино. Тоа била првата поморска битка во историјата со топови користени од бродови, а се одржала на четири одделни дена: на 12, 20, 22 и 25 август 1499. По преместувањето во [[Јонско Море]], Кемал Рејс наишол на венецијанска флота од 47 галии и околу 100 помали садови под команда на Антонио Гримани во близина на Кејп Зонкио кај Наварин и издвоил значајна победа. За време на битка Антонио Гримани бил уапсен на [[29 септември]], но на крајот бил ослободен. Гримани подоцна станал Дужд на Венеција во 1521. Во истиот период започнале и отоманските напади кон внатрешноста на [[Далмација]]<ref name="Raukar-1990"/>. === 1500=== Во декември 1499 Венецијанците го нападнале Лепанто со надеж за враќање на нивните изгубени територии во Јонското Море. Кемал Рејс отпловил од Кефалонија и повторно се упатил кон Лепанто. Тој останал во Лепанто меѓу април и мај 1500 година, каде што неговите бродови биле поправени од страна на армијата од 15.000 отомански занаетчии. Од таму Кемал Рејс отпловил и започнал со бомбардирања на венецијанските пристаништа на островот Крф, а во август 1500 тој повторно ја победил венецијанската флота во Битката кај Модон. Во следниот период биле заземени островите Модон и Корон по кое следувала католичка помош за Венеција. === 1501-1503=== Отоманските упади во [[Далмација]] ескалирале до точка каде што Венеција била принудена да потпише договор со Владислав II од Унгарија и [[Папа Александар VI]].<ref name="Raukar-1990">{{Наведено списание | first = Tomislav | last = Raukar | url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=110340&lang=en | title = Hrvatska na razmeđu XV i XVI. stoljeća | language = hr | journal = Journal - | volume = 10 | number = 1 |date=October 1990 | issn = 0582-673X | publisher = City Museum Senj - Senj Museum Society | location = [[Senj]], Croatia | page = 9 | accessdate = 2012-07-08}}</ref> според кој тие ветиле 140.000 дукати годишно за Кралството Унгарија за активно да ги брани своите јужни хрватски територии, До крајот на 1502, Венеција и Османлиското Царство се согласиле за примирје. На 31 јануари 1503 Венеција потпишала друг договор со Владислав II каде платила дополнителни 30.000 дукати. Во 1503 година Османлиите ги достигнале венецијанските територии во [[Северна Италија]], и Венеција била принудена да ги признае отоманските освоени територии. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Судири во 15 век]] [[Категорија:Судири во 16 век]] [[Категорија:Османлиско-венецијански војни]] [[Категорија:Отоманското Царство во 15 век]] [[Категорија:Отоманското Царство во 16 век]] [[Категорија:Судири во 1499 година]] [[Категорија:Судири во 1500 година]] [[Категорија:Конфликти во 1501 година]] [[Категорија:Судири во 1502 година]] [[Категорија:Судири во 1503 година]] [[Категорија:Битки на Бајазит II]] jinc1b9ldos1g0zl23ejkko4ny9i7yd 0 1069984 5561084 5258933 2026-05-18T10:52:08Z Тиверополник 1815 5561084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict| conflict=Османлиско-мамелучка војна <br>(1485–1491)| image=[[File:Ottoman Mamluk horseman circa 1550.jpg|300px]]| caption=| partof=[[Отомански војни на Блискиот Исток]]| date=1485-1491| place=[[Анадолија]], [[Сирија]]| result=Stalemate| combatant1={{знамеикона|Ottoman Empire|1453}} [[Османлиско Царство]]| combatant2={{Знаменце|Mameluke Flag.svg}} [[Мамелучки Султанат ]]| commander1={{знамеикона|Ottoman Empire|1453}} [[Бајазит II]]| commander2={{Знаменце|Mameluke Flag.svg}} [[Каитбег]]| strength1=60,000 | strength2=непознато| casualties1=| casualties2= }} '''Османлиско-мамелучката војна''' траела во периодот од 1485 до 1491 година. Конфликтот започнал кога [[Отоманското Царство]] го нападнала Мамелучкиот Султанат на територијата на Анадолија и Сирија. Оваа војна била суштински настан во борбата на Османлиите за доминацијата на Средниот Исток. == Заднина == Односот меѓу Отоманците и Мамелуците биле заладени поради натпреварот за контрола на трговијата со зачини, а Османлиите се стремиле за зазимање на светите исламски градови. Двете држави сепак биле разделени со тампон зона и земји како Караманија, Ак Којунлу, Рамаданија и Дукладирија. Овие земји постојано зазимале страна во конфликтот на двете земји. Кога во 1481 година Бајазит II седнал на престолот, неговиот брат Кем султан кој имал голема поддршка во Анадолија започнал востание за престолот. Кога бил поразен тој побарал засолниште кај Рамаданија од каде заминал кај Мамелуците.Иако тие одбиле да му помогнат во конфликтот, овој чин предизвикал големо непријателство кај Бајазит. Односите дополнително се заладиле кога бил заробен османлискиот амбасадор кој се враќал од Декан со индискиот амбасадор со подароци за османлискиот султан. [[Категорија:Војни на Отоманското Царство|Мамелучки]] [[Категорија:Судири во 15 век]] [[Категорија:Отоманското Царство во 15 век]] [[Категорија:Анадолија во средниот век]] [[Категорија:Битки на Бајазит II]] h6uyayxzzjqfbzp0iedhqb0z502hvfb 0 1072362 5561120 5415111 2026-05-18T11:27:35Z Тиверополник 1815 5561120 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер |name= [[Податотека:Osmanli-nisani.svg|30п]] Рустем-паша [[Податотека:Ottoman flag.svg|30п]] |honorific-suffix = |nickname= |image= Rustem Pasha Ottoman min.jpg |imagesize= 150px |office= [[Голем Везир на Османлиската Империја|Голем Везир]] |term_start1= 1544 |term_end1= 1553 |predecessor1= [[Хадим Сулејман-паша]] |successor1= [[Кара Ахмед-паша]] |office2= [[Голем Везир на Османлиската Империја|Голем Везир]] |term_start2= 1555 |term_end2= 1561 |predecessor2= [[Кара Ахмед-паша]] |successor2= [[Семиз Али-паша]] |birth_date= {{роден на|||1500}} |birth_place= Босна |death_date= {{починал на|10|јули|1561}} |death_place= {{починал во|Цариград}} |nationality= хрватско<ref name="Taylor">Taylor (2007), pp. 166-167.</ref><ref>Hammer-Purgstall, ''History of the Ottoman empire'',</ref><ref name="pdf">http://www.zsem.hr/site/dmdocs/Hersak.pdf</ref><ref>Lybyer (1913), p. 51.</ref> |spouse= |children= |alma_mater= |profession= османлиски државник <br> [[Голем везир]] |religion= [[ислам]] }} [[File:Rustem Pasha Mosque.JPG|thumb|175px|[[Рустем-пашина џамија]]]] '''Рустем-паша''' или '''Дамат Рустем-паша''' ({{langx|ota|رستم پاشا}}; {{langx|hr|Rustem-Paša Opuković}} — османлиски генерал и политичар од хрватско или српско потекло<ref>Eugenio Alberi, Relazioni degli ambasciatori veneti - serie 3 - vol. 1; pages 88 and 89 [https://archive.org/stream/E.AlberiRelazioniDegliAmbasciatoriVeneti-Serie3-Vol.1/Alberi.Vol.I#page/n57/mode/2up]</ref>. Рустем е роден во [[Скрадин]]<ref name="Fine">Fine (2006), p. 215.</ref> во католичко семејство од кое бил одземен и однесен во [[Цариград]] каде се школувал и изградил голема воена и политичка кариера. Тој бил гувернер на [[Дијарбакир]]. Во [[1539]] година се оженил за ќерката на султанот [[Сулејман I]], [[Михримах султан]]. По пет години тој бил поставен за главен везир. За неговиот политички напредок голема улога имала [[Рокселана]] која била мајка на неговата сопруга. Како главна задача на Рустем при назначувањето за [[Голем везир]] била намалување на инфлацијата и полнење на државната каса. Според историските извори неговиот однос кон семејството бил доста ладен бидејќи не ги примил по нивното доаѓање во престолнината. Како Голем везир, тој стекнал огромно богатство. Еден дел од своето богатство го искористил за изградба на јавни згради, џамии и добротворни фондации. Во времето на неговата смрт во Цариград на [[10 јули]] [[1561]] година, неговиот личен имот вклучувал 815 земји во [[Румелија]] и [[Анадолија]], 476 мелници, 1.700 робови, 2.900 воени коњи, 1.106 камили итн. [[Рустем-пашина џамија]] се наоѓа во Еминону, и била изградена во периодот од 1561-1563 година од страна на [[Мимар Синан]]. Рустем-паша се смета дека бил еден од главните виновници за погубувањето на [[шехзаде Мустафа]]. По неговата смрт, јаничарите и војниците кои биле на страната на Мустафа протестирале против одлуката на Сулејман, и главно ги обвинувале Рокселана и Рустем-паша. По ова Рустем-паша бил ослободен од позицијата голем везир и бил испратен назад во [[Истанбул]]. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир на Отоманското Царство]]|before=[[Хадим Сулејман-паша]]|after=[[Кара Ахмед-паша]]|years=28 ноември 1544 – 6 октомври 1553}} {{succession box|title=[[Голем везир на Отоманското Царство]]|before=[[Кара Ахмед-паша]]|after=[[Семиз Али-паша]]|years=29 септември 1555 – 10 јули 1561}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Хрвати од 16 век]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Отомански Хрвати]] [[Категорија:Отомански Бошњаци]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] 99phc9wb7huxi5tchfgx24wkwm04lep 0 1080999 5561046 5063911 2026-05-18T09:32:35Z Dandarmkd 31127 5561046 wikitext text/x-wiki <!-- [[Податотека:Ohridsko Exero(13).JPG|мини|десно|250п|Реконструиранитaa наколни градби на музејот во Заливот на Коските]] --> [[Податотека:Museum on Water 4 (by Pudelek), Ohrid.JPG|мини|десно|Праисториски куќарки во музејот]] '''Залив на Коските''' — [[залив]] во [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] и [[археолошко наоѓалиште]] на [[праисторија|праисториска]] [[наколна населба]] од [[доцно бронзено време|доцнобронзеното]] и [[железно време|раножелезното време]]. Сместен е до [[полуостров]]от и автокампот [[Градиште]], меѓу селата [[Пештани (Охридско)|Пештани]] и [[Трпејца]]. Длабок е 3 до 5&nbsp;метри. Местото е наречено „Плоча Миќов Град“ и денес има реконструкција на наколните живеалишта (Музеј на вода „Залив на Коските“) и платформи, како и свој посетителски центар со изложбен простор за наодите. Над него се издига обновено римско утврдување ([[каструм]]) со воени објекти од тоа време, во наоѓалиштето наречено [[Градиште (Пештани)|Градиште]]. Најблискиот колец од вкупно 6.000 откриени е на 12&nbsp;метри во езерото, со што се претпоставува дека е тоа колец од мостот што ја спојувал населбата. Се претпоставува дека се простирала на платформа од околу 8.500&nbsp;м², а на неа имало можеби и 60-ина живеалишта. На местото се откриени многу остатоци од [[орудие|орудија]], предмети од [[керамика]], дрво, од камен и делови од животни како [[елен]]ски рогови. Наколните населби биле градови правени на платформи, кои стоеле на дрвени колци забодени на дното на езерото. На тие наколни платформи се наоѓале куќите на праисториските луѓе, кои со подвижен мост биле споени со брегот. Жителите на овие населби се занимавале најмногу со [[риболов]], но и со [[земјоделство]] и [[лов]]. На ова укажуваат разните садови и предмети од керамика и камен пронајдени и на суво и под вода. <gallery mode="packed" caption="Музеј на вода „Залив на Коските“"> Музеј на води - Залив костију на Охридском језеру 01.jpg|Поглед од патот [[Охрид]]-[[Свети Наум (манастир)|Св. Наум]] Музеј на води - Залив костију на Охридском језеру 03.jpg|Реконструкција на населбата Наколна населба Охрид (57).JPG|Експонати во музејот Музеј на води - Залив костију на Охридском језеру 02.jpg|Оригинални столбови, изложени во музејот </gallery> == Поврзано == * [[Наколно живеалиште]] * [[Праисторија на Македонија]] * [[Пештани]] == Надворешни врски == {{ризница-ред|Museum on Water|Залив на Коските (Музеј на вода)}} * [http://www.igeografija.mk/Portal/?p=4097 Заливот на Коските — Охридска подводна убавина], портал „ИГЕО“ * [http://iskonmakedonija.blogspot.co.nz/2010/10/blog-post_05.html Патување низ Македонија - Залив на Коските - праисториска наколна населба - Охридско Езеро], репортажа * [http://kulturnamapa.mk/kulturatradicija/arheoloshki-lokaliteti/zaliv-na-koskite-%E2%80%93-ohridsko-ezero Археолошки локалитети: Залив на Коските – Охридско Езеро] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130830035104/http://kulturnamapa.mk/kulturatradicija/arheoloshki-lokaliteti/zaliv-na-koskite-%E2%80%93-ohridsko-ezero |date=2013-08-30 }} * [http://preminportal.com.mk/content/view/3277/73/ Залив на Коските — Патување во бронзеното време], Премин Портал {{Архео-Охрид}} {{КНМ-Охрид}} {{coord|40|59|39|N|20|47|53|E|type:landmark_region:MK|display=title}} [[Категорија:Заливи во Македонија|Коски]] [[Категорија:Охридско Езеро]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Општина Охрид]] [[Категорија:Музеи во Македонија]] [[Категорија:Музеи на отворено]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од доцнобронзено време]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од железно време]] [[Категорија:Пештани (Охридско)]] sim4d54p3cjl271o9sz5xpd8oj4ic0f 0 1088597 5560878 5383695 2026-05-17T21:06:08Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Геометрија]]; додадена [[Категорија:Геометрија на триаголникот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560878 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Triangle with notations 2.svg|мини|200п|Триаголник со страни ''a'', ''b'' и ''c''.]] Во [[геометрија]]та, '''Хероновата формула''' служи за пресметување на [[плоштина]]та <math>P</math> на [[триаголник]] за кој се познати должините на трите страни <math>a</math>, <math>b</math> и <math>c</math> и гласи <ref>[http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronova Интерактивна страна за Херонова формула] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131028174559/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronova |date=2013-10-28 }} {{mk}}</ref> <math>P = \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}</math> каде што <math>s</math> e [[полуобем|полупериметар]] на триаголникот: <math>s=\tfrac{1}{2} (a+b+c).</math> Забелешка: [[Полуобем|Полупериметар]]от '''''<math>s</math>''''' на триаголникот е поголем од секоја од страните <math>a</math>, <math>b</math> и <math>c</math> (ова следува од [[неравенство на триаголник|неравенството на триаголник]]). Значи, сите четири множитела под квaдратниот корен во Хероновата формула се позитивни. '''Пример:''' Нека <math>\triangle ABC</math> е триаголник со страни <math>a=7</math>, <math>b=4</math> и <math>c=5</math>. <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> Полупериметарот на <math>\triangle ABC</math> е: <math>s=\tfrac{1}{2}(a+b+c)=\tfrac{1}{2}(7+4+5)=8</math>, <br />а плоштината му е: <math>P = \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}= \sqrt{8 \cdot (8-7) \cdot (8-4) \cdot (8-5)}=\sqrt{8 \cdot 1 \cdot 4 \cdot 3}=\sqrt{96}=4\sqrt{6} \approx 9,8 \, .</math></div> '''Пример:''' Нека <math>\triangle ABC</math> е триаголник со страни <math>a=3</math>, <math>b=4</math> и <math>c=5</math>. <div style="margin-left:15px; line-height:35px"> Неговиот полупериметар е: <math>s=\tfrac{1}{2}(a+b+c)=\tfrac{1}{2}(3+4+5)=6</math>, а плоштината му е: <math>P = \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}= \sqrt{6 \cdot (6-3) \cdot (6-4) \cdot (6-5)}=\sqrt{6 \cdot 3 \cdot 2 \cdot 1}=\sqrt{36}=6</math>. <br />Ова е правоаголен триаголник познат под името египетски. Во него страната ''<math>b</math>'' е и висина во однос на [[основа (геометрија)|основата]] <math>a</math>. Користејќи ја обичната формула за [[плоштина на триаголник]], следи <math>P = \tfrac{1}{2} a h_a = \tfrac{1}{2} \cdot 3 \cdot 4=6</math>. </div> Хероновата формула може да се напише и во кој било од следниве облици: <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> <math>P=\frac{1}{4} \sqrt{(a+b+c)(-a+b+c)(a-b+c)(a+b-c)\,} </math> <math>P=\frac{1}{4} \sqrt{2(a^2 b^2+a^2c^2+b^2c^2)-(a^4+b^4+c^4)\,}</math> <math>P=\frac{1}{4} \sqrt{(a^2 + b^2 + c^2)^2 - 2(a^4 + b^4 + c^4)\,}</math> Тука и во доказите се користат формулите: <math>s-a=\frac{1}{2}(-a+b+c), \,\, s-b=\frac{1}{2}(a-b+c), \,\, s-c=\frac{1}{2}(a+b-c)</math>. </div> == Историја == Формулата му се припишува на [[Херон Александриски|Херон]], а доказ може да се најде во неговата книга „Метрика“ (''Metrica''), која е напишана во 60 година н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://mathworld.wolfram.com/HeronsFormula.html |title=Статија за Хероновата формула|publisher=WolframAlpha}} {{en}} Последен пристап 29. 4. 2013</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://web.cortland.edu/matresearch/OxfordDictionaryMathematics.pdf |title=Oxford Concise Dictionary of Mathematics | author=C.Clapham, J.Nicholson | publisher =Addison-Wesley | year =2009}} стр.365 {{en}}</ref> Постои мислење дека формулата ја знаел и [[Архимед]], а земајќи во обѕир дека „Метрика“ е колекција на математички знаења со кои располагал античкиот свет, можно е Херон само да ја забележал, а да не ја открил оваа формула. Формула која е еквивалентна на Хероновата формула, а запишана во обликот: :<math>P=\frac1{2}\sqrt{a^2 c^2 - \left(\frac{a^2+c^2-b^2}{2} \right)^2}</math> била позната во древна [[Кина]] и е откриена независно од Грците. Може да се најде во делото „Девет книги за математичката вештина“ објавена во [[1247]] година. == Доказ == Во доказот на Херон, тој користел [[тетивен четириаголник|тетивни четириаголници]].<ref>[http://www.math.dartmouth.edu/~doyle/docs/heron/heron.txt Дискусија за доказот на Хероновата формула] {{en}} Последен пристап 06.08.2013</ref>. Следи модерен доказ на формулата во кој се користи [[алгебра]] и [[тригонометрија]] и потполно е поинаков од оригиналниот доказ на Херон. Нека <math>a</math>, <math>b</math> и <math>c</math> се страните на еден триаголник, а <math> \alpha\,</math>, <math> \beta\,</math> и <math> \gamma\,</math> се соодветните [[агол|агли]] кои се наоѓаат наспроти нив. Без губење на општоста, ќе ја сметаме страната ''<math>a</math>'' за основа на триаголникот. Според [[Косинусна теорема|косинусната теорема]]: :<math>\cos \gamma = \frac{a^2+b^2-c^2}{2ab}</math>. Оттаму се добива алгебарската равенка: :<math>\sin\gamma = \sqrt{1-\cos^2\gamma} = \frac{\sqrt{4a^2 b^2 -(a^2 +b^2 -c^2)^2 }}{2ab}</math>. Висината на триаголникот која одговара на основата <math>a</math> има должина <math>h_a=b\sin\gamma</math>, па следува :{| |- |<math> P\,</math> |<math>=\tfrac{1}{2} \cdot a \cdot h_a </math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{2} \cdot a \cdot b\sin\gamma</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{4} \sqrt{4a^2 b^2 -(a^2 +b^2 -c^2)^2}</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{4} \sqrt{(2a b -(a^2 +b^2 -c^2))(2a b +(a^2 +b^2 -c^2))}</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{4} \sqrt{(c^2-(a^2-2ab +b^2))((a^2 +2ab+b^2) -c^2)}</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{4} \sqrt{(c^2 -(a -b)^2)((a +b)^2 -c^2)}</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \tfrac{1}{4} \sqrt{(c -(a -b))(c +(a -b))((a +b) -c)((a +b) +c)}</math> |- | |<math>= \sqrt{\tfrac{1}{2}(-a+b +c))\cdot \tfrac{1}{2}(a -b+c) \cdot \tfrac{1}{2}(a +b -c) \cdot \tfrac{1}{2}(a +b +c)}</math> |- style="height: 28px;" | |<math>= \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}.</math> |} Во горните трансформации полиномите се разложуваат според формулите за [[бином на квадрат]] и за [[разлика на квадрати]]. === Доказ со користење на [[Питагорова теорема|Питагоровата теорема]] === [[Податотека:Triangle with notations 3.svg|мини|270п|Триаголник со висина ''h'' која на страната ''c'' прави отсечки со должини ''d'' и (''c''&minus;''d'').]] Почнуваме од формулата за плоштина <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> <math> P=\tfrac{1}{2} c h_c =\tfrac{1}{2} c h </math> односно <math>4P^2=c^2h^2</math>. каде страната <math>c</math> ја земаме како основа, а со <math> h </math> ја означуваме висината спуштена кон неа. Подножјето на висината ја дели страната <math>c</math> на два дела со должини <math>d</math> и <math>c-d</math>, како на цртежот десно. </div> Од Питагоровата теорема следува: <math>h^2+d^2=b^2</math> и <math>h^2+(c-d)^2=a^2</math>. Заменувајќи го првиот израз од Питагоровата теорема во равенката <math>4P^2=c^2h^2</math>, следи: <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> <math>4P^2=c^2h^2=c^2 \cdot (b^2-d^2)=(cb)^2-(cd)^2</math>. </div> Значи, треба да се докаже дека: <math>(cb)^2-(cd)^2=4P^2=4s(s-a)(s-b)(s-c)</math>. Десната страна на последното равенство може да ја запишеме како: <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> <math>4s(s-a)(s-b)(s-c)=(s(s-a)+(s-b)(s-c))^2-(s(s-a)-(s-b)(s-c))^2</math> </div> Следи: <div style="margin-left:15px;line-height:35px"> <math>4(s(s-a)+(s-b)(s-c))=(a+b+c)(-a+b+c)+(a-b+c)(a+b-c)=4cb</math> или <math>(s(s-a)+(s-b)(s-c))^2=(cb)^2</math>. Слично се добива и дека <math>4(s(s-a)-(s-b)(s-c))=(a+b+c)(-a+b+c)-(a-b+c)(a+b-c)=4cd</math> или <math>(s(s-a)-(s-b)(s-c))^2=(cd)^2</math> каде што двете применувања на Питагоровата теорема се користат во последната равенка. </div> == Бројчена стабилност == Хероновата формула во зададениот облик е [[Бројчена стабилност|бројчено нестабилна]] за триаголници со многу мали агли. Постои стабилна алтернатива<ref>[http://www.eecs.berkeley.edu/~wkahan/Triangle.pdf Предавање за грешки при пресметување плоштина на триаголници со еден многу остар агол], Последен пристап 06.08.2013</ref> во која се именуваат страните, но така што: <math>a\geqslant b\geqslant c</math>, а потоа плоштината се пресметува по формулата :<math> P = \frac{1}{4}\sqrt{(a+(b+c)) (c-(a-b)) (c+(a-b)) (a+(b-c))}.</math> Заградите се користат за да се спречи нумеричката нестабилност при пресметување на квадратен корен. == Обопштување == Хероновата формула е специјален случај на [[Брамагуптина формула|Брамагуптината формула]] за плоштина на [[тетивен четириаголник|тетивни четириаголници]], а двете формули се специјални случаи на [[Бретшнајдерова формула|Бретшнајдеровата формула]] за плоштина на [[четириаголник]]. Во двата случаја, Хероновата формула се добива ако должината на една страна од четириаголникот се земе дека е еднаква на нула. Исто така, Хероновата формула е посебен случај на формула за плоштина на [[трапез]] во која се користат само страните на трапезот. Во неа се става должината на помалата основа да е еднаква на нула. Хероновата формула може да се изрази со помош на [[детерминанта]]та :<math> P = \frac{1}{4} \sqrt{ \begin{vmatrix} 0 & a^2 & b^2 & 1 \\ a^2 & 0 & c^2 & 1 \\ b^2 & c^2 & 0 & 1 \\ 1 & 1 & 1 & 0 \end{vmatrix} } </math> од каде се гледа сличноста на Хероновата формула со формулата на [[Николо Тартаља]] за [[волумен|зафатнина]] на [[тетраедар]]. Друго обопштување на Хероновата формула до [[петаголник|петаголници]] и [[шестаголник|шестаголници]] впишани во круг бил откриен од Давид П. Робинс.<ref>D. P. Robbins, "Areas of Polygons Inscribed in a Circle", Discr. Comput. Geom. 12, 223-236, 1994.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Периметар]] * [[Плоштина]] * [[Херонов триаголник]] * [[Херон Александриски]] == Надворешни врски == * [http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronova Интерактивна страна за Херонова формула] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131028174559/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronova |date=2013-10-28 }} {{mk}} * [http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronovapr1 Интерактивни примери за пресметување на плоштина со Херонова формула] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305033602/http://www.emathforall.com/wiki/RecnikT/Heronovapr1 |date=2016-03-05 }} {{mk}} * [http://mathworld.wolfram.com/HeronsFormula.html Херонова формула] {{en}} * [http://www.cut-the-knot.org/pythagoras/herons.shtml Доказ на Хероновaта формулa со помош на Питагоровата теорема] {{en}} * [http://www.mathopenref.com/heronsformula.html Интерактивна анимација за пресметување на плоштина со помош на Херонова формула] {{en}} * [http://www.mathpages.com/home/kmath196.htm Херонова формула и обопштување на Брамагупте] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080509094947/http://www.mathpages.com/home/kmath196.htm |date=2008-05-09 }} {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Геометрија на триаголникот]] [[Категорија:Плоштина]] [[Категорија:Математика]] [[Категорија:Математичко образование]] [[Категорија:Теореми за триаголници]] 82yimwikdzj7cw0gmej3r7m1vjonerq 0 1093400 5560997 5286122 2026-05-18T08:19:04Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560997 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Кокос |image =Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image_caption = Кокосова палма (''Cocos nucifera'') |regnum = [[Растенија]] |division = [[Скриеносеменици]] |classis = [[Монокотиледони]]<ref>Hahn, William J. (1997). [http://tolweb.org/Arecanae/21337 Arecanae: Палми] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170720084110/http://tolweb.org/Arecanae/21337 |date=2017-07-20 }} — проект „Дрво на животот“ {{en}} {{конс|4 април 2011}}</ref> |subordo = [[Комелиниди]] |ordo = [[Палмовидни]] |familia = [[Палми]] |genus = '''Кокос''' |species = '''Кокосова палма''' |binomial = ''Cocos nucifera'' |binomial_authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Coconut distribution.png|мини|десно|250п|Природната [[ареал|распространетост]] на кокосот (обрабен со црвено)]] [[Податотека:Coconut green.JPG|мини|десно|Зелени кокосови ореви]] [[Податотека:Coconut trunk.jpg|thumb|left|Багажникот од кокос]] '''Кокосова палма''' или само '''кокос''' ({{науч|Cocos nucifera}}) — [[дрво (растение)|дрво]] од {{био|семејство}}то на [[палми]]те (''Arecaceae'') и единствениот {{био|вид}} од {{био|род}}от кокос (''Cocos'').<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Cocos&page=quickSearch Кокос] — [[Кралски ботанички градини, Кју]] {{en}}</ref> Поимот „кокос“ може да се однесува како на нејзиниот плод, така и на целата палма. Поимот потекнува од [[португалски јазик|португалски]] и [[шпански јазик|шпански]] збор од XV век ''coco'', што значи „глава“ или „череп“,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://books.google.com/books?id=zOufgbY8TbsC&dq=dalgado+glossario&printsec=frontcover&source=bl&ots=ZODcRxxnB-&sig=RAZ9xYoSOI5bhw16H2wtH6MIx3A&hl=en&ei=MirySuf5FYahjAfZhPmUDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CBAQ6AEwAw#v=snippet&q=coca&f=false |title=Dalgado, Sebastião. Glossário luso-asiático, Volume 1 pg 291 |accessdate=2013-10-01 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009044039/http://books.google.com/books?id=zOufgbY8TbsC&dq=dalgado+glossario&printsec=frontcover&source=bl&ots=ZODcRxxnB-&sig=RAZ9xYoSOI5bhw16H2wtH6MIx3A&hl=en&ei=MirySuf5FYahjAfZhPmUDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CBAQ6AEwAw#v=snippet&q=coca&f=false |url-status=dead }}</ref> поради трите дупки на оревот што личат на човечко лице. Расте низ [[тропска клима|тропските]] и [[суптропска клима|суптропските]] краишта и има многу намени во домаќинството, [[занаетчиство]]то и индустриското стопанство. '''Кокосовиот орев''' дава [[кокосова вода]] и [[ќумур]] од лушпата и влакна од надворешната кошулка. Месото се користи во готвењето, во свеж облик или суво ([[копра]]). Од внатрешноста се добива и [[кокосово масло|масло]] и [[кокосово млеко|млеко]], кои исто така наоѓаат широка примена во кулинарството и [[козметика]]та. {{TOC limit|2}} ==Опис== Кокосовата палма расте до висина од 30&nbsp;м и има пересто зеленило со должина од 4-6&nbsp;м, а поединечните листови се долги 60–90&nbsp;см. Кога ќе се исушат, паѓаат целосно, и [[стебло]]то останува мазно. Постојат два типа: високи и џуџести.<ref name=Pradeepkumar>T. Pradeepkumar, B. Sumajyothibhaskar, and K.N. Satheesan. (2008). ''Management of Horticultural Crops'' (Horticulture Science Series Vol.11, 2nd of 2 Parts). New India Publishing. pp. [http://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539&dq=#v=onepage&q&f=false 539–587]. ISBN 978-81-89422-49-3.</ref> На мошне плодно земјиште, палмата дава до 75 ореви годишно, но најчесто од секое дрво се добиваат највеќе 30 поради несоодветната земјоделска практика.<ref name=Grimwood18>Grimwood 1975, стр. [http://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA18&dq=#v=onepage&q&f=false 18].</ref> Во последно време приносите се поголеми благодарение на напредокот во тениката на одгледување.<ref name=Sarian>Sarian, Zac B. (18 август 2010). [http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high New coconut yields high] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |date=2011-11-19 }}. ''The Manila Bulletin''. {{конс|21 април 2011}}</ref><ref name=Ravi>Ravi, Rajesh. (March 16, 2009). [http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 Rise in coconut yield, farming area put India on top]. ''The Financial Express''. {{конс|21 април 2011}}</ref> Дрвото е еднодомно, што значи дека има и машки и женски [[цвет]]ови.<ref name="pk">Thampan, P.K. (1981). ''Handbook on Coconut Palm''. Oxford & IBH Publishing Co.</ref> Женскиот е многу поголем од машкиот. Цветањето се одвива непрекинато преку целата година. ===Плод=== Кокосовиот орев е [[јаткасто овошје|јаткаст]] плод (не [[оревест плод|оревест]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Cocos/index.html |title=Coconut, Plant of Many Uses |accessdate=2013-10-01 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706192128/http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Cocos/index.html |url-status=dead }}</ref> со три слоја: надворешен, среден и внатрешен (егзокарп, мезокарп и перикарп). Надворешниот и средниот ја сочинуваат „кошулката“ која се отстранува пред да оди на пазарот во нетропските земји. Средниот дел е составен од [[кокосово влакно]] (коир) кое наоѓа разни примени. Лушпата има три „устиња“ за [[’ртење]] во облик на потемни крукчиња. Зрелиот кокосов орев тежи околу 1,44&nbsp;кг. Еден тон [[копра]] се добива од 6.000 зрели кокоси.<ref>Bourke, R. Michael and Tracy Harwood (Eds.). (2009). ''Food and Agriculture in Papua New Guinea''. Australian National University. стр [http://books.google.com/books?id=p92MsquxOEwC&pg=PA327&dq=c#v=onepage&q=c&f=false 327]. ISBN 978-1-921536-60-1.</ref> ==Потекло и распространетост== ===Потекло=== Потеклото на кокосовото дрво не е сосем утврдено.<ref name=Grimwood>Grimwood, Brian E., F. Ashman, D.A.V. Dendy, C.G. Jarman, E.C.S. Little, and W.H. Timmins. (1975). ''Coconut Palm Products&nbsp;– Their processing in developing countries''. Rome: FAO. pp. [http://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA4&dq=#v=onepage&q&f=false 3–4]. ISBN 978-92-5-100853-9.</ref><ref name=Perera>Perera, Lalith, Suriya A.C.N. Perera, Champa K. Bandaranayake and Hugh C. Harries. (2009). "Chapter 12&nbsp;– Coconut". In Johann Vollmann and Istvan Rajcan (Eds.). ''Oil Crops''. Springer. стр. [http://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370&dq=#v=onepage&q&f=false 370–372]. ISBN 978-0-387-77593-7.</ref><ref name=Jackson>Jackson, Eric. (August 20 - September 2, 2006). [http://www.thepanamanews.com/pn/v_12/issue_16/science_01.html From whence come coconuts?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131225125229/http://www.thepanamanews.com/pn/v_12/issue_16/science_01.html |date=2013-12-25 }}. ''The Panama News'' (Volume 12, Number 16). Retrieved April 10, 2011.</ref> Едни тврдат дека тоа се краиштата околу [[Меланезија]] и [[Малезија]], или пак околу [[Индиски Океан|Индискиот Океан]], а други пак сметаат дека потекнува од северозападна [[Јужна Америка]].<ref name=Grimwood/><ref name=Perera/><ref name=Jackson/> ==Природна распространетост== [[Податотека:Кокос-Кристал.jpg|мини|десно|Мелен кокос (копра) во вреќичка]] [[Податотека:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|мини|десно|Кокос како ’рти на плажа на Хавајските Острови]] Кокосовата палма расте на песоклива почва и голема отпорност на [[сол]]. Претпочита и места со многу сонце и обилни врнежи (1500-2500&nbsp;мм годишно), па затоа е толку честа по бреговите во тропските предели.<ref name="sppia">[http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf ''Cocos nucifera'' (coconut)] (version 2.1). In C.R. Elevitch (Ed.). ''Species Profiles for Pacific Island Agroforestry''. Hōlualoa, Hawai‘i: Permanent Agriculture Resources (PAR).</ref> Дрвото бара и доста [[влага]] (70–80%+) за да расте правилно, и затоа не вирее на топли, но суви места. Не трпи студ и најдобро успева при средна годишна температура од 27&nbsp;°C. Растот забележително се намалува под 21&nbsp;°C. ==Одгледување== {| class="wikitable" style="float:right; clear:right;" |- ! colspan=5|Најголеми производители во 2010 г. |- ! style="background:#ddf;"| Земја ! style="background:#ddf;"| Производство<br>([[тон]]и) |- | {{PHI}} || align=right |19.500.000 |- | {{INA}} || align=right |15,540.000 |- | {{IND}} || align=right |10.824.100 |- | {{BRA}} || align=right |2.759.044 |- | {{LKA}} || align=right |2.200.000 |- | {{THA}} || align=right |1.721.640 |- | {{MEX}} || align=right |1.246.400 |- | {{VIE}} || align=right |1.086.000 |- | {{PNG}} || align=right |677.000 |- | {{MAS}} || align=right |555.120 |- | {{TAN}} || align=right |370.000 |- style="background:#ccc;" ||{{беззнаме}}'''Вкупно''' | style="text-align:right;"| '''54.716.444''' |- |colspan=5|<small>Извор: [http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor ФАО] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |date=2012-06-19 }}</small> |} Кокосовите палми се одгледуваат во преку 80 земји во светот, произведувајќи 61&nbsp;милиони тони кокосови ореви годишно.<ref>[http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Производство на земјоделски култури за 2010 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |date=2012-06-19 }} — [[ФАО]] {{конс|14 април 2011}} {{en}}</ref> Дрвата многу тешко успеваат во сува клима и не растат без обилно наводнување.<ref name="sppia"/> Во некои делови од светот (Тајланд и Малезија) приносот го берат дресирани [[јужно свињоопашесто макаки|свињоопашести макаки]].<ref>Bertrand, Mireille. (27 јануари 1967). Training without Reward: Traditional Training of Pig-tailed Macaques as Coconut Harvesters. ''Science'' '''155''' (3761): 484–486.</ref> ==Во кулинарството== Кокосот служи за исхрана во разни делови на светот. Оревот дава масло за јадење, готвење и [[маргарин]]. Белата внатрешност (месото) се става во манџи сушена или свежа, како и при изработката на кондиторски производи и чоколади. ===Копра=== {{Главна|Копра}} [[Копра]]та е исушено кокосово месо од внатрешноста на оревот. Откако ќе се обработи, од неа се добива кокосово масло и мелен кокос. Маслото се користи за готвење и во козметиката. == Во верските обреди == Оревите на кокосот се важен дел од [[обред]]ите во [[хиндуизам|хиндуизмот]]. Често се украсуваат со шарени алуфолии за среќа и бериќет и се подаваат како дар за богот. Пред да почне некоја работа или потфат, верникот крши кокосов орев за да добие благослов од боговите и да му тргне работата. Божицата на благосостојбата и богатството [[Лакшми]] се прикажува како држи кокосов орев.<ref>Dallapiccola, Anna. ''Dictionary of Hindu Lore and Legend''. ISBN 0-500-51088-1.</ref> ==Кокосот како тема во уметноста и во популарната култура== * „резигниран кокос“ - кус расказ на македонскиот писател [[Хигсов Бозон (писател)|Хигсов Бозон]] од 2011 година.<ref>Хигсов Бозон, ''Педерски Катахрезис'', Темплум, Скопје, 2011.</ref> == Поврзано == * [[Кокосова вода]] * [[Кокосово млеко]] * [[Кокосов крем]] * [[Кокосови Острови]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Cocos nucifera|Кокос}} {{викивидови-ред|Cocos nucifera|Кокос}} * [http://www.kulinar.mk/statii/Kokos.html Кокос] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140304035640/http://www.kulinar.mk/statii/Kokos.html |date=2014-03-04 }} — „Кулинар“ {{mk}} * [http://interesno.com.mk/zdravjeubavina/42-zdravje/16782-prednostite-na-kokosot Предностите на кокосот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120814142719/http://interesno.com.mk/zdravjeubavina/42-zdravje/16782-prednostite-na-kokosot |date=2012-08-14 }} {{mk}} * [http://motika.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=40807:2013-05-31-08-51-46&catid=1&Itemid=13 Кокосот во животот на жителите на Шри Ланка] {{mk}} * [http://popara.mk/2011/zhivot/ishrana/i-kokosot-e-zdrav/ И кокосот е здрав] {{mk}} * [http://www.coconutresearchcenter.org/ Научноистражувачки центар за кокос] {{en}} * [http://www.plantcultures.org/plants/coconut_landing.html Растителни култури: ботаника, историја и примена на кокосот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070813225118/http://www.plantcultures.org/plants/coconut_landing.html |date=2007-08-13 }} {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Палми]] [[Категорија:Тропско земјоделство]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Маслодајни растенија]] [[Категорија:Влакнодајни растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Халофити]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Растителни вапсила]] [[Категорија:Тропско овошје]] qjsq48anxbpprlseaxcijo36hysycf4 0 1098610 5560994 5559064 2026-05-18T08:18:55Z Bjankuloski06 332 Исправен збор, replaced: перјест → перест, Перјест → Перест 5560994 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Gartennelke 1.jpg |image_caption = Цветови на [[градинарски каранфил|градинарскиот каранфил]] (''Dianthus caryophyllus'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |ordo = [[Каранфиловидни]] |familia = [[Каранфили]] |genus = '''Каранфил''' |genus_authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = [[Типски вид]] |subdivision = [[градинарски каранфил]]<br>(''Dianthus caryophyllus'') |}} [[Податотека:Dianthus myrtinervius 2.jpg|мини|десно|[[Пелистерски каранфил]]<br>(''D. myrtinervius'')]] [[Податотека:Dianthus carthusianorum Sturm24.jpg|мини|десно|Ботаничка илустрација на [[картуски каранфил]] (''D. alpinus'')]] [[Податотека:Spring Flowers.JPG|мини|десно|[[Турски каранфил]] (''D. barbatus'')]] [[Податотека:Dianthus plumarius0.jpg|мини|десно|[[Перест каранфил]] (''D. plumarius'')]] [[Податотека:Dianthus japonicus Plants 3008px.jpg|мини|десно|[[Јапонски каранфил]] (''D. japonicus'')]] '''Каранфил''' ({{науч|Dianthus}}) — {{био|род}} со околу 300 {{био|вид}}а на [[цветни растенија]] од {{био|семејство}}то [[каранфили]] (''Caryophyllaceae''). Автохтони се на Европа и Азија, со неколку вида во северна Африка и еден вид (''D. repens'') во Северна Америка. Во [[Македонија]] и разни други земји, каранфилот (поточно [[градинарски каранфил|градинарскиот каранфил]]) е симбол на [[први мај|првомајството]] и [[НОВ|партизанското движење]]. ==Опис== Претставниците на родот се претежно [[зелјесто растение|зелјести]] и [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]], со тоа што некои се [[едногодишно растение|едногодишни]] и [[двегодишно растение|двегодишни]]. Некои имаат облик на [[полугрмушка|полугрмушки]] со дрвенести стебленца. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се спротивставени, прости и линеарни со сивозелена до синозелена боја. [[Цвет]]овите имаат по пет ливчиња со набрани рабови и (речиси сите) имаат светлорозова до темнорозова боја. Еден вид (''D. knappii'') има жолти цветови со виолетова средина. Извесни повеќегодишни видови имаат карактеристичен опоен мирис. == Ендемски каранфили во Македонија == Во [[Македонија]] виреат разни видови на каранфили, од кои некои се заеднички за поширокиот регион или континентот, но некои се [[ендемизам|ендемски]]: * [[галичичко каранфилче]] (''Dianthus galicicae'' ) — на [[варовник|варовничка]] подлога во месноста Војтина на планината [[Галичица]], југозападна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, галичички}}</ref> * [[јабланички каранфил]] (''Dianthus jablanicensis'' ) — субалпскиот појас на планината [[Јабланица]], југозападна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, јабланички}}</ref> * [[јакупички каранфил]] (''Dianthus jacupicensis'' ) — на [[Солунска Глава]] и Марина Дупка, во состав во високопланинскиот појас на планината [[Јакупица]], централна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, јакупички}}</ref> * [[југословенски каранфил]] (''Dianthus jugoslavicus'' ) — покрај патишта и крај дабови шуми, до 1000 м надморска височина. Забележан единствено во [[Кичево]], меѓу селата [[Извор (Кичевско)|Извор]] и [[Малковец]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 2,|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=386}}</ref> * [[кајмакчалански каранфил]] (''Dianthus kajmaktzalanicus'' ) — на планината [[Кајмакчалан]], јужна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, кајмакчалански}}</ref> * [[капински каранфил]] (''Dianthus kapinaensis'' ) — долното течение на реката [[Треска]], [[Барбарос]] кај [[Македонски Брод]], кај Капина и Оча во [[Поречие]]то и во с. [[Нова Брезница]] во околината на Скопје.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, капински}}</ref> * [[македонски каранфил]] (''Dianthus macedonicus'') — на планината [[Крчин]], западна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, македонски}}</ref> * [[охридско каранфилче]] (''Dianthus ohridanus'' ) — на планината Галичица, југозападна Македонија.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, охридски}}</ref> * [[пелистерски каранфил]] (''Dianthus myrtinervius'' ) — во алпскиот и субалпскиот појас на [[Пелистер]] ([[Баба (планина)|Баба Планина]]), југозападна Македонија. Фигурира на [[Црвен список на МСЗП|Црвениот список на МСЗП]] (1997) како [[загрозен вид]].<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, пелистерски}}</ref> * [[прилепски каранфил]] (''Dianthus prilepensis'' ) — [[Маркови Кули]], [[Трескавец]], [[Плетвар]], [[Селечка Планина]] и [[Мариово]] во околината на [[Прилеп]] и с. [[Светораче]], Кичевско.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, прилепски}}</ref> * [[скопски каранфил]] (''Dianthus skopjensis'' ) — во клисурата на реката Треска, меѓу [[Козјак]] и Нова Брезница.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, скопски}}</ref> * [[Dianthus vodnensis]] — Се среќава на пасишта и крај дабови и букови шуми, околу 1000 м надморска височина. Распространет во централна [[Македонија]]: [[Скопје]] – [[Водно]] и [[Китка]]; [[Велес]]; [[Прилеп]]; [[Јакупица]]; [[Таорска Клисура]].<ref name=":0" /> ==Одгледување== Каранфилот има подолга историја на одгледување и [[хибрид|вкрстување]], па затоа постојат илјадници градинарски и цвеќарски [[сорта|сорти]] со многу нијанси на бела, розова, жолта и црвена боја и огромна разновидност на облици и белези. Одгледуваните каранфили можат да се поделат на обрабени, вечноцутни, малмезонски, старински, современи и планински.<ref>{{наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=1405332964|pages=1136}}</ref> ==Некои видови== {| |- valign=top | *''[[Dianthus alpinus]]'' *''[[Dianthus amurensis]]'' — амурски каранфил *''[[Dianthus anatolicus]]'' *''[[Dianthus arenarius]]'' *''[[Dianthus armeria]]'' — тревест каранфил *''[[Dianthus balbisii]]'' *''[[Dianthus barbatus]]'' — [[турски каранфил]] *''[[Dianthus biflorus]]'' *''[[Dianthus brevicaulis]]'' *''[[Dianthus burgasensis]]'' *''[[Dianthus callizonus]]'' *''[[Dianthus campestris]]'' *''[[Dianthus capitatus]]'' *''[[Dianthus carthusianorum]]'' — [[картуски каранфил]] *''[[Dianthus caryophyllus]]'' — [[градинарски каранфил]] или само каранфил *''[[Dianthus chinensis]]'' — кинески каранфил *''[[Dianthus cruentus]]'' *''[[Dianthus deltoides]]'' — точкест каранфил *''[[Dianthus erinaceus]]'' *''[[Dianthus freynii]]'' *''[[Dianthus fruticosus]]'' *''[[Dianthus furcatus]]'' *''[[Dianthus gallicus]]'' — француски каранфил *''[[Dianthus giganteus]]'' *''[[Dianthus glacialis]]'' *''[[Dianthus gracilis]]'' *''[[Dianthus graniticus]]'' | *''[[Dianthus gratianopolitanus]]'' — [[духовденски каранфил]] *''[[Dianthus haematocalyx]]'' *''[[Dianthus japonicus]]'' — јапонски каранфил *''[[Dianthus kladovanus]]'' *''[[Dianthus knappii]]'' *''[[Dianthus lusitanus]]'' *''[[Dianthus microlepsis]]'' *''[[Dianthus moesiacus]]'' *''[[Dianthus monspessulanus]]'' — монпелиерски каранфил *''[[Dianthus myrtinervius]]'' — [[полегнат каранфил]] *''[[Dianthus nardiformis]]'' *''[[Dianthus nitidus]]'' *''[[Dianthus pavonius]]'' *''[[Dianthus petraeus]]'' *''[[Dianthus pinifolius]]'' *''[[Dianthus plumarius]]'' — перест каранфил *''[[Dianthus pungens]]'' *''[[Dianthus repens]]'' *''[[Dianthus scardicus]]'' *''[[Dianthus seguieri]]'' *''[[Dianthus simulans]]'' *''[[Dianthus spiculifolius]]'' *''[[Dianthus squarrosus]]'' *''[[Dianthus subacaulis]]'' *''[[Dianthus superbus]]'' — влакнест каранфил *''[[Dianthus sylvestris]]'' *''[[Dianthus tenuifolius]]'' *''[[Dianthus urumoffii]]'' *''[[Dianthus zonatus]]'' *''[[Dianthus John Prichard]]'' |} ==Каранфилот како тема во уметноста и во популарната култура== * „Каранфил“ (''Carnation'') - песна на англиската [[Рок-музика|рок]]-група „[[Џем (рок-група)|Џем]]“ (''The Jam'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Jam-The-Gift/release/403167 DISCOGS, The Jam ‎– The Gift (пристапено на 17.6.2020)]</ref> == Поврзано == * [[Каранфилче]] — несродно растение што се користи како мирудија * [[Каранфилска револуција]] — државен преврат во Португалија (1974) * [[Кирил Мицевски]] — проучувач на македонските ендемски каранфили == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Dianthus}} {{викивидови-ред|Dianthus|Каранфил}} * {{EOL|61658}} * [http://www.sezadomot.com.mk/napis847.htm Страница за каранфилот] — портал „Сè за домот“ {{mk}} [[Категорија:Каранфил| ]] [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] dcgetmphe9xxi5fc0l3ra0lzptjbjmd 0 1112083 5561114 4279118 2026-05-18T11:27:04Z Тиверополник 1815 5561114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = Кара | name = Ахмед | honorific-suffix = [[паша]] | image = | caption = | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | monarch1 = [[Сулејман I]] | term_start1 = 6 октомври 1553 | term_end1 = 29 септември 1555 | predecessor1 = [[Рустем-паша]] | successor1 = [[Рустем-паша]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = | birth_place = | death_date = 29 септември 1555 | death_place = [[Истанбул]] | nationality = [[Османлии|Отоман]] | blank1 = | data1 = [[Албанци|Албанец]] | party = | spouse = [[Фатма султан (ќерка на Селим I)|Фатма султан]] | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Кара Ахмед-паша''' (? - {{починал на|29|септември|1555}}<ref>[http://books.google.ro/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA67&dq=September++1555++Kara+Ahmet+Pasha&hl=ro&sa=X&ei=XbnZT-6EAsbOswam7IjDCA&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=snippet&q=%2229%20september%201555%22&f=false]</ref>} во {{починал во|Цариград}}) — османлиски државник и Голем везир на империјата во периодот од [[1553]] до [[1555]] година<ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971</ref>. Кара Ахмед-паша пред да стане везир бил [[бејлербег]] на [[Румелија]]. Бил во брак со ќерката на [[Селим I]], Фатма Султан. Во времето кога [[Рустем-паша]] бил отстранет од функцијата Голем везир, на 6 октомври 1553 година, Кара Ахмед-паша застанал на неговото место. Во [[1555]] година, Руштем-паша заедно со [[Хурем султан]] го обвиниле за мито кај султанот Сулејман, по кое тој бил погубен, а Руштем повторно станал Голем везир. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Рустем-паша]]}} {{s-ttl|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|years= [[1553]] - [[1555]] }} {{s-aft|after=[[Рустем-паша]]}} {{end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Албански отомански везири]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] tq3ahsty9s8h0dwftqm0n4i4jrdt4mx 0 1112160 5561091 5549850 2026-05-18T10:57:18Z Тиверополник 1815 5561091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Херцеговина|Херцеговиќ]] ⋅ [[Дамат]] | name = Ахмед | honorific-suffix = [[паша]] | image = | caption = | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | term_start1 = 1497 | term_end1 = 1498 | monarch1 = [[Бајазид II]] | predecessor1 = [[Коџа Давут-паша]] | successor1 = [[Чандарли Ибрахим-паша (1499)|Чандарли Ибрахим-паша]] | office2 = | term_start2 = 1503 | term_end2 = 1506 | monarch2 = [[Бајазид II]] | predecessor2 = [[Хадим Али-паша]] | successor2 = [[Хадим Али-паша]] | office3 = | term_start3 = 1511 | term_end3 = 1511 | monarch3 = [[Бајазид II]] | predecessor3 = [[Хадим Али-паша]] | successor3 = [[Коџа Мустафа-паша]] | office4 = | term_start4 = 1512 | term_end4 = 28 ноември 1514 | monarch4 = [[Селим I]] | predecessor4 = [[Коџа Мустафа-паша]] | successor4 = [[Дукачиноглу Ахмед-паша]] | office5 = | term_start5 = 8 септември 1515 | term_end5 = 26 април 1516 | monarch5 = [[Селим I]] | predecessor5 = [[Дукачиноглу Ахмед-паша]] | successor5 = [[Хадим Синан-паша]] | succeeding = | birth_date = 1459 | birth_place = [[Херцег Нови|Нови]], [[Кралство Босна]] | birth_name = Стјепан Херцеговиќ | death_date = 21 јули 1517 | death_place = Кизилчол, [[Дулкадирски Пашалак]] [[Османлиско Царство]] | nationality = [[Османлии|Отоманец]] | party = | spouse = Фатима, ќерка на [[Бајазид II]] | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | signature = | website = | footnotes = <!--Military service--> | allegiance = {{знаме|Ottoman Empire}} | branch = {{navy|Ottoman Empire}} | serviceyears = | rank = [[капудан-паша]] | unit = | commands = | battles = | awards = }} '''Ахмед-паша Херцеговиќ''' ({{роден на|||1455}} во {{роден во|Херцег Нови}} — {{починал на|21|јули|1517}} во {{починал во|Кизилчол}}) — [[Османлиска Империја|османлиски]] државник и Голем везир на империјата. Ахмед-паша бил во пет наврати голем везир во периодот од 1497 до 1516 година со прекини. Роден како Стјепан со босанско потекло'<ref name="Antwerp589">{{Наведена книга | last=Fine | first=John Van Antwerp | page=589 | title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest | publisher=The University of Michigan Press | location=Michigan | year=1994 | language= | isbn=0472100793}}</ref>, во [[1470]] година го прифатил исламот.<ref name="Antwerp589"/><ref name="Mark Pinson33">{{Наведена книга | last=Pinson | first=Mark | page=33 | title=The Muslims of Bosnia-Herzegovina: their historic development from the Middle Ages to the dissolution of Yugoslavia | publisher=Harvard CMES | location= | year=1996 | language= | isbn=9780932885128}}</ref> Тој бил првиот везир со босанско потекло. Во [[1482]] година се оженил со Фатма, ќерка на [[Бајазит II]]. Починал од природна смрт, кон крајот на владеењето на [[Селим I]].<ref name="Mark Pinson34">{{Наведена книга | last=Pinson | first=Mark | page=34 | title=The Muslims of Bosnia-Herzegovina: their historic development from the Middle Ages to the dissolution of Yugoslavia | publisher=Harvard CMES | location= | year=1996 | language= | isbn=9780932885128}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{S-off}} {{succession box|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Коџа Давут-паша]]|after=[[Чандарли Ибрахим-паша (1499)|Чандарли Ибрахим-паша]]|years=1497–1498}} {{succession box|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Хадим Али-паша]]|after= [[Хадим Али-паша]]|years=1503–1506}} {{succession box|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Хадим Али-паша]]|after=[[Коџа Мустафа-паша]]|years=1511}} {{succession box|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Коџа Мустафа-паша]]|after=[[Дукачиноглу Ахмед-паша]]|years=1512 – 1514}} {{succession box|title=[[Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Дукачиноглу Ахмед-паша]]|after=[[Хадим Синан-паша]]|years=1515 - 1516}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Херцеговиќ, Ахмед-паша}} [[Категорија:Родени во 1459 година]] [[Категорија:Босански отомански везири]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 15 век]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] e9lmttjc3iawta09vb91s1p9rsrlg5p 0 1112182 5560819 5559910 2026-05-17T16:21:57Z JayCubby 122276 ([[c:GR|GR]]) [[File:Battle of Rovine (1395).jpg]] → [[File:Battle of Rovine.jpg]] Better copy 5560819 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Битка кај Ровине |partof=[[Османлиски војни во Европа]] |image=[[File:Battle of Rovine.jpg|300px]] |date=17 мај 1395 |place=[[Ровине]], [[Влашка]] |result=влашка победа<ref name=Late>Fine 1994, p. 424</ref><ref name=Peace>{{Наведена книга|title=Peace Theories and the Balkan War|author=Norman Angell|publisher=Kessinger Publishing, 2004, ISBN 1-4191-4050-7, ISBN 978-1-4191-4050-1|url=http://books.google.com/books?id=0iCz239mYPUC&pg=PA163}}</ref><ref name=Warfare>{{Наведена книга|title=The Routledge Companion to Medieval Warfare|author=Jim Bradbury|publisher=Routledge, 2004, ISBN 0-415-22126-9, ISBN 978-0-415-22126-9|url=http://books.google.com/books?id=1C54r8GgrUIC&pg=PA177}}</ref><ref name=Handbook>{{Наведена книга|title=The Roumanian Handbook|author=Norman L. Forter, Demeter B. Rostovsky|publisher=Ayer Publishing, 1971, ISBN 0-405-02747-8, ISBN 978-0-405-02747-5|url=http://books.google.com/books?id=bEEPLY8SUzEC&pg=PA64}}</ref> |combatant1={{знаме|Wallachia}} |combatant2={{знамеикона|Ottoman Empire|1383}} [[Османлиско Царство]] |commander1={{знамеикона|Wallachia}} [[Мирча I]] |commander2={{знамеикона|Ottoman Empire|1383}} [[Бајазид I]]<br> [[Крал Марко|Марко Мрњавчевиќ]]†<br> [[Константин Дејановиќ]]†<br>[[Стефан Лазаревиќ]]<br>[[Константин Балшиќ]] |strength1= |strength2= |casualties1=големи |casualties2=големи }} '''Битката кај Ровине''' се одвила на [[17 мај]] [[1395]] година меѓу [[Османлиското Царство]] и нејзините вазали против [[Влашка]] на чело со војводата [[Мирча I|Мирче Стариот]]. Битката се водела кај местото Ровине во Влашко.<ref name=":0">{{Наведена   книга|title=Македонски историски речник|last=Киселиновски и др.|first=д-р Стојан|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=75}}</ref> Според една легенда, во пресрет на битката влашкиот владетел облечен како мировен емисар разговарал со [[Бајазид I]] барајќи од него да ја напушти земјата на кое османлискиот султан одбил. Во текот на битката главна улога во победата на влашките сили имале стрелците кои има нанеле големи жртви при привите османлиски напади. Во оваа битка на страната на Бајазид учествувале и неговите христијански вазали [[Стефан Лазаревиќ]] и македонските владетели [[Крал Марко|Кралот Марко]] и [[Константин Дејанов|Константин Драгаш]]. Во Битката загинале и двајцата владетели од Македонија.<ref name=":0" /> Се претпоставува дека во битката и двете страни имале голем број на загуби за да на крајот се повлечат од бојното поле. По оваа битка Влашка станала вазална земја, а Македонија потпаднала целосно под турска власт.<ref name=":0" /> <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=159|oclc=499142958}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ровине}} [[Категорија:Европа во 1395 година]] [[Категорија:Судири во 1395 година]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство]] [[Категорија:Битки на Влашка]] [[Категорија:Отоманското Царство во 14 век]] [[Категорија:Битки на Бајазит I]] 16swtgsrnafv5s0dvoed944hjxy7m7b 0 1112254 5561101 5063447 2026-05-18T11:05:55Z Тиверополник 1815 5561101 wikitext text/x-wiki {{Coord|39|05|19.87|N|44|19|37.19|E|display=title}} {{Infobox military conflict |conflict=Битка кај Чалдиран |campaign= |image=[[Image:Sekumname1525 Chaldiran battle.jpg|300px]] |caption=Битка кај Чалдиран |partof=[[Османлиско-персиски војни]] |date=23 август 1514 |place=[[Иран]] |result=османлиска побда<ref>David Eggenberger, ''An Encyclopedia of Battles'', (Dover Publications, 1985), 85.</ref>|combatant1={{знамеикона|Ottoman Empire|1453}} [[Отоманско Царство]] |combatant2={{Знаменце|Flag of Persia 1502-1524.svg}} [[Сафавидско Царство]] |commander1={{знамеикона|Ottoman Empire|1453}} [[Селим I]] |commander2={{Знаменце|Flag of Persia 1502-1524.svg}} [[Исмаил I]] |strength1=60,000<ref name=Keegan>Keegan & Wheatcroft, ''Who's Who in Military History'', Routledge, 1996. p. 268 "In 1515 Selim marched east with some 60,000 men; a proportion of these were skilled Janissaries, certainly the best infantry in Asia, and the sipahis, equally well-trained and disciplined cavalry. [...] The Azerbaijanian army, under Shah Ismail, was almost entirely composed of Turcoman tribal levies, a courageous but ill-disciplined cavalry army. Slightly inferior in numbers to the Turks, their charges broke against the Janissaries, who had taken up fixed positions behind rudimentary field works."</ref><br/> или 100.000<ref name="Ottoman Empire page 286">'''Encyclopedia of the Ottoman Empire''', ed. Gábor Ágoston,Bruce Alan Masters, page 286, 2009</ref><br/> или 212,000,<ref name="Sarwar">Ghulam Sarwar, ''History of Shah Isma'il Safawi'', AMS, New York, 1975, p. 79</ref><br/> artillery and muskets<ref name=Savory>Roger M. Savory, ''Iran under the Safavids'', Cambridge, 1980, p. 41</ref> |strength2=12,000<ref name=Sarwar/><br/>или 40,000<ref name=Savory/><br/>или 55,000<ref>Keegan & Wheatcroft, ''Who's Who in Military History'', Routledge, 1996. p. 268</ref><br/>или 80,000<ref name="Ottoman Empire page 286"/> |casualties1=големи загбуи<ref name="Chase-p120">Kenneth Chase, ''Firearms: A Global History to 1700'', 120.</ref><br/>помалку од 2,000 <ref>Serefname II</ref> |casualties2=големи<ref name="Chase-p120" /><br/>или најмногу до 5,000 <ref>Serefname II s. 158</ref> }} {{Османлиско-персисиски војни}} '''Битката кај Чалдиран''' — битка помеѓу [[Отоманското Царство]] и [[Сефевидско Царство|Сефевидското Царство]] која се одвила на [[23 август]] [[1514]] година во која [[Османлии]]те победиле. Како резултат од оваа битка Османлиите стекнале постојана контрола на териториите во [[Источна Анадолија]] и северен [[Ирак]], како и привремена контрола на северозападен [[Иран]]. Биткта претставувала почеток на четириесетгодишната војна меѓу двете земји која завршила во [[1555]] година со потпишување на [[Договор од Амасија (1555)|договорот од Амасија]]. Во битката Османлиите имале поголема и подобро опремена армија која броела од 60.000 до 200.000 војници додека [[Персија]] имала најмногу 80.000 војници. Во битката бил ранет [[Исманил I]] и побегнал од бојното поле а султанот [[Селим I]] ги заробил неговите жени кои подоцна биле донесени во неговиот дворец. По успешната борба на [[Селим I]] против своите браќа и татко за престолот, тој веќе бил слободен за да го сврти своето внимание кон шиитските муслимани кои претходно во текот на војната за превласт се присоединиле кон силите на неговиот татко [[Бајазит II|Бајазит]]. Селим се плашел дека е можно овие племиња во иднина да го насочат населението против него и за помош да го повикат персискиот шах како водач на шиитскиот ислам. Првиот чекор му бил да му објасни на Исмаил дека кизилвашите се неверници и кривоверци но Исмаил му одговорил дека не треба да се бори против други муслимански народи. Османлиите ја распоредиле својата тешка артилерија и илјадниците јаничари биле опремени со барутско оружје. Во нападот на персиската коњаница шах Исмаил имал големи загуби. Како една од причината за поразот се смета оружјето кое било користено од страна на Османлиите наспроти традиционалното персиско и големата недисциплина на персиските војници. По крајот на битката бил освоен главниот град [[Тебриз]]. По победата над Персија, Селим своите сили ги пренасочил кон [[Мамелуци]]те. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Battle of Chaldiran}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чалдиран}} [[Категорија:Османлиско-персиски војни]] [[Категорија:Битки на Сафавидското Царство]] [[Категорија:Војни на Персија]] [[Категорија:Војни на Отоманското Царство]] [[Категорија:Битки на Селим I]] i7wyps6uqa5dygh2vhejit1a7cgflqh 0 1112381 5561117 5536395 2026-05-18T11:27:20Z Тиверополник 1815 5561117 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Дамат]] [[Челеби]] | name = Љутфи | honorific-suffix = [[паша]] | image = Lutfi Pasha (166346158).jpg | caption = | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | monarch1 = [[Сулејман I]] | term_start1 = 13 јули 1539 | term_end1 = април 1541 | predecessor1 = [[Ајас Мехмед-паша]] | successor1 = [[Хадим Сулејман-паша]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = 1488 | birth_place = | death_date = 27 март 1564 (76 години) | death_place = [[Димотека]] | nationality = [[Османлии|Отоман]] | blank1 = Ethnicity | data1 = [[Албанци|Албанец]] | party = | spouse = [[Шах султан]] (1523–1541; разведен) | relations = | children = Есмехан Бахарназ султан <br /> Неслихан султан | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Челеби Љутфи-паша''' (роден во {{роден на|||1488}} - {{починал на|27|март|1564}} во {{починал во|Димотика}}) — османлиски државник и Голем везир на империјата во периодот од 13 јули 1539 до април 1541 година.<ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971</ref> Пред да стане везир учествувал во војната против Сафевидите, како и во опсадата на [[Родос]] и [[Белград]]. Бил оженет со сестрата на султанот, [[Шах султан]]. Тој на оваа функција останал до 1541 година, кога најпрвин се развел од Шах султан поради прељуба, а се смета дека и бил пијаница. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Ајас Мехмед-паша]]|after=[[Хадим Сулејман-паша]]|years=13 јуни 1539 – април 1541}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Албански отомански везири]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] kd8m1lmib6l2ibh9dhvsj0496xuennq 0 1112400 5561122 5025456 2026-05-18T11:27:44Z Тиверополник 1815 5561122 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Евнух|Хадим]] | name = Сулејман | honorific-suffix = [[паша]] | image = Arolsen Klebeband 01 465 2.jpg | image_size = | caption = Хадим Сулејман-паша | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | monarch1 = [[Сулејман I]] | term_start1 = 1541 | term_end1 = 1544 | predecessor1 = [[Челеби Љутфи-паша]] | successor1 = [[Рустем-паша]] | office2 = [[Османлиски управител на Египет]] | monarch2 = | term_start2 = 1537 | term_end2 = 1538 | predecessor2 = [[Диван Хусрев-паша]] | successor2 = [[Давут-паша]] | office3 = | monarch3 = | term_start3 = 1525 | term_end3 = 1535 | predecessor3 = Касим-паша | successor3 = [[Диван Хусрев-паша]] | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = 1467 | birth_place = | death_date = септември 1547 | death_place = [[Малград]], [[Османлиско Царство]] | nationality = [[Османлии|Отоман]] | blank1 = | data1 = | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | blank1 = Ethnicity | data1 = [[Унгарци|Унгарец]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Хадим Сулејман-паша''' ({{роден на|||1467}} - {{починал на||септември|1547}} во [[Малград]]) — османлиски државник и [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]] на царството во периодот од 1541 до 1544<ref>Turkish State Archives</ref>. Претходно бил управител на Египет во периодот 1525–1535 и 1537–1538 година. Сулејман бил по потекло од [[Унгарија]] и бил [[евнух]]<ref name="books.google.com">''A military history of modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War'' by Andrew James McGregor p.30 [http://books.google.com/books?id=WrbCziCWJPEC&pg=PA30]</ref>. Учествувал во [[Отомански поморски експедиции во Индиски Океан|Отоманската поморска експедиција]] во [[Индиски Океан]] и во [[Опсада на Диу|Опсадата на Диу]]<ref name="books.google.com"/>. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Османлиски управител на Египет]]|before=[[Касим-паша]]|after=[[Диван Хусрев-паша]]|years=1525–1535}} {{succession box|title=[[Османлиски управител на Египет]]|before=[[Диван Хусрев-паша]]|after=[[Давут-паша]]|years=1537–1538}} {{succession box|title=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Челеби Љутфи-паша]]|after=[[Рустем-паша]]|years=1541 – 1544}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Отомански управители на Египет]] [[Категорија:Отомански евнуси]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] qmmnin0lz47fy8cqt6dgvy8slrahgow 0 1112403 5561115 5033439 2026-05-18T11:27:10Z Тиверополник 1815 5561115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Семиз]] | name = Али | honorific-suffix = [[паша]] | image = | caption = | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | monarch1 = [[Сулејман I]] | term_start1 = 1561 | term_end1 = 1565 | predecessor1 = [[Рустем-паша]] | successor1 = [[Мехмед-паша Соколовиќ]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = | birth_place = | death_date = 1565 | death_place = {{починал во|Цариград}} | nationality = [[Османлии|Отоман]] | blank1 = Ethnicity | data1 = | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Семиз Али-паша''' бил османлиски државник и Голем везир на империјата во периодот од 1561 до 1565 година<ref name="Vatro Murvar34">{{Наведена книга | last=Murvar | first=Vatro | page=34 | title=Nation and Religion in Central Europe and the Western Balkans: The Muslims in Bosna, Hercegovina, and Sandžak : a Sociological Analysis | publisher=FSSSN Colloquia and Symposia, University of Wisconsin | location= | year=1989 | language= | isbn=}}</ref> After palace schooling, he discharged high-level functions along the [[Ottoman Empire]].<ref name="Vatro Murvar34"/>. Во периодот од 1549 до 1554 бил управител на Египет<ref name="sicilli">{{citation|author=Mehmet Süreyya|editor1=Nuri Akbayar|editor2=Seyit A. Kahraman|title=Sicill-i Osmanî|url=http://books.google.com/books?id=btElAQAAMAAJ|year=1996|publisher=Türkiye Kültür Bakanlığı and Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı|location=Beşiktaş, Istanbul|language=tr|origyear=1890}}</ref><ref name="Öztuna1994">{{Наведена книга|author=Yılmaz Öztuna|title=Büyük Osmanlı Tarihi: Osmanlı Devleti'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|url=http://books.google.com/books?id=pBGQMgAACAAJ|volume=10|year=1994|publisher=Ötüken Neşriyat A.S.|language=tr|isbn=975-437-141-5|pages=412–416}}</ref><ref name="Casale2010">{{Наведена книга|author=Giancarlo Casale|title=The Ottoman Age of Exploration|url=http://books.google.com/books?id=Xf3h3Z1YQtIC|date=26 January 2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979879-7|pages=87, 102}}</ref> . == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Рустем-паша]]|after=[[Мехмед-паша Соколовиќ]]|years=1561-1565}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Отомански управители на Египет]] [[Категорија:Отомански Бошњаци]] [[Категорија:Починати во 1565 година]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] cyq5tttu5945zfsghes7b8n0lmcavqt 0 1125269 5560999 4373104 2026-05-18T08:19:12Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560999 wikitext text/x-wiki {{другизначења2|Леќа}} {{Taxobox | name = Леќа | image = Illustration Lens culinaris0.jpg | image_caption = [[Леќа]] (''Lens culinaris'') | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = [[Бобовидни]] | familia = [[Бобови]] | subfamilia = [[Глушини]] | genus = '''Леќа''' | genus_authority = [[Филип Милер|Mill.]] | subdivision_ranks = Видови&nbsp;<ref>[http://www.ildis.org/ ILDIS, верзија 6.05]</ref> | subdivision = *''[[Lens culinaris]]'' — леќа *''[[Lens ervoides]]'' *''[[Lens lamottei]]'' *''[[Lens nigricans]]'' }} '''Леќа''' ({{науч|Lens}}) — [[род (биологија)|род]] растенија од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[бобови]]те (''Fabaceae'') познато по зрната кои се користат во исхраната. Опфаќа четри вида на мали исправени или ползечки [[билка|билки]] со перести [[лист (ботаника)|листови]], мали, слабо забележливи бели цветови и мали сплеснати мешунки. Најзастапена во исхраната е прехранбената [[леќа]] (''Lens culinaris''). == Поврзано == * [[Глушини]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Lens (Fabaceae)}} {{викивидови-ред|Lens|Леќа}} * {{EOL|27812}} [[Категорија:Глушини]] [[Категорија:Бобови]] n8iz1cb3nq91pq1rjixbgs2icg1zj47 0 1126772 5561022 5440043 2026-05-18T08:40:55Z -wuppertaler 116956 changed one image for a better one 5561022 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Тризенберг |image_photo = View of Triesenberg.jpg |other_name = |native_name = Triesenberg |nickname = |motto = |image_skyline = 1987.08.25.li.Triesenberg.jpg |imagesize = 250px |image_caption = Поглед на Тризенберг |image_flag = Flag_of_Triesenberg_Liechtenstein-1.svg |flag_size = 30px |image_seal = |seal_size = |image_shield = Wappen Triesenberg.svg |shield_size = 100px |image_blank_emblem = |blank_emblem_size = |image_map = Liechtenstein-Triesenberg.svg |mapsize = 150px |map_caption = Тризенберг и неговата енклава во Лихтенштајн |pushpin_map = |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = LI-10 |subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{знаме|Лихтенштајн}} |subdivision_type1 = [[:Категорија:Села во Лихтенштајн|Села]] |subdivision_name1 = [[Гафлај]], [[Малбун]], [[Мазеша]], [[Ротенбоден]], [[Замина (Лихтенштајн)|Замина]], [[Зилум]],<br>[[Штег (Лихтенштајн)|Штег]], [[Зика]], [[Вандерберг]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 29.8 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 31.12.2012<ref>{{de}} [http://www.llv.li/#/12588]</ref> |population_footnotes = |population_note = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |population_total = 2,634 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |timezone = CET |utc_offset = +1 |timezone_DST = CEST |utc_offset_DST = |latd= 47 |latm= 7 |lats= 5|latNS= N |longd= 9 |longm= 32 |longs= 36|longEW= E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = 884 |elevation_ft = |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 9497 |area_code = 7004 |iso_code = LI-10 |website = [http://www.triesenberg.li/ www.triesenberg.li] |footnotes = }} '''Тризенберг''' ({{langx|de|Triesenberg}}) — општина во [[Лихтенштајн]]. Зафаќа површина од 30 км², што ја прави најголема општина во Лихтенштајн. Средиштето на општината се наоѓа на височина над 800 метри. == Историја == Селото е познато по неговиот различен дијалект, кој потекнува од влијанието на Валсајските доселеници во [[Среден век|средниот век]]. Овој дијалект е активно промовиран од страна на општината. Постоењето на овој дијалект е доказ за извонредната јазична разновидност во рамките на малото кнежевство, во кое главно се говори на [[Германски јазик|стандарден германски]] и на [[алемански дијалект]]. == Географија == Општината брои девет села: [[Гафлај]], [[Малбун]], [[Мазеша]], [[Ротенбоден]], [[Замина (Лихтенштајн)|Замина]], [[Зилум]], [[Штег (Лихтенштајн)|Штег]], [[Зика]], [[Вандерберг]]. Малбун е исто така единственото скијалиште во државата, сместено недалеку од границата на [[Австрија]]. == Галерија == <gallery widths=180> Податотека:St. Joseph's Parish Church in Triesenberg.jpg|Парохиска црква Св. Јозеф Податотека:Malbun 2.jpg|Селото [[Малбун]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Triesenberg}} * [http://www.triesenberg.li Официјална страница] {{Општини во Лихтенштајн}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Општини во Лихтенштајн]] f9k02x5i7l3do041ttbat3x6exqpfgg 0 1151591 5561090 5419845 2026-05-18T10:56:45Z Тиверополник 1815 5561090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Евнух|Хадим]] | name = Синан Боровиниќ | honorific-suffix = [[Паша]] | image = | imagesize = | smallimage = | caption = | order = | office = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | term_start = 26 април 1516 | term_end = 22 јануари 1517 | order1 = | office1 = | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | monarch = [[Селим I]] | president = | primeminister = | governor = | governor-general = | governor_general = | succeeding = | predecessor = [[Ахмед-паша Херцеговиќ]] | successor = [[Јунус-паша]] | constituency = | majority = | birth_date = | birth_place = [[Босански санџак]] | death_date = 22 јануари 1517 | death_place = Рајданије, [[Египет]] | nationality = | party = | spouse = ќерка на Бајезид II | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = Суни [[Ислам]] | battles = [[Османлиско-мамелучка војна (1516–17)|Османлиско-мамелучка војна]]: во [[Битка кај Чалдиран|Чалдиран]], [[Битка кај Марџ Дабиг|Марџ Дабиг]], [[Битка кај Јаунис хан|Јаунис хан]] и [[Битка кај Рајданије]] | signature = | website = }} '''Хадим Синан-паша''' ({{langx|tr|Hadım Sinan Paşa}}, „Синан-паша Евнухот“; исто така познат како '''Синан-паша Боровиниќ'''; п. {{починат|22|јануари|1517}}) — [[Отоманско Царство|отомански]] државник и [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]]. == Живот == === Потекло и ран живот === Според документите, благородничкото семејство Боровиниќ биле од Источна Босна.<ref name=OT-1983-541>{{Наведена книга|title=Osmanlı tarihi|url= http://books.google.com/books?id=USBpAAAAMAAJ|year=1983|publisher=Türk Tarih Kurumu|page=541}}</ref> Неговиот наследник Твртко Боровинич (1417–46) — близок роднина на [[Кралство Босна|босанскиот]] војвода Радослав Павловиќ, кому му служел. === Санџак-бег === Од декември 1496 година бил [[Босански санџак|санџак-бег на Босна]].<ref>{{Наведена книга|title=Naučno društvo Bosne i Hercegovine: Odjeljenje istorisko-filoloških nauka|url=http://books.google.com/books?id=2LJOAQAAIAAJ|year=1960}}</ref> Од 1504 до 1506 бил [[Херцеговски санџак|санцак-бег на Херцеговина]].<ref name="Sarajevu1983">{{Наведена книга|author=Gazi Husrevbegova biblioteka u Sarajevu|title=Anali Gazi Husrev-begove biblioteke|url=http://books.google.com/books?id=GggQAQAAMAAJ|year=1983|publisher=Gazi Husrev-begova biblioteka|page=34}}</ref> Во 1507–08 ја проширил џамијата во [[Мостар]] изградена во 1473 година од поранешниот Синан-паша кој бил првиот санџак-бег на Херцеговина.<ref name="Hasandedić1980">{{Наведена книга|author=Hivzija Hasandedić|title=Spomenici kulture turskog doba u Mostaru|url=http://books.google.com/books?id=H6IMAAAAIAAJ|year=1980|publisher=Veselin Masleša}}</ref> Потоа бил [[Смедеревски санџак|санџак-бег на Смедерево]] помеѓу 1506 и 1513 година.<ref name="ÇelebiŠabanović1996">{{Наведена книга|author1=Evliya Çelebi|author2=Hazim Šabanović|title=Putopisi: odlomci o jugoslovenskim zemljama|url=http://books.google.com/books?id=029pAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Sarajevo-Publishing|page=516}}</ref> === Беглербег и Голем везир === Во 1514 година бил [[беглербег]] на [[Анадолија]]. Во [[Битка кај Чалдиран|Битката кај Чалдиран]] против сефевидска Персија бил поставен за главен на десното крило. По битката бил поставен како беглербег на [[Румелија]], попрестижно место од претходното.<ref>Ayhan Buz:''Osmanlı Sadrazamları'', Neden Kitap, İstanbul, 2009 ISBN 978-975-254-278-5 p 33</ref> Негова следна мисија било освојувањето на Дулкадирид, денес во јужна [[Турција]]. Го поразил Бозкур од Дулкадирид во битката на Турнадаѓ. По освојувањето, [[Селим I]] го назначил за Голем везир на 25 април 1516 година. Синан бил омилениот везир на Селим. Бил активен во освојувањето на [[Сирија]] и [[Египет]]. На 28 октомври 1516 година ја поразил египетската мамелучка војска во Кан Јунис, близу Газа, [[Палестина]].<ref>Joseph von Hammer:''Osmanlı Tarihi cilt I'' (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 275</ref> Следната година се борел во Битката кај Рајденије во Египет на 22 јануари 1517 година. Со отоманската традиција во борбите, султанот бил скоро секогаш во средиштето. Но, Битката кај Рајденије била исклучок. Селим I одлучил самиот да ги заокружи Мамелуците и го назначил Синан во средиштето. Планот бил успешен и Мамелуците биле поразени. Меѓутоа, пред да заврши битката, Мамелуците го нападнале отоманското средиште и го убиле Синан, мислејќи дека бил султанот.<ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: ''Türkiye tarihi Cilt II'', AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 248-249</ref> По битката, Селим ја изразил својата жал, велејќи „Ја освоивме битката, но го изгубивме Синан“. == Семејство == Се оженил со ќерката на [[Бајазит II]] (р. 1481–1512).<ref name=OT-1983-541/> == Поврзано == * [[Список на Големи везири на Отоманското Царство]] == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир на Отоманското Царство]]|before=[[Ахмед-паша Херцеговиќ]]|after=[[Јунус-паша]]|years=26 април 1516 — 22 јануари 1517}} {{s-end}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синан-паша, Хадим}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Отомански управители на Анадолија]] [[Категорија:Отомански управители на Румелија]] [[Категорија:Отомански управители на Босна]] [[Категорија:Починати во 1517 година]] [[Категорија:Отомански евнуси]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Отомански Бошњаци]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] kejj5x6rls57fjwirdcppdplsk78a8z 0 1151595 5561094 5535953 2026-05-18T10:57:33Z Тиверополник 1815 5561094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Данок во крв|Девширме]] | name = Јунус | honorific-suffix = [[Паша]] | image = Yunus Pasha (16024682).jpg | caption = Графика на Јунус-паша | office1 = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | term_start1 = 30 јануари 1517 | term_end1 = 13 септември 1517 | monarch1 = [[Селим I]] | predecessor1 = [[Хадим Синан-паша]] | successor1 = [[Пири Мехмед-паша]] | office2 = [[Отомански управител на Египет]] | term_start2 = 1517 | term_end2 = 1517 | monarch2 = | predecessor2 = ''новосоздадена'' | successor2 = [[Хајир Беј]] | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | monarch3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | term_start4 = | term_end4 = | monarch4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = | birth_place = | death_date = 13 септември 1517 | death_place = [[Токат]], [[Отоманско Царство]] | nationality = [[Отоманско Царство|Отоман]] | blank1 = Етничка припадност | data1 = непозната; од христијанско потекло | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = | signature = | website = | footnotes = }} '''Јунус-паша''' ({{langx|tr|Devşirme Yunus Paşa}}; п. {{починат|13|септември|1517}}) — [[Отоманско Царство|отомански]] државник и [[Голем везир на Отоманското Царство]] осум месеци во 1517 година, служејќи од 30 јануари до неговата смрт на 13 септември.<ref>Државен архив на Турција</ref> == Животопис == Било дискутирано, но никогаш не било до крај решено дали Јунус бил со грчко, бугарско или српско потекло.<ref name="yasamyapit">Alper, Omer Mahir, "Yunus Paşa", (1999) ''Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi'', İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.678 ISBN 975-08-0072-9</ref> Бил земен преку системот на [[данок во крв]] (земен од неговото семејство и преобратен во Ислам со цел да стане отомански бирократ/војник) на мала возраст, Јунис бил израснат да стане [[јаничар]], на крај станувајќи ага (врвен командант) на јаничарите. Во 1511 година станал [[везир]] во [[Висока порта|диванот]] (отоманска влада) и [[беглербег]] (главен покраински управител) на Анадолија.<ref name="yasamyapit" /> Јунус-паша имал голема улога во Отоманско-мамелучката војна (1516–17). По отоманската победа во Битката кај Марџ Дабиг во 1516 година, Јунус-паша, со отоманските трупи под негова команда, влегле во денешниот град [[Алеп]], од каде што ги нападнал градовите [[Хама]], [[Хомс]] и [[Дамаск]]. По Битката кај Рајденије во 1517 година, влегол во египетскиот град [[Каиро]] со неговите јаничари и по тридневна опсада, го освоил градот за Отоманското Царство.<ref name="yunuspaşa">[Osmanlı Tarihi, II. Cilt, 10. baskı, sf: 286,291,543,544, Türk Tarih Kurumu Yayınları-2011, Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı]</ref> Поради неговите успеси и смртта на претходниот голем везир, [[Хадим Синан-паша]], во Битката кај Рајданије на 22 јануари 1517 година, Јунус-паша бил назначен за [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]], осум дена подоцна, на 30 јануари. Подоцна бил истовремено назначено да биде управител на Египет. По добивањето на овие две функции, Јунус-паша наводно воспоставил организирано мито и измачување. Откако вестите за корупција стигнале до султанот [[Селим I]], управувањето на Јунус-паша било повлечено и дадено на [[Хајир Беј]], оставајќи го Јунус-паша со функцијата на голем везир.<ref name="yasamyapit" /> Се верува дека султанот [[Селим I]] го погубил Јунус-паша поради навредата на неговиот наследник Хајир Беј за неговото потекло по омразата за губењето на владеењето од него и покрај тоа што Јунус-паша бил тој што го освоил Египет за Отоманското Царство. Која и да била причината, Јунус-паша бил погубен со сечење на главата на 13 септември 1517 година.<ref name="yunuspaşa" /> == Поврзано == * [[Список на Големи везири на Отоманското Царство]] == Наводи == {{наводи}} {{S-start}} {{S-off}} {{succession box | title = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | before = [[Хадим Синан-паша]] | after = [[Пири Мехмед-паша]] | years = јануари 1517 – септември 1517 }} {{s-new|creation|reason=[[Отоманско-мамелучка војна (1516–17)|Отоманско освојување на Египет]]}} {{s-ttl|title=[[Отомански управител на Египет]]|years=1517}} {{s-aft|after=[[Хајир Беј]]}} {{S-end}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Отомански управители на Дамаск]] [[Категорија:Отомански управители на Египет]] [[Категорија:Починати во 1517 година]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] s0lp9nodrkp8o1550m2wkbzh4v3jw9q 0 1151597 5561093 5419851 2026-05-18T10:57:28Z Тиверополник 1815 5561093 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = Пири | name = Мехмед | honorific-suffix = [[Паша]] | image = Piri Mehmed Pasha.jpg | image_size = 230px | caption = Графика на Пири Мехмед-паша | office1 = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | monarch1 = [[Селим I]], [[Сулејман I]] | term_start1 = 25 јануари 1518 | term_end1 = 27 јуни 1523 | predecessor1 = [[Јунус-паша]] | successor1 = [[Паргали Ибрахим-паша]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = | birth_place = | death_date = 1533 | death_place = [[Силиври]], [[Отоманско Царство]] | nationality = [[Отоманско Царство|Отоман]] | blank1 = | data1 = | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | blank1 = Етничка припадност | data1 = [[Турци|Турчин]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Пири Мехмед-паша''' ({{langx|tr|Pîrî Mehmed Paşa}}; п. 1533 во [[Силиври]]) — [[Отоманско Царство|отомански]] државник<ref>Danişmend (1971), p. 15.</ref><ref>Peirce,L.The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire,pg.304</ref> и [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]] на [[Отоманското Царство]] од 1517 до 1523 година.<ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, p. 15. (турски)</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Piri Mehmed Pasha}} {{S-start}} {{S-off}} {{Succession box | title = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | before = [[Јунус-паша]] | after = [[Паргали Ибрахим-паша]] | years = 25 јануари 1518 — 27 јуни 1523 }} {{S-end}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} {{османлија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мехмед-паша, Пири}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Починати во 1533 година]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Луѓе од Силиври]] [[Категорија:Родени во 1465 година]] [[Категорија:Починати во 1532 година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] n18v01e701itm0wstksb7bwjqmp1914 5561119 5561093 2026-05-18T11:27:30Z Тиверополник 1815 5561119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = Пири | name = Мехмед | honorific-suffix = [[Паша]] | image = Piri Mehmed Pasha.jpg | image_size = 230px | caption = Графика на Пири Мехмед-паша | office1 = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | monarch1 = [[Селим I]], [[Сулејман I]] | term_start1 = 25 јануари 1518 | term_end1 = 27 јуни 1523 | predecessor1 = [[Јунус-паша]] | successor1 = [[Паргали Ибрахим-паша]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = | birth_place = | death_date = 1533 | death_place = [[Силиври]], [[Отоманско Царство]] | nationality = [[Отоманско Царство|Отоман]] | blank1 = | data1 = | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | blank1 = Етничка припадност | data1 = [[Турци|Турчин]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Пири Мехмед-паша''' ({{langx|tr|Pîrî Mehmed Paşa}}; п. 1533 во [[Силиври]]) — [[Отоманско Царство|отомански]] државник<ref>Danişmend (1971), p. 15.</ref><ref>Peirce,L.The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire,pg.304</ref> и [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем везир]] на [[Отоманското Царство]] од 1517 до 1523 година.<ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, p. 15. (турски)</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Piri Mehmed Pasha}} {{S-start}} {{S-off}} {{Succession box | title = [[Голем везир на Отоманското Царство]] | before = [[Јунус-паша]] | after = [[Паргали Ибрахим-паша]] | years = 25 јануари 1518 — 27 јуни 1523 }} {{S-end}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} {{османлија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мехмед-паша, Пири}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Починати во 1533 година]] [[Категорија:Отомански Турци]] [[Категорија:Луѓе од Силиври]] [[Категорија:Родени во 1465 година]] [[Категорија:Починати во 1532 година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] [[Категорија:Големи везири на Сулејман I]] lp3avpu85y0f810bjr01sloyg6d7fk6 0 1153899 5561104 4881330 2026-05-18T11:08:43Z Тиверополник 1815 5561104 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Хатиџе султан | title = | image = İstanbul - Yavuz Selim Camii - Mart 2013 - r3.JPG | image_size = | caption = [[Саркофаг]] на Хатџе султан во [[Џамија Јавуз Селим|Селимовата џамија]] | spouse = Искендер<br />[[Паргали Ибрахим-паша]] | issue = Хуриџихан султан<br />Шехзаде Осман<br /> | full name = | house = [[Отоманска династија]] | father = [[Селим I]] | mother = [[Ајше Хафса султан]] | birth_date = 1496 | birth_place = {{роден во|Одрин}} | death_date = 1538 (42 година) | death_place = {{починал во|Цариград}} | place of burial = [[Џамија Јавуз Селим]] | religion = [[ислам]] }} '''Хатиџе Султан''' (1496, [[Одрин]] - [[1538]], [[Цариград]]) — отоманска принцеза, ќерка на султанот [[Селим I|Селим]] I и [[Ајше Хафса султан|Ајше Хафса Султан]], и сестра на [[Сулејман Величествениот|Сулејман I]]. Таа била позната по нејзиниот брак со [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим Паша]] - десна рака на султанот Сулејман. Султанот на Хетиџе и Ибрахим им подарил една [[Турски и исламски музеј на уметноста|огромна раскошна палата]]. == Животопис == Хатиџе султан е родена во [[1496]] година. Првично била мажена за Искендер Беј кој подоцна починал. Потоа била венчана за [[Паргали Ибрахим-паша]], кој бил назначен за [[Голем везир на Отоманското Царство|Голем Везир]] во [[1523]] и со оваа функција работел 13 години. Била влијателна во [[Харем|Царскиот Харем]], а по смртта на нејзиниот маж во [[1536]] година, таа наследила големо богатство кое го оставила на своите две деца. Во [[1536]] година, Паргали Ибрахим-паша бил погубен по наредба на братот на Хатиџе ([[Сулејман Величествениот|Султан Сулејман I]]). Постојат шпекулации дека Хатиџе извршила [[самоубиство]] после жалењето по мажот ѝ. Починала само после две години од смртта на својот сопруг, кога имала четириесет и две години. Нејзината смрт е прашање на контроверзност, таа умрела или во 1538 или 1582. == Појава во литературата и популарната култура == Во ТВ серијата ,,[[Величествениот султан (ТВ серија)|Величествениот]]", Хатиџе Султан ја глуми турската глумица [[Селма Ергеч]]. [[Категорија:Отоманци од 16 век]] [[Категорија:Отоманска династија]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Деца на Селим I]] [[Категорија:Отомански принцези]] dtohlu2a4jym03k12an8xu92yx2jf54 0 1155366 5561004 5559214 2026-05-18T08:19:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5561004 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name=Смрдлика |image = Pistacia palaestina.JPG |genus = Pistacia |species = terebinthus |authority = [[Карл Линеј|L.]] |range_map = Pistacia terebinthus range.svg |range_map_caption = Распространетост |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | * ''Lentiscus vulgaris'' <small>Garsault</small> nom. inval. * ''Pistacia terebinthina'' <small>St.-Lag. [Spelling variant]</small> * ''Terebinthus communis'' <small>Dum.Cours.</small> * ''Pistacia palaestina'' <small>Boiss.</small> * ''Terebinthus vulgaris'' <small>Dum.Cours.</small> }} |synonyms_ref = <ref>{{нмс |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2407017 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=21 ноември 2014}}</ref> }} '''Смрдлика''' или '''смрдеш''' ({{науч|Pistacia terebinthus}}) — листопадна грмушка со мало дрво од Средозмјето и Досредоземјето<ref name="Енциклопедија">{{наведена енциклопедија|last=Андоноски|first=Александар|editors=Блаже Ристовски|title=Смрдлика (Смрдеш)|encyclopedia=Македонска енциклопедија|publisher=МАНУ|location=Скопје|year=2009|volume=2|pages=1385|isbn=978-608-203-024-1 (2)|language=македонски}}</ref> во склоп на семејството на [[руеви]]те (''Anacardiaceae''). Има сложени непарно перести листови<ref name="Енциклопедија" />. Дводомен вид кај кој цветовите се собрани во метлести соцветија<ref name="Енциклопедија" />. Плодот е мала, металносива косличка<ref name="Енциклопедија" />. Содржи смолни канали и смола во вегетативните делови<ref name="Енциклопедија" />. Претставува единечна или групна примеса во поизразито термофилните шумски заедници<ref name="Енциклопедија" />. == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ф’стак (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 40mava3p7a40e0sbm70kwr72nxsv1tp 0 1155898 5560917 5496246 2026-05-17T22:59:04Z ГП 23995 /* Рајот како тема во книжевноста */ дополнување 5560917 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Paradiso Canto 31 (148200393).jpg|мини|Илустрација на која се прикажани [[Данте Алигиери]] и Беатриче Портинари како гледаат кон највисоките кругови на рајот.]] '''Рај''' — верски поим кој означува место на коешто одат [[душa|душите]] на луѓето по нивната смрт. ==Христијанското толкување на рајот== Во средновековната теолошка мисла постоеле две сфаќања за рајот - рајот на земјата и рајот на небото. Во однос на толкувањето на земниот рај, [[свети Августин]] истакнал три гледишта: прво, дека земниот рај е буквална стварност; второ, дека треба да се сфати буквално и фигуративно; и трето, дека повремено треба да се прифати како физичка стварност, а повремено да се толкува спиритуално. Притоа, тој бил приврзаник на второто толкување, а неговото мислење го делеле и други теолози.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 378.</ref> Во делото „[[Црковна историја на Англите]]“ на [[Беда Венерабилис]] се среќава следниов опис на рајот, претставен преку визијата на некој Дриктхелм кој видел бескрајно долг и неизмерно висок [[ѕид]] на кој немало ни [[прозорец]], ни [[врата]], ни скали. На врвот од ѕидот, тој видел убаво, широко поле, исполнето со миризливи цвеќиња, а светлината која владеела таму била посилна од сончевата [[светлина]]. Во [[поле]]то шетале многу луѓе со безгранична радост и облечени во бела [[облека]]. Дриктхелм помислил дека тоа е рајот, но неговиот водич го разубедил и му покажал други места во кои светлината била уште посилна, мирисите биле уште попријатни, а насекаде се слушало слатко пеење. Подоцна, водичот му објаснил дека во тоа место се наоѓаат душите на оние луѓе кои правеле добри дела, но не оствариле толкаво ниво на совршенство за веднаш да го заслужат царството небесно; сепак, на судниот ден, тие ќе бидат примени во рајот; од друга страна, оние кои биле совршени во сите свои зборови, мисли и дела веднаш по смртта стапувале во рајот.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 194-195.</ref> [[Григориј Турски]] раскажува дека [[св. Салвиј]] се разболел и ја испуштил [[душа]]та. Тогаш, неговата ќелија почнала силно да се тресе и се исполнила со силна [[светлина]]. Калуѓерите мислеле дека умрел и го подготвувале неговото тело за [[закоп]]от, но утредента тој воскреснал и им ја раскажал следнава случка: По [[смрт]]та, [[ангел]]ите го кренале на небото и низ една светла врата влегле во огромна сала чиј под бил сјаен како [[злато]] и [[сребро]] и која била осветлена со неверојатна светлост; ангелите го однеле до местото на кое висел [[облак]] кој светел посилно од [[светлина]]та и од облакот се слушнал силен глас сличен на шумот на многу води; него го поздравиле мажи во свештеничка и световна [[облека]], а тоа биле [[светци]]те и мачениците; тогаш, на него се спуштил толку пријатен мирис, што тој не сакал повеќе ниту да јаде ниту да пие; најпосле, св. Силвиј слушнал глас, иако не се гледал оној кој зборувал, а тој бил [[Бог]].<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 191-192.</ref> Во познатото дело „[[Видение Павлово]]“, за кое се претпоставува дека претставува превод на грчки текст од [[III век]], се опишани рајските убавини при што се нагласува изобилството, претставено со реките полни со [[млеко]], [[мед]], [[вино]] и [[масло]].<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 213.</ref> Во своето дело „[[Светило (книга)|Светило]]“, [[Хонориј Августодунски]] пишува дека телата на жителите на рајот се проѕирни како најсјајно [[стакло]], а нивната голотија е прекриена со бои чија убавина ја надминува онаа на цвеќето.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 261.</ref> Интересно, во средновековните описи на рајот се споменува дека во него тече вообичаеното време, наместо очекуваната вечност. Така, во повеќето дела од средновековната визонерска книжевност се вели дека во рајот [[птици]]те со своето пеење го означуваат канонското време при што, кога ќе дојде времето за литургија, свеќите се палат сами од себе. Притоа, во рајот се чествуваат [[недела]] и другите празници. Во „[[Адамноновата визија]]“ се споменува дека за да премине од долното на некое од повисоките неба во рајот, [[душа]]та мора да чека од 12 до 16 години. Во „[[Баронтовата визија]]“, пак, се споменува дека во рајот постои [[Црква (градба)|црква]] во која [[Свештенство|свештениците]] служат [[миса]]. Во една ирска легенда за патувањето на Тејг на другиот свет се опишува дека нему и на неговите сопатници им изгледало дека го прошетале рајто за еден ден, но жителите на рајот им објасниле дека поминала цела година, без притоа гостите ниту еднаш да почувствуваат глад и жед. Св. Баринт наведува дека при неговата посета на „ветената земја на светците“, божјиот пратеник му објаснил дека на островот поминал цела година без да почувствува глад и жед и потреба од сон. И Бран, синот на Фебал, кога стигнал во земскиот рај („Земјата на жените“), мислел дека таму поминал една година, а всушност поминало подолго време, т.е. една година во „Земјата на жените“ означувала неколку векови во [[Ирска]]. Во делото „Пантеон“ на Готфрид од Витерб се споменува дека еден ден во Земскиот рај е еднаков на еден век на Земјата. Некои калуѓери кои добиле дозвола да престојуваат во рајот 15 дена, дознале дека поминале седум века. Кога прашале како е тоа можно, им било одговорено дека плодовите на Дрвото на животот и водата од Изворот на младоста делумно им дале вечен живот. Исто така, им било кажано дека нивните имиња се запишани во книгата за опелата така што кога ќе се вратат на земјата, нивните тела ќе се претворат во прав.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 220-221.</ref> ==Рајот како тема во уметноста и во популарната култура== ===Рајот како тема во книжевноста=== * „Пред портите на рајот“ - [[басна]] на американскиот писател [[Емброуз Бирс]].<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 42-43.</ref> * „За пеколот и небото“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 39-40.</ref> * „Рајот не е наполно загубен“ - краток расказ на [[Андре Бретон]].<ref>Андре Бретон, ''Рајот не е наполно загубен''. Скопје: Култура, 1989, стр. 34.</ref> * „Вратата на рајот“ - песна на рускиот поет [[Николај Гумиљов]].<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 24-25.</ref> * „Трчајќи во рајот“ (англиски: ''Running to Paradise'') - песна на ирскиот поет [[Вилијам Батлер Јејтс]].<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 87-88.</ref> * „Во однос на блискоста едни до други на рајот, земјата и чистилиштето“ - кус расказ на ирскиот писател [[Вилијам Батлер Јејтс]] од 1902 година.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014, стр. 114-115.</ref> * „Чекори во рајот“ - книга на бразилскиот писател [[Жозуе Монтело]] од 1965 година.<ref>''Антoлогија на бразилскиот расказ'', Три, Скопје, 2012, стр. 278-279.</ref> * „[[Источно од рајот (роман)|Источно од рајот]]“ ([[англиски]]: ''East of Eden'') — [[роман]] на американскиот писател [[Џон Стајнбек]] од 1952 година.<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 9.</ref> * „Рајот на земјата“ - роман на руско-турската писателка [[Јана Темиз]].<ref>''Клеопатра - балет на Василиј Медведев (Русија) - светска премиера''. Скопје: Македонска опера и балет, 2016, стр. 22.</ref> * „Рајското момче“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 229-230.</ref> * „Рајот на теолозите“ - песна во проза на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 19.</ref> * „Писмо до родителите“ — расказ на македонскиот писател [[Исток Улчар]].<ref>''Очудувања #1 #2 (кратки раскази)''. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 38-43.</ref> ===Рајот како тема во музиката=== * „Сношти минав крај рајската градина“ — македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Anka Gieva. Macedonian Radio and Television, MP 41048.</ref> * „Задната врата на рајот“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Back Door to Heaven'') - песна на британската рок-група ''[[Aztec Camera]]'' од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bgwyJsSKl2w YouTube, Aztec Camera - The Back Door To Heaven (пристапено на 22.12.2016)]</ref> * „Рај“ (англиски: ''Paradise'') - песна на британската [[Панк рок|панк]] група ''[[Buzzcocks]]'' од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=At6hV5Oyr4I YouTube, Buzzcocks - Paradise (пристапено на 9.2.2017)]</ref> * „Враќање во рајот“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Return To Heaven'') — песна на американската рок-група ''[[Bad Brains]]'' од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/25150-Bad-Brains-I-Against-I Discogs, Bad Brains ‎– I Against I (пристапено на 10.11.2019)]</ref> * „Рајот опаѓа“ (англиски: ''Heaven Is Falling'') — песна на американската панк-рок група ''[[Bad Religion]]'' од 1992 година<ref>[https://www.discogs.com/es/master/25436-Bad-Religion-Generator Discogs, Bad Religion ‎– Generator (пристапено на 12.12.2021)]</ref> * „Задната врата на рајот“ (англиски: ''The Back Door to Heaven'') - песна на американската група [[Бон Џови]] (''Bon Jovi'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zr2M5onCHXQ YouTube, Bon Jovi - Backdoor to heaven (demo new jersey) (пристапено на 22.12.2016)]</ref> * „Несреќа во рајот“ (англиски: ''Accident In Paradise'') - албум на шведскиот [[Техно музика|техно]]-музичар [[Свен Вет]] (''Sven Väth'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vt3q9pjHtaY YouTube, Sven Väth - Accident In Paradise (Full Album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Како што рајот е широк“ (англиски: ''As Heaven Is Wide'') - песна на американскaта [[Рок-музика|рок]] група [[Гарбиџ]] (''Garbage'') од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/Garbage-Garbage/master/26091 Discogs, Garbage ‎– Garbage (пристапено на 24.11.2020)]</ref> * „Источно од рајот“ (англиски: ''East Of Eden'') - песна на британската група ''[[Dead Can Dance]]'' од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/Dead-Can-Dance-Dead-Can-Dance/master/14637 Discogs, Dead Can Dance ‎– Dead Can Dance (пристапено на 3.6.2020)]</ref> * „Обидувајќи се да стигнам во рајот“ (англиски: ''Tryin' To Get To Heaven'') - песна на американскиот рок-музичар [[Боб Дилан]] од 1997 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bob-Dylan-Time-Out-Of-Mind/master/28277 DISCOGS, Bob Dylan ‎– Time Out Of Mind (пристапено на 25.3.2018)]</ref> * „Чукајќи на портите на рајот“ (англиски: ''Knockin On Heaven's Door'') - песна на Боб Дилан.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gazW7MOqHzQ Bob Dylan - Knockin On Heavens Door - YouTube (пристапено на 28.4.2016)]</ref> * „Рајската порта“ (англиски: ''Gates of Eden'') - песна на Боб Дилан од 1965 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2KQF3r1Owco YouTube, Gates of Eden - Bob Dylan - (5/7/65) Bootleg (пристапено на 25.12.2017)]</ref> * „Рајот овде горе“ (англиски: ''Heaven Up Here'') — песна од истоимениот музички албум на британската рок-група [[Echo And The Bunnymen (рок-група)|Echo And The Bunnymen]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/Echo-And-The-Bunnymen-Heaven-Up-Here/master/27602 Discogs, Echo And The Bunnymen* ‎– Heaven Up Here (пристапено на 26.3.2021)]</ref> * „Неволја во рајот“ (англиски: ''Trouble in Paradise'') - албум на групата [[Епикс]] (''Epyx'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rMH1J3kyVDI YouTube, Epyx - Trouble In Paradise (Full Album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Пред рајската порта“ (англиски: ''At the Gates of Paradise'') - албум на американскиот [[џез]]-музичар [[Џон Зорн]] (''John Zorn'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=E--XS7erJHc YouTube, John Zorn - At the Gates of Paradise (Full Album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Последниот воз за рајот“ (англиски: ''Last train to heaven'') - песна на австралискиот рок-музичар [[Пол Кели]] од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xyFIshYatiU YouTube, Paul Kelly and The Coloured Girls - Last Train to Heaven (пристапено на 12.10.2017)]</ref> * „Рајските порти“ (англиски: ''Gates Of Heaven'') — песна на американската [[Рок-музика|рок-група]] [[Килдоузер]] (''Killdozer'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/86816-Killdozer-Twelve-Point-Buck Killdozer – Twelve Point Buck (пристапено на 10.11.2024)]</ref> * „Горе во рајот (не само овде)“ (англиски: ''Up In Heaven (Not Only Here)'') - песна на англиската рок-група [[Клеш]] (''The Clash'') од 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Clash-Sandinista/master/14996 DISCOGS, The Clash ‎– Sandinista! (пристапено на 10.6.2020)]</ref> * „Скали до небото“ (англиски: ''Stairway To Heaven'') - песна на британската рок-група [[Лед зепелин|Лед цепелин]] (''Led Zeppelin'') од 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/Led-Zeppelin-Untitled-/release/5135884 DISCOGS, Led Zeppelin ‎– Untitled (пристапено на 31.12.2020)]</ref> * „Крајот на рајот“ (англиски: ''Heaven's End'') - албум на британската рок-група [[Луп (рок група)|Луп]] (''Loop'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TY9GZFVIavo YouTube, Heaven's End (Full Album) - Loop (пристапено на 5.2.2017)]</ref> * „Чекајќи го рајот“ - песна на македонската рок-група [[Mooger Fooger]].<ref>Mooger Fooger, ''4th of July'', Corpus Delicti Records, CD 001.</ref> * „Одам право во рајот“ (англиски: ''I'm Going Straight To Heaven'') — песна на американските [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] музичари ''MC 900 Ft'' и ''DJ Zero'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/110331-MC-900-Ft-Jesus-With-DJ-Zero-Hell-With-The-Lid-Off MC 900 Ft Jesus With DJ Zero – Hell With The Lid Off (пристапено на 3.3.2023)]</ref> * „Неволја во рајот“ (англиски: ''Trouble in Paradise'') - албум на американскиот музичар [[Ренди Њумен]] (''Randy Neman'') од 1983 година. * „Рајски раце“ (англиски: ''Heavenly Arms'') - песна на американскиот рок-музичар [[Лу Рид]] од 1982 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ntw-uwIdNoY&list=PLiN-7mukU_RGQYNMWTrwx3aSUQa6HZf79&index=10 YouTube, Lou Reed ~ Heavenly Arms (пристапено на 2.10.2017)]</ref> * „Рај“ (англиски: ''Heaven'') - песна на британската рок-група ''[[The Psychedelic Furs]]'' од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Psychedelic-Furs-All-Of-This-And-Nothing/release/1329710 Discogs, The Psychedelic Furs ‎– All Of This And Nothing (пристапено на 9.8.2019)]</ref> * „Рај“ (англиски: ''Heaven'') - песна на британската рок-група [[Сквиз]] (''Squeeze'') од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=d07_Be4s8eg YouTube, Squeeze - East Side Story (1981) | FULL ALBUM (пристапено на 31.10.2017)]</ref> * „Јужно од рајот“ (англиски: ''South Of Heaven'') — песна на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Слеер]] (''Slayer'').<ref>[https://www.discogs.com/Slayer-Decade-Of-Aggression-Live/release/4707171 Discogs, Slayer ‎– Decade Of Aggression Live (пристапено на 6.10.2019)]</ref> * „Овде во рајот“ (англиски: ''Here In Heaven'') — песна на американската рок-група [[Спаркс]] (''Sparks'') од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/87047-Sparks-Kimono-My-House Sparks – Kimono My House (пристапено на 11.5.2024)]</ref> * „Некаде како рајот“ (англиски: ''Anywhere Like Heaven'') — песна на американскиот [[Рок-музика|рок]]-музичар [[Џејмс Тејлор]] (''James Taylor'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/James-Taylor-Sweet-Baby-James/release/1708761 DISCOGS, James Taylor (2) ‎– Sweet Baby James (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „Духот на Едемската градина“ (англиски: ''Spirit of Eden'') - албум на британската група [[Ток Ток (музичка група)|Ток Ток]] (''Talk Talk'') од 1988 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HSfGvuiFOWI YouTube, Talk Talk - Spirit of Eden (1988) FULL ALBUM (посетено на 24.12.2016)]</ref> * „Рај“ (англиски: ''Heaven'') - песна на американската рок-група [[Токинг хедс]] (''Talking Heads'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Cb6izAqdTnc&t=1281s YouTube, Talking Heads - Fear of Music (пристапено на 6.3.2018)]</ref> * „Работничката класа оди во рајот“ ([[хрватски]]: ''Radnička klasa odlazi u raj'') - песна на хрватската група [[Хаустор]].<ref>[''Haustor 1981. 1984. 1985. 1988.'' City Records, 2006.</ref> * „Другата страна на рајот“ (англиски: ''The Other Side Of Paradise'') - песна на австралиската [[Рок-музика|рок]]-група [[Худу Гурус]] (''Hoodoo Gurus'') од 1985 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fWIX43WjxaA&t=613s YouTube, Hoodoo Gurus - Mars Needs Guitars! (1985 full album) (пристапено на 15.12.2017)]</ref> * „Неволја во рајот“ (англиски: ''Trouble in Paradise'') - албум на групата [[Чајлд абјус]] (''Child Abuse'') од 2014 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wxsyvfzGF4Q YouTube, Child Abuse - Trouble In Paradise (full album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> ===Рајот како тема во филмот=== * „[[Источно од рајот (филм)|Источно од рајот]]“ (''East of Eden'') - американски [[филм]] од 1955 година, во [[режија]] на [[Елија Казан]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0048028/?ref_=nv_sr_1 IMBd, East of Eden (1955) (пристапено на 3.1.2018)]</ref> * „[[Почудно од рајот (филм)|Почудно од рајот]]“ (''Stranger Than Paradise'') - американски [[филм]] од 1984 година, во [[режија]] на [[Џим Џармуш]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0088184/ IMBd, Stranger Than Paradise (1984) (пристапено на 3.1.2018)]</ref> * „Чукајќи на портите на рајот“ (''Knockin On Heaven's Door'') - американски [[филм]] од 1997 година.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0119472/ IMBd, Knockin' on Heaven's Door (1997) (пристапено на 28.4.2016)]</ref> * „[[Рај (филм од 2016)|Рај]]“ - руско-германски филм од [[2016]] година, во [[режија]] на [[Андреј Кончаловски]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt4551318/?ref_=nv_sr_2 Paradise (2016) (пристапено на 3.1.2018)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Религија]] [[Категорија:Христијанска есхатологија]] kzq95tmn6f4irsnx3cmm5npj6p9gsdj 0 1160196 5561106 5467292 2026-05-18T11:09:28Z Тиверополник 1815 5561106 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bridge | |image=Yavuz Sultan Selim Bridge IMG 3065.jpg |bridge_name=Мост Јавуз Султан Селим |official_name=Yavuz Sultan Selim Köprüsü |location=[[Истанбул]], [[Турција]] |carries=комбиниран (автопат и железен пат) |crosses= [[Босфор]] |open= [[1988]] |designer = Мишел Вирложу <br /> Жан Франсоа Клајн |begin = 2013 |complete = |open = 26 август 2016 |cost = {{Turkish lira}} 4.5 |mainspan = 1408<ref name=kgmKatalog>{{Наведена мрежна страница|title=Kuzey Marmara Otoyolu|url=http://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Duyurular/KGM%20Katalog.pdf|publisher=KGM|accessdate=27 June 2014|page=22|language=tr|archive-date=2018-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112013658/http://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Duyurular/KGM|url-status=dead}}</ref> |length = 2164<ref name=kgmKatalog /> |width = 58.5<ref name=kgmKatalog /> |height =322<ref name=kgmKatalog /> }} '''Мостот Јавуз Султан СелимI ''' ({{langx|tr|Yavuz Sultan Selim Köprüsü}}) — мост кој се наоѓа во [[Истанбул]], [[Турција]]. Мостот се наоѓа на Босфорот и е посветен на османлискиот султан [[Селим I]]. За разлика од останатите два моста на Босфорот, овој мост се наоѓа во северниот дел од градот кој гледа кон [[Црно Море]], во населбата [[Саријер]]. Третиот мост над [[Босфор]] е најдолгиот комбиниран мост (автопат и железен пат) во светот. == Изградба == Церемонијата на започнување изградба на мостот се одржила на [[29 мај]] [[2013]] година, додека мостот бил завршен во март 2016 година и отворен за движење на [[26 август]] [[2016]] година. На свеченото отворање на мостот присуствувал македонскиот претседател [[Ѓорѓи Иванов]], како и бројни државни претставници, меѓу кои претседавачот со претседателството на БиХ, [[Бакир Изетбеговиќ]], претседателот на Владата на Република Бугарија, [[Бојко Борисов]], кралот на Бахреин, [[Хамад бин Иса ал Калифа]] и.т.н<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://republika.mk/645656 |title=архивски примерок |accessdate=2016-09-09 |archive-date=2016-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830043452/http://republika.mk/645656 |url-status=dead }}</ref>. == Особености == Преку мостот поминува автопатот Северна Мармара (Kuzey Marmara Otoyolu) со должина од 260 километри, кој ги опкружува урбаните области на [[Истанбул]] од север, поврзувајќи ја [[Европа]] со [[Азија]]. Широчината на мостот е 59 метри, а вкупната должина 1.875 метри, од кои главниот простор е долг 1.408 метри. Мостот има осум сообраќајни ленти и двонасочна железничка пруга. Изградбата чинела 2,5 милијарди евра. Пилоните на мостот се високи се 323 метри. Од аспект на височината тоа е највисок висечки мост со железнички систем и ќе се споменува како мост со највисока кула. Како главен архитект на мостот биле избрани француските инженери Мишел Вирложу и Жан Франсоа Клајн. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босфор]] [[Категорија:Мостови во Истанбул]] [[Категорија:Саријер (Истанбул)]] [[Категорија:Бејкоз (Истанбул)]] [[Категорија:Селим I]] 3odh2lz5y6g2rgy8rwf6xlwgwa5sxco 4 1165223 5561048 5558029 2026-05-18T09:35:01Z BosaFi 115936 /* Список */ 5561048 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wiki Club Museum of Macedonian Struggle.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} '''Вики Клуб во [[Музеј на македонската борба]] во Скопје''' започна со својата работа на 19 октомври 2016 година, и со тоа е првиот Вики Клуб во Македонија. * Термин: по договор * Место: МКЦ или во вашето училиште во Скопје * Лица за контакт: :[[Корисник:BosaFi]] :[[Корисник:Виолетова]] * Ги наградуваме најдобрите и најактивните уредувачи * Членувањето е бесплатно * [http://www.mmb.org.mk/index.php/mk/nastani-mk/%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8/372-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0 Стартуваше првиот Вики Клуб] *[[Википедија:Вики Клуб Скопје/Список на завршени членови]] == Пријавување на учесници == Ако сте учесник во овој Вики Клуб, тука додајте го своето име користејќи четири тилди (<nowiki>~~~~</nowiki>) === Список === # - [[User:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] <small>([[User talk:Emilija Dobreva|разговор]])</small> 11:18, 23 февруари 2023 (CET) # - [[Корисник:Petar Kliment Ohridski]] # - [[Корисник:Matej1 Kliment]] # - [[Корисник:Markoiva]] # - [[Корисник:Горазд Војнески]] # - [[Корисник:Anja Naumovska]] # - [[Корисник:Миа Шеќероска]] # - [[Корисник:DoroteaKliment]] # - [[Корисник:TamaraKliment]] # - [[Корисник:Mihaeladren]] # - [[Корисник:Ivan dren]] # - [[Корисник:НиколаКи]] # - [[Корисник:Sara Trajkovska Dren]] # - [[Корисник:Филип Дамески Дрен]] # - [[Корисник:Angela p123]] # - [[Корисник:Ivan123rebac]] # - [[Корисник:Надица Митева Дрен]] # - [[Корисник:Darijam22]] # - [[Корисник:Lanageorgieva]] # - [[Корисник:Ritxyql]] # - [[Корисник:StefanG33]] # - [[Корисник:Filippancooo]] # - [[Корисник:Matevska]] # - [[Корисник:T4mxyz19]] # - [[Корисник:Wizard pk]] # - [[Корисник:Доријан Митев-Миленковски]] # - [[Корисник:Марин Димитровски]] # - [[Корисник:Ivan jankovski]] # - [[Корисник:Aleksejce]] # - [[Корисник:NikolaCico]] # - [[Корисник:XavieraMars]] # - [[Корисник:MarkoKliment]] # - [[Корисник:Teodor kliment]] # - [[Корисник:DamjanHKliment]] # - [[Корисник:AngelKliment]] # - [[Корисник:NikolaKliment]] # - [[Корисник:Darijankliment]] # - [[Корисник:MelaniKliment]] # - [[Корисник:DamjanTKliment]] # - [[Корисник:MilaFKliment]] # - [[Корисник:DeanaKliment]] # - [[Корисник:KalinaBKliment]] # - [[Корисник:AngelaDren]] # - [[Корисник:Sterjovski Hristo]] # - [[Корисник:Андреј Симјанов Броз]] # - [[Корисник:Matej2010]] # - [[Корисник:Ednabroz]] # - [[Корисник:Немања Милојевиќ Броз]] # - [[Корисник:Sofiaze.6broz]] # - [[Корисник:Erikatrpeska]] # - [[Корисник:GorjanaPestaloci]] # - [[Корисник:Kalina Georgievska pestaloci]] # - [[Корисник:Sofija Simonoska]] # - [[Корисник:Ilina Apostolova Pestaloci]] # - [[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци]] # - [[Корисник:Marija Kjupev pestaloci]] # - [[Корисник:Marko Dren 1]] # - [[Корисник:Sara Dren]] # - [[Корисник:Стефан Панев Дрен]] # - [[Корисник:Filip Risteski DREN]] # - [[Корисник:DoraDren]] # - [[Корисник:Teaa Dren]] # - [[Корисник:Luka Stojanovski DREN]] # - [[Корисник:Marijadren]] # - [[Корисник:Kolenedelkovski teaganstefan]] # - [[Корисник:Bisera Kole]] # - [[Корисник:Даниел Коле]] # - [[Корисник:Ema kole]] # - [[Корисник:Marko OU Kole]] # - [[Корисник:Kolenedelkovski8]] # - [[Корисник:Софија дуња]] # - [[Корисник:JovanaDunja]] # - [[Корисник:Anisijadunja]] # - [[Корисник:JanaDunja]] # - [[Корисник:АНА МАРИЈА ДУЊА]] # - [[Корисник:Kristijan Rsteski]] # - [[Корисник:JoanaPestaloci]] # - [[Корисник:Меглен Јосип Броз Тито]] # - [[Корисник:Katerina Spaseska]] # - [[Корисник:Давид Јосип Броз Тито]] # - [[Корисник:Кирил Јовановски]] # - [[Корисник:Natalija dunja]] # - [[Корисник:Milenastojanova0]] # - [[Корисник:SofijaDunja]] # - [[Корисник:Vedranp1234]] # - [[Корисник:MateaSmilkovska]] # - [[Корисник:MARKO KOLE]] # - [[Корисник:Stefandnadysworldwonthistrend]] # - [[Корисник:Kole Ema]] # - [[Корисник:НиксаЈБТ]] # - [[Корисник:Давид765]] # - [[Корисник:Vladisigma67]] # - [[Корисник:MartaJBT]] # - [[Корисник:Aleksej pestaloci]] # - [[Корисник:Marija pestaloci]] # - [[Корисник:Natalija Radicevic]] # - [[Корисник:Ani Dunja]] # - [[Корисник:Milena Stojanova]] # - [[Корисник:БисераДуња]] # - [[Корисник:Leona beslac]] # - [[Корисник:Sofia.broz]] # - [[Корисник:Ana Marija Dunja]] # - [[Корисник:Andrej Simjanov]] [[Категорија:Википедија:Вики Клубови]] kdmn1nchcjg0cldwm1p3jpqwzcaz0j7 0 1179855 5560916 5010173 2026-05-17T22:58:44Z ГП 23995 /* Пеколот како тема во книжевноста */ дополнување 5560916 wikitext text/x-wiki [[File:Bosch Jardin des delices detail.jpg|thumb|]] '''Пекол''' или '''ад''' — [[Религија|религиозен]] поим што означува место во кое, по [[смрт]]та, одат [[Душа|душите]] на луѓето што правеле гревови за време на [[живот]]от. Пеколот е категорија што се јавува во речиси сите поголеми религии. ==Пеколот во старогрчката митологија== [[Стара Грција|Старите Грци]] го нарекувале пеколот Тартар.<ref>„Beleške“, во: ''Pesma o kralju Nalu''. Beograd: Rad, 1963, стр. 109.</ref> ==Пеколот во христијанството== Според една [[Среден век|средновековна]] [[легенда]], господарот на пеколот, [[Луцифер]], паднал од [[небо]]то на [[јужна полутопка|јужната полутопка]] со [[глава]]та надолу, а преплашената [[Земја (планета)|земја]] се тргнала и така пред него настанал пеколот, а зад него [[чистилиште]]то. Оттука, ако се влезе во пеколот од [[северна полутопка|северната полутопка]], Луцифер стои на нозете, а ако се гледа од јужната полутопка, тој стои наопаку, т.е. со стапалата нагоре.<ref>Dante Aligijeri, ''Pakao''. Beograd: Rad, 1961, стр. 222.</ref> ===Сфаќањата за пеколот во книжевноста од раниот среден век=== Карактеристично за [[Средновековна книжевност|средновековната книжевност]] од раниот [[среден век]] ([[VI век|VI]] — [[VIII век]]), како во делата на Григориј I, Григориј Турски, Беда Многупочитуван, Римберт и Бонифациј, е тоа што описите на пеколот се нејасни, фрагментарни и без многу детаљи. Уште повеќе, во „[[Анскаровата визија]]“, дело на Римберт од [[IX век]], пеколот е опишан без никакви маки, туку во него грешниците чувствуваат само потиштеност и страв, но не се изложени на физички измачувања.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 209-213.</ref> Исто така, раните средновековни свештени писатели не давале сигурен одговор ниту на прашањето: Каде се наоѓа пеколот? Некои сметале дека тој се наоѓа некаде на [[Земја (планета)|Земјата]], додека други мислеле дека се наоѓа под површината на земјата. На пример, поаѓајќи од [[етимологија]]та на зборот „пекол“ ([[латински]]: ''infernum''), [[Папа Григориј I|папата Григориј I]] сметал дека пеколот се наоѓа под земјата. Всушност, во раниот Средне век било раширено верувањето, под влијание на [[антика]]та, дека [[вулкан]]ските кратери на [[Сицилија]] претставуваат влез во подземниот свет. Уште повеќе, во легендите за патувањата на [[Св. Брендан Морепловецот|св. Брендан]] (кој живеел во V-[[VI век]]) се споменува дека Ветената земја ([[рај]]от) не е просторно одделена од живеалиштето на нечистата сила, т.е. дека патот до рајот лесно може да доведе до пеколот. Така, во легендата за патувањата на Брендан и калуѓерите по „островите на блажените“ се вели дека на еден [[остров]] се потковувале душите на грешниците, а на една карпа го сретнале [[Јуда|Јуда Искариотски]] кој во недела се одмарал од пеколните маки, а кога ќе истечел рокот, него го земале [[демон]]ите и го носеле во пеколот.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 213-215.</ref> Пеколот е опишан во „Дијалозите“ на папата Григориј I, кој раскажува за судбината на еден човек кого откако умрел го фатиле одвратни луѓе на кои им излегувал пламен од [[уста]]та и од [[нос]]от и кои го однеле во некои мрачни места. Притоа, папата не дава поточно објаснување каде се наоѓа пеколот ниту за неговото уредување, освен дека во него гори [[оган]] и дека осудениците се подложни на разни казни во согласност со нивните гревови, и дека на нивните маки им нема крај. Според тоа, може да се заклучи дека кон крајот на [[VI век]] ниту високите свештеници немале јасна претстава за пеколот, т.е. вообичаената слика за него е изградена многу подоцна.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 186-187.</ref> Подетална слика на пеколот дал [[Григориј Велики]] (кој умрел и воскреснал), кој раскажува дека бил пренесен преку еден [[мост]] кој висел над црна и смрдлива матица при што само праведниците можеле да го поминат мостот, одека грешниците паѓале во смрдливата вода.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 188.</ref> Описот на пеколот се среќава и кај [[Григориј Турски]], кој имал визија дека бил на местата во кои тече огнена [[река]] во која се наоѓале многу луѓе - некои биле потопени до колковите, други од брадата, а некои до рамената при што сите стенкале и викале од големите маки што ги трпеле. Над реката висел мост, толку тесен што на него едвај можело да се чекори со едното стапало.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 190.</ref> И во делото „[[Црковна историја на Англите]]“ на [[Беда Многупочитуван]] се среќава описот на пеколот. На пример, авторот ја опишува визијата на [[Ирци|Ирецот]] Фурса, кој видел мрачна долина и над неа четири огна: огнот на лагата, огнот на користољубието, огнот на раздорот и огнот на неправедноста и на нечесноста. Исто така, Фурса ги видел и демоните кои летале во пламенот. Слично на тоа, Беда Многупочитуван ја опишува и визијата на некој Дриктхелм кој видел одвратен пламен што бучно излегувал од еден огромен [[бунар]] и повторно паѓал во него; огнените јазици биле полни со човечки [[Душа|души]] кои се кревале нагоре како искри, но бунарот повторно ги голтал. На тоа место владеела неиздржчива смрдеа, а група демони со пцовки и извици ги одвлекувале во мрачниот бунар душите кои стенкале и плачеле. Притоа, неколку мрачни духови го опколиле Дриктхелм и тој видел дека нивните [[очи]] светеле, а од устата и носот им излегувал пламен. Подоцна, неговиот водич му објаснил дека бунарот е влезот во пеколот.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 194-195.</ref> Често во средновековната книжевност се наведува дека во пеколот се наоѓаат и високите [[Свештенство|свештеници]] и владетели кои за време на животот не се однесувале побожно. На пример, во „Ветиновата визија“ се наведува дека во пеколот се мачел неодамна починатиот епископ Аделхејм, двајца [[гроф]]а и [[Карло Велики]]; во „Евхериевото житие“ на [[Хинкмар од Рем]] се споменува дека во пеколот се мачи [[Карло Мартел]] кој за време на животот ги напаѓал црковните имоти; во „Бернолдовата визија“, во пеколот е сместен [[Карло Ќелавиот]] кој за време на животот не ги слушал советите на клерот; [[Вилијам Мелмсбершки]] во пеколот ги сместува некои [[епископи]], [[крал]]ски вазали и кралеви.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 201.</ref> Во средновековната книжевност од раниот Среден век, исклучок претставува познатото „[[Видение Павлово]]“ за кое се претпоставува дека претставува превод на грчки текст од [[III век]] и во кое детаљно се опишани сите оддели на пеколот и сите облици на измачување на грешниците кои се распоредени според тежината на нивните гревови. Авторот на ова дело се повикува на [[Апостол Павле|св. Павле]], кој набројал 144 000 казни за грешниците при што дури и „сто мажи... од кои секој би имал по четири железни јазици, тие не би можеле да раскажат ниту за една пеколна мака.“ Ужасот на пеколните маки го потврдуваат и другите автори на средновековните визии во кои се вели дека пеколните маки не можат да ги опишат ниту „сто глави со по сто јазици“ ниту „кога сите лисја на дрвјата би се претвориле во јазици“. Меѓутоа, благодарение на залагањето на апостол Павле, грешниците биле ослободени од маките во [[недела]].<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 211-213.</ref> Еден од најпознатите и најцелосни описи на пеколот е даден во „Тнугдаловата визија“ (или „Тунгдаловата визија“) од [[XII век]], едно од најсовршениет дела на визионерскиот жанр. Во него се среќава градација на пеколните маки, во согласност со тежината на гревовите и во тој поглед, ова дело се смета за претходник на описот на пеколот што подоцна го дал Данте. Сепак, и во ова дела, пеколот не е организиран, туку претставува само збир од места (планини, долини, мочуришта, јами итн.) кои се одделени со некакви празнини кои Тнугдал и неговиот [[ангел]]-водич лесно ги прескокнувале. Всушност, во голем дел од средновековните дела, пеколот е опишан како неповрзана, расцепкана област. Исто така, зачудува тоа што во него постои вообичаеното време, наместо очекувана вечност. На пример, во „Брендановото патување“ јасно се зборува дека грешниците во недела и за време на празниците се ослободени од маките, а тоа се однесува и на самиот Јуда. Притоа, во вторник, четврток и сабота, тој е подложен на измачување во „долниот пекол“, а во понеделник, среда и петок во „горниот пекол“. Во „Адамноновата визија“ се вели дека свештениците кои го прекршиле заветот наизменично, на секој час, се креваат на небото, а потоа се спуштаат во пеколот. Слично, во „Баронтовата визија“, душите кои се мачат во пеколот, секој ден, околу шестиот час, добиваат од рајот мвлем кој им ја обновува снагата. Тнугдал го видел на другиот свет ирскиот крал [[Кормак Макарти]], кој секојдневно три часа бил подложен на пеколните маки. Во визијата на калуѓерот Алберих од [[Монтекасино]] е наведено дека на грешниците им е одредена казна од три години, а на грешните свештеници - 60 или 80 години, зависно од рангот. Овие примери покажуваат дека според средновековното сфаќање, и во пеколот постои времето.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 217-220.</ref> Пеколот го опишува и [[Хонориј Августодунски]] во делото „[[Светило (книга)|Светило]]“. Според него, постојат два пекола - горен и долен. Горниот пекол, всушност, е овоземниот свет кој е исполнет со маки, возбуда, [[студ]], [[глад]], жед и разни телесни и душевни страдања. Долниот пекол се наоѓа под земјата и во него има девет видови измачувања за грешните души: таму гори вечен [[оган]] и владее неиздржлив студ; пеколот врие од [[црви]] со страшен изглед, [[змии]] и [[змеј]]ови кои живеат во огнот; четвртата мака е неподносливата смрдеа; петтата мака се камшиците на демоните; шестата мака е мракот кој се чувствува; седмата мака е срамот поради гревовите за кои дознале сите и кои не можат да се скријат; осмата мака е страшниот изглед на змејовите и демоните и страшните крици на жртвите и на џелатите; најпосле, деветтата мака се огнените окови со кои се врзани [[екстремитет]]ите на грешниците. Луѓето кои за време на животот биле заглавени во алчност ќе горат во пеколниот оган; оние кои биле слуги на студенилото на злото ќе се мачат во пеколниот студ; слугите на зависта и омразата ги очекуваат пеколните црви и змии; оние кои уживале во смрдеата на раскошот ги очекува пеколната смрдеа; оние што ги отфрлиле заслужените казни на земјата ќе бидат камшикувани во пеколот; оние кои ја отфрлиле светлината Христова ќе бидат фрлени во пеколниот мрак; оние кои не се срамеле од своите гревови на земјата, во пеколот ќе бидат изложени на општиот срам; оние кои на земјата немале слух за доброто, таму ќе гледаат и слушаат само страшни работи; оние кои биле робови на различни пороци во пеколот ќе бидта оковани со огнените синџири. Во пеколот, грешниците ќе висат со главите надолу, ќе стојат завртени со грбовите еден кон друг, телата ќе им бидат растргнати итн. Вака детаљни одлики на пеколните маки не се среќава во раната теолошка литература, туку Хонориј е првиот кој дал систематизирана и целосна слика на пеколот.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 249-250.</ref> ===Дантеовиот опис на пеколот=== Веројатно, најпознатиот опис на [[Христијанство|христијанското]] сфаќање на пеколот го дал италијанскиот поет [[Данте Алигиери]] во неговото дело „[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]“. Инаку, пеколот се состои од девет кругови, поставени во облик на превртен [[конус]], така што како што се слегува подлабоко, круговите стануваат потесни. Притоа, грешниците се сместени во соодветните кругови во зависност од тежината на извршените престапи, одејќи од најлесните кон најтешките гревови. Притоа, во „Пеколот“, душите на грешниците имаат способност да ја предвидуваат иднината, но не ја познаваат сегашноста. Пред да започне вистинскиот пекол се наоѓа првиот круг (Лимб) во кој се наоѓаат луѓето кои не направиле гревови, но кои живееле пред [[Христос|Христа]], т.е. биле незнабожци. Тие не се примени во [[рај]]от за да не го нагрдат, но не се примени ниту во пеколот, бидејќи грешниците кои се сместени во пеколот би се чувствувале задоволни што се во друштво на луѓе кои не грешеле.<ref>Dante Aligijeri, ''Pakao''. Beograd: Rad, 1961, стр. 19.</ref> Во вториот круг, грешниците (љубовниците и блудниците) постојано ги вее силен [[ветар]]. Во третиот круг, лакомите ги врне вечен [[дожд]]. На влезот од четвртиот круг на пеколот се наоѓа [[Плутон (митологија)|Плутон]], прикажан како [[демон]]. Во овој круг се наоѓаат скржавците и оние кои се расфрлале со [[пари]]. Тие се движат во круг при што скржавците одат од левата, а другите од десната страна при што се осудени вечно да одат по својот полукруг, среќавајќи се меѓу себе, а потоа повторно го започнуваат своето кружење при што пред себе туркаат тежок товар. Кога ќе се сретнат, двете групи грешници меѓу себе се обвинуваат за нивниот грев. Петтиот круг го претставува смрдливото [[мочуриште]] [[Стикс]], кое го опколува огнениот [[град]] Дис (''Dite''). На површината и во горните делови на Стикс се дават бесните, лутите луѓе, додека на дното се мрзеливите. Флегија, лик од старогрчката митологија кој го запалил [[храм]]от во [[Делфи]], ги пренесува душите преку Стикс. Градот [[Дис]] го сочинува шестиот круг со кој започнува долниот дел од пеколот. Во него се наоѓаат кривоверците. Од градот Дис се слегува во седмиот круг низ една тркалезна стрмнина со разурнати [[Карпа|карпи]], под дејство на потресот што настанал при слегувањето на [[Христос]] во пеколот. Во седмиот круг се насилниците, симонистите (оние кои со помош на пари се пробивале низ [[Црква|црковната]] хиерархија). На неговиот влез стои [[Минотаур]], а во него пасат [[кентаур]]и. Тој се дели на три појаси во кои се сместени оние кои правеле насилство против луѓето (тирани, насилници, убијци), против себе (самоубијците) и против [[бог]]а и [[природа]]та (богохулници, содомисти, [[хомосексуалци]], лихварите). Во третиот појас, грешниците лежат на вжештен [[песок]]. На самиот раб на седмиот круг клечат лихварите.<ref name="Dante Aligijeri 1961">Dante Aligijeri, ''Pakao''. Beograd: Rad, 1961.</ref> Во осмиот круг се наоѓаат измамниците, како и оние кои правеле сплетки и внесувале раздор. Чувар на овој круг е [[Митологија|митскиот]] [[крал]] [[Герион]]. Осмиот круг е поделен на десет концентрични ровови, меѓу себе одделени со бедеми, и распоредени околу еден поток. Во првиот ров се сводниците и заводниците, во вториот ров се ласкавците, потоа симонистите, потоа врачите и лажните пророци, во петтиот ров се подмитливците. Петтиот ров го чуваат [[ѓавол]]и кои Данте ги нарекол ''Malebranche'' („зли канџи“), а нивниот водач е Злоопашестиот (''Malacoda''). Другите ѓаволи ги нарекол: ''Alichino'' („спуштени крила“), ''Calcabrina'' (Газимраз), ''Cagnazzo'' (Пес), ''Barbariccia'' (Виткана брада), ''Draghignazzo'' (Змеиште), ''Grafficane'' (Дерипес), ''Ciriatto sannuto'' (Забестиот), ''Libiccoco'' (нејасно значење) и ''Farfarello''. Во шестиот ров се лицемерите, во седмиот ров се крадците кои се осудени на постојана промена на телото, во осмиот ров се злобните советници, во деветтиот ров се поттикнувачите на граѓански и верски раздори, а во десеттиот ров се фалсификаторите. На преминот од осмиот кон деветтиот круг се наоѓаат [[титани]]те. Деветтиот круг (целиот покриен со [[мраз]]) — составен од четири појаси: Првиот појас на деветтиот круг се вика [[Каин]]а, а во него се сместени предавниците на роднините. Вториот појас се вика [[Антенора]], според [[троја]]нецот кој го дал предлогот [[Елена Тројанска|Елена]] да им ја вратат на [[Грци]]те и да склучат мир. Во овој појас се предавниците на татковината и на [[Политичка партија|партиите]], т.е. [[Политика|политичките]] предавници. Третиот појас е наречен Толомеја, според библискиот лик Птоломеј кој ги поканил на гости [[Симон Макавеецот]] и неговите два сина, а потоа наредил да ги убијат. Во овој појас се предавниците на пријателите, а специфично за него е што во него може да дојде душата уште пред да умре човекот. Низ пеколот тече реката Флегетон или Флегетонт („Огнената река“), која паѓа од седмиот во осмиот круг со голем шум, а незјината вода е матна од [[крв]].<ref name="Dante Aligijeri 1961"/> Во средновековното црковно [[сликарство]], пеколот најчесто е прикажан или како отворената уста на библиското чудовиште [[Левијатан]] или како голем котел ставен на [[оган]], а околу него демоните со помош на мевови го разгоруваат огнот. [[Демон]]ите се прикажани како суштества со антропоморфни и зооморфни одлики кои злобно се смеат и со стапови ги тепаат грешниците и ја мешаат пеколната чорба. Притоа, за разлика од [[книжевност]]а во која одделните видови грешници трпат различни маки, во сликарството и во [[скулптура]]та најчесто не се прави разлика меѓу грешниците, туку [[ѓавол]]ите ги носат во пеколот сите грешници заедно. Понекогаш, како исклучок се јавуваат алчните луѓе кои се прикажани со паричниците врзани околу вратот. Исто така, во некои композиции се прикажани и владетелите, облечени во свечена облека и со круни на главите. Во продолжение, пеколот е прикажан со многу [[жаби]] и [[змии]] кои ги касаат грешниците; со измислени чудовишта кои со огромните шепи ги притискаат главите на грешниците или ги растргнуваат со канџите и со забите; грешниците се прикажани со изобличени тела и лица и со гротескни гримаси, итн.<ref>Aron Gurevič, ''Problemi narodne kulture u srednjem veku''. Beograd: Grafos, 1987, стр. 178-179.</ref> ==Пеколот како тема во уметноста и во популарната култура== ===Пеколот како тема во книжевноста=== * „[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]“ - поема на италијанскиот поет [[Данте Алигиери]].<ref>Dante Aligijeri, ''Pakao''. Beograd: Rad, 1961, стр. 194-220.</ref> * „[[Фотографии од пеколот]]“ — збирка раскази на македонскиот писател [[Милко Бојковски]] од 2017 година.<ref>Милко Бојковски, ''Фотографии од пеколот''. Скопје: Бегемот, 2017.</ref> * „За пеколот и небото“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 39-40.</ref> * „[[Фотографии од пеколот (Буковски)|Фотографии од пеколот]]“ – книга на американскиот писател [[Чарлс Буковски]]. * „Дури и пеколот само девет кругови има“ - песна на македонската поетеса [[Ана Бунтеска]] од 2016 година.<ref>Ана Бунтеска, ''Колку е потребно за среќа''. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 158-159.</ref> * „[[Враќање во пеколот]]“ - расказ на рускиот писател [[Александар Грин]].<ref>Aleksandar Grin, ''Pacolovac''. Beograd: Rad, 1979, стр. 77-109.</ref> * „Ноќ во пеколот“ - песна во проза на францускиот поет [[Артур Рембо]].<ref>Артур Рембо, ''Боравак у паклу''. Београд: Култура, 1968, стр. 14-142.</ref> * „Плодовите на пеколот“ - збирка [[поезија]] на македонскиот поет [[Сашо Огненовски]] од [[2014]] година.<ref>„Објавена книга со драми на Сашо Огненовски“, ''Дневник'', година XXI, број 6289, вторник, 14 февруари 2017, стр. 17.</ref> * „Што размислува господинот Когито за пеколот“ - песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 142.</ref> ===Пеколот како тема во филмот=== * „[[Пеколот (филм)|Пеколот]]“ ([[англиски]]: ''Inferno'') — [[САД|американски]] [[филм]] од [[2016]] година, во режија на [[Рон Хауард]]. ===Пеколот како мотив во музиката=== * „Автопат до пеколот“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Highway To Hell'') - песна од истоимениот албум на австралиската рок-група [[АЦ ДЦ]] (''AC DC') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/ACDC-Highway-To-Hell/master/8522 Discogs, AC/DC ‎– Highway To Hell (пристапено на 13.2.2019)]</ref> * „Пеколни камбани“ (англиски: ''Hells bells'') - песна на АЦ ДЦ од 1980 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1e4wx3wasug&list=PL25Xu_pRLEKfuErzp4c1p6vu0rjvjMmp6 YouTube, Ac/Dc Hells Bells with lyrics (пристапено на 15.6.2017)]</ref> * „Осуден за во пеколот“ (англиски: ''Hellbound'') - песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Бридерс]] (''The Breeders'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Breeders-Pod/master/20742 DISCOGS, The Breeders ‎– Pod (пристапено на 26.7.2019)]</ref> * „Влезот во пеколот“ (англиски: ''The Entrance to Hell'') - албум на американската рок-група [[Булет]] (''Bullet') од 1971 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=g_gyt_ROFKM YouTube, Bullet - The Entrance to Hell 1971 (full album) (пристапено на 11.3.2018)]</ref> * „Пекол на Земјата“ (англиски: ''A Hell On Earth'') — песна на англиската [[хардкор-панк]] група [[Дисчарџ]] (''Discharge'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/50683-Discharge-Hear-Nothing-See-Nothing-Say-Nothing Discharge – Hear Nothing See Nothing Say Nothing (пристапено на 25.6.2022)]</ref> * „Седејќи во лимбот“ (англиски: ''Sitting In Limbo'') - песна на [[реге]]-музичарот [[Џими Клиф]] (''Jommy Cliff'') од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/Various-The-Harder-They-Come-Original-Soundtrack-Recording/master/144881 DISCOGS, Various ‎– The Harder They Come (Original Soundtrack Recording) (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „Пекол со отворен капак“ (англиски: ''Hell With The Lid Off'') — музички албум на американските [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] музичари ''MC 900 Ft'' и ''DJ Zero'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/110331-MC-900-Ft-Jesus-With-DJ-Zero-Hell-With-The-Lid-Off MC 900 Ft Jesus With DJ Zero – Hell With The Lid Off (пристапено на 3.3.2023)]</ref> * „Ми се деси пекол“ - песна на македонската рок-група [[Д Џон]] (''The John'').<ref>''The John & Space Rebel Gang'', PMG Recordings #99.</ref> ж * „Пеколот надоаѓа“ (англиски: ''Raising Hell'') - песна од истоимениот албум на американската [[рап]]-група [[Ран Ди Ем Си]] (''Run DMC'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zD_tglf74qg YouTube, Raising Hell - Run - D.M.C(Full Album) (пристапено на 29.9.2019)]</ref> * „Пеколот е половина ар“ (англиски: ''Hell's Half Acre'')“ - песна на американскиот рок-музичар [[Роби Робертсон]] (''Robbie Robertson'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_eJNrNaqaSo&list=PL8a8cutYP7fo7YuWjaK6IodUFpBu-pqfg&index=7 YouTube, robbie robertson hells half acre (пристапено на 23.10.2017)]</ref> * „Момчињата од окружниот пекол“ (англиски: ''Boys from the County Hell'') - песна на ирската рок-група [[Поугс]] (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=37hGcQ3kUMk YouTube, The Pogues - Red Roses For Me (FULL ALBUM) (пристапено на 22.8.2017)]</ref> * „Пеколот чека“ (англиски: ''Hell Awaits'') - песна на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Слеер]] (''Slayer'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yew9L0Xjm_g YouTube, Slayer - Hell Awaits (пристапено на 22.12.2017)]</ref> * „Пекол што се тресе“ (англиски: ''Shaking Hell'') - песна на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Evol/master/9739 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Evol (пристапено на 26.7.2019)]</ref> * „Диско пекол“ (англиски: ''Disco Inferno'') - песна на американската група [[Тремпс]] (''The Trammps'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/Various-Saturday-Night-Fever-The-Original-Movie-Sound-Track/master/23443 Discogs, Various ‎– Saturday Night Fever (The Original Movie Sound Track) (пристапено на 31.3.2019)]</ref> * „Пеколот е зад аголот“ (англиски: ''Hell Is Round The Corner'') - песна на британскиот [[трип-хоп]] музичар [[Трики]] (''Tricky'').<ref>[https://www.discogs.com/Tricky-The-Best-Of/release/4207386 Discogs, Tricky – The Best Of (пристапено на 8.2.2021)]</ref> * „Ново лице во пеколот“ (англиски: ''New Face in Hell'') - песна на британската рок-група [[Фол]] (''The Fall'') од 1980 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J2YMuFzp2uc YouTube, The Fall - Grotesque (full album) (пристапено на 29.6.2017)]</ref> * „Возење до пеколот“ (англиски: ''Hayride To Hell'') - песна на австралиската рок-група [[Худу Гурус]] (''Hoodoo Gurus'') од 1985 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fWIX43WjxaA&t=613s YouTube, Hoodoo Gurus - Mars Needs Guitars! (1985 full album) (пристапено на 15.12.2017)]</ref> * „[[Пеколот (саундтрак)|Пеколот]]“ ([[англиски]]: ''Inferno'') — музички албум на [[Ханс Цимер]] од 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hans-zimmer.com/index.php?rub=disco&id=1458 |title=Hans Zimmer - Inferno |accessdate=2017-08-18 |archive-date=2016-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007100814/http://www.hans-zimmer.com/index.php?rub=disco&id=1458 }}</ref> * „Приватен пекол“ (англиски: ''Private Hell'') - песна на англиската рок-група [[Џем (рок-група)|Џем]] (''The Jam'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Jam-Setting-Sons/release/403169 DISCOGS, The Jam ‎– Setting Sons (пристапено на 3.6.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Религија]] dud6fn25x8hru85e9m5eyvxl4bzr02k 0 1185738 5560996 5509592 2026-05-18T08:19:02Z Bjankuloski06 332 /* Митолошки суштества */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560996 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nine-Dragons1.jpg|мини|десно|„Девет змeja“, свиток од времето на [[Сунг (династија)|династијата Сунг]], се чува во музеј во [[Бостон]], САД|327x327пкс]] '''Кинеска митологија''' ([[Традиционално кинеско писмо|традиционален кинески]]: 中國神話; [[Упростено кинеско писмо|упростен кинески]]: 中国神话; [[пинјин]]: ''Zhōngguó shénhuà'') — [[митологија]] која се пренесувала во усна форма или била запишана во литературата низ областа денес позната како [[Голема Кина]]. Кинеската митологија опфаќа разновидна низа митови кои потекнуваат од регионалните и културните традиции. Исполнети со впечатливи наративи во кои се појавуваат извонредни поединци и суштества обдарени со магични моќи, овие приказни често се одвиваат во фантастични митолошки царства или историски епохи. Слично на бројни други митологии, на кинеската митологија историски се гледало, барем делумно, како на фактички запис за минатото. Заедно со [[Кинески фолклор|кинескиот фолклор]], кинеската митологија претставува важен дел од [[кинеската народна религија]]<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Handbook of Chinese Mythology|last=Yang, Lihui; An, Deming; Turner, Jessica Anderson|publisher=New York, NY: Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-533263-6}}</ref> и од [[Таоизам|религиозниот таоизам]].<ref>{{Наведена книга|title=Great Religions of the World|last=Brown, Robert McAfee; Chakravarty, Amiva; Chan, Wing-tsit; Davies, W. D.; Hillerbrand, Hans J.; Jurji, Edward J.; Kitagawa, Joseph M.; Smith, Huston; Statler, Oliver (1971). Payne, Melvin M.; Grosvenor, Melville Bell; Grosvenor, Gilbert M.; Shor, Franc; Severy, Merle; Fishben, Seymour L.; Bourne, Russell; Kobor, Anne Dirkes; Bennett, Ross; et al. (eds.)|publisher=National Geographic Society|pages=128}}</ref> Многу наративи кои раскажуваат за ликови и настани од античките времиња покажуваат двојна традиција: една која нуди поисторизирана или евхемеризирана интерпретација, и друга која нуди повеќе митолошка перспектива.<ref name=":0" /> Бројни митови навлегуваат во создавањето и космологијата на универзумот, истражувајќи го потеклото на божествата и небесните жители. Некои наративи конкретно се занимаваат со темата на создавањето, откривајќи ги почетоците на нештата, луѓето и културата. Дополнително, одредени митови се посветени на генезата на кинеската држава. Подгрупа митови нуди хронологија на праисториските времиња, често прикажувајќи [[културен херој]] кој ги подучувал луѓето на основни вештини, почнувајќи од градење куќи и готвење, па сè до основите на пишувањето. Во некои случаи, тие биле почитувани како предци на одредена етничка група или династички семејства. Кинеската митологија е тесно поврзана со традиционалните кинески концепти [[ли]] (''li'') и [[чји]] (''qi''). Овие два темелни концепти се длабоко испреплетени со социјално ориентирани ритуални чинови, вклучувајќи комуникација, поздравувања, танци, церемонии и жртвувања. == Класификација == * '''Антички митови:''' [[Пангу]] (''Pangu'') кој го создава светот со своето тело, [[Нува]] (''Nuwa'') која го поправа небото и ги создава луѓето, [[Џингвеи]] (''Jingwei'') која го полни морето, [[Куафу]] (''Kuafu'') кој го брка сонцето, [[Дају]] (''Dayu'') кој ги контролира поплавите, [[Гонгонг]] (''Gonggong'') кој во лутина удира во планината Буџоу, [[Тројца владетели и пет цареви|Тројцата владетели и пет цареви]], [[Шенонг]] (''Shennong'') кој пробува стотици билки, [[Цангџие]] (''Cangjie'') кој ги создава кинеските знаци, [[Сингтјан]] (''Xingtian'') кој танцува со Ганчи и многу други познати митови. * '''Народни митови и легенди:''' [[Легенда за белата змија|Легендата за белата змија]], [[Говедарот и ткајачката]], [[Чанг-е]] лета кон Месечината, [[Хоуји]] го отстрелува сонцето, Ву Ганг го сече дрвото касија, Менг Џијангну со плач го урива Кинескиот ѕид, Палење оган со триење на две дрва, Црното куче ја јаде Месечината, [[Вљубените пеперутки]], Глупавиот старец ги преместува планините, Божицата на реката Луо и Ми Феи, Патувањето на [[кралот Му]] на Запад, Магу нуди долговечност, Данџу се претвора во птица, Убивањето на еднорогот, Чучурлигата го истребува змејот, Кукавицата што плаче на кралот Ванг, Дрвото акација, Џигонг, Легендата за [[Новогодишна ноќ|Новата година]], Дванаесетте знаци на [[Кинеска астрологија|кинеската астрологија]], Крапот кој скока преку змејската порта, Дрвото со пари и садот со богатство, Седумте браќа од семејството Јанг, Петте браќа, Книгата од небото, Легендата за Фестивалот на змејски чамци, Легендата за езерото Сонце-Месечина и други познати митови и легенди. * '''Литературни митови и легенди:''' Неџа (''Nezha'') го покорува Кралот на змејовите, Хаос на небото, Патување на Запад, Крунисување на боговите, Расцепување на планината за да се спаси мајката, Скапоцениот лотосов фенер и други познати митови и легенди. == Митологија и религија == Постои значајно заемно влијание помеѓу кинеската митологија и филозофските традиции на [[конфуцијанство]]то, [[Таоизам|таоизмот]] и [[Будизам|будизмот]]. Елементи од митологијата од пред [[Династија Хан|династијата Хан]], како оние во „[[Класика за планините и морињата|Класикот за планините и морињата]]“ (''Classic of Mountains and Seas''), биле прилагодени во овие системи на верување како што тие се развивале (во случајот со таоизмот) или биле асимилирани во кинеската култура (во случајот со будизмот). Наспроти тоа, учењата и верувањата од конфуцијанството, таоизмот и будизмот, за возврат, станале составни делови на кинеската митологија. На пример, таоистичкото верување во духовен [[рај]] станало дел од митологијата како место каде што живеат бесмртните и божествата. Понекогаш митолошките и религиозните идеи се распространувале низ многуте региони и разновидни етнички заедници во Кина. Во други случаи, верувањата се поограничени на одредени социјални групи, како на пример, почитувањето на белите камења од страна на народот [[Чианг]]. Една митолошка тема која има долга историја и многу варијации вклучува [[Шаманизам|шамански]] поглед на светот, на пример, во случаите со [[Монголски шаманизам|монголскиот шаманизам]] кај Монголите, [[Хмонг-шаманизам|хмонг-шаманизмот]] кај народот [[Мјао]] и [[Шамански верувања на династијата Чјинг|шаманските верувања на династијата Чјинг]] од 1643 до 1912 година, изведени од [[Манџурци]]те. Политички, митологијата често била користена за легитимирање на кинеските династии, при што основачката куќа на една династија тврдела дека има божествено потекло. == Митологија и филозофија == Разработките на [[Пет елементи|вусјинг]] (''wuxing'') не се вистински дел од митологијата, иако верувањето во петте елементи може да се појави во неа. [[Стоте школи на мислата]] е фраза која ја сугерира разновидноста на филозофската мисла што се развила за време на периодот на [[Завојуваните држави]] во Кина. Тогаш, а и подоцна, филозофските движења имале комплициран однос со митологијата. Сепак, во мера во која тие влијаат или се под влијание на митологијата,<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Mythology of All Races Vol. VIII.|last=Ferguson|first=John C|publisher=Archaeological Institute of America|year=1928}}</ref> филозофските табори се делат на две груби половини: Либерална и Конзервативна група. Либералната група е поврзана со идејата за индивидуалност и промена, како што се гледа во митологијата за претскажувањето во Кина — на пример, митот за змејот-коњ кој му ги доставил осумте ''ба-гуа'' (''bagua'') дијаграми на Фу Си, и методите за индивидуално овластување како што се гледа во ''Ји Џинг'' (''Yi Jing''/Книга на промените). Либералната тенденција е насочена кон индивидуалната слобода, таоизмот и природата. Односот на конзервативните филозофии со митологијата се гледа во легендарните [[Девет триножни котли]], митологијата за императорите и централизираното бирократско управување, конфуцијанството, пишаните истории, церемонијалните обреди, подреденоста на поединецот на општествените групи на семејството и државата, како и фиксацијата на стабилност и трајни институции. Разликата помеѓу либералното и конзервативното е многу општа, но важна во кинеската мисла. Во деталите можат да се најдат противречности, но тие често се традиционални, како што е прифаќањето на филозофските аспекти на ''Ји Џинг'' од страна на Конфуциј, и дебатите околу [[Небесен мандат|Небесниот мандат]], каде една династија завршува, а друга започнува врз основа на извештаи (некои силно митолошки) каде Патот на Небото резултира со промена, но потоа се воспоставува нова етички стабилна династија. Примери за ова вклучуваат приказните за [[Ји Јин]], [[Танг од Шанг]] и [[Џие од Сјиа|Џие од Шјиа]], или сличните фантастични приказни околу [[Војвода од Џоу|Војводата од Џоу]] и [[Кралот Џоу од Шанг]]. == Митологија и ритуал == Митологијата постои во сооднос со другите аспекти на општеството и културата, како што е ритуалот. Различни ритуали се објаснуваат преку митологијата. На пример, ритуалното палење на [[погребни банкноти]] (пари за во пеколот), палењето [[огномет]] и така натаму. === Јубу === Добар пример за односот помеѓу кинеската митологија и ритуалот е Јубу (''Yubu''), познат и како Чекорите на Ју. За време на неговите напори за контролирање на Големата поплава, се смета дека Ју толку многу се исцрпил што ги изгубил сите влакна на нозете и развил сериозно куцање. Таоистичките практичари понекогаш вклучуваат необично кореографирано движење со нозете во различни ритуали. Митологијата и практиката се објаснуваат една со друга: во овие ритуали, светото време на Ју се спојува со сакралната практика на сегашноста. == Космологија == [[Податотека:Bronze mirror with cosmological decoration from the Belitung shipwreck, ArtScience Museum, Singapore - 20110618.jpg|мини|Бронзено огледало со космолошка декорација од бродоломот Белитунг, вклучувајќи ја Багуа]] Различни идеи за природата на Земјата, универзумот и нивниот меѓусебен однос низ историјата постоеле како заднина или како фокус на митологиите. Еден типичен поглед е оној за квадратна Земја одвоена од кружно небо со небесни столбови (планини, дрвја или недефинирани објекти). Над небото е царството на Небото, често замислено како огромна област со многу жители. Честопати се смета дека небесните жители ја имаат природата на принципот „како горе, така и долу“, па нивните животи и општествени уредувања се паралелни со оние на Земјата, со хиерархиска влада управувана од врховен император, многу палати и помали живеалишта, како и огромна бирократија со многу функции, чиновници, стражари и слуги. Подолу се наоѓала огромна подземна земја, позната и како [[Дију]] (''Diyu''), Жолти извори, Пекол и под други поими. Како што минувало времето, идејата за подземна земја во која душите на починатите биле казнувани за нивните недела за време на животот станала експлицитна, што е поврзано со развојот на таоизмот и будизмот. Подземниот свет исто така почнал да се замислува како населен со огромна бирократија, со кралеви, судии, мачители, спроводници на души, помали бирократи и секретари кои водат евиденција — слично на структурата на општеството во Средното Кралство (земната Кина). === Митолошки места и концепти === Митологијата на Кина вклучува митолошка географија која содржи поединечни митолошки описи на места и нивните карактеристики; понекогаш, ова достигнува ниво на космолошки концепт. Во митовите се опишани различни карактеристики на митолошкиот терен, вклучувајќи небесен свет над Земјата, земја на мртвите под Земјата, палати под морето и различни фантастични области или обележја на Земјата, сместени надвор од границите на познатиот свет. Таквите митолошки обележја вклучуваат планини, реки, шуми или фантастични дрвја, како и пештери или грота. Тие служат како локации за дејствијата на различни суштества. Еден концепт што се среќава во некои митови е идејата за патување помеѓу Земјата и Небото преку качување или спуштање по столбовите што ги раздвојуваат двете страни, при што обично се работи за четири или [[Осум столба]] или неодреден број на вакви „Небесни скали“. ==== Насоки ==== [[Четири симболи|Четирите симболи на кинеската космологија]] се: [[Син змеј|Синиот змеј]] (''Azure Dragon'') на истокот (ја претставува пролетта и елементот дрво), [[Црната желка]] (''Black Tortoise'') на северот (го претставува летото и елементот оган), [[Белиот тигар]] (''White Tiger'') на западот (ја претставува есента и елементот метал) и [[Црвената птица]] (''Vermillion Bird'') на југот (ја претставува зимата и елементот вода, често се прикажува како желка испреплетена со змија). Овие тотемски животни ги претставувале четирите страни на светот, со многу поврзани симболики и верувања. Постулирана била и петта страна на светот: центарот, претставен од императорот на Кина, сместен во средината на неговото Средно Кралство (Чонг Гуо или Кина). Вистинските или митолошките жители кои ги изградиле своите живеалишта на овие страни на светот биле многубројни, како што е и поврзаната митологија. ==== Небесно царство ==== [[Податотека:Guo Xu album dated 1503 (11).jpg|мини|Создавањето на Реката на рајот (Млечниот пат)]] Небесното царство е опишано со кинескиот збор „Тјан“ (''Tian''), кој може да се преведе и како „Небо“ и како „Рај“. Понекогаш ова било персонифицирано во божество (бог на небото). Во некои описи, ова било разработено место со кое владеело врховно божество или група врховни божества — Императорот од Жад, кој се поврзува со таоизмот, и Будите во будизмот. Многу астрономски видливи карактеристики биле предмет на митологијата или служеле како митолошки локации и сценографии за митски сцени. Тие ги вклучуваат сонцето, ѕвездите, месечината, планетите, Млечниот пат (понекогаш нарекуван Река на небото), облаците и други појави. Овие места често биле дом или дестинација за разни божества, божествени суштества, шамани и многу други. Друг концепт за Небесното царство се Врвките на небото. Патувањето помеѓу Небото и Земјата обично се опишувало како постигнато преку летање или качување. Ќуеќиао (鵲橋; ''Quèqiáo'') бил мост формиран од птици (свраки) кои летале преку Млечниот пат, како што се гледа во митологијата за [[Говедарот и ткајачката]] поврзана со [[Фестивал Ќиси|фестивалот Ќиси]]. Магливиот појас од ѕвезди на Млечниот пат бил нарекуван „Сребрена река“ или „Река на небото“. [[Податотека:众神图changsha.jpg|мини|Шуилу ритуална слика од времето на Минг династијата прикажува небесни божества]] ==== Подземно царство ==== Според митологијата, под Земјата се наоѓа друго царство — подземен свет за кој генерално се вели дека е населен со душите на мртвите луѓе и разни натприродни суштества (види [[хун и по]]). Овој пекол е познат под различни имиња, вклучувајќи го [[Дију]] или Жолтите извори. Во поновата митологија, подземното живеалиште на мртвите генерално се опишува како нешто слично на земјата горе: поседува хиерархиска владина бирократија, центрирана во главниот град [[Јоуду]]. Владетели на подземното царство се различни кралеви, чии должности вклучуваат расчленување на душите на мртвите според заслугите од нивниот живот на земјата и водење соодветна евиденција за тој процес. (Пример за еден таков владетел е [[Кралот Јанлуо]]). Душите се расчленуваат и се осудуваат на мачителна казна преку балансирање на злосторствата во животот наспроти сите заслуги стекнати преку добри дела. Разни други функции во Дију се извршуваат од помали функционери и слуги, чии примери се [[Воловска Глава и Коњско Лице]], хуманоидни ѓаволи со животински карактеристики. Во некои верзии на митологијата или кинеската народна религија, душите се враќаат од Дију и се реинкарнираат откако ќе го испијат Напитокот на заборавот од [[Менг По]]. ==== Земно царство ==== Голем дел од митологијата вклучува далечни, егзотични или тешко достапни места. Се вели дека на крајните точки на страните на светот постои секаква митолошка географија. За голем дел од земниот терен се верувало дека е населен со локални духови (понекогаш нарекувани самовили или ''genii loci''), особено планините и водните површини. Постојат пештерни раеви (''Grotto Heavens''), како и земни раеви. ===== Мориња реки и острови ===== Различни водни тела се појавуваат во кинеската митологија. Ова вклучува океани, реки, потоци и езера. Честопати тие се дел од митолошката географија и можат да имаат забележителни карактеристики, како што се митолошки острови или други митолошки обележја. Постојат митолошки верзии на сите главни реки што постоеле во Кина помеѓу античкиот период и модерното доба (повеќето од овие реки се истите, но не сите). Понекогаш за овие реки се вели дека потекнуваат од Млечниот пат или од планината Кунлун. Како и да е, се вели дека тие течат од запад кон исток затоа што [[Гонггонг]] го уништил светскиот столб кај планината Буџоу, накривувајќи ги Земјата и Небото во спротивни насоки во тој сектор. Примери за овие митологизирани реки ги вклучуваат [[Јангцекјанг|Јангце]] (вклучувајќи различни делови под различни имиња), [[Жолта Река|Жолтата Река]], митолошката [[Црвена Река (митологија)|Црвена Река]] на запад, во близина на Кунлун, и [[Слаба Река|Слабата Река]] — митолошка река на „запад“, во близина на „Кунлун“, која течела со течност со премногу мала специфична тежина за пловење или пливање (но не била погодна за дишење). Примери за обележја долж митолошките реки ги вклучуваат Змејските порти (''Longmen''), кои претставувале брзи водопади каде што избрани крапови можат да се претворат во змејови со пливање спротиводно и со скокање преку водопадите. Примери за острови ја вклучуваат [[Планина Пенглаи|планината Пенглаи]], рајски остров во морето, кој се наоѓа некаде источно од Кина, но понекогаш се поистоветува со [[Јапонија]]. [[Податотека:Tainan Madou Dai Tian Temple Eighteen Levels of Hell.jpg|мини|Таинан Маду Тјан Храм на осумнаесетте нивоа на пеколот]] ===== Планини и меѓупростори ===== Разни други митолошки локалитети ги вклучуваат оние познати како земји на самовилите или раеви, како и столбови што ги раздвојуваат Земјата и Небото, без разлика дали се цели или урнати. Земјата има многу крајни и егзотични предели – тие се одвоени со столбови помеѓу Земјата и Небото кои го држат сводот, обично четири или осум на број. Генерално, кинеската митологија ги сметала луѓето за жители на средишните региони на светот, а егзотичните земни места ги замислувала во крајните насоки на северот, истокот, југот или западот. Со текот на времето, се чини дека се појавила идејата за источен и западен рај. На запад, според одредени митови, се наоѓала планината Кунлун.<ref>{{Наведена книга|title=Myths and Legends|last=Bellingham, David; Whittaker, Clio; Grant, John|publisher=Secaucus, New Jersey: Wellfleet Press.|year=1992|isbn=1-55521-812-1|pages=132}}</ref> На источниот морски брег била [[Пердувеста Планина|Пердувестата Планина]] (''Feather Mountain''), местото на прогонство на Гун и други настани за време на или непосредно по светскиот потоп. Понатаму на исток бил [[Фусанг]], митско дрво или остров (понекогаш интерпретиран како Јапонија). Географијата на Кина, каде што копното изгледа повисоко на запад и се спушта кон исток, при што реките течат од запад кон исток, била објаснета со штетата што Гонггонг ја направил на светскиот столб Буџоу – планински столбови што го одвојувале небото од светот (Кина), што исто така го поместило и небесниот пол, па затоа небото ротира надвор од центарот. [[Податотека:Great Generals of the Desert and the Spirits of Grasses and Trees Who Dwell in the Void of Water and Land.jpg|мини|Шуилу ритуално сликање од времето на династијата Минг прикажува воени и природни духови.]] ==== Кунлун ==== На запад се наоѓал Кунлун, иако понекогаш се велело дека е сместен кон јужните мориња. Кунлун бил замислен како планина или планински венец, [[Планина Кунлун|Планината Кунлун]], каде што живееле разни божества, растеле неверојатни растенија и која била дом на егзотични животни и разни бесмртници (денес постои вистинска планина или венец со името Кунлун, како што постоел и во минатото, но неговиот идентитет со текот на времето се поместувал подалеку на запад). Птицата [[Ќинг Ниао]] (''Qing Niao'') била митска птица и гласник на [[Сји Вангму]] до остатокот од светот. Во близина на Кунлун, како што понекогаш се велело или пишувало, се наоѓал Подвижниот Песок — полумитолошко место исто така западно од Кина (вистинската пустина Такла Макан во или западно од Кина е позната по својот жив песок). Ова место формирало еден вид заштитна бариера до западниот рај или „земјата на самовилите“ наречена Сјуенпу (''Xuánpǔ''), каде што исто така се наоѓало жадното езеро Јаочи (''Yáochí''). Подоцна се верувало дека ова езеро постои на самата планина Кунлун (за која се сметало дека поседува карпи што се несовладливи за обичните смртници). Постоеле и други локации на митолошката географија околу областа на Кунлун, како што е [[Жадна Планина|Жадната Планина]] и различните обоени реки што истекувале од Кунлун. На пример, за Црвената или [[Скарлетна Река|Скарлетната Река]] се сметало дека тече јужно од Кунлун.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Chinese Mythology|last=Birrell|first=Anne|publisher=Baltimore: Johns Hopkins|year=1993|isbn=0-8018-6183-7}}</ref> == Митолошка и полумитолошка хронологија == Митолошката и полумитолошката хронологија вклучува митски прикази за создавањето на светот, населувањето (а понекогаш и повторното населување) од страна на луѓето, повремени потопи и различни културни развои, како што е воспоставувањето на владејачките династии. Иако се раскажани многу митови и приказни за раните династии, чисто историската литература тежнее да започнува со династијата Ќин (на пример, види Паладин 1998). Од друга страна, извештаите за династиите Шанг, Сјиа и раната династија Џоу тежнеат кон митологизација. Преку историскиот процес на [[евхемеризам]], многу од овие митови со текот на времето еволуирале во различни верзии со нагласок на моралните поуки и рационализацијата на некои од пофантастичните идеи. === Митологија на времето и календарот === Митологијата на времето и календарот ги вклучува дванаесетте зодијачки животни и разни божествени или духовни заштитници (''genii'') кои ги регулираат или се назначени за чувари на годините, деновите или часовите. ==== Дванаесете зодијачни животни ==== Во Кина и околните области, календарскиот систем кој се состои од мерење на времето во циклуси од дванаесет, претставени со дванаесет животни, има античко историско минато. Точниот редослед на животните понекогаш е малку поинаков, но основниот принцип е дека секое животно наизменично се јавува како амблематично или тотемско животно за една година или друга временска единица во циклус од една дузина. Ова е објаснето преку различни митови. Зодијаците по редослед се: Стаорец, Вол, Тигар, Зајак, Змеј, Змија, Коњ, Коза, Мајмун, Петел, Куче и Свиња. [[Податотека:Lamp Representing the Realm of the Queen Mother of the West (1st–2nd century CE).jpg|мини|Лампа која ја прикажува Божествената Мајка Кралица на Западот (1-2 век н.е.)]] === Корелација меѓу митолошкото и реалното време === Одредени делови од кинеската митологија стануваат специфични во однос на хронолошкото време, потпирајќи се на системот ганжи (''ganzhi''), бројот на човечки генерации или други детали кои сугерираат синхронизација помеѓу митолошката хронологија и идеите на модерните историчари. Сепак, вистинската корелација започнува во Годината на металниот мајмун, династија Џоу, 841 година пр.н.е. — тврдење на [[Сема Ќен]],<ref name=":3">{{Наведена книга|title=The Chinese Heritage|last=Wu|first=K.C|publisher=New York, CA: Crown Publishers|year=1982|isbn=0-517-54475X}}</ref> кое оттогаш е потврдено. Но, иако историчарите го земаат предвид ова, подоцнежната митологија не тежнеела да го одрази овој стремеж кон рационално, историско одредување на времето. == Митови на создавање == Различни идеи за создавањето на универзумот, Земјата, небото, разни божества и суштества, како и за потеклото на различни кланови или етнички групи на луѓе, циркулирале на просторот на Кина со милениуми. Овие митови за создавањето можат да го вклучуваат потеклото на универзумот и сè што постои, потеклото на луѓето или потеклото на специфични групи, како што се етничките Хан Кинези кои потекнуваат од Јанди и Хуангди (познати како Јан Хуанг Цисун, „Потомци на Пламениот и Жолтиот император“). Разни митови содржат објаснувања за различните почетоци и за напредокот на културниот развој. === Пангу === Една вообичаена приказна го вклучува [[Пангу]].<ref>{{Наведена книга|title=Myths and Legends|last=Bellingham, David; Whittaker, Clio; Grant, John|publisher=Secaucus, New Jersey: Wellfleet Press|year=1992|isbn=1-55521-812-1|pages=129}}</ref> Меѓу другите извори, за него пишувал таоистичкиот автор [[Сју Џенг]] околу 200 година од новата ера, тврдејќи дека тој е првото свесно битие и кокреатор, кој ги „создал небесата и земјата“.<ref>{{Наведена книга|title=Myths and Legends of China|last=Werner|first=E.T.C|publisher=New York: George G. Harrap & Co. Ltd.|year=1922}}</ref> Според легендата, Пангу се појавил од космичко јајце, кога се разбудил, со својата секира го разделил Јин (Земјата) од Јанг (Небото). Се вели дека по неговата смрт, деловите од неговото тело станале природните карактеристики на светот: * Неговите очи станале Сонцето и Месечината. * Неговиот здив станал ветерот и облаците. * Неговата крв станала реките и океаните. [[Податотека:Guardians of Day and Night, Han Dynasty.jpg|мини|Зооморфни духови чувари на одредени Часови. Лево е чуварот на полноќ (од 23 часот до 1 часот), а десно е чуварот на утрото (од 5 до 7 часот). Кинески цртежи на ќерамичка плочка од времето на Хан династијата.]] == Ера на хероите == Различни културни херои се сметаат за заслужни за помагање или спасување на човештвото на многу начини, како што се запирање на поплави, подучување за употребата на огнот и слично. Бидејќи митската хронологија е инхерентно нелинеарна, при што времето телескопски се проширува или стеснува, постојат разни противречности. Најраните културни херои понекогаш биле сметани за божества, а другпат за херојски луѓе, но честопати се правела мала разлика помеѓу нив. Примери за рани културни херои се [[Јоучао]] („Оној што има гнездо“), кој ги научил луѓето како да градат дрвени засолништа,<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена книга|title=Chinese Mythology|last=Christie|first=Anthony|publisher=Feltham: Hamlyn Publishing|year=1968|isbn=0-600-00637-9}}</ref> и [[Суејрен]] („Создавач на оган“), кој ги научил луѓето како да го користат огнот и да готват, со што ги спасил од многу труења со храна и придонел за развојот на кујната.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Друг пример за митолошки херој кој му обезбедил корисно знаење на човештвото е поврзан со серикултурата, односно производството на свила — изум кој му се припишува на [[Леизу]]. Пример за културен херој од не-Хан етничка припадност е [[Панху]]. Поради нивната самоидентификација како потомци на овие првобитни предци, Панху е обожуван од народите [[Јао (народ)|Јао]] и [[Ше (народ)|Ше]], честопати како Кралот Пан, а јадењето кучешко месо кај нив е табу.<ref name=":0" /> Овој мит за предците е пронајден и кај народите Мјао и [[Ли (народ)|Ли]].<ref name=":0" /> Некои од првите културни херои се легендарните императори кои ги наследиле времињата на божествата со половина човечко, половина змиско тело, Нува и Фу Сји; овие императори тежнеат да бидат претставени поексплицитно како луѓе, иако Хуангди, Жолтиот император, честопати е портретиран како полузмеј за време на неговиот живот. === Митолошки императори === ==== Историја ==== Одредени историзирани верзии на полуисториски и непобитно митологизирани извештаи за античките времиња биле користени од оние кои се обидувале да применат реални датуми пред новата ера врз митолошката хронологија. Традиционалните кинески записи за раните императори хронолошки го сместуваат Жолтиот император како жител на Севернокинеската рамнина околу 2698 до 2599 година пр.н.е.,<ref name=":3" /> околу седумнаесет генерации по времето на Шеннонг.<ref name=":3" /> Главната разлика во поглед на можната историчност на материјалот вграден во митолошките извештаи е во тоа што до времето на последниот Пламен император (Јанди), информациите биле бележени со помош на јазли на јажиња, додека воведувањето на писмото се поврзува со владеењето на Хуангди (иако историскиот континуитет на писмената традиција што започнува во тоа време е предмет на дискусија меѓу експертите). Најистакнатите меѓу првите императори, по хронолошки редослед, ги вклучуваат: Хуангди, Гаојанг (Џуансји), Гаосјин (Ди Ку), Јао и Шун. За овие императори се велело дека се морално исправени и добронамерни, и дека се примери на кои треба да се угледаат подоцнежните кралеви и императори. Понекогаш се правени приближни пресметки на времето врз основа на наведениот број генерации од една значајна митолошка фигура до следната, како во случајот со легендарниот основач на семејството Џи, [[Хоу Џи]], чии потомци ќе владеат со генерации по неговото митолошко појавување како историската [[династија Џоу]], која започнала околу 1046 година пр.н.е. И покрај различните доделувања датуми на извештаите за овие императори, вообичаени се фантастичните тврдења за должината на нивното владеење. Просечните должини на владеење што ги имплицираат овие бројки се неверојатни и кај модерните историчари постои недостаток на консензус во врска со овие датуми. Нивната историска употреба може да биде ограничена само на воспоставување релативна хронологија. === Хоуџи === Хоуџи бил културен херој, од земјоделски тип.<ref name=":2" /> Во кинеската митологија, Хоуџи (буквално „Господар на просото“) е исклучително важна фигура бидејќи: * Се смета за предок на династијата Џоу. * Му се припишува подучувањето на луѓето како да одгледуваат житарки, особено просо, кое било основна храна во древна Кина. === Чијоу === [[Податотека:Chi You.gif|мини|Чијоу]] Чијоу (исто така познат како Чи Ју) бил металуршки инженер, специјализиран за вооружување.<ref name=":2" /> Во кинеската митологија, Чијоу е фасцинантна и комплексна фигура: * Иноватор на оружје: Тој се смета за првиот кој изработил метални мечеви, секири и штитови од бронза и бакар. * Противник на Жолтиот император: Познат е по епската Битка кај Џуолу, каде што се борел против Хуангди. Според легендата, Чијоу имал моќ да повикува магла и бури за да ја збуни непријателската војска. * Бог на војната: Иако во многу текстови е прикажан како негативец или бунтовник, тој исто така е обожуван како моќно божество на војната и заштитник на металурзите. === Тројцата суверени, Петте врвни императори и трите династии === Митолошката историја на луѓето (или барем на народот Хан) започнува со две групи: една од тројца и една од петмина. Бројките се симболично значајни, но сепак, вистинското членство во двете групи не е детално разјаснето. Постојат различни списоци. Постарата група се Тројцата суверени (Тројцата првобитни) императори, по кои следувале Петте врвни императори.<ref name=":3" /> Потоа дошле Трите династии: тоа биле [[Династија Шјиа|династиите Шјиа]], [[Шанг]] и [[Џоу]]. Постоењето на овие три династии е историски потврдено, но одвојувањето на митот од историјата не е секогаш јасно; сепак, постои многу митологија поврзана со Тројцата првобитни императори, Петте врвни императори и Трите династии. Ерата на Тројцата суверени императори, по која следувала ерата на Петте врвни императори (''Sānhuáng-Wǔdì''), е во контраст со подоцнежното третирање на хронологијата преку династии, што траело сè до поново време. Откако [[Чјин Ши Хуанг]] императорот на [[династијата Ќин]] си ја доделил титулата ''хуангди'' (''huangdi''), комбинирајќи ги двете претходни титули во една, ''хуангди'' останала титула за кинеските императори со векови.<ref name=":3" /> ==== Тројцата суверени императори ==== ===== Титула ===== Титулата на Тројцата суверени (тројцата првобитни) императори на кинески јазик е хуанг (''huang''). Првобитното значење на оваа титула е непознато и на англиски јазик се преведува на различни начини. Преводите ги вклучуваат термините „Суверен“, „Император“ и „Возвишен“ (August). ===== Имиња ===== Имињата на Тројцата суверени (првобитни) императори ги вклучуваат Јоучао („Оној што има гнездо“), Суејрен („Создавач на оган“), Паосји/Фу Сји („Припитомувач на животни“) и Шенунг („Божествениот земјоделец“). Понекогаш во оваа група е вклучен и Хуангди'''.''' ==== Петте врвни императори ==== ===== Титула ===== Титулата на Петте врвни императори на кинески јазик е ди (''di''). Првобитното значење на оваа титула е непознато, како и тоа како таа се споредува или е во контраст со терминот хуанг (''huang''), па затоа на англиски јазик се преведува на различни начини. Преводите ги вклучуваат термините „Суверен“, „Император“ и „Господар“ (Lord). ===== Имиња ===== Имињата на Петте врвни императори ги вклучуваат Хуангди - Жолтиот император, Шаохао - син на Хуангди и водач на племето „Птици “, Џуансји - внук на Хуангди познат по тоа што го разделил небото од земјата за да ги спречи боговите и луѓето да се мешаат, Ди Ку - правнук на Хуангди, познат како мудар владетел кој вовел музички инструменти и го воспоставил календарот, [[Јао (цар)|Јао]] и [[Шуен]] - овие двајца се слават како најморалните и најправедните владетели во кинеската историја. === Нува и Фу Сји === [[Податотека:Anonymous-Fuxi and Nüwa.jpg|мини|Нува и Фу Сји претставени како пола-змија пола-човечки суштества]] Нува и Фу Сји (исто така познат како Паосји) понекогаш се обожувани како врховни предци на целото човештво и често се претставени како суштества кои се половина змии, а половина луѓе. Сопатникот на Нува, Фу Сји, бил нејзин брат и сопруг. ==== Нува го спасува светот ==== Откако се вели дека [[Гонг-Гонг]] го оштетил светскиот столб што ги држел раздвоени земјата и небото, небото се распукало, предизвикувајќи пожари, поплави ([[Потопот на Нува]]) и други разорни настани, кои биле санирани дури откако Нува го поправила небото со пет обоени камења. Ликот на Нува, исто така нарекувана и Ну Ква, во литературата се појавува не порано од околу 350 година пр.н.е. Понекогаш се верува дека Нува ги обликувала луѓето од глина за да го насели или повторно да го насели светот, создавајќи ги на тој начин современите луѓе. ==== Фу Сји и мапата од Жолтата река ==== Создавањето на [[Мапа од Жолтата Река|Мапата од Жолтата Река]] митолошки се поврзува со Фу Сји, но понекогаш се сместува и во подоцнежните ери. === Шенунг и Пламениот император (или Пламените императори) === [[Шенунг]] се преведува на различни начини како „Божествен фармер“, „Божествен селанец“ или „Бог на земјоделството“, а исто така е познат и како Вугушен (Дух на петте житарки) и Вугусјианди „Првото божество на петте житарки“. Шенунг е митолошко кинеско божество во [[Кинеска народна религија|кинеската народна религија]] и се почитува како [[митски мудар владетел]] на праисториска Кина. Потомците на Шенунг почнале да се нарекуваат Јан императори (Јанди) или Пламени императори.<ref name=":3" /> Јанди често се смета за важен митолошки император, иако Јанди понекогаш се смета за серија императори кои ја носеле истата титула, „Јан император(и)“ или „Император(и) на пламенот“. Јан буквално значи „пламен“, што имплицира дека народот на императорот Јан веројатно го поддржувал симболот на огнот како свој племенски [[тотем]]. К. Ц. Ву претпоставува дека овој назив може да биде поврзан со употребата на огнот за чистење на полињата во земјоделството со методот „сечи и пали“. Исто така, Јанди е познат и како Црвениот император. === Жолтиот император и Леизу === Една од поважните фигури во кинеската митологија е [[Жолт Цар|Жолтиот император]], или Хуанг Ди. Неговото првобитно име било „Жолта почва“ или ''Хуангди'', каде што ''ди'' бил кинескиот збор за почва или земја. Тој бил именуван по жолтата почва во басенот на [[Жолта Река|Жолтата Река]], каде што се смета дека настанала кинеската цивилизација. Идните генерации подоцна го промениле во ''ди'' или „император“, со цел да му дадат на Хуангди име што звучи посуверено. Тој се појавува и како Сјуенјуен. Хуанг Ди исто така се споменува како еден од Петте Возвишени и е еден од малкуте постојани членови на тој список.<ref name=":0" /> Постоеле и други императори во боја, како што биле Црниот, Зелениот, Црвениот и Белиот. Според одредени митологии, Хуанг Ди бил син на Шаодјиен, кој бил полубрат на Јан Ди. За мајка на Хуанг Ди се смета [[Фубао]]. Се претпоставува дека сопругата на Хуанг Ди, [[Леизу]], ја измислила серикултурата (производството на свила). Во некои верзии, [[Цангџие]] го измислил писмото за време на владеењето на Хуанг Ди. Се вели дека Жолтиот император водел голема битка против [[Чијоу]]. Хуангди имал разни сопруги и многу потомци, вклучувајќи го и [[Шаохао]] (водачот на народот [[Донгји]]). === Ди Ку === Ку, Ди Ку, Ти Ку или Дику, е исто така познат како Као Сјин или Гаосјин. Дику е важна митолошка фигура, што е означено со неговата титула ''Ди'' (帝), која во основа означува поседување на некаков вид царско божество, во смисла на римската титула ''[[divus]]''; нешто што понекогаш се преведува како „император“. Се смета дека Дику потекнува од Хуангди и дека е предок на владејачкото семејство на [[династијата Шанг]] од вториот милениум пред новата ера. На Дику му се припишува изумот на различни музички инструменти, заедно со музички композиции за нивна придружба.<ref name=":2" /> Се вели дека Дику бил во сојуз со полубожествените жени [[Џјианг Јуан]] и [[Џјианди]]. === Јао и Шун === Јао и Шун биле важни митолошки владетели, примери за правилно и доблесно владеење. Големиот потоп започнал за време на владеењето на Јао и продолжил во времето на [[Шуен]] (наследникот на Јао, кој го прескокнал сопствениот син и го направил Шун свој наследник поради неговите способности и морал). Историски гледано, кога [[Чјин Ши Хуанг]] ја обединил Кина во 221 година п.н.е., тој користел пропаганда за да ги претстави своите достигнувања како супериорни во однос на митолошките владетели пред него. Тој ги комбинирал античките титули ''Хуанг'' (皇) и ''Ди'' (帝) за да создаде нова титула, ''Хуангди'' (皇帝); на тој начин, императорот на Ќин ја искористил митологијата за да ги зајакне своите тврдења дека е легитимен и апсолутен владетел на целиот свет. Ова го одразувало она што подоцна стана долготрајно верување дека сите цивилизирани луѓе треба да имаат една влада, и дека таа треба да биде кинеска.<ref>{{Наведена книга|title=The Chinese: Their History and Culture (3rd Revised ed.)|last=Latourette|first=Kenneth Scott|publisher=New York: Macmillan|year=1947}}</ref> === Гун, Ју и Големата поплава === Шуен му го предал своето место како император на [[Ју Велики]]. [[Жолта Река|Жолтата Река]], склона кон излевање, предизвикала огромна поплава во времето на Јао. Потопот го нарушил општеството и го загрозил човечкиот опстанок, бидејќи земјоделските полиња биле поплавени, дивечот за лов исчезнал, а луѓето биле раселени по ридовите и планините. Таткото на Ју, [[Гун]], бил задолжен за контрола на поплавите од страна на Јао, но по девет години не успеал да го ублажи проблемот. Во некои верзии, Гун бил погубен од министерот на Шун, [[Џуронг]], поради овој неуспех, но според други, Гун бил само прогонет поради противењето на издигнувањето на Шун како ко-император. Во почисто митолошките верзии, приказната е повеќе во насока дека Гун се трансформирал во животинска форма за да го избегне гневот на Небото (бидејќи се осмелил да отиде на Небото и да ја украде [[„сјиранг]]“ – земјата што се шири и која служи за борба против поплави). Тој побегнал на Пердувестата планина, каде што бил убиен од богот на огнот [[Џуронг]] во име на Небото. По три години, неговиот син Ју се појавил од неговиот стомак, обично во форма на некое фантастично животно. Ју го зазел местото на својот татко во борбата против поплавата, водејќи го народот во изградба на канали и насипи, честопати со помош на „сјиранг“. По тринаесет години макотрпна работа, Ју ја повлекол поплавата. Прашањето зошто „сјиранг“ не функционирала кога ја користел Гун, за што бил казнет од Небото, а кога ја користел Ју успеал да ја сопре поплавата и бил награден, е често поставувано во митовите. Митологијата за Ју и неговите соработници за време на нивната работа на контролирање на поплавата и истовременото спасување на луѓето, може да се гледа на различни начини како симбол на разни општествени и културни достигнувања, како што се иновациите во ловот, земјоделството, копањето бунари, астрономијата, социјалното и политичкото организирање и други културни иновации што се појавуваат во текот на митовите за поплавите. На пример, историската верзија на „сјиранг“ објаснува дека оваа земја можеби претставува иновативен тип на подигната градина, направена од почва, грмушки и слични материјали. Така, Ју и неговата работа во контролирањето на поплавата со „сјиранг“ би симболизирале општествен развој што овозможува голем пристап кон трансформирање на мочуриштата во обработливи полиња.<ref name=":5">{{Наведена книга|title=The Songs of the South: An Ancient Chinese Anthology of Poems by Qu Yuan and Other Poets|last=Hawkes|first=David|publisher=London, England: Penguin Books|year=2011|isbn=978-0-14-044375-2}}</ref> Се вели дека Ју бил основач на [[Династија Шјиа|династијата Шјиа]]. === Првите династии === Првите три династии се од посебно значење во митологијата. ==== Шјиа династија ==== Династијата Шјиа е првата династија во традиционалната кинеска историографија позната преку литературни извори. Сепак, многу од овие извештаи содржат елементи кои се јасно полумитолошки, а во некои верзии целосно митолошки или фантастични. Митологијата за основањето на раните династии тежнее да има одредени заеднички карактеристики, вклучувајќи ја и божествената помош добиена при основањето и причините за тоа. Борецот против Големиот потоп, Ју „Велики“, им служел на Јао и Шун, а тие му го доделиле како феуд кнежевството Шјиа, одредена област на земја.<ref name=":3" /> По смртта на Ју се појавиле прашања во врска со методот на царското наследство, што ќе стане клучен фактор како пример за кинеската култура со милениуми. Прашањето било кој ќе го наследи Ју по неговата смрт. Тоа можел да биде неговиот син, [[Чи од Шјиа]] (познат и како Каи), или пак заменикот кој компетентно и вредно помагал во работата против големиот потоп, моќен ловец кој помагал во хранењето на луѓето во време кога земјоделството било оневозможено — [[Бо Ји]]. Митолошките варијанти се многу преокупирани со релативните заслуги помеѓу овие двајца. Наследувањето на Чи ја прекинало претходната конвенција на наследување според заслуги во корист на наследното право, со што започнала династичката традиција.<ref name=":3" /> Новата династија била наречена „Шјиа“ по центарот на моќта на Ју. ==== Шанг династија ==== [[Династија Шанг|Династијата Шанг]] е најраната династија во традиционалната кинеска историја која е цврсто поткрепена со археолошки докази. Сепак, како што е вообичаено и со основањето на Шјиа, постои митолошки материјал за тоа како претходната династија се свртела кон зли и недостојни патишта, а основачот (со чудесно раѓање или потекло) ја соборил. Митологијата на династијата Шанг се разликува од филозофските и историските извештаи. Значајна митологија го вклучува потеклото на нејзините основачи, чудесното раѓање на основачот на Шанг, Чи (познат и како [[Сјие од Шанг]]) од страна на [[Џјианди]], откако таа останала бремена по голтање или држење во своите пазуви на птичјо јајце.<ref name=":0" /> По неколку генерации, десцендентот на Сјие (или Чи), Танг, станал крал на Шанг со соборување на [[Џјие]], последниот крал на династијата Шјиа, за кого се велело дека многу пиел и бил крвожеден тиранин. Петтата книга на [[Мо-це|филозофот Мо-це]] го опишува крајот на династијата Шјиа и почетокот на Шанг: {{Блок-цитат|За време на владеењето на кралот Џјие од Шјиа, се случила голема климатска промена. Легендите велат дека патеките на сонцето и месечината се промениле, годишните времиња станале конфузни, а „петте житарки“ се исушиле. Духови плачеле низ земјата, а ждракавци пискале десет ноќи по ред. Небото му наредило на Шанг Танг да го прими небесниот мандат од династијата Шјиа, која морално потфрлила и на која Небото било решено да ѝ стави крај. На Шанг Танг му било заповедано да ја уништи Шјиа со ветување за помош од Небото. Во темнината, Небото го уништило одбранбениот базен на тврдината, по што Шанг Танг лесно извојувал победа.}} По дискутирањето за крајот на Шјиа и почетокот на Шанг, Мо-це го опишува крајот на Шанг и почетокот на следната династија Џоу: {{Блок-цитат|За време на владеењето на Шанг Џоу, Небото не можело да го поднесе неговиот неморал и запоставувањето на навремените жртвувања. Врнело кал десет дена и ноќи, деветте казани ги поместиле своите позиции, се појавиле натприродни чуда, а ноќе плачеле духови. Имало жени кои станале мажи додека врнело месо и трнливи грмушки, кои ги прекриле државните патишта. Една црвена птица донела порака: „Небото му наредува на кралот Вен од Џоу да го казни Јин и да завладее со неговата империја“. Жолтата Река формирала графикони, а земјата родила митски коњи. Кога кралот Ву станал крал, му се појавиле три бога во сон, велејќи му дека го удавиле Шанг Џоу во вино и дека кралот Ву треба да го нападне. На враќање од победата, небесата му го дале амблемот на жолта птица.}} Митолошките настани околу крајот на династијата Шанг и воспоставувањето на династијата Џоу извршиле големо влијание врз тематиката и приказната раскажана во популарниот роман „[[Крунисување на боговите]]“ (''Investiture of the Gods''). ==== Основање на династијата Џоу ==== Потеклото на династичкото семејство Џји, основачи на [[Династија Џоу|династијата Џоу]], е преполно со митолошки материјал кој датира уште од нејзиниот легендарен основач [[Хоуџји]] (чие првобитно име било Чи, но тој е различен Чи од основачот на Шанг познат како Сјие или Чи). Митовите за Хоуџји ги вклучуваат оние за неговото митско потекло, од кои постојат два главни мита. Крајот на Шанг се преклопува со подемот на Џоу, па затоа постои заеднички материјал. Откако се воспоставила, династијата Џоу се карактеризирала со голем обем на литература, која во почетокот во голем дел го оправдувала нивното соборување на Шанг. Сепак, не поминало многу време пред да се појави голем историски материјал од рационална, рационализирана, филозофска или на друг начин немитолошка природа. ===== Багуа ===== Едно од главните наследства од подемот на династијата Џоу било ширењето на класичната книга „И Чинг“ ([[Книга на промените]]). Сепак, осумте триграми мора да потекнуваат од многу поранешен период отколку времето на [[Венгонг]] (кралот Вен), па дури и пред уредувањето и коментарите на [[Конфуциј]] – митологијата упатува на [[Културен херој|културниот херој]] понекогаш нарекуван [[Фу Си|Фу Сји]].<ref>{{Наведена книга|title=The I Ching: The Book of Changes Second Edition|last=Legge|first=James|publisher=New York: Dover.|year=1963}}</ref><ref>{{Наведена книга|title="Preface" and "Introduction". The Man of Many Qualities: A Legacy of the I Ching.|last=Siu|first=R.G.H|publisher=Cambridge: Michigan Institute of Technology Press|year=1968}}</ref> === Подоцнежни династии === Династиите што ја наследиле Џоу имаат значаен митолошки материјал, како што се голем број легенди околу периодот Џјиан-ан за време на транзицијата меѓу [[Хан (династија)|династијата Хан]] и борбата за [[Три кралства|Трите кралства]], што е одразено во романот „[[Романса за Трите кралства]]“. Од [[Танг (династија)|династијата Танг]] па натаму, се појавуваат легенди околу потрагата на монахот [[Сјуенцанг]] по будистички списи (сутри) од областа што горе-долу соодветствува на денешна Индија, што извршило влијание врз романот од [[Минг (династија)|династијата Минг]], „[[Патување на Запад]]“. == Важни божества, духови и митолошки суштества == [[Податотека:WenChang-MingDynasty-ROM-May8-08.png|мини|Кинески бог на литературата, резба во слонова коска, околу 1550-1644 год., Минг династија]] Постојат разни важни божества, духови и митолошки личности во кинеската митологија и народната религија. Некои се јасно божествени, како што е Жадовиот император (па дури и за него понекогаш се вели дека го започнал животот како смртник). Сепак, во кинескиот јазик многу суштества се нарекуваат ''[[шен]]'' (shen). (Понекогаш кинеската митологија се нарекува ''Zhōngguó Shénhuà''). Поради двосмисленоста на овој збор кога се преведува на англиски (или македонски), не е секогаш јасно како да се класифицираат ентитетите опишани како ''шен''. Категоријата ''шен'' е прилично сеопфатна и општа во кинескиот мит и религија; ''шен'' можат да бидат духови, божици или богови, сеништа или друго. Друг важен концепт е класификацијата на бесмртниците (''[[сјиан]]'' - xian). Бесмртниците се повеќе категорија на квалитет отколку опис на конкретен тип суштество. Бесмртниците се дефинирани преку тоа што живеат долго време (можеби засекогаш). Сепак, ова не е статичен квалитет, бидејќи за таоистичките приврзаници, шаманите или другите се вели дека стануваат бесмртници преку правилен труд и разни практики. Друг пример е бесмртноста која понекогаш ја добиваат ''[[лохан]]ите'', ''[[Бодисатва|Бодисатвите]]'' и ''[[Гаутама Буда|Будите]]'' во будистичката религија и митологија (ова е во спротивност со бесконечно продолжената серија на непросветлени повторни раѓања). Кинеската митологија често тежнее да не прави јасна разлика помеѓу будистичките и таоистичките типови. Разни божества, духови и бесмртници (''сјиан'') се среќаваат во различни митови. Некои од нив се особено поврзани со таоизмот. Одредени бесмртници или други ликови биле вклучени во таоизмот додека тој се развивал како феномен, потекнувајќи од древните шамански култови или други извори. Границата меѓу таоизмот и народната религија не е јасна. Други митолошки суштества се јасно изведени преку процесот на воведување на будизмот во Кина. === Главни божества === Концептот за главно или претседавачко божество се менувал со текот на времето во кинеската митологија. ==== Шангди ==== Шангди, исто така понекогаш нарекуван Хуангтјен Дади (皇天大帝), се појавил уште во времето на [[Династија Шанг|династијата Шанг]]. Во подоцнежните епохи, тој почесто бил споменуван како Хуангтјен Шангди (皇天上帝). Употребата на името Хуангтјен Дади се однесува на [[Император од жад|Жадовиот император]] и [[Тјен]] (Небото). ==== Жадовиот император ==== Кинеската митологија смета дека Жадовиот император бил задолжен за управувањето со трите царства: небото, пеколот и царството на живите. Жадовиот император пресудувал и доделувал награди и казни на светците, живите и починатите според системот на заслуги кој неформално се нарекува „Златни списи на Жадовите принципи“ (玉律金篇, ''Yù lǜ jīn piān''). Кога имало приговори на предложените пресуди, обично од страна на други светци, администрацијата повремено прибегнувала кон советите на постарите советници. Жадовиот император се појавува во литературата по воспоставувањето на таоизмот во Кина; неговото појавување како Ју Хуанг датира од времињата пред [[Жолт Цар|Жолтиот император]], [[Нува]] или [[Фу Сји]]'''.''' ==== Тјен ==== Тјен може да биде или божество на небото со тоа име или [[Небеса]]. Тјен се појавува во литературата околу 700 година п.н.е., а можеби и порано, бидејќи датирањето зависи од датумот на „[[Шуџјинг]]“ ([[Книга на документите]]). Не постојат наративи за Тјен кои се фокусирани на создавањето. Карактеристиките на Тјен и Шангди се чини дека се споиле во подоцнежната литература и денес се обожуваат како еден ентитет („Хуангтјен Шангди“, 皇天上帝) во, на пример, [[Храм на небото|Храмот на Небото]] во [[Пекинг]]. Степенот на разликата помеѓу Тјен и Шангди е предмет на дебата. Синологот [[Херли Крил]] тврди дека анализата на [[Пророчки коски|пророчките коски]] од периодот Шанг открива дека Шангди му претходел на Тјен како божество, и дека авторите од династијата Џоу го замениле терминот „Шангди“ со „Тјен“ за да ги зацврстат тврдењата за своето влијание. ==== Нува ==== Нува (или Нугуа) се смета за божица-мајка во кинеската митологија. Таа била вклучена во создавањето на човештвото и во поправката на Столбовите на Небото. Нува често е прикажана како половина змија, половина човек, и понекогаш се смета за една од „Трите Возвишени“, заедно со нејзиниот брат и сопруг Фу Сји'''.''' ==== Фу Сји ==== Фу Сји е првиот од „[[Тројца владетели и пет цареви]]“. Тој го создал човештвото заедно со својата сестра и сопруга Нува и, исто како неа, е прикажан како половина змија, половина човек. Фу Сји е тесно поврзан со „И Чинг“ ([[Книга на промените|Книгата на промените]]). === Таоизамот и кинеската митологија === Со текот на времето, одредени аспекти на народната религија и верувањата се споиле и биле преточени во група формални верски убедувања, практики и филозофија познати како [[таоизам]]. Еден од основачите на таоизмот бил старецот [[Лао-це]], кој и самиот станал дел од легендите и митологијата. Постои големо преклопување меѓу религијата и митологијата, како и меѓу кинеската народна религија и таоизмот. Сепак, одредени битија или концепти на кинеската митологија имаат особено силна поврзаност со религиозниот или филозофскиот таоизам. На пример, Жадовиот император, Јухуанг, е главен лик во многу митови. Во митологијата поврзана со таоизмот, често е присутно силно влијание на вештерството и магијата, како што се магии, амајлии, магични способности и еликсири. Развојот на таоизмот бил долготраен процес, со различни правци кои вклучувале и рационалистичка етичка филозофија и магијско-религиозен став заснован на митологијата. Како што таоизмот се развивал како концепт од своите традиционални корени во народната религија и митологија, неговиот легитимитет бил зајакнуван со тврдењата дека потекнува од Хуангди, [[Жолт Цар|Жолтиот император]].<ref name=":1" /> На пример, дел од материјалите на „[[Хуангди Сиџјинг“]], потоа [[„Хуангди Јинфуџјинг]]“ и „[[Хуангди Неиџјинг]]“ се таоистички класици со тврдења за свето писмо чие наследство се протега наназад до Жолтиот император. === Влијанијата на будизмот === [[Податотека:Boxwood statue of Avalokiteshvara (Guan-Yin).jpg|мини|Дрвена статуа на Авалокитешвара (Гуан-Јин)]] Будизмот бил историски воведен во Кина, веројатно во првиот век од нашата ера, придружен со увоз на разни идеи за божества и натприродни суштества, вклучувајќи го Кшитигарба, кој бил преименуван во Дизанг; [[Четирите небесни кралеви]]; самиот главен Буда — [[Гаутама Буда]] (釋迦牟尼佛, ''Shìjiāmóunífó''); Авалокитешвара, кој по неколку века метаморфозирал во [[Гуанин|Гуан Јин]] (исто така Куанин), [[бодисатва]] на сочувството; и Хотеи, [[Насмеан Буда|Насмеаниот Буда]]. Нов будистички материјал продолжил да навлегува во Кина, со голем пораст за време на династијата Танг, кога монахот [[Сјуенцанг]] донел над 600 текстови од Индија. Со текот на времето, Гуан Јин станала и таоистички бесмртник и била тема на обемна митологија. ==== Гуан Јин ==== [[Податотека:WLA haa Song wood Guanyin.jpg|мини|Сунг дрвена Гуанин]] [[Гуан Јин]] е позната и како Куан Јин, Гуаншијин, Божица на милоста и со многу други имиња. Митологијата околу Гуан Јин е двојна: едната е заснована на традицијата за [[Авалокитешвара]] од Индија, а другата е заснована на наводниот живот на една млада Кинеска, како што се појавува во [[Легенда за Миаошан|Легендата за Миаошан]]. Гуан Јин се обожува како божица, а сепак има импресивна митолошка биографија. Постојат многу митови и легенди за Гуан Јин. Во сите нив, таа е исклучително сочувствителна. ==== Кшитигарба ==== [[Џизо Бозацу]] бил будистичко божество од областа на Индија, кој во Кина бил преименуван во [[Џизо Бозацу|Дизанг]]. Тој обично се појавува како монах со [[ореол]] околу неговата избричена глава; носи [[стап]] за со сила да ги отвори портите на пеколот и [[скапоцен камен кој исполнува желби]] за да ја осветли темнината. ==== Четирите небесни кралеви ==== Постои група позната како „Четирите небесни кралеви“, по еден за секоја страна на светот. Нивни статуи можат да се сретнат во Салата на небесните кралеви во многу будистички храмови. ==== Насмеан Буда ==== [[Податотека:Laughing Buddha statue.jpg|мини|Статуа на насмеан Буда]] Приказот на дебел, насмеан Буда се развил во Кина. === Влијанието на конфучијанството === Важен фактор во кинеската митологија е видлив во развојот на традицијата позната како конфучијанство, именувана по писателот и учителот кој живеел околу 551–479 година п.н.е. Конфуциј ги прифатил традициите на [[почитување на предци]]те. Тој станал значајна фигура на обожување во таоизмот, кој своите почетоци ги имал во традиционалната кинеска религија. Легитимитетот на конфучијанското движење бил зајакнат со тврдењето дека неговото потекло може да се најде во митологијата (за која често се тврдело дека е историја) за Јао и Шуен'''.'''<ref name=":1" /> === Мешање помеѓу народната религија и митологијата === Модерната и античката кинеска култура имале изобилство простор и за религијата и за митологијата. Одредени божества или духови добиваат посебно внимание. Тие вклучуваат божества на богатството, долговечноста и плодноста. Митолошки гледано, можно е да се остварат многу желби преку ритуални активности поврзани со митолошки теми. На пример, многу продавници и ресторани во Кина или во кинеската дијаспора имаат светилишта посветени на Гуан Ју, познат и како Гуанди. ==== Гуанди ==== Гуанди го започнал својот пат како генерал од периодот на [[Три кралства|Трите кралства]], познат како [[Гуан Ју]]. Во текот на следните векови, преку официјални декрети, Гуан Ју бил промовиран во богот Гуанди. Тој е првенствено бог на братството и социјалните организации, како што се бизнисите, иако тоа понекогаш се гледа во врска со воената моќ и војната. Според митологијата, Гуан Ју склучил познат сојуз на братство во една праскина градина. ==== Трите Ѕвездени богови ==== [[Податотека:The Star God of Longevity, China, Ming dynasty, 16th century, glazed stoneware, HAA.JPG|мини|Богот на долговечноста, Минг династија 16 век.]] ===== Ѕвездениот бог на долговечноста ===== Пример за мешање помеѓу народната религија и митологијата е Ѕвездениот бог на долговечноста. === Задгробниот живот и семејството === Голем дел од кинеската митологија се однесува на задгробниот живот, објаснувајќи што им се случува на луѓето откако ќе умрат - Хун и По (Hun и Po): според кинеското верување, човекот има две групи души. Хун е духовната, „интелектуална“ душа која по смртта оди на небото или во задгробниот свет, додека По е телесната, „животинска“ душа која останува со телото во гробот. Ова е поврзано со почитувањето на предците, митолошката географија на небото и пеколот, ритуалите кај семејните гробници и така натаму. ==== Бесмртници ==== Понекогаш, во митологијата, одредени луѓе ја развиваат способноста да живеат бесконечно, избегнувајќи ја смртта и станувајќи божествени „[[сјен]]“. За таквите луѓе генерално се вели дека развиваат и посебни моќи. Обично се смета дека овие способности се развиваат преку практики на [[Кинеска алхемија|кинеската алхемија]], добивање на [[еликсир на животот]]<ref>{{Наведена книга|title=A Study of Chinese Alchemy|last=Obed Simon Johnson|publisher=Shanghai, Commercial|year=1928|location=New York: Arno P}}</ref> и/или преку различни строги дисциплини во исхраната или сексуалноста. Симболичките асоцијации со бесмртноста вклучуваат дамчест елен, кранови, габата [[Лингџи]], како и тиква и лилјак. Честопати, бесмртниците митолошки се лоцирани во планински раеви, како што е Кунлун. Постојат различни англиски преводи за „xiān“, како што се Immortal (Бесмртник), Fairy (Вила/Самовила) и Sage (Мудрец). Пример за таоистички бесмртник е [[Вонг Таи Син]], кој започнал како пустиник во четвртиот век од нашата ера, а се развил во божествен исцелител. ===== Магу ===== [[Податотека:Dish with Magu, deity of longevity, China, Jingdezhen, Jiangxi province, Qing dynasty, approx. 1700-1800 AD, porcelain with overglaze polychrome - Asian Art Museum of San Francisco - DSC01663.JPG|мини|Чинија со Магу, богот на долговечноста, Чјинг династија, околу 1700-1800 год.]] Магу е легендарен таоистички „сјен“ (бесмртник/возвишен), кој сè уште се обожува. Магу се поврзува со [[Еликсир на животот|еликсирот на животот]] и е симболичен заштитник на жените во кинеската митологија. Приказните во [[Кинеска книжевност|кинеската литература]] ја опишуваат Магу како убава млада жена со долги нокти слични на птичји, додека раните митови ја поврзуваат со пештери. Името на Магу буквално е составено од два вообичаени кинески збора: „ма“ (ma - канабис; коноп) и „гу“ (gu - тетка; слугинка). ==== Духови на починатите ==== Вообичаените верувања и приказни во кинеската митологија вклучуваат душа или дух кој преживува по смртта на нечие тело. Постојат многу видови'''.''' ==== Живи мртви ==== [[Џангши]] (Jiangshi) се вид на реанимирани лешеви'''.''' ===== Џунг Куи ===== Во митолошкиот фолклор, [[Џунг Куи]] се смета за победник над духовите и злите суштества. Тој извршил самоубиство откако императорот неправедно му ја одзел титулата „[[Џуангјуан]]“ (најдобар резултат) на [[Царски испити|царските испити]] поради неговиот изобличен и грд изглед. Неговиот дух бил осуден на [[пекол]]от бидејќи самоубиството се сметало за тежок грев, но [[Јама (Будизам)|Јама]] (кинескиот крал на пеколот) проценил дека тој е достоен за титулата „Крал на духовите“ во Дију (Пеколот). Јама му доверил задача да ги лови, заробува, управува и да одржува дисциплина и ред кај сите духови. На пресрет на [[Кинеска Нова година|Кинеската Нова година]], Џунг Куи се вратил во својот роден град за да му се оддолжи за добрината на својот пријател Ду Пинг. ==== Празници и фестивалски ритуали ==== Богата митологија е поврзана со верските празници и народните фестивали'''.''' ===== Фестивал Чингминг ===== Фестивалот Чингминг е добар пример за кинески празник кој вклучува семејни активности поврзани со сезонски годишен настан, како и почитување на предците. ===== Фестивал Чиси ===== Сезонскиот годишен празник [[Чиси]] е поврзан со љубовта и романтиката. Главната митолошка приказна е „[[Говедарот и Ткајачката]]“. === Божества на времето === Разни божества или духови се поврзани со временските појави, како што се сушата или грмотевиците. Змејовите често се поврзуваат со дождот. Примерите ја вклучуваат божествената или митолошка личност Ба, позната и како [[Ханба]] или Нуба. Ба е ќерка на Жолтиот император (Хуангди), кому му помогнала за време на неговата [[битка кај Џуолу]] против [[Чијоу]]: откако Чијоу ги испратил богот на ветрот ([[Фенг Бо]]) и богот на дождот ([[Ју Ши]]), Ба се спуштила од небото за да ја искористи својата моќ на суша за да ги порази нивните моќи на ветер и дожд. Таа е една од првите божици посведочени во кинеската литература, појавувајќи се во раната збирка поезија „[[Книга на песните|Шиџјинг]]“, како и во подоцнежната „[[Шанхајџјинг]]“.<ref name=":0" /> Барем до средината на дваесеттиот век, во многу региони на Кина се одржувале церемонии за повикување дожд. Основната идеја на овие церемонии, кои можеле да траат неколку часа, била да се истера Ба од регионот. Друг пример е [[Леи Гунг]], богот на грмотевиците. === Астрономски божества === Разни божици, богови или духови се посебно поврзани со одредени астрономски објекти. ==== Сонце (и Сонца) ==== Различни митологии го вклучуваат сонцето. Едно соларно божество е [[Сихе]], божицата на сонцето. Постои и мит за [[Куа Фу]], џин кој го следел сонцето; за време на својата потера тој ги исцрпил сите води до суво, вклучувајќи ја и Жолтата Река, а откако умрел од жед, бил трансформиран во планински венец или шума. Познати како „[[санзуву]]“ (''sānzúwū'') се триножниот гавран или гаврани кои се поврзуваат со сонцето, или десетте сонца, од кои [[Хоуји]] застрелал девет. Понекогаш митологијата прикажува дека постојат повеќе од едно сонце. ===== Хоуји и десетте сонца ===== Се велело дека постоеле десет сонца, и секое од нив се менувало во својот одреден ден за да го помине небото (ова се смета за доказ за постоењето на десетдневна недела која се користела во минатото). Постои митолошки запис за тоа како едно одредено утро сите десет сонца изгреале на небото заедно. Неподносливата жештина довела до суша, растенијата почнале да венеат, а луѓето и животните биле на работ на смртта. Моќниот стрелец Ји, или Хоуји, ги застрелал сите освен едно, спасувајќи го човештвото. ==== Месечина ==== [[Податотека:Tang dynasty bronze mirror with moon goddess and rabbit design, HAA.JPG|мини|Бронзено огледало од династијата Танг со дизајн на задната страна што ги прикажува божицата на месечината, делумно исечено дрво, тринога жаба и зајак со аван и толчник.]] Чанг'е (Chang'e), или во постарите верзии Чанг'О (Chang'O), е [[божица на Месечина]]та. Друго месечевно божество е [[Чангси]] (Changxi), веројатно постара верзија на Чанг'е, чие име било променето поради табу за именување. Чанг'е е модерната верзија. ===== Чанг'е (Chang'e) ===== Во митологијата се велело дека Чанг'е била мажена за херојскиот стрелец [[Хоуји]], но еден ден таа го голтнала апчето на бесмртноста и отпловила до Месечината. Сега се вели дека Чанг'е живее во ладна кристална палата на Месечината. Секоја година, за време на полна месечина пред времето за жетва, се слави Чанг'е. Ова е [[Фестивалот на средина на есента|Фестивалот на средината на есента]] (Mid-Autumn Festival), кога семејствата се собираат под месечевата светлина и слават во чест на Месечината. Иако донекаде осамена, Чанг'е не е сама на Месечината. ===== Ву Ганг и магичното дрво ===== На Месечината расте едно магично дрво. Тоа е веројатно дрво османтус (''[[Osmanthus fragrans]]''), некој вид ловор (''[[Усноцветни]]''), како што е касијата (''Cinnamomum cassia''), но посигурно е дека станува збор за уникатен примерок на магично дрво. Секој месец, бесмртникот (сјен) [[Ву Ганг]] го сече дрвото, правејќи го сè помало и помало. Потоа, токму кога ќе го исече целосно, тоа магично повторно израснува. Штом ќе порасне, Ву Ганг му се враќа на сечењето, во бескраен месечен циклус. ===== Зајакот на Месечината ===== На Месечината живее еден [[Кинеска алхемија|алхемиски]] зајак. Месечевиот зајак може да се види кога месечината е полна, зафатен со аван и толчник, подготвувајќи го еликсирот на бесмртноста. ===== Триножна жаба ===== [[Податотека:Good-fortune three-legged toad vermilion ink pad.jpg|мини|Тринога жаба за добра среќа со сад за црвено мастило (вермилион) што се користи за ставање печати.]] На Месечината живее триножна жаба. За време на полна месечина, триножната златна жаба [[Џин Чан]] (Jin Chan) често се појавува во близина на куќи или бизниси кои наскоро ќе добијат добри вести, главно во форма на богатство. Позната и како „Парична жаба“, статуетки од оваа жаба се користат како талисман во [[Фенг шуи]]. Митологијата за бесмртникот [[Лиу Хајчан]] (кој се смета за форма на [[Цаи Шен]]/Џао Гунг, богот на богатството) е поврзана со оваа триножна жаба. === Божества на местата === Разни божици, богови, духови, самовили или чудовишта се поврзани со специфични места, како што се одредени реки, планини или океанот. Некои од овие локации се поврзани со вистинска географија, додека други се познати само преку митолошката имагинација. ==== Си Вангму ==== Си Вангму што значи „Кралица Мајка од Западот“, потекнува од времето пред организираниот таоизам, но денес е силно идентификувана со него. Си Вангму митолошки најчесто е лоцирана во западната земја на чудата „на запад“, која денес се идентификува со митолошкиот [[Кунлун (митологија)|Кунлун]]. Така, таа е владетелка на преминот помеѓу Земјата и Небото. ==== Мацу ==== [[Мацу]] или Мазу е една од позначајните божици. Таа е божица на морето. Обожувањето на Мацу се поврзува со чудесни спасувања на море, заштитувајќи ги морнарите и патниците од давење. Таа е божество-заштитник на морепловците, вклучувајќи ги рибарите и морнарите, особено долж крајбрежна Кина и областите на кинеската дијаспора. ==== Божиците на реката Сјанг ==== Двете [[божици на реката Јанцекјанг]] се антички фигури во митологијата. Тие се поврзани со реката [[Јангцекјанг]] во поранешната област [[Чу (држава)|Чу]] во Кина. Митолошки, ним им се припишува заслугата за создавањето на специфичен вид [[Дамчест бамбус|бамбус со дамчест изглед]], за кој се вели дека дамките наликуваат на капки солзи (''lacrima deae''). Двете божици на реката Сјанг (Сјангфеи) се викаат Ехуанг и Нујинг. === Божества и духови на човековите активности === [[Податотека:Guardians and Dieties from the Water-Land Ritual.jpg|мини|Шуилу ритуална слика на чувари и божества]] Разни божества или духови се поврзани со одредени човечки активности. Тие се поврзани со домаќинствата воопшто или со градовите. Некои од нив нудат заштитничка помош на лица кои се занимаваат со одредени професии или на оние кои сакаат да имаат деца. ==== Домашни божества и духови ==== Кинеското домаќинство често било предмет на митологијата и поврзаните ритуали. Благосостојбата на семејството митолошки била поврзана со согледаната помош од корисни божества и духови, како и со избегнувањето на погубните влијанија на оние злонамерните. Од овие домашни божества најважен бил богот на кујната, [[Зао Јун]]. На Богот на кујната се гледало како на еден вид посредник помеѓу домаќинството и врховниот бог, кој би му судел, а потоа би го наградил или казнил домаќинството врз основа на извештајот на Богот на кујната.<ref name=":4" /> Зао Јун бил умилостивуван во соодветно време со принесување храна и темјан, а за него постојат различни митолошки приказни. Исто така, се сметало дека и помали божества или духови му помагаат на домаќинството преку нивната интервенција. На пример, боговите чувари на вратите — парот [[Меншен]] и други'''.''' ==== Администратори на територии ==== Разни божества и духови митолошки биле поврзувани со благосостојбата на одредени земјишни области и со градовите. Некои биле добри, заштитнички чувари, додека други биле злонамерни духови или зли привидувања. ===== Хоуту ===== [[Хоуту]] е божество-заштитник на земјата. ===== Туди ===== Туди или [[Тудигонг]] (Tudigong) биле духовните војводи или богови задолжени за заштита на одредени парцели земја, дејствувајќи како локални богови на поединечни села. ===== Градски богови ===== Во стара Кина, градот бил речиси синоним за градскиот ѕид. Повеќето градови имале и шанец, направен за дополнителна заштита околу градот и како артефакт од изградбата на бедемите. [[Градски бог|Градскиот бог]] (City God) чувал поединечен град. Постоеле многу градови и многу градски богови. ==== Професионални заштитници ==== Животот на учениот човек (научникот) долго време се негувал во Кина, делумно поради наградувањето на оние кои вредно учат и постигнуваат добри резултати на [[Царски испити|царските испити]]. Постои цела област на митови околу царските испити во кинеската митологија. На пример, во областа на литературата, успехот на испитите и другата култура, е поврзан со парот [[Куи Синг]] (Kui Xing) и [[Венчанг Ванг]] (Wenchang Wang). ==== Живот и социјални здруженија ==== Постојат божества кои митолошки се поврзани со различни интимни аспекти на човечкиот живот, вклучувајќи го мајчинството, општата социјализација и формалните здруженија, животниот век и судбината, како и војната и смртта. Многу од нив денес се обожуваат во будизмот, таоизмот или кинеската народна религија. [[Гуанди]] е истакнат пример, но постојат и многу други. ===== Промотори на здравјето ===== [[Податотека:Chinese woodcut, Famous medical figures; Sun Simiao Wellcome L0039324.jpg|мини|Сун Симјао, божество на медицината]] Добар пример за божество на медицината е [[Сун Симјао]] (Sun Simiao), кој станал Јаованг (Yaowang - Крал на лековите). Друг пример е [[Баошенг Дади]] (Baosheng Dadi). ===== Бишја ===== [[Бишја]] митолошки е поврзана со мајчинството и плодноста. Таа во моментов е многу популарна божица ===== Симинг ===== [[Симинг]] е бог на животниот век и судбината. ===== Машка сексуалност ===== [[Ту'ер Шен]] (Tu'er Shen) е божество во облик на зајак и заштитник на хомосексуалните мажи кои стапуваат во истополови љубовни и сексуални односи. === Разни митолошки суштества === Во кинеската митологија се среќаваат разни божества, духови или други митолошки суштества, од кои некои се поврзани со религиозните верувања на Кина. Некои од нив сè уште се обожуваат, некои сега се појавуваат само како ликови во митовите, а некои и на двата начина. * [[Фангфенг]] (Fangfeng): џинот кој помагал во борбата против поплавите, погубен од Ју Велики. * [[Фенг Менг]] (Feng Meng): чирак на Хоу Ји и неговиот евентуален убиец. * [[Гао Јао]] (Gao Yao) * [[Неџа]] (Nezha): таоистичко божество-заштитник. * [[Там Кунг]] (Tam Kung): морско божество со способност да го предвидува времето. * [[Јуќианг]] (Yuqiang): потомок на Жолтиот император, бог на северното море и ветрот. * [[Даоџи]] (Daoji): сочувствителен народен херој познат по своето диво и ексцентрично однесување. * [[Ерланг Шен]] (Erlang Shen): поседувал трето око на средината на челото кое ја гледало вистината. ==== Херои ==== [[Податотека:Unknown artist, China - Generals Who Died for their Country and Officials of Former Times - 99.116 - Minneapolis Institute of Art.jpg|мини|Генерали маченици кои загинале за својата татковина и функционери од минатите времиња, династија Минг.]] ==== Сингтјен ==== [[Сингтјен]] е безглав џин на кој Жолтиот император му ја отсекол главата како казна затоа што го предизвикал; неговото лице се наоѓа на неговиот труп бидејќи нема глава. == Митолошки суштества == Небожествените митолошки суштества понекогаш се поделени во неколку групи, каде со секоја владее одреден тип на битие — со луѓето владее императорот, со крилестите суштества владее фениксот, а со лушпестите, перестите или лазечките суштества владее змејот. Сепак, каков и да е пристапот, [[Митолошка таксономија|митолошката таксономија]] не е строга дисциплина, ниту е толку јасна како народната таксономија, а уште помалку како научните напори што резултираат со модерната [[Таксономија|биолошка таксономија]]. Честопати, митолошките суштества ги населуваат најоддалечените делови на егзотичната имагинација. === Четирите симболи === [[Четири симболи|Четирите симболи]] биле четири видови животни со посебна интелигенција (не сметајќи ги луѓето). Секое од нив претставувало и владеело со одредена класа животни. Тоа се: Азурниот змеј на Истокот, Вермилионската птица (Црвената птица) на Југот, Белиот тигар на Западот и Црната желка (наречена и „Црн воин“) на Северот. === Змејови, суштества слични на змејови и сродни суштества === [[Податотека:Pair of Bowls (Wan) with Dragons Chasing Flaming Pearl LACMA 58.51.2a-b (2 of 4).jpg|мини|Порцелански сад со змеј како брка пламен бисер]] [[Кинески змеј|Кинескиот змеј]] е едно од најважните митолошки суштества во кинеската митологија, кој се смета за најмоќно и најбожествено битие и господар на сите води, кој можел да создава облаци со својот здив. Змејот симболизирал голема моќ и им бил голема поддршка на хероите и боговите. Конвенционалниот змеј има специфичен опис, меѓутоа постојат и други змејови или суштества слични на змејови кои отстапуваат од тој опис. На пример, на митолошкиот [[Чи (митологија)|Чи]] (Chi) му недостасуваат рогови. Змејовите често бркаат или си играат со мистичен или пламен бисер. Парот змеј-[[фенгхуанг]] е чест мотив во уметноста, при што фенгхуанг често се нарекува „феникс“. Еден од најпознатите змејови во кинеската митологија е [[Јинглунг]] (Yinglong), богот на дождот. Многу луѓе во различни места му се молат на Јинглунг за да добијат дожд. Кинезите го користат терминот 龍的傳人 („Потомци на змејот“) како знак за нивниот етнички идентитет. [[Шенлунг]] (Shenlong) е господар на бурите и носител на дождот. [[Џулунг]] (Zhulong), „Змејот-факел“, е џиновско црвено соларно божество. Понекогаш тој се појавува во композитна форма на змија и човек-змеј. Постоеле и разни [[кралеви-змејови]]. Тие главно живееле под морето и биле од [[Семејство Ао|семејството Ао]], како што е [[Ао Гуанг]] (Ao Guang). Постојат различни митологии кои ги опишуваат односите меѓу луѓето и змејовите, како што е приказната за [[Лунгму]] (Longmu), жена која одгледувала змејови. Специфични змејови или типови на змејови вклучуваат: [[Дилунг]] (Dilong), земјениот змеј; [[Фуцанглунг]] (Fucanglong), змејот на богатството; [[Џаолунг]] (Jiaolong), змејот на поплавите и морето; [[Тенг]] (Teng), летечко суштество, кое понекогаш се смета за тип на змија или змеј-змија; [[Тјанлунг]] (Tianlong), небесниот змеј, кој понекогаш се поврзува со карактеристики на стоногалка; [[Јинглунг]] (Yinglong), водениот змеј, моќен слуга на Жолтиот император. Се вели дека четиринаесеттиот монарх на [[Династија Шјиа|династијата Шјиа]] бил Конг Ѓа, кој според митологијата, одгледувал змејови.<ref name=":2" /> === Риба и слични на риба === Различни митови во Кина вклучуваат риби или суштества слични на риби. Се појавуваат суштества кои се делумно луѓе, а делумно морски суштества од типот на [[Сирена (митологија)|сирени]] (人魚). [[Кун]] (Kun), или Пенг (Peng), била џиновска монструозна риба која настанала со трансформација на птицата Пенг. За краповите кои ќе скокнеле преку водопадите на „Змејската порта“ на Жолтата Река, се велело дека се претвораат во змејови. Ова се користело како симбол за успешното дипломирање на учениот човек во системот на царските испити. === Змијолики и влекачи === [[Податотека:海外北經-相柳.svg|мини|Деветглава змија (Сјианглу), од верзија на „Шанхајџинг“ (Книга за планините и морињата).]] Разни змии и рептили се појавуваат во кинеската митологија, фолклор и религија. Тие варираат од божествени или полубожествени, па сè до чисто фантастични видови од типот на бестијариум. Понекогаш змејот се смета за дел од оваа категорија, поврзан со неа, или како владетел на сите пливачки и лазечки суштества. Ова може да ја вклучува џиновската морска желка [[Ао]] (Ao), змијата [[Баше]] (Bashe) за која се вели дека голта слонови, деветглавото змиско чудовиште познато како [[Сјанглу]] (Xiangliu) кое потсетува на хидра, и Белата Змија од романот „[[Легенда за Белата Змија]]“. За некои бесмртници (сјен) во времето на династијата Хан се сметало дека имаат карактеристики на рептили и птици.<ref>{{Наведено списание|last=Wallace|first=Leslie V.|date=2001|title=BETWIXT AND BETWEEN: Depictions of Immortals (Xian) in Eastern Han Tomb Reliefs|journal=Ars Orientalis|volume=41:73|pages=79}}</ref> === Птици === [[Податотека:Bronze mirror with birds from the Belitung shipwreck, ArtScience Museum, Singapore - 20110618.jpg|мини|Бронзено огледало со птици]] [[Податотека:Brick relief of two mythical creatures.jpg|мини|Релјеф со две митолошки суштества]] Разни птици се наоѓаат во кинеската митологија, некои од нив очигледно засновани на вистински птици, други очигледно не, а некои некаде помеѓу. [[Жерави|Жеравот]] е пример за вистински вид птица со митолошки додатоци. Жеравите се поврзани со бесмртноста и можат да бидат трансформирани бесмртници (сјен) или пак да носат бесмртник на својот грб. Раните прикази на бесмртниците исто така имале изглед на птица. [[Вермилионската птица]] (Црвената птица) е икона на југот. Понекогаш мешана со [[фенгхуанг]] (фениксот), Вермилионската птица на југот се поврзува со огнот. [[Пенг (митологија)|Пенг]] била гигантска птичја фаза на гигантската риба Кун. [[Џингвеи]] (Jingwei) е митска птица која се обидува да го наполни океанот со гранчиња и камчиња, симболизирајќи ја неуморната одлучност. Ќингњао (Qingniao) била гласникот или слугата на [[Си Вангму]]. Други птици ја вклучуваат птицата [[Би Фанг]] (Bi Fang), еднонога птица. „Би“ е исто така број деветнаесет од Дваесет и осумте куќи на традиционалната [[кинеска астрологија]], мрежата (Би). Се верува дека постојат и Ѓен (Jiān): митската едноока птица со едно крило; Ѓенѓен (Jianjian): пар такви птици кои зависат една од друга, неразделни, и оттука ги претставуваат сопругот и сопругата. Постоела и [[Шанг-Јанг]], птица на дождот. [[Ѓуфенг]] (Jiufeng) е деветглава птица која се користела за плашење на децата. Су Шуанг (Sù Shuāng) понекогаш се појавува како птица слична на гуска. [[Џен]] (Zhen) е отровна птица. Може да постои и Ѓигуанг (Jiguang). === Митолошки хуманоиди === Митолошките хуманоиди ги вклучуваат поранешните луѓе, делумно луѓето и суштествата слични на луѓе, иако тие понекогаш се спојуваат со други категории. Примерите вклучуваат: [[Куи]] (Kui) – едноног планински демон или змеј кој ги измислил музиката и танцот; исто така познат како господарот на музиката на Шуен или Јао; Сјао (Xiāo) – планински дух(ови) или демон(и), како и [[Јаогуај]] (Yaoguai) демоните. [[Сјен]] (Xian) се бесмртни хуманоидни суштества со различни прикази, обично со човечки карактеристики. === Митолошки цицачи === [[Податотека:Warring States Lacquered Figure, Chu State (10162595504).jpg|мини|Лакирана фигура на „јурен“ (пердувест човек) на постолје во форма на жаба, држава Чу од периодот на Завојуваните држави.]] Во кинеската митологија постојат разни митолошки цицачи. Некои од нив ги формираат тотемските животни на [[Кинески хороскоп|кинескиот хороскоп]]. Кинескиот јазик на митологијата тежнее да не ги означува зборовите според род или број, па затоа преводите на англиски јазик можат да бидат проблематични. Исто така, видовите, па дури и родовите, не се секогаш јасно разграничени, при што именуваното животно често се смета за локална верзија на тој тип; таков е случајот со овците и козите, или со сестраниот термин кој понекогаш се преведува како вол. ==== Лисичји духови ==== [[Лисичји духови|Лисичјите духови]] заземаат истакнато место во митологијата низ цела Источна Азија. Во Кина, тие се општо познати како [[Хули ѓинг]] (Huli jing). Постојат различни видови, како што е нпр. лисица со девет опашки. ==== Кучиња ==== Разни кучиња се појавуваат во митологијата на Кина, а се поприсутни во некои етнички култури отколку во други. [[Куче (хороскопски знак)|Куче]] е застапено во кинескиот хороскоп. ==== Шупливороги ==== Шупливорогите животни кои се појавуваат во митологиите на Кина вклучуваат волови (вклучувајќи ја обичната крава, [[бивол]]от и јакот), овци и кози, а можеби и антилопи (некои веруваат дека „еднорозите“ се всушност видови антилопи). ==== Вол ==== Спомнувањето на волови може да се однесува на обичната крава, биволот и јакот. [[Вол (хороскопски знак)|Зодијачкиот вол]] е еден од дванаесетте знаци во дванаесетгодишниот календарски циклус. Опашките од јак се споменуваат како магични метлички што ги користеле таоистичките волшебници. Волот се појавува во различни земјоделски митови. ==== Овци и кози ==== Овците (и/или козите) се појавуваат во разни митови и приказни. [[Коза (хороскопски знак)|Коза]] е еден од дванаесетте знаци во дванаесетгодишниот календарски циклус. Една полумитолошка, полуисториска приказна ги вклучува авантурите на дипломатот од династијата Хан, [[Су Ву]], кој бил заробен кај [[Сјунгну]] (Xiongnu) деветнаесет години и бил принуден да чува овци и/или кози. ==== Коњи ==== Коњите често галопираат низ кинеската митологија. Понекогаш поетите велат дека тие се во сродство со змејовите. Коњ е еден од дванаесетте знаци во дванаесетгодишниот календарски циклус. ==== Еднорози ==== Во митовите можат да се најдат различни видови „еднорози“, означени со терминот „лин“ (lin), кој често се преведува како „еднорог“. Тие поседуваат многу сличности со европскиот еднорог, иако не мора да имаат само еден рог. Постојат шест видови лин.<ref name=":6">{{Наведена книга|title=The Lore of the Unicorn — Myths and Legends|last=Sheppard|first=Odell|publisher=London: Random House UK|year=1930|isbn=0-09-185135-1}}</ref> Еден тип на лин е [[Килин]] (Qilin), химерично или композитно животно со неколку варијации. [[Сју Шен]], во својот речник „[[Шуовен Ѓези]]“ (Shuowen Jiezi) од почетокот на 2 век н.е., го дефинира она што е претставено со овој конкретен лин<ref name=":3" /> како „животно на добронамерноста, кое има тело на антилопа, опашка на вол и еден рог“. Исто така, според „Шуовен Ѓези“, за рогот понекогаш се велело дека има застрашувачки изглед за да ги избрка потенцијалните напаѓачи, но всушност бил со мек врв (од месо) за да не предизвика никаква штета. Лин, или еднорозите, се појавуваат само за време на владеењето на добронамерни владетели. Во 451 година пр.н.е., Конфуциј забележал дека се појавил еднорог, но бил убиен во војводски лов. Конфуциј бил толку вознемирен известувајќи за ова, што ја оставил својата четка и не напишал ништо повеќе.<ref name=":3" /> Жирафата не била добро позната во Кина и била слабо опишана: околу 1200 година н.е., лин и жирафата почнале да ги менуваат карактеристиките во нивните митолошки концепти.<ref name=":6" /> Можно е еднорозите да настанале од различни описи на животни кои подоцна изумреле или повеќе не се движеле во областа на Кина. ==== Мачки ==== Разни мачки се појавуваат во кинеската митологија, многу од нив со големи димензии. Примери се [[Пишју]] (Pixiu), кој наликувал на крилест лав, и [[Руи Ши]] (Rui Shi) — лавови чувари. Понекогаш тие се наоѓаат како ја влечат кочијата на Си Вангму. Мачката е едно од дванаесетте годишни зодијачки животни во виетнамскиот и сродните културни календари, заземајќи го местото на зајакот кој се наоѓа во кинескиот систем. ==== Нешупливороги копитари ==== Се среќаваат и разни копитари кои не припаѓаат на семејството шупливороги. Синиу (Xīniú) — [[носорог]], кој станал митологизиран откако носорозите изумреле во Кина. Приказите подоцна се смениле во повеќе „говедски“ изглед, со краток, закривен рог на главата кој се користел за комуникација со небото. ==== Мајмунолики суштества ==== Разни битија со карактеристики на мајмуни се појавуваат во кинеската митологија и религија. Кралот Мајмун (Sun Wukong) бил чувар од зли духови, почитуван и сакан, античко божество кое било под влијание на хиндуистичкото божество [[Хануман]]. Богот Мајмун сè уште се обожува од некои луѓе во модерна Кина. Дел од митологијата поврзана со Кралот Мајмун влијаела на романот „[[Патување на Запад]]“. Митолошкиот [[сјао]] (xiao) се појавува како долгорак мајмун или четирикрилна птица, што го прави тежок за прецизна категорија; но тоа е случај со многу композитни суштества во митологијата. ==== Драконидни цицачи ==== [[Лунгма]] (Longma) е композитен ѕвер, сличен на крилест коњ како Килин, но со лушпи на змеј. === Четирите зла === [[Податотека:Masque Shang Musée Guimet 1107.jpg|мини|Слонова коска со маска „таотје“, династија Шанг, дванаесетти или единаесетти век пред нашата ера.]] === Четирите опасности (Четирите зла): === * [[Хундун]] (Hundun): хаос - често е прикажан како битие без лице и без отвори на телото (очи, уши, нос), што го симболизира исконскиот хаос каде ништо не е дефинирано. * [[Таотје]] (Taotie): алчност (лакомост) - мотив на ова суштество често се наоѓа на античките кинески бронзени садови. Тој е толку лаком што, според некои легенди, си го иззел сопственото тело додека не останала само неговата глава. * Таову (Táowù): незнаење; ширел збунетост и апатија и ги ослободувал смртниците од љубопитноста и разумот потребни за да се достигне просветлување, опишан како тигар со човечко лице, заби на вепар и многу долга опашка. Тој претставува тврдоглавост и непопустливост во злото. * Ќунгќи (Qióngqí): подмолност (лукавост) - често се прикажува како крилест тигар кој јаде луѓе. Парадоксално, во некои митови тој ги казнува добрите луѓе, а ги наградува лошите, со што ја претставува моралната перверзија и подмолноста. === Разни или други суштества === * [[Ниен]] (Nian): живее под морето или во планините; ги напаѓа децата. * [[Лудуан]] (Luduan): може да ја открие вистината. * [[Сјеџи]] (Xiezhi), исто така познат како Сје Цаи (Xie Cai): суштество на правдата за кое се велело дека може да ги разликува лагите од вистината; имало долг, прав рог кој го користело за да ги прободе лажговците. * [[Баи Зе]] (Bai Ze): легендарно суштество за кое се вели дека се сретнало со Жолтиот император и му дало компендиум (збирка) во кој биле наведени сите демони во светот. == Митолошки растенија == Разни митолошки растенија се појавуваат во кинеската митологија. Некои од нив се наоѓаат во Рајот или во Земските раеви, а некои во особено непристапни или тешко достапни предели на Земјата. Примерите ги вклучуваат: светското дрво [[Фусанг]] (Fusang), кое е живеалиште на сонцето (сонцата); печурките [[Лингџи]] (Lingzhi) за бесмртност; [[Праските на бесмртноста]] и магичната [[трева Јао]] (Yao). Исто така, се среќаваат и разни растенија од јаспис и жад кои растат во градините на Раевите. == Митолошки предмети == [[Податотека:Zhou ritual vessel, British Museum.jpg|мини|Обреден сад „Гуи“ (садот „Канг Хоу гуи“) од династијата Џоу, со едвај видлив натпис на внатрешното дно, Британски музеј.]] Разни митолошки предмети сочинуваат дел од кинеската митологија, вклучувајќи скапоцени камења, бисери, магични бронзени предмети и оружје. Примерите вклучуваат: [[чинтамани]]-скапоцен камен кој исполнува желби; разни светлечки скапоцени камења, бисерот на Маркизот од Суеј, среќни бисери поврзани со приказ на змејови; и [[деветте триножни котли]] кои му давале легитимитет на династичкиот владетел на Деветте провинции на Кина. Мотивот на оружје е чест во кинеската митологија; на пример, херојскиот стрелец Ји (Yi) се верува дека соборил девет проблематични сонца со магичен лак и стрели кои му биле дадени од [[Ди Ѓун]] (Di Jun).<ref name=":2" /> === Скапоцени камења === Скапоцените камења вклучуваат: скапоцен камен кој исполнува желби; разни светлечки скапоцени камења, бисерот на Маркизот од Суеј и среќни бисери поврзани со симболиката на змејовите. === Оружје === Оружјето го вклучува оружјето на стап на Гуан Ју (Guanyu), понекогаш познато како Сечилото на Зелениот змеј во форма на полумесечина. Исто така: штитот и воената секира на Сингтјен (Xingtian), лакот и стрелите на Ји (Yi), кои му биле дадени од Ди Ѓун, како и многубројните оружја и оклопи на [[Чијоу]] (Chiyou). == Главни извори == Некои митови преживеале во театарски или литературни формати како драми или романи, додека други сè уште се собираат од усните традиции на Кина и околните области. Друг материјал може да се извлече преку испитување на разни други артефакти, како што се [[Кинески ритуални бронзи|кинеските ритуални бронзи]], керамиката, сликите, свилените таписерии и елементите на [[Кинеска архитектура|кинеската архитектура]]. Најстарите пишани извори на кинеската митологија се кратки натписи, а не литература како таква. Најраните пишани докази се наоѓаат во писмото на „пророчките коски“, запишано на лопатки или на пластрони (долниот дел од оклопот) на желки, во процесот на гатачките практики на династијата Шанг (која завршила приближно во 1046 година пр.н.е.). Обилен и разновиден извор на информации за кинеската митологија се пишаните материјали пронајдени во библиотеката на [[Ракописи од Дунхуанг|ракописите од Дунхуанг]] (Dunhuang), кои денес се распрснати во библиотеките ширум светот. === Школки и коски === Најраните познати пишани натписи на кинеската митологија се пронајдени на школки и коски од пред околу 3000 години.<ref name=":0" /> На овие школки и коски биле запишани записи за гатачки процеси за време на доцната династија Шанг, позната и како династија Јин, според нејзиниот главен град [[Јиншју]], во близина на денешен [[Анјанг]], во провинцијата [[Хебеј]]. Употребата на овие артефакти во проучувањето на митологијата е ограничена во најдобар случај на фрагментарни референци, како што се имиња. Не е познат ниту еден вистински митолошки наратив (приказна) од пророчките коски и школки на династијата Шанг.<ref name=":2" /> === Бронза === Пронајдени се и многу антички бронзени предмети, особено почнувајќи од династијата Џоу (основана пред околу 3.000 години), со алузии или кратки описи кои го дополнуваат модерното знаење за античката кинеска митологија. Светиот или магичен однос кон некои од овие излеани натписи се гледа во тоа што тие понекогаш се појавуваат на места кои се речиси непристапни за читање, како што е внатрешноста на некој сад (честопати доста голем и тежок, често покриен со капак и веројатно наменет за чување храна). Сепак, постоело широко распространето верување дека таквите записи биле читани од боговите или духовите.<ref>{{Наведена книга|title=The Woman Who Discovered Printing|last=Barrett|first=T. H.|publisher=New Haven: Yale University Press.|year=2008|isbn=978-0-300-12728-7}}</ref> Еден таков сад (т.н. ''ксју'' (xu), каде знаците се појавуваат на внатрешното дно) е бронза од периодот Џоу со опис од 98 знаци за делата на Ју Велики при скротувањето на големата поплава.<ref name=":0" /> === Литературни извори === Различни дела од кинеската литература ја обработуваат темата на кинеската митологија. Во некои случаи, зачувувањето на митологијата се случува намерно или случајно. Во други случаи, митологијата инспирира литературни дела кои не се строго од митолошка природа, како на пример фикција, дидактички филозофски трудови или, во поново време, компјутерски игри и имиња поврзани со кинеските истражувања на вселената, длабокиот океан или северните и јужните поларни региони. Пристапот кон груба организација на литературата поврзана со кинеската митологија може да биде хронолошки.Раните текстуални материјали главно преживеале од подоцнежната [[династија Џоу]]; односно [[Источен Џоу]], од околу 450 до 221 година пр.н.е. Иако овие текстови се релативно помалку уреднички обработени отколку некои подоцнежни текстови, тие не се исто што и оригиналните предлитературни митови. Следниот главен период на текстуални извори за кинеската митологија датира од почетокот на [[Династија Ќин|династијата Ќин]] (221 г. пр.н.е.), преку крајот на [[Хан (династија)|династијата Хан]] (220 г. н.е.), па сè до крајот на последователните периоди на неединство (581 г. н.е.). Преживеаните текстови од оваа ера често ја рефлектираат еволуцијата на митолошкиот супстрат. Третиот период започнува со воспоставувањето на [[Династија Суеј|династијата Суеј]] и продолжува низ следните [[Танг (династија)|династии Танг]], [[Сунг (династија)|Сунг]] и [[Минг (династија)|Минг]] (која завршила во 1644 година). За време на овој период, кинеската митологија се развила во она што денес може да се смета за нејзина традиционална форма. Литературата од периодот Сунг е особено вредна поради честите дословни транскрипции на митолошки материјал од инаку незачувани поранешни извори.<ref name=":2" /> Во модерно време, кинеската митологија стана предмет на глобално проучување и инспирација, вклучувајќи ја и популарната култура. ==== Извори од „Чуци“ (Chuci) и поезијата ==== Некои податоци за кинеската митологија се наоѓаат во стихуваната поезија поврзана со античката [[Чу (држава)|држава Чу]], како што се „[[Лисао]]“ (Lisao), „[[Ѓиу Ге]]“ (Jiu Ge) и „[[Небесни прашања]]“, содржани во антологијата „[[Чуци]]“, чие авторство традиционално му се припишува на [[Ку Јуен]] (Qu Yuan) од [[Чу (држава)|Чу]]. Антологијата „Чуци“ (заедно со некои од нејзините коментари) во формата позната денес е составена за време на [[Хан (династија)|династијата Хан]], но содржи и постар материјал кој датира барем од последните денови на [[Династија Џоу|династијата Џоу]] (периодот на Завојуваните држави), пред поразот на државата Чу во 221 година пр.н.е. за време на подемот на династијата Ќин. Подоцнежните поетски извори исто така ја обработуваат оваа митологија како продолжение на таа поетска традиција, на пример, поезијата од периодот Танг.<ref name=":5" /> ==== Литература од династијата Џоу ==== Одредени информации можат да се најдат во Конфуцијанските класици, како што се Шиѓинг (Shijing – [[Книга на песните]]) и Јиѓинг (Yijing – [[Книга на промените]]), како и во друг материјал од ерата на династијата Џоу, особено [[Книга на ритуали|Книгата на ритуалите]], но и [[Лиши Чунќиу]] (Lüshi Chunqiu). [[Книга на документи|Книгата на документи]] (Book of Documents) исто така содржи некои кинески митови. ==== Литература од периодот Ќин-Хан до династијата Суеј ==== ===== Династија Хан ===== Династијата Хан постоела од 206 година пр.н.е. до 220 година н.е. (со краток прекин кој ја дели на две половини). Пред Хан била краткотрајната династија Ќин (221–206 пр.н.е.), од која потекнуваат некои важни преживеани литературни дела. Во периоди на Ќин и Хан, покрај „Чуци“, корисни историски документи се и „[[Записите на големиот историчар]]“ (Shiji), довршени од ханскиот историчар [[Сема Ќен]] пред неговата смрт околу 220 година н.е. Легендите се пренесувале повеќе од илјада години пред да бидат запишани во книги како „[[Класика на планините и морињата|Класиката на планините и морињата]]“(Shanhaijing), што во основа претставува географски лексикон кој ги меша познатата и митолошката географија. Друг голем извор за митологијата од периодот Хан е „[[Хуајнанзи]]“ (Huainanzi). ===== Период на неединство по Хан и пред Суеј ===== Книгата со митолошка важност „[[Соушен Ѓи]]“ (Soushen Ji) датира од [[Ѓин (династија)|династијата Ѓин]] (266–420), за време на ерата на [[Шеснаесетте кралства]]. Позната и како „[[Во потрага по натприродното]]“ или „Записи од истражувањата на духовите“ таа е компилација од 4 век со приказни и гласини за духови, фантазми и натприродни феномени, од кои некои се со митолошко значење, вклучувајќи и „голем дел“ од предханските митолошки наративи.<ref name=":2" /> ==== Династиите Суеј, Танг и Минг ==== ===== Династија Танг ===== Династијата Танг имала процут на литературата, вклучувајќи проза и поезија со митолошка содржина. Едно важно, делумно зачувано дело е „[[Дујижи]]“ (Duyizhi) од Ли Ронг. ===== Династија Сонг ===== Преживеаната литература од династијата Сонг која дава информации за кинеската митологија ја вклучува енциклопедиската работа позната како „[[Тајпинг Јулан]]“ (Taiping Yulan). ==== Народни романи и нови медиуми ==== [[Податотека:Long Corridor-通天河.jpg|мини|Сјуанцанг, Кралот на мајмуните и нивните сопатници јаваат митолошка желка преку река, како што е прикажано на мурал во Долгиот коридор, Пекинг, Кина.]] Некои митови биле пренесувани преку усните традиции, литературата и уметноста, како што се театарот и песната, пред да бидат запишани како романи. Еден пример е „[[Еп на темнината|Епот на темнината]]“ (Epic of Darkness). Книгите во жанрот ''[[шенмо]]'' (shenmo) на народната белетристика се вртат околу богови и чудовишта. Важна митолошка белетристика која алудира на овие митови ги вклучува: „[[Фенгшен Банг]]“ (Fengshen Bang – Инвеститура на боговите), митолошка приказна која се занимава со основањето на династијата Џоу; „[[Патување на Запад]]“ (Journey to the West), чие авторство му се припишува на [[Ву Ченген]], објавено во 1590-тите години, што претставува фикционализиран приказ на аџилакот на [[Сјуанзанг]] во [[Индија]] за да прибави будистички религиозни текстови, при што главниот лик и неговите придружници, како што е [[Сун Вуконг]], се среќаваат со духови, чудовишта и демони, како и со Пламените Планини; и „Баише Џуан“ (Baishe Zhuan – [[Легенда за Белата Змија|Легендата за Белата Змија]]), романтична приказна сместена во [[Хангџоу]] која вклучува женска змија која добила човечки облик и се вљубила во човек. „[[Чудесни приказни од кинеското студио]]“ (Strange Tales from a Chinese Studio) од [[Пу Сонглинг]] содржи многу приказни за лисичји духови и други феномени. Друг пример е „[[Зи Бу Ју]]“ (Zi Bu Yu), збирка на натприродни приказни составена за време на династијата Чјинг. ==== Литературни жанрови ==== Одредени жанрови на литературата се значајни по тоа што обработуваат теми од митологијата или приказни за натприродното; на пример, литературниот жанр [[Жигуаи]] (Zhiguai), кој се занимава со необични (најчесто натприродни) настани и приказни. ==== Индија ==== Литературата на Индија содржи материјали за кинеската митологија, поради влијанието на текстуалните извори донесени во Кина и преведени на кинески јазик, како и идеите кои биле широко прифатени од кинескиот народ. Ова првенствено се однесува на будистичките текстови, кои содржат [[будистичка митологија]] од областа во и околу регионот денес познат како Индија. Некои хиндуистички материјали можеби биле директно увезени == Компаративна митологија == Многу сознанија се развиени преку испитување на кинеската митологија како дел од полето на [[Компаративна митологија|компаративната митологија]], што претставува споредба на митови од различни култури со цел да се идентификуваат заеднички теми, мотиви или други карактеристики. Раните поборници на компаративната митологија кои даваат важни информации за проучувањето на кинеската митологија ги вклучуваат Жорж Димезил и Џејмс Фрејзер.<ref name=":2" /> Античките кинески митови од различни семејни и народни групи преживеале со стотици години откако првпат биле раскажани и биле интегрирани во [[Кинеско манихејство|кинеското манихејство]].<ref>{{Наведена книга|title=Empires of the Steppes: A History of the Nomadic Tribes Who Shaped Civilization|last=Harl|first=Kenneth W.|publisher=United States: Hanover Square Press|year=2023|isbn=978-1-335-42927-8|pages=232}}</ref> == Во популарната култура == Илјадници години развој на кинеската митологија резултираа со нејзино силно присуство во популарната култура, во смисла на современа култура под влијание или инспирирана од оваа традиција. Ова вклучува телевизиски серии, филмови и видеоигри. Исто така, многу од возилата поврзани со модерната кинеска вселенска програма се именувани според митологијата, како што е месечевиот истражувач „[[Чанге-4|Чанг-е 4]]“ (Chang'e 4), кој го оствари првото меко слетување на далечната страна на Месечината на 3 јануари 2019 година,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2019/jan/03/china-probe-change-4-land-far-side-moon-basin-crater|title=Far side of the moon: China's Chang'e 4 probe makes historic touchdown|last=Devlin|first=Hannah|date=2019-01-03|work=The Guardian|access-date=2025-12-28|last2=Lyons|first2=Kate|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> и е именуван по божицата на Месечината, Чанг-е. Тој е поврзан со сателитот за комуникациско реле „[[Ќуеќиао]]“ (Queqiao), именуван по мостот на љубовниците преку [[Млечен Пат|Млечниот Пат]], формиран од страчки. == Поврзано == * [[Кинеска астрологија]] * [[Кинеска народна религија]] * [[Книга на промените]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кинеска митологија]] mfipks99k3xtkum7lvyra8nn2vap7nz 0 1189499 5560921 5492022 2026-05-17T23:04:41Z ГП 23995 /* Самоубиството како мотив во книжевноста */ дополнување 5560921 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Самоубиство | image = Edouard Manet - Le Suicidé.jpg | caption = ''[[Le Suicidé|Самоубиство]]'' од [[Едуар Мане]] 1877–1881 | field = [[Психијатрија]] | symptoms = | complications = | onset = >70 и 15–30 годишни луѓе<ref name=WHO2014Pre>{{Наведена книга|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=9789241564779|pages=7, 20, 40}}</ref> | duration = | causes = [[Бесење]], [[Труење со пестициди]], [[пиштол|огнено оружје]]<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008/> | risks = [[депресија]],[[биполарно растројство]], [[шизофренија]], [[Злоупотреба на психоактивни супстанци|злоупотреба на супстанции]], [[алкохолизам]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009/> | diagnosis = | differential = | prevention = Ограничување на пристапот до методи на самоубиство, третирање на менталните нарушувања и злоупотребата на супстанции, соодветни медии за известување на самоубиство, подобрување на економските услови<ref name=WHO2016/> | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = 828,000 / 1.5% (2015)<ref name=GBD2015De>{{Наведено списание|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903 }}</ref> }} '''Самоубиство''' — чин на намерно предизвикување на сопствената смрт<ref name=Sted2006>{{Наведена книга |title=Stedman's Medical Dictionary |year=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Philadelphia |isbn=978-0-7817-3390-8 |edition=28th}}</ref>. Факторите кои го предизвикуваат најчесто ги вклучуваат [[Душевна болест|душевни болести]] како што се [[депресија]], [[биполарно растројство]], [[шизофренија]], [[Злоупотреба на психоактивни супстанци|злоупотреба на супстанции]], вклучувајќи [[алкохолизам]] и употреба на [[бензодиазепин]]<ref name=WHO2016/><ref name=Hawton2009>{{Наведено списание |vauthors=Hawton K, van Heeringen K |title=Suicide |journal=Lancet |volume=373 |issue=9672 |pages=1372–81 |date=April 2009 |pmid=19376453 |doi= 10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref><ref name="pmid28257172">{{Наведено списание |vauthors=Dodds TJ |title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature |journal=Prim Care Companion CNS Disord |volume=19 |issue=2 |pages= |year=2017 |pmid=28257172 |doi=10.4088/PCC.16r02037 |url=}}</ref>. Други самоубиства вклучуваат импулсивни дејства поради стрес, како што се финансиски тешкотии, проблеми со врски или малтретирање<ref name=WHO2016/><ref>{{Наведено списание|last1=Bottino|first1=SM|last2=Bottino|first2=CM|last3=Regina|first3=CG|last4=Correia|first4=AV|last5=Ribeiro|first5=WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review.|journal=Cadernos de Saúde Pública|date=March 2015|volume=31|issue=3|pages=463–75|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114}}</ref>. Оние кои претходно се обиделе да извршат самоубиство, се изложени на поголем ризик за идните обиди<ref name=WHO2016/>. Напорите за спречување на самоубиството вклучуваат ограничување на пристапот до методи на самоубиство, како огнено оружје, дрога и отрови, третман на менталните нарушувања и злоупотребата на супстанции, правилно известување за самоубиство во медиумите и подобрување на економските услови<ref name=WHO2016>{{Наведена мрежна страница|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|accessdate=3 March 2016|date=April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archivedate=4 March 2016}}</ref>. Иако постојат кризни линии, има малку докази за нивната делотворност<ref name=Sak2011>{{Наведено списание|last=Sakinofsky|first=I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|date=June 2007|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|pmid=17824349}}</ref>. Најчесто користениот метод на самоубиство варира помеѓу земјите и е делумно поврзан со достапноста на ефективни средства<ref name=Yip2012>{{Наведено списание|last=Yip|first=PS|author2=Caine, E |author3=Yousuf, S |author4=Chang, SS |author5=Wu, KC |author6= Chen, YY |title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|date=Jun 23, 2012|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|pmid=22726520|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2|pmc=6191653 }}</ref>. Заеднички методи вклучуваат бесење, труење со пестициди и со огнено оружје<ref name=WHO2016/><ref name=Aj2008>{{Наведено списание |author=Ajdacic-Gross V |title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database |journal=Bull. World Health Organ. |volume=86 |issue=9 |pages=726–32 |date=September 2008 |pmid=18797649 |pmc=2649482 |doi=10.2471/BLT.07.043489 |name-list-format=vanc|author2=Weiss MG |author3=Ring M |display-authors=3 |last4=Hepp |first4=U |last5=Bopp |first5=M |last6=Gutzwiller |first6=F |last7=Rössler |first7=W|doi-broken-date=2024-12-01 }}</ref>. Самоубиството резултирало со 828.000 смртни случаи на глобално ниво во [[2015]] година (зголемување од 712.000 смртни случаи во [[1990]] година)<ref name=GBD2015De/><ref name=GDB2013>{{Наведено списание|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963 |pages=117–71|pmc=4340604}}</ref>. Според овие податоци, самоубиството е десетта водечка причина за смрт во светот<ref name=Hawton2009/><ref name=Var2012>{{Наведено списание |last=Värnik |first=P |title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|date=March 2012 |volume=9|issue=3|pages=760–71 |pmid=22690161 |doi=10.3390/ijerph9030760 |doi-access=free |pmc=3367275}}</ref>. Околу 0,5% до 1,4% од луѓето умираат од самоубиство, околу 12 на 100.000 лица годишно<ref name=Var2012/><ref name=EB2011/>. Три четвртини од самоубиствата се појавуваат во земјите во развој<ref name=WHO2016/>. Стапките на извршени самоубиства се генерално повисоки кај мажите отколку кај жените, кои се движат од 1,5 пати повеќе во земјите во развој до 3,5 пати во развиените земји<ref name=WHO2014Pre/>. Самоубиството е најчесто кај оние на возраст над 70 години. Сепак, во одредени земји оние на возраст меѓу 15 и 30 се со најголем ризик<ref name=WHO2014Pre/>. [[Европа]] имала највисоки стапки на самоубиство по региони во [[2015]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization}}</ref>. Секоја година се проценува дека има 10 до 20 милиони нефатални обиди за самоубиства<ref>{{Наведено списание|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A |title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective |journal=World Psychiatry|volume=1 |issue=3 |pages=181–5 |date=October 2002 |pmid=16946849 |pmc=1489848 }}</ref>. Нефаталните обиди за самоубиство може да доведат до повреда и долгорочни хендикепи<ref name=EB2011/>. Во западниот свет, обидите се почести кај младите луѓе и жените<ref name=EB2011>{{Наведено списание|last=Chang|first=B|author2=Gitlin, D |author3=Patel, R |title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies |journal=Emergency Medicine Practice|date=September 2011|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|pmid=22164363}}</ref>. Погледите за самоубиство биле под влијание на широки егзистенцијални теми како што се религијата, честа и смислата на животот<ref>{{Наведена книга|last1=Tomer|first1=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=9781136676901|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&pg=PA282|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306194818/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&pg=PA282|archivedate=2016-03-06}}</ref><ref>{{Наведена книга |last1=Ritzer |first1=edited by George |last2=Stepnisky |first2=Jeffrey |title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists |date=2011 |publisher=Wiley-Blackwell |location=Malden, MA |isbn=9781444396607 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&pg=PA65 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306200233/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&pg=PA65 |archivedate=2016-03-06 }}</ref>. [[Аврамски религии|Аврамските религии]] традиционално го сметаат самоубиството за навреда кон [[Бог]]а поради верувањето во светоста на животот<ref>{{Наведена книга|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=9781480811249|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&pg=PA254|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306194724/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&pg=PA254|archivedate=2016-03-06}}</ref>. За време на ерата на самураите во [[Јапонија]], формата на самоубиство била позната како [[сепуку]], и истата била почитувана како средство за признавање на неуспех или како форма на протест<ref>{{Наведена книга|last1=Colt|first1=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=9780671760717|page=139|edition=1 Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&pg=PA139|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306200406/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&pg=PA139|archivedate=2016-03-06}}</ref>. [[Сати (хиндуизам)|Сати]] претставувала пракса која била забранета од Британска Индија, според која пракса од индиската вдовица се очекувало или да се самоубие по погребот на нејзиниот сопруг, или доброволно или под притисок од нејзиното семејство и општество<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml |title=Indian woman commits sati suicide |publisher=Bbc.co.uk |date=2002-08-07 |accessdate=2010-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml |archivedate=2011-02-02 }}</ref>. Самоубиството и обидот за самоубиство, додека претходно биле нелегални, денес не се во поголемиот дел од западните земји<ref name=White2010>{{Наведена книга|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&pg=PT12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411072851/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&pg=PT12|archivedate=2016-04-11}}</ref>. Во многу земји се смета за кривично дело<ref name=Islam2006>{{Наведено списание|last=Lester|first=D|title=Suicide and Islam|journal=Archives of Suicide Research|year=2006|volume=10|issue=1|pages=77–97|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref>. Во XX и XXI век, самоубиство се користело во ретки прилики како форма на протест, а [[Камиказе|камиказите]] и самоубиствените бомбашки напади се користеле како воена или терористичка тактика<ref>{{Наведено списание |last=Aggarwal |first=N|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|year=2009|volume=30|issue=2|pages=94–7|pmid=19525169 |doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref>. == Дефиниција == [[File:'Suicidal melancholy' Wellcome L0022593 (cropped).jpg|thumb|десно|Слика која покажува жена во депресија која имала обид на самоубиство]] Самоубиството, познато и како завршено самоубиство, е „''чин на земање на сопствениот живот''“<ref name=Sted2006/>. Обидот за самоубиство или нефатално самоубиствено однесување е самоповредување со желбата да се стави крај на животот, кој не резултира со смрт<ref name=Krug2002>{{Наведена книга|last=Krug|first=Etienne|title=World Report on Violence and Health (Vol. 1)|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Genève|isbn=978-92-4-154561-7|page=185}}</ref>. Асистирано самоубиство е кога еден поединец му помага на друг индиректно да ја спроведе сопствената смрт преку давање на совети или некои средства до неговиот крај<ref name=Gullota2002>{{Наведена книга|last=Gullota|first=edited by Thomas P|title=Encyclopedia of Primary Prevention and Health Promotion|year=2002|publisher=Kluwer Academic/Plenum|location=New York|isbn=978-0-306-47296-1|page=1112|url=https://books.google.com/books?id=Elx37xzO0bsC&pg=PA1112|author2=Bloom, Martin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151019011643/https://books.google.com/books?id=Elx37xzO0bsC|archivedate=2015-10-19}}</ref>. Ова е спротивно на [[евтаназија]]та, кога друго лице презема поактивна улога во смртта на една личност<ref name=Gullota2002/>. Кај самоубиствените идеи се мисли за крај на животот, но не преземаат никакви активни напори за тоа<ref name=Krug2002/>. Во [[убиство-самоубиство]], поединецот има за цел да го одзема животот на другите во исто време. Посебен случај на ова е проширеното самоубиство, каде што убиството е мотивирано со тоа што ги гледа убиените лица како продолжување на сопственото<ref>{{Наведена книга|last1=Wasserman|first1=editors, Danuta Wasserman, Camilla|title=Oxford textbook of suicidology|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780198570059|department=Extended suicide|doi=10.1093/med/9780198570059.003.0022}}</ref>. == Фактори == [[File:Suicide cases from 16 American states (2008).png|thumb|upright=1.35|Фактори на самоубиство во 16 американски држави<ref>{{Наведено списание|last1=Karch|first1=DL|last2=Logan |first2 = J | last3= Patel |first3 = N <!-- Centers for Disease Control and Prevention, (CDC)-->|title=Surveillance for violent deaths—National Violent Death Reporting System, 16 states, 2008|journal=Morbidity and Mortality Weekly Report. Surveillance Summaries (Washington, D.C.: 2002) |date=Aug 26, 2011|volume=60|issue=10|pages=1–49|pmid=21866088}}</ref>]] Фактори кои влијаат на ризикот од самоубиство вклучуваат ментални нарушувања, злоупотреба на дрога, психолошки состојби, културни, семејни и социјални ситуации и генетика<ref name=Hawton2012/>. Менталните нарушувања и злоупотребата на супстанции честопати коегзистираат<ref name=Drug2011/>. Други фактори на ризик вклучуваат претходен обид за самоубиство<ref name=EB2011/>, достапност на средства за одземање живот, семејна историја на самоубиство или присуство на трауматска повреда на мозокот<ref>{{Наведено списание |last=Simpson |first=G |author2=Tate, R |title=Suicidality in people surviving a traumatic brain injury: prevalence, risk factors and implications for clinical management|journal=Brain injury: [BI]|date=December 2007|volume=21|issue=13–14|pages=1335–51|pmid=18066936|doi=10.1080/02699050701785542}}</ref>. На пример, стапките на самоубиства се поголеми кај домаќинствата со огнено оружје од оние без нив<ref name="Miller 393–408">{{Наведено списание |last=Miller|first=M|author2=Azrael, D |author3=Barber, C |title=Suicide mortality in the United States: the importance of attending to method in understanding population-level disparities in the burden of suicide |journal=Annual Review of Public Health|date=April 2012|volume=33|pages=393–408 |pmid=22224886|doi=10.1146/annurev-publhealth-031811-124636}}</ref>. Социо-економските проблеми како што се невработеноста, сиромаштијата, бездомништвото и дискриминацијата можат да предизвикаат самоубиствони мисли<ref>{{Наведено списание |vauthors=Qin P, Agerbo E, Mortensen PB |title=Suicide risk in relation to socioeconomic, demographic, psychiatric, and familial factors: a national register-based study of all suicides in Denmark, 1981–1997 |journal=Am J Psychiatry |volume=160 |issue=4 |pages=765–72 |date=April 2003 |pmid=12668367 |doi=10.1176/appi.ajp.160.4.765|hdl=10818/17040 }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Centers for Disease Control and Prevention|first=(CDC)|title=Suicide among adults aged 35-64 years--United States, 1999-2010.|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|date=May 3, 2013|volume=62|issue=17|pages=321–5|pmid=23636024|pmc=4604925 }}</ref>. Околу 15-40% од луѓето оставаат белешка пред самоубиството<ref>{{Наведена книга|last=Gilliland|first=Richard K. James, Burl E.|title=Crisis intervention strategies|publisher=Brooks/Cole|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-18677-7|page=215|url=https://books.google.com/books?id=E2sKf-sexZwC&pg=PA215|edition=7|date=2012-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003151518/https://books.google.com/books?id=E2sKf-sexZwC&pg=PA215|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Воените ветерани имаат поголем ризик од самоубиство, делумно поради повисоките стапки на ментална болест, како што се посттрауматското стресно нарушување и физичките здравствени проблеми поврзани со војната<ref name=Martyr2009>{{Наведено списание|last=Rozanov|first=V|author2=Carli, V |title=Suicide among war veterans|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|date=July 2012|volume=9|issue=7|pages=2504–19|pmid=22851956|doi=10.3390/ijerph9072504|doi-access=free|pmc=3407917}}</ref>. Се смета дека генетиката е помеѓу 38% и 55% од самоубиствените однесувања<ref name=Brent2008>{{Наведено списание|last=Brent|first=DA|author2=Melhem, N |title=Familial transmission of suicidal behavior|journal=The Psychiatric Clinics of North America|date=June 2008|volume=31|issue=2|pages=157–77|pmid=18439442|doi=10.1016/j.psc.2008.02.001|pmc=2440417}}</ref>. ===Ментални нарушувања=== Менталните нарушувања често се присутни за време на самоубиството со проценки кои се движат од 27% [45] до повеќе од 90%<ref name=EB2011/>. Во [[Азија]], стапките на ментални нарушувања се пониски отколку во западните земји<ref name=WHO2014Pre/>. Од оние кои биле примени во психијатриска единица, нивниот животен ризик од самоубиство е околу 8,6%<ref name=EB2011/>. Половина од сите луѓе кои умираат со самоубиство може да имаат големо депресивно нарушување; имајќи го ова или едно од другите нарушувања на расположението како што е биполарното нарушување, го зголемува ризикот од самоубиство до 20 пати<ref name=Che2012>{{Наведена книга|last=Chehil|first=Stan Kutcher, Sonia|title=Suicide Risk Management A Manual for Health Professionals.|publisher=John Wiley & Sons|location=Chicester|isbn=978-1-119-95311-1|pages=30–33|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=fV8_1u0c7l0C&pg=PA31|edition=2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928071120/https://books.google.com/books?id=fV8_1u0c7l0C&pg=PA31|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Други состојби вклучуваат шизофренија (14%), нарушувања на личноста (8%), биполарно растројство<ref>{{Наведено списание|last1=Pompili|first1=M|last2=Girardi|first2=P|last3=Ruberto|first3=A|last4=Tatarelli|first4=R|title=Suicide in borderline personality disorder: a meta-analysis.|journal=Nordic Journal of Psychiatry|date=2005|volume=59|issue=5|pages=319–24|pmid=16757458|doi=10.1080/08039480500320025}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bertolote|first=JM |author2=Fleischmann, A |author3=De Leo, D |author4=Wasserman, D|title=Psychiatric diagnoses and suicide: revisiting the evidence|journal=Crisis|year=2004|volume=25|issue=4|pages=147–55|pmid=15580849|doi=10.1027/0227-5910.25.4.147}}</ref>, опсесивно компулсивно нарушување<ref>{{Наведено списание|last1=Angelakis|first1=I|last2=Gooding|first2=P|last3=Tarrier|first3=N|last4=Panagioti|first4=M|title=Suicidality in obsessive compulsive disorder (OCD): a systematic review and meta-analysis.|journal=Clinical Psychology Review|date=July 2015|volume=39|pages=1–15|pmid=25875222|doi=10.1016/j.cpr.2015.03.002}}</ref>, и посттрауматско стресно нарушување<ref name=EB2011/>. Други проценуваат дека кај околу половина од луѓето кои изавршиле самоубиство, може да биде дијагностицирано граничното растројство на личноста<ref>{{Наведено списание |vauthors=Lieb K, Zanarini MC, Schmahl C, Linehan MM, Bohus M |title=Borderline personality disorder |journal=Lancet |volume=364 |issue=9432 |pages=453–61 |year=2004 |pmid=15288745 |doi=10.1016/S0140-6736(04)16770-6|quote=Between 40% and 65% of individuals who commit suicide meet criteria for a personality disorder, with borderline personality disorder being the most commonly associated.}}</ref>. Околу 5% од луѓето со шизофренија умираат од самоубиство.<ref name=Lancet09>{{Наведено списание |author=[[Jim van Os|van Os J]], Kapur S |title=Schizophrenia |journal=Lancet |volume=374 |issue=9690 |pages=635–45 |date=August 2009 |pmid=19700006 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60995-8 |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/19525360/611943554/name/Schizophrenia+-+The+Lancet.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623065810/http://xa.yimg.com/kq/groups/19525360/611943554/name/Schizophrenia+-+The+Lancet.pdf |archivedate=2013-06-23 }}</ref>. Нарушувањата во исхраната се уште една состојба со висок ризик<ref name=Tint2010/>. Во приближно 80% од извршените самоубиства, поединецот го посетил лекарот во текот на годината пред нивната смрт<ref name=Pir1998/>, вклучувајќи 45% во претходниот месец<ref>{{Наведено списание|last=Luoma|first=JB|author2=Martin, CE |author3=Pearson, JL |title=Contact with mental health and primary care providers before suicide: a review of the evidence|journal=The American Journal of Psychiatry|date=June 2002|volume=159|issue=6|pages=909–16|pmid=12042175|doi=10.1176/appi.ajp.159.6.909|pmc=5072576 }}</ref>. Околу 25-40% од оние кои изавршиле самоубиство имале контакт со службите за ментално здравје во претходната година<ref name=Pir1998>{{Наведено списание|last=Pirkis|first=J|author2=Burgess, P |title=Suicide and recency of health care contacts. A systematic review|journal=The British Journal of Psychiatry|date=December 1998|volume=173|pages=462–74|pmid=9926074|doi=10.1192/bjp.173.6.462|issue=6}}</ref>. Антидепресивите на типот на ''SSRI'' го зголемуваат ризикот од самоубиство кај децата, но не го менуваат ризикот кај возрасните<ref>{{Наведено списание|last1=Sharma|first1=Tarang|last2=Guski|first2=Louise Schow|last3=Freund|first3=Nanna|last4=Gøtzsche|first4=Peter C|title=Suicidality and aggression during antidepressant treatment: systematic review and meta-analyses based on clinical study reports|journal=BMJ|date=27 January 2016|volume=352 |pages=i65|doi=10.1136/bmj.i65|pmid=26819231 |pmc=4729837 }}</ref>. ===Претходни обиди и самоповредување=== Претходна историја на обиди за самоубиство е најточен индикатор за изавршено самоубиство<ref name=EB2011/>. Околу 20% од самоубиствата имале претходен обид за самоубиство, а за оние кои се обиделе да извршат самоубиство, 1% изавршиле самоубиство во рок од една година<ref name=Tint2010/>, а повеќе од 5% умираат од самоубиство во рок од 10 години. Повеќето кои се самоповредуваат не се изложени на висок ризик од самоубиство<ref name=Grey2009>{{Наведено списание|last=Greydanus|first=DE|author2=Shek, D |title=Deliberate self-harm and suicide in adolescents|journal=The Keio Journal of Medicine|date=September 2009|volume=58|issue=3|pages=144–51|pmid=19826208|doi=10.2302/kjm.58.144}}</ref>. Некои што се самоповредуваат, сепак, сè уште го завршуваат својот живот со самоубиство, а ризикот за самоповредување и самоубиство може да се преклопува<ref name=Grey2009/> ===Злоупотреба на супстанции === [[File:The Drunkard's Progress 1846.jpg|thumb|left|upright=1.35|Слика од 1846 година која покажува како алкохолизмот може да доведе до сиромаштија, криминал и на крајот самоубиство]] Злоупотребата на супстанции е втор најчест фактор на ризик за самоубиство по голема депресија и биполарно растројство<ref>{{Наведена книга|last=Perrotto|first=Jerome D. Levin, Joseph Culkin, Richard S.|title=Introduction to chemical dependency counseling|year=2001|publisher=Jason Aronson|location=Northvale, N.J.|isbn=978-0-7657-0289-0|pages=150–152|url=https://books.google.com/books?id=felzn3Ntd-cC&pg=RA1-PA151}}</ref>. И двете хронични супстанции на злоупотреба, како и акутната [[интоксикација]] се поврзани<ref name=Drug2011/><ref name=Fadem2004/>. Кога се комбинираат со лична тага и жалост, ризикот е дополнително зголемен<ref name=Fadem2004>{{Наведена книга|last=Fadem|first=Barbara|title=Behavioral science in medicine|year=2004|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3669-5|page=217}}</ref>. Злоупотребата на супстанцијата е исто така поврзано со нарушувања во менталното здравје<ref name=Drug2011/>. Повеќето луѓе се под дејство на седативно-хипнотични лекови (како што се [[алкохол]] или [[бензодиазепин]]и), кога умираат со самоубиство<ref name=Youssef2008>{{Наведено списание |vauthors=Youssef NA, Rich CL |title=Does acute treatment with sedatives/hypnotics for anxiety in depressed patients affect suicide risk? A literature review |journal=Ann Clin Psychiatry |volume=20 |issue=3|pages=157–69 |year=2008 |pmid=18633742 |doi=10.1080/10401230802177698 |url=}}</ref>, со алкохолизам присутен помеѓу 15% и 61% од случаите<ref name=Drug2011/>. Употребата на пропишаните бензодиазепини се асоцира со зголемена стапка на обид и изавршено самоубиство. Земјите кои имаат повисоки стапки на употреба на алкохол исто така, имаат повисоки стапки на самоубиство<ref name=ETOH2006/>. Околу 2,2-3,4% од оние кои биле третирани за алкохоличари во одреден момент од нивниот живот умираат со самоубиство<ref name=ETOH2006>{{Наведено списание|last=Sher|first=L|title=Alcohol consumption and suicide|journal=QJM : Monthly Journal of the Association of Physicians|date=January 2006|volume=99|issue=1|pages=57–61|pmid=16287907|doi=10.1093/qjmed/hci146}}</ref>. Алкохоличарите кои се обидуваат да се самоубиваат обично се мажи, постари и се обидуваат да си ги одземат своите животи поради своето минато<ref name=Drug2011/>. Помеѓу 3 и 35% од смртните случаи кај оние кои употребуваат [[хероин]] се должат на самоубиство (приближно четиринаесет пати поголемо од оние кои не ги користат)<ref>{{Наведено списание |vauthors=Darke S, Ross J |title=Suicide among heroin users: rates, risk factors and methods|journal=Addiction |volume=97 |issue=11 |pages=1383–94 |date=November 2002 |pmid=12410779 |doi= 10.1046/j.1360-0443.2002.00214.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0965-2140&date=2002&volume=97&issue=11&spage=1383}}</ref>. Кај [[адолесценти]]те кои злоупотребуваат алкохол, невролошките и психолошките дисфункции можат да придонесат за зголемен ризик од самоубиство<ref name="pmid17458319">{{Наведено списание |author=Sher L |title=Functional magnetic resonance imaging in studies of the neurobiology of suicidal behavior in adolescents with alcohol use disorders |journal=Int J Adolesc Med Health |volume=19 |issue=1 |pages=11–8 |year=2007 |pmid=17458319 |doi= 10.1515/ijamh.2007.19.1.11|url=}}</ref>. Злоупотребата на [[кокаин]] и [[метамфетамин]] има висока корелација со самоубиството<ref name=Drug2011/><ref>{{Наведено списание|last=Darke|first=S|author2=Kaye, S |author3=McKetin, R |author4= Duflou, J |title=Major physical and psychological harms of methamphetamine use|journal=Drug and Alcohol Review|date=May 2008|volume=27|issue=3|pages=253–62|pmid=18368606|doi=10.1080/09595230801923702}}</ref>. Кај оние кои користат кокаин, ризикот е најголем за време на обидот за прекинување<ref>{{Наведена книга|last=Jr|first=Frank J. Ayd|title=Lexicon of psychiatry, neurology, and the neurosciences|year=2000|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia [u.a.]|isbn=978-0-7817-2468-5|page=256|url=https://books.google.com/books?id=ea_QVG2BFy8C&q=256|edition=2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928074036/https://books.google.com/books?id=ea_QVG2BFy8C&q=256|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Оние што употребувале [[инхалант]]и, исто така, имаат значителен ризик со околу 20% обид за самоубиство во одреден момент. Цигарите за пушење се поврзани со ризик од самоубиство<ref name=Hughes2008>{{Наведено списание|last=Hughes|first=JR|title=Smoking and suicide: a brief overview|journal=Drug and Alcohol Dependence|date=Dec 1, 2008|volume=98|issue=3|pages=169–78|pmid=18676099 |doi=10.1016/j.drugalcdep.2008.06.003|pmc=2585177 }}</ref>. Има малку докази за тоа зошто постои оваа поврзаност; сепак, се претпоставува дека оние кои се предиспонирани за пушење исто така се предиспонирани за самоубиство, бидејќи пушењето предизвикува здравствени проблеми кои последователно ги тера луѓето да го завршат својот живот и бидејќи пушењето влијае на мозокот предизвикувајќи склоност кон самоубиство<ref name=Hughes2008/>. Сепак, [[канабис]]от не изгледа ризичен за да доведе до самоубиство<ref name=Drug2011/>. ===Проблем со коцкање=== Проблемот со коцкањето е поврзан со зголемени самоубиствони идеи и обиди во споредба со населението<ref>{{Наведена книга |first1=Stefano |last1=Pallanti |first2=Nicolò Baldini |last2=Rossi |first3=Eric |last3=Hollander |department=11. Pathological Gambling |editor1-first=Eric |editor1-last=Hollander |editor2-first=Dan J. |editor2-last=Stein |title=Clinical manual of impulse-control disorders |url=https://books.google.com/books?id=u2wVP8KJJtcC&pg=PA253 |year=2006 |publisher=American Psychiatric Pub |isbn=978-1-58562-136-1 |page=253 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928064706/https://books.google.com/books?id=u2wVP8KJJtcC&pg=PA253 |archivedate=2015-09-28 }}</ref>. Помеѓу 12 и 24% патолошки коцкари се обидуваат да извршат самоубиство<ref name=Oliv2008/>. Стапката на самоубиство кај нивните сопружници е трипати поголема од онаа на општата популација<ref name=Oliv2008>{{Наведено списание|last=Oliveira|first=MP|author2=Silveira, DX |author3=Silva, MT |title=Pathological gambling and its consequences for public health|journal=Revista de saude publica|date=June 2008|volume=42|issue=3|pages=542–9|pmid=18461253|doi=10.1590/S0034-89102008005000026}}</ref>. Други фактори кои го зголемуваат ризикот кај проблематичните коцкари вклучуваат ментална болест, злоупотреба на алкохол и дрога<ref>{{Наведено списание|last=Hansen|first=M|author2=Rossow, I |title=Gambling and suicidal behaviour|journal=Tidsskrift for den Norske Laegeforening : Tidsskrift for Praktisk Medicin, NY Raekke|date=Jan 17, 2008|volume=128|issue=2|pages=174–6|pmid=18202728}}</ref>. ===Медицински услови=== Постои поврзаност меѓу самоубиство и физички здравствени проблеми, како што се [[хронична болка]]<ref>{{Наведено списание|last=Manthorpe|first=J|author2=Iliffe, S |title=Suicide in later life: public health and practitioner perspectives|journal=International Journal of Geriatric Psychiatry|date=December 2010|volume=25|issue=12|pages=1230–8|pmid=20104515|doi=10.1002/gps.2473}}</ref>, трауматска повреда на мозокот<ref>{{Наведено списание |vauthors=Simpson GK, Tate RL |title=Preventing suicide after traumatic brain injury: implications for general practice |journal=Med. J. Aust. |volume=187 |issue=4 |pages=229–32 |date=August 2007 |doi=10.5694/j.1326-5377.2007.tb01206.x |pmid=17708726 |url=http://www.mja.com.au/public/issues/187_04_200807/sim11240_fm.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910033458/http://www.mja.com.au/public/issues/187_04_200807/sim11240_fm.html |archivedate=2011-09-10 }}</ref>, рак<ref name=Ang2012>{{Наведено списание|last=Anguiano|first=L|author2=Mayer, DK |author3=Piven, ML |author4= Rosenstein, D |title=A literature review of suicide in cancer patients|journal=Cancer Nursing|date=Jul–Aug 2012|volume=35|issue=4|pages=E14–26|pmid=21946906|doi=10.1097/NCC.0b013e31822fc76c}}</ref>, бубрежна инсуфициенција (потребна е хемодијализа), ХИВ и [[системски лупус еритематозус]]<ref name=Tint2010/>. Дијагнозата на рак приближно двојно го зголемува ризикот од самоубиство<ref name=Ang2012/>. Кај лица со повеќе од една медицинска болест, ризикот е особено висок. Во [[Јапонија]] здравствените проблеми се наведени како основно оправдување за самоубиство<ref>{{Наведена книга|last=Yip|first=edited by Paul S.F.|title=Suicide in Asia : causes and prevention|year=2008|publisher=Hong Kong University Press|location=Hong Kong|isbn=978-962-209-943-2|page=11|url=https://books.google.com/books?id=HuHQbtlyM40C&pg=PA11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928070725/https://books.google.com/books?id=HuHQbtlyM40C&pg=PA11|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Пореметувања во спиењето како што се [[несоница]]<ref>{{Наведено списание|last=Ribeiro|first=JD|author2=Pease, JL |author3=Gutierrez, PM |author4=Silva, C |author5=Bernert, RA |author6=Rudd, MD |author7= Joiner TE, Jr |title=Sleep problems outperform depression and hopelessness as cross-sectional and longitudinal predictors of suicidal ideation and behavior in young adults in the military|journal=Journal of Affective Disorders|date=February 2012|volume=136|issue=3|pages=743–50|pmid=22032872|doi=10.1016/j.jad.2011.09.049}}</ref> и [[апнеја]] при спиење се ризични фактори за [[депресија]] и самоубиство. Во некои случаи нарушувањата на спиењето може да бидат фактор на ризик независно од депресијата<ref>{{Наведено списание|last1=Bernert |first1=RA |last2 = Joiner | first2 = TE, Jr | last3 = Cukrowicz |first3 = KC |last4 = Schmidt | first4 = NB | last5 = Kraków | first5 = B |title=Suicidality and sleep disturbances |journal=Sleep |date=September 2005 |volume=28|issue=9|pages=1135–41|doi=10.1093/sleep/28.9.1135 |pmid=16268383}}</ref>. Голем број други медицински состојби може да се појават со симптоми слични на нарушувања на расположението, вклучувајќи [[хипотироидизам]], [[алцхајмерова болест]], мозочни тумори, [[системски лупус еритематозус]] и негативни ефекти од голем број лекови (како што се [[бета блокатор]]и и [[стероид]]и)<ref name=EB2011/>. ===Психосоцијални состојби=== Голем број психолошки состојби го зголемуваат ризикот од самоубиство, вклучувајќи: безнадежност, губење задоволство во животот, депресија и вознемиреност<ref name=Che2012/>. Лошата способност да се решат проблемите, губењето способности што некогаш се користеле и слабата импулсна контрола исто така играат улога<ref name=Che2012/><ref name=Joiner2005>{{Наведено списание|last=Joiner TE|first=Jr|author2=Brown, JS |author3=Wingate, LR |title=The psychology and neurobiology of suicidal behavior|journal=Annual Review of Psychology|year=2005|volume=56|pages=287–314|pmid=15709937|doi=10.1146/annurev.psych.56.091103.070320}}</ref>. Често луѓето кои извршуваат самоубиство се сметаат недоволно потребни за општеството во кое живеат.<ref name=Van2011>{{Наведено списание|last=Van Orden|first=K|author2=Conwell, Y |title=Suicides in late life|journal=Current Psychiatry Reports|date=June 2011|volume=13|issue=3|pages=234–41|pmid=21369952|doi=10.1007/s11920-011-0193-3|pmc=3085020}}</ref>. Самоубиството во кое причината е дека лицето чувствува дека не се дел од општеството е познато како [[егоистично самоубиство]]<ref>{{Наведена книга|last=Stein|first=edited by George|title=Seminars in general adult psychiatry|date=2007|publisher=Gaskell|location=London|isbn=9781904671442|page=144|url=https://books.google.com/books?id=6PGzHFuS1xkC&pg=PA144|edition=2.|author2=Wilkinson, Greg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003154522/https://books.google.com/books?id=6PGzHFuS1xkC&pg=PA144|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Стапките на самоубиство се смета дека се намалуваат околу [[Божиќ]]<ref>{{Наведено списание|last1=Carley|first1=S|last2=Hamilton|first2=M|title=Best evidence topic report. Suicide at christmas.|journal=Emergency Medicine Journal : EMJ|date=November 2004|volume=21|issue=6|pages=716–7|pmid=15496706|doi=10.1136/emj.2004.019703|pmc=1726490}}</ref>. Една студија, сепак, покажала дека ризикот може да биде поголем за мажите на нивниот роденден<ref>{{Наведено списание|last1=Williams|first1=A|last2=While|first2=D|last3=Windfuhr|first3=K|last4=Bickley|first4=H|last5=Hunt|first5=IM|last6=Shaw|first6=J|last7=Appleby|first7=L|last8=Kapur|first8=N|title=Birthday blues: examining the association between birthday and suicide in a national sample.|journal=Crisis|date=2011|volume=32|issue=3|pages=134–42|pmid=21616762|doi=10.1027/0227-5910/a000067}}</ref>. Неодамнешните животни стресови, како што се губење на член на семејството или пријател, губење на работа или социјална изолација (како што се живеење сами), го зголемуваат ризикот<ref name=Che2012/>. Оние кои никогаш не се во брак исто така се изложени на поголем ризик<ref name=EB2011/>. Религиозноста може да го намали ризикот од самоубиство<ref name=Religion2009>{{Наведено списание|last=Koenig|first=HG|title=Research on religion, spirituality, and mental health: a review|journal=Canadian Journal of Psychiatry|date=May 2009|volume=54|issue=5|pages=283–91|doi=10.1177/070674370905400502 |pmid=19497160|url=http://www.psychology.hku.hk/ftbcstudies/refbase/docs/hill/2003/29_Hill+Pargament2003.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150406183754/http://www.psychology.hku.hk/ftbcstudies/refbase/docs/hill/2003/29_Hill+Pargament2003.pdf|archivedate=2015-04-06}}</ref>. Ова е припишано на негативниот став што многу религии го преземаат против самоубиството и на поголемата поврзаност што може да ја даде [[религија]]та. Муслиманите имаат пониска стапка на самоубиство; сепак податоците што го поддржуваат ова не се силни<ref name=Islam2006/>. Се чини дека не постои разлика во стапките на обиди за самоубиства. Младите жени на Блискиот Исток можеби имаат повисоки стапки<ref>{{Наведено списание|last1=Rezaeian|first1=M|title=Suicide among young Middle Eastern Muslim females.|journal=Crisis|date=2010|volume=31|issue=1|pages=36–42|pmid=20197256|doi=10.1027/0227-5910/a000005}}</ref>. Некои може да си ги земат своите животи за да избегаат од малтретирање или предрасуди<ref name=Cox2012>{{Наведено списание |last1= Cox |first1= William T. L. |last2= Abramson |first2= Lyn Y. |last3= Devine |first3= Patricia G. |last4= Hollon |first4= Steven D. |year= 2012 |title= Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective |journal= Perspectives on Psychological Science |volume= 7 |issue= 5 |pages= 427–449 |doi= 10.1177/1745691612455204 |url= http://pps.sagepub.com/content/7/5/427.abstract |accessdate= |pmid= 26168502 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20121020230619/http://pps.sagepub.com/content/7/5/427.abstract |archivedate= 2012-10-20 }}</ref>. Сексуална злоупотреба во детството<ref>{{Наведено списание|last=Wegman|first=HL|author2=Stetler, C |title=A meta-analytic review of the effects of childhood abuse on medical outcomes in adulthood|journal=Psychosomatic Medicine|date=October 2009|volume=71|issue=8|pages=805–12|pmid=19779142|doi=10.1097/PSY.0b013e3181bb2b46}}</ref> и времето поминато во згрижување се исто така фактори на ризик<ref>{{Наведено списание|last=Oswald|first=SH|author2=Heil, K |author3=Goldbeck, L |title=History of maltreatment and mental health problems in foster children: a review of the literature|journal=Journal of Pediatric Psychology|date=June 2010|volume=35|issue=5|pages=462–72|pmid=20007747|doi=10.1093/jpepsy/jsp114}}</ref>. Се верува дека сексуалната злоупотреба придонесува за околу 20% од вкупниот ризик<ref name=Brent2008/>. Сиромаштијата е поврзана со ризикот од самоубиство<ref name=Stark2011>{{Наведено списание|last=Stark|first=CR |author2=Riordan, V |author3=O'Connor, R|title=A conceptual model of suicide in rural areas|journal=Rural and Remote Health|year=2011|volume=11|issue=2|page=1622|pmid=21702640}}</ref>. Зголемувањето на релативната сиромаштија во споредба со оние околу самото лице го зголемува ризикот од самоубиство<ref>{{Наведено списание|last=Daly|first=Mary|title=Relative Status and Well-Being: Evidence from U.S. Suicide Deaths|journal=Federal Reserve Bank of San Francisco Working Paper Series|date=Sep 2012|pages=01–52 |doi=10.24148/wp2012-16 |url=http://www.frbsf.org/publications/economics/papers/2012/wp12-16bk.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019134902/http://www.frbsf.org/publications/economics/papers/2012/wp12-16bk.pdf|archivedate=2012-10-19}}</ref>. Повеќе од 200.000 земјоделци во [[Индија]] починале со самоубиство од [[1997]] година, делумно поради долг<ref>{{наведени вести|last=Lerner|first=George|title=Activist: Farmer suicides in India linked to debt, globalization|url=http://articles.cnn.com/2010-01-05/world/india.farmer.suicides_1_farmer-suicides-andhra-pradesh-vandana-shiva?_s=PM:WORLD|accessdate=13 February 2013|newspaper=CNN World|date=Jan 5, 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116020225/http://articles.cnn.com/2010-01-05/world/india.farmer.suicides_1_farmer-suicides-andhra-pradesh-vandana-shiva?_s=PM%3AWORLD|archivedate=16 January 2013|df=}}</ref>. Во [[Кина]] самоубиството е трипати поголема веројатноста во руралните региони како урбани, поради финансиски потешкотии во овие области во земјата<ref>{{Наведено списание|last=Law|first=S|author2=Liu, P |title=Suicide in China: unique demographic patterns and relationship to depressive disorder|journal=Current Psychiatry Reports|date=February 2008|volume=10|issue=1|pages=80–6|pmid=18269899|doi=10.1007/s11920-008-0014-5}}</ref>. ===Медиуми=== [[Податотека:Lotte_an_Werthers_Grabmal.jpg|thumb|upright=1.4|Во романот на [[Јохан Волфганг фон Гете]], ''[[Страдањата на младиот Вертер]]'', насловниот карактер се убива поради љубовен триаголник кој ја вклучува Шарлота (на сликата на неговиот гроб). Некои обожаватели на приказната биле поттикнати од ова самоубиство, познато како ефект на Вертер.]] Медиумите, кои го вклучуваат [[интернет]]от, исто така играат важна улога<ref name=Hawton2012/>. Отсликувањето на самоубиството може да има негативен ефект, со висок волумен, кој го слави или романтизира самоубиството кое, пак, има најголемо влијание<ref name=Boh2012>{{Наведено списание|last=Bohanna|first=I|author2=Wang, X |title=Media guidelines for the responsible reporting of suicide: a review of effectiveness|journal=Crisis|year=2012|volume=33|issue=4|pages=190–8|pmid=22713977|doi=10.1027/0227-5910/a000137}}</ref>. Кога се прикажуваат детални описи за тоа како да се убијат со специфични средства, овој метод на самоубиство може да се зголеми кај населението како целина.<ref name=Yip2012/> Овој акт е познат како [[Вертеров ефект]], именуван по главниот лик во романот на Гете, ''[[Страдањата на младиот Вертер]]'', кој се самоубил, бил имитиран од многу обожаватели на книгата<ref name=Sia2012/>. Некои од обожавателите самоубиствата ги извшувале користејќи го истиот метод, со книгата во раце, па дури и со книгата отворена на соодветната страница.<ref name='suipdox'/> Во прилог на ваквото влијание на медиумите оди и фактот дека по смртта познати личности кои во детали се опишувани во медиумите доаѓа до значително зголемување на бројот на самоубиствата во месеците што следат.<ref name='suipdox'/> На пример, по смртта на Мерлин Монро бројот на самоубиствата во САД во следниот месец биле зголемени за 10%.<ref name='suipdox'/> Слично на ова во почетокот на осумдесеттите години започнуваат самоубиства во метрото во Виена (Австрија). Медиумите започнуваат во детали да ги опишуваат овие самоубиства. Меѓу другото и прикажувајќи слики на ожалостени роднини и сл. Максимумот на овој тип на самоубиства е достигнат во 1987 кога Австриското здружение за превенција на самоубиствата бара од локалните весници да престанат во детали да ги опишуваат самоубиствата и во да не го употребуваат самоит збор ''самоубиство''.<ref name='suipdox'/> Како резултат на овие настојувања започнува да се намалува бројот на самоубиства во локалното метро. Овој ризик е поголем кај адолесцентите кои можат да ја романтизираат смртта<ref>{{Наведено списание |author=Stack S |title=Suicide in the media: a quantitative review of studies based on non-fictional stories |journal=Suicide Life Threat Behav |volume=35 |issue=2 |pages=121–33 |date=April 2005 |pmid=15843330 |doi=10.1521/suli.35.2.121.62877 }}</ref>. Се чини дека додека медиумите имаат значителен ефект; онаа на медиумите за забава е неверојатна<ref>{{Наведено списание |author=Pirkis J |title=Suicide and the media|journal=Psychiatry |volume=8 |issue=7 |pages=269–271 |date=July 2009 |doi=10.1016/j.mppsy.2009.04.009}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Shrivastava|first1=Amresh|last2=Kimbrell|first2=Megan|last3=editors|first3=David Lester|title=Suicide from a global perspective : psychosocial approaches|date=2012|publisher=Nova Science Publishers|location=New York|isbn=978-1-61470-965-7|pages=115–118}}</ref>. Дополнително, не е јасно дали пребарувањето на информации за самоубиство на интернет се однесува на ризикот од самоубиство<ref>{{Наведено списание|last1=Mok|first1=K|last2=Jorm|first2=AF|last3=Pirkis|first3=J|title=Suicide-related Internet use: A review.|journal=The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry|date=August 2015|volume=49|issue=8|pages=697–705|doi=10.1177/0004867415569797|pmid=25698810}}</ref>. Спротивното од ефектот Вертер е предложениот ефект на Папагено, во кој опфатот на ефективни механизми за справување може да има заштитен ефект. Терминот се темели на лик во операта на [[Моцарт]] „''[[Волшебната флејта]]''“, која (плашејќи се од загуба на некој близок) планирала да се убие сè додека неговите пријатели не му помогнале<ref name=Sia2012>{{Наведено списание|last=Sisask|first=M|author2=Värnik, A|title=Media roles in suicide prevention: a systematic review|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|date=January 2012|volume=9|issue=1|pages=123–38|pmid=22470283|doi=10.3390/ijerph9010123|doi-access=free|pmc=3315075}}</ref>. Кога медиумите ги следат препорачаните упатства за известување, ризикот од самоубиства може да се намали.<ref name=Boh2012/> ===Рационално=== Рационално самоубиство или право на смрт е разумно земање на сопствениот живот<ref name=Loue2008>{{Наведена книга|last=Loue|first=Sana|title=Encyclopedia of aging and public health : with 19 tables|year=2008|publisher=Springer|location=New York, NY|isbn=978-0-387-33753-1|page=696|url=https://books.google.com/books?id=rTMrB0AutLwC&pg=PA696|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003160457/https://books.google.com/books?id=rTMrB0AutLwC&pg=PA696|archivedate=2015-10-03}}</ref>, иако други сметаат дека самоубиството никогаш не е рационално<ref name=Loue2008/>. Чинот на земање на еден живот во корист на другиот е познат како [[алтруистичко самоубиство]]<ref name=Moody2010>{{Наведена книга|last=Moody|first=Harry R.|title=Aging : concepts and controversies|year=2010|publisher=Pine Forge Press|location=Los Angeles|isbn=978-1-4129-6966-6|page=158|url=https://books.google.com/books?id=qj8GS77QAgwC&pg=PA158|edition=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928072031/https://books.google.com/books?id=qj8GS77QAgwC&pg=PA158|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Пример за ова е старешина што завршува со својот живот за да остави повеќе храна за помладите луѓе во заедницата<ref name=Moody2010/>. Самоубиството во некои култури на [[Инуити]]те се гледа како чин на почит, храброст или мудрост<ref name=Hales2012/>. [[Самоубиствен напад]] е политичка акција во која напаѓачот врши насилство врз другите што резултира со сопствена смрт<ref>{{Наведена книга|last=editor|first=Tarek Sobh|title=Innovations and advances in computer sciences and engineering|year=2010|publisher=Springer Verlag|location=Dordrecht|isbn=978-90-481-3658-2|page=503|url=https://books.google.com/books?id=B-Zf1sQZapMC&pg=PA503|edition=Online-Ausg.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003161441/https://books.google.com/books?id=B-Zf1sQZapMC&pg=PA503|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Некои бомбаши-самоубијци се мотивирани од желба да станат маченици<ref name=Martyr2009/>. Мисиите на [[камиказе]] биле извршени како обврска за повисока кауза или морална обврска<ref name=Hales2012>{{Наведена книга|last=Hales|first=edited by Robert I. Simon, Robert E.|title=The American Psychiatric Publishing textbook of suicide assessment and management|publisher=American Psychiatric Pub.|location=Washington, DC|isbn=978-1-58562-414-0|page=714|url=https://books.google.com/books?id=H8tigTjBCRkC&pg=PA714|edition=2|year=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928062201/https://books.google.com/books?id=H8tigTjBCRkC&pg=PA714|archivedate=2015-09-28}}</ref>. [[Убиството-самоубиство]] е чин на убиство, кој следи во рок од една недела со самоубиство на лицето кое го извршило убиството<ref>{{Наведено списание|last=Eliason|first=S|title=Murder-suicide: a review of the recent literature|journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law|year=2009|volume=37|issue=3|pages=371–6|pmid=19767502}}</ref>. Масовните самоубиства често се изведуваат под притисок на општеството<ref>{{Наведена книга|last=Smith|first=William Kornblum in collaboration with Carolyn D.|title=Sociology in a changing world|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-30157-6|page=27|url=https://books.google.com/books?id=DtKcG6qoY5AC&pg=PT51|edition=9e [9th ed].|date=2011-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003164601/https://books.google.com/books?id=DtKcG6qoY5AC&pg=PT51|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Масовни самоубиства може да се случат со само две лица, честопати познати како [[пакт за самоубиство]]<ref>{{Наведена книга|last=Campbell|first=Robert Jean|title=Campbell's psychiatric dictionary|year=2004|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-515221-0|page=636|url=https://books.google.com/books?id=Vrlsos_O13UC&pg=PA636|edition=8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928055936/https://books.google.com/books?id=Vrlsos_O13UC&pg=PA636|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Во ситуации каде што потенцијалната жртва живее во неподносливи услови, тој извршува самоубиство како средство за бегство<ref>{{Наведена книга|last=Veatch|first=ed. by Robert M.|title=Medical ethics|year=1997|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass. [u.a.]|isbn=978-0-86720-974-7|page=292|url=https://books.google.com/books?id=UCOT4sj-DwUC&pg=PA292|edition=2.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922014709/https://books.google.com/books?id=UCOT4sj-DwUC&pg=PA292|archivedate=2015-09-22}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Warburton|first=N|year=2004|page=21|title=The Basics - Philosophy|edition=4|publisher=Routledge|place=New York|isbn=978-0415327732}}</ref>. Познато е дека некои затвореници во нацистичките концентрациони логори се убиле со намерно допирање на електрифицираните огради<ref>{{Наведена книга|last1 = Gutman |first1 = Yisrael | last2 = Berenbaum | first2 = Michael (ed) |title=Anatomy of the Auschwitz death camp|year=1998|publisher=Publ. in association with the United States Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C. by Indiana University Press|location=Bloomington|isbn=978-0-253-20884-2|page=400|edition=1 pbk.|display-authors=etal}}</ref>. == Методи== [[File:SuicideCFR.png|thumb|upright=1.35|Стапка на смртност на случаи со самоубиствени методи во САД <ref name="Miller 393–408"/>]] Водечки метод на самоубиство варира меѓу земјите. Водечките методи во различни региони вклучуваат бесење, труење со пестициди и огнено оружје. Се верува дека овие разлики делумно се должат на достапноста на различните методи<ref name=Yip2012/>. Студијата на 56 земји покажало дека бесењето е најчестата метода во повеќето земји<ref>{{Наведено списание|last1=Ajdacic-Gross|first1=V|last2=Weiss|first2=MG|last3=Ring|first3=M|last4=Hepp|first4=U|last5=Bopp|first5=M|last6=Gutzwiller|first6=F|last7=Rössler|first7=W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database.|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=September 2008|volume=86|issue=9|pages=726–32|pmid=18797649|doi=10.2471/BLT.07.043489|doi-broken-date=2024-12-01|pmc=2649482}}</ref>, која брои 53% од машките самоубиства и 39% од женските самоубиства.<ref>{{Наведена книга |editor1-first=Rory C. |editor1-last=O'Connor |editor2-first=Stephen |editor2-last=Platt |editor3-first=Jacki |editor3-last=Gordon |title=International Handbook of Suicide Prevention: Research, Policy and Practice |url=https://books.google.com/books?id=3fDGLWQtwFkC&pg=PA34 |date=1 June 2011 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-1-119-99856-3 |page=34 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419073804/https://books.google.com/books?id=3fDGLWQtwFkC&pg=PA34 |archivedate=19 April 2016 }}</ref> Во светот, околу 30% од самоубиствата се проценуваат како резултат на труење со пестициди, од кои повеќето се јавуваат во земјите во развој. Употребата на овој метод значително варира од 4% во [[Европа]] до повеќе од 50% во регионот на Тихиот Океан<ref>{{Наведено списание |author1=Gunnell D. |author2=Eddleston M. |author3=Phillips M.R. |author4=Konradsen F. |title=The global distribution of fatal pesticide self-poisoning: systematic review |journal=BMC Public Health |volume=7 |page=357 |year=2007 |pmid=18154668 |pmc=2262093 |doi=10.1186/1471-2458-7-357|doi-access=free }}</ref>. Тоа е исто така вообичаено во [[Латинска Америка]], поради лесен пристап во рамките на земјоделското население. Во многу земји, предозирањето со дрога претставува околу 60% од самоубиствата кај жените и 30% кај мажите<ref>{{Наведена книга|last=Geddes|first=John|title=Psychiatry|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-923396-0|page=62|url=https://books.google.com/books?id=F4THKWvbAPEC&pg=PA62|edition=4|author2=Price, Jonathan|author3=Gelder, Rebecca McKnight|author4=with Michael|author5=Mayou, Richard|date=2012-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928062648/https://books.google.com/books?id=F4THKWvbAPEC&pg=PA62|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Многумина се непланирани и се случуваат за време на акутен период на [[амбивалентност]]. Стапката на смртност варира според методот: огнено оружје 80-90%, давење 65-80%, бесење 60-85%, издувни гасови 40-60%, скокање 35-60%, горење од јаглен 40-50%, пестициди 6-75% , и предозирање со лекови 1,5-4%. Најчестите обиди за самоубиство се разликуваат од најчестите успешни методи; до 85% од обидите се преку предозирање со дрога во развиениот свет<ref name=Tint2010/>. Во Кина, потрошувачката на пестициди е најчестата метода<ref name=WRVp196>{{Наведена книга|last=Krug|first=Etienne|title=World Report on Violence and Health, Volume 1|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Genève|isbn=978-92-4-154561-7|page=196}}</ref>. Во Јапонија сè уште се јавува самозапалувањето, познато како [[сеппуку]], меѓутоа, бесењето и скокањето се најчести<ref>{{Наведено списание|last1=Reisch|first1=T|last2=Steffen|first2=T|last3=Habenstein|first3=A|last4=Tschacher|first4=W|title=Change in suicide rates in Switzerland before and after firearm restriction resulting from the 2003 "Army XXI" reform.|journal=The American Journal of Psychiatry|date=September 2013|volume=170|issue=9|pages=977–84|pmid=23897090|doi=10.1176/appi.ajp.2013.12091256}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Eshun|first=edited by Sussie|title=Culture and mental health sociocultural influences, theory, and practice|year=2009|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4443-0581-4|page=301|url=https://books.google.com/books?id=Y6uUDBBGqF4C&pg=PA301|author2=Gurung, Regan A.R.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003161655/https://books.google.com/books?id=Y6uUDBBGqF4C&pg=PA301|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Скокувањето до смрт е вообичаено во [[Хонгконг]] и [[Сингапур]] со 50% и 80%, соодветно. Во [[Швајцарија]] огненото оружје е најчестата метода за самоубиства кај младите мажи, но овој метод е релативно намален, бидејќи оружјето станало поретко. Во САД, 57% од самоубиствата вклучуваат употреба на огнено оружје, со тоа што овој метод е малку почестен кај мажите отколку жените. Во САД, мажите најчесто самоубиствата ги извршуваат со огнено оружје, а жените со предозирање со таблети.<ref name='suipdox'>New Freakonomics Radio Podcast: “The Suicide Paradox” August 31, 2011, by Stephen J. Dubner</ref> Следната најчеста причина била бесење кај мажи и самотруење кај жените. Заедно, бесењето и труењето опфаќаат околу 40% од самоубиствата на САД (од 2005 година)<ref name=USStats2005>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.suicide.org/suicide-statistics.html |title=U.S. Suicide Statistics (2005) |accessdate=2008-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406015555/http://www.suicide.org/suicide-statistics.html |archivedate=2008-04-06 }}</ref>. == Патофизиологија== Не постои позната обединувачка основна [[патофизиологија]] за самоубиство или депресија<ref name=EB2011/>. Сепак, се верува дека е резултат на интеракција на однесувањето, социо-еколошките и психијатриските фактори<ref name=Yip2012/>. Ниските нивоа на невротрофичен фактор на мозокот (BDNF) се директно поврзани со самоубиство<ref>{{Наведено списание|last=Pjevac|first=M|author2=Pregelj, P |title=Neurobiology of suicidal behaviour|journal=Psychiatria Danubina|date=October 2012|volume=24 Suppl 3|pages=S336–41|pmid=23114813}}</ref> и индиректно се поврзуваат преку нејзината улога во голема депресија, посттрауматско стресно нарушување, шизофренија и опсесивно-компулсивно нарушување<ref>{{Наведено списание|last=Sher|first=L|title=The role of brain-derived neurotrophic factor in the pathophysiology of adolescent suicidal behavior|journal=International Journal of Adolescent Medicine and Health|year=2011|volume=23|issue=3|pages=181–5|pmid=22191181|doi=10.1515/ijamh.2011.041}}</ref>. Постморталните студии покажалр намалени нивоа на ''BDNF'' во хипокампусот и префронталниот кортекс, кај оние со и без психијатриски услови<ref>{{Наведено списание|last=Sher|first=L|title=Brain-derived neurotrophic factor and suicidal behavior|journal=QJM : Monthly Journal of the Association of Physicians|date=May 2011|volume=104|issue=5|pages=455–8|pmid=21051476|doi=10.1093/qjmed/hcq207}}</ref>. [[Серотонин]]от, се верува дека е низок кај оние кои умираат со самоубиство. Ова е делумно засновано на докази за зголемени нивоа на 5-HT2A рецептори пронајдени по смртта<ref name=Dwi2012>{{Наведена книга|last=Dwivedi|first=Yogesh|title=The neurobiological basis of suicide|year=2012|publisher=Taylor & Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=978-1-4398-3881-5|page=166|url=https://books.google.com/books?id=5hcOf_SM-U0C&pg=PA166|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003152836/https://books.google.com/books?id=5hcOf_SM-U0C&pg=PA166|archivedate=2015-10-03}}</ref>. Другите докази вклучуваат намалени нивоа на дефектниот производ на серотонин, 5-хидроксииндолацетична киселина, во церебралната спинална течност<ref>{{Наведена книга|last=Stein|first=edited by George|title=Seminars in general adult psychiatry|year=2007|publisher=Gaskell|location=London|isbn=978-1-904671-44-2|page=145|url=https://books.google.com/books?id=6PGzHFuS1xkC&pg=PA145|edition=2.|author2=Wilkinson, Greg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928071428/https://books.google.com/books?id=6PGzHFuS1xkC&pg=PA145|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Сепак, директни докази е тешко да се соберат<ref name=Dwi2012/>. ===Превенција=== [[File:suicidemessageggb01252006.JPG|thumb|Како иницијатива за спречување на самоубиство, овој знак промовира посебен телефон кој е достапен на мостот „[[Голден Гејт (мост)|Голден Гејт]]“, кој се поврзува со кризната телефонска линија]] Превенцијата од самоубиство е термин кој се користи за колективни напори за намалување на [[инциденца]]та на самоубиство преку превентивни мерки. Намалувањето на пристапот до одредени методи, како огнено оружје или токсини, може да го намали ризикот<ref name=Yip2012/><ref name=WHO2012/>. Други мерки вклучуваат намалување на пристапот до јаглен (за горење) и бариери на мостови и подземни платформи<ref name=Yip2012/><ref>{{Наведено списание|last=Cox|first=GR|author2=Owens, C |author3=Robinson, J |author4=Nicholas, A |author5=Lockley, A |author6=Williamson, M |author7=Cheung, YT |author8= Pirkis, J |title=Interventions to reduce suicides at suicide hotspots: a systematic review|journal=BMC Public Health|date=Mar 9, 2013|volume=13|page=214|pmid=23496989|doi=10.1186/1471-2458-13-214|doi-access=free |pmc=3606606}}</ref>. Третманот на зависност од дрога и алкохол, депресија и оние кои се обиделе да извршат самоубиство во минатото, исто така, можат да бидат ефикасни<ref name=WHO2012/>. Во некои земји постои предлог за намалување на пристапот до алкохолот како превентивна стратегија (како што е намалување на бројот на барови)<ref name=Drug2011>{{Наведено списание|last=Vijayakumar|first=L|author2=Kumar, MS |author3=Vijayakumar, V |title=Substance use and suicide|journal=Current Opinion in Psychiatry|date=May 2011|volume=24|issue=3|pages=197–202|pmid=21430536|doi=10.1097/YCO.0b013e3283459242}}</ref>. Иако има воспоставено вообичајни кризни линии, постојат малку докази за поддршка или побивање на нивната делотворност<ref name=Sak2011/><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Suicide|url=http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter3/sec5_1.html|work=The United States Surgeon General|accessdate=4 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927023842/http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter3/sec5_1.html|archivedate=27 September 2011}}</ref>. Кај младите луѓе кои неодамна размислувале за самоубиство, когнитивната бихевиорална терапија се чини дека ги подобрила резултатите<ref>{{Наведено списание|last=Robinson|first=J|author2=Hetrick, SE |author3=Martin, C |title=Preventing suicide in young people: systematic review|journal=The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry|date=January 2011|volume=45|issue=1|pages=3–26|pmid=21174502|doi=10.3109/00048674.2010.511147}}</ref>. Економскиот развој преку својата способност за намалување на сиромаштијата може да ги намали стапките на самоубиства<ref name=Stark2011/>. Напорите за зголемување на социјалната врска, особено кај постарите мажи, можат да бидат ефективни<ref>{{Наведено списание|last1=Fässberg |first1=MM| last2 = van Orden | first2= KA | last3 = Duberstein |first3 = P | last4= Erlangsen |first4 = A |last5 = Lapierre | first5 = S | last6 = Bodner | first6 = E | last7 = Canetto |first7 = SS |last8 = De Leo |first8= D |last9 = Szanto |first9 = K |last10 = Waern |first10 = M|title=A systematic review of social factors and suicidal behavior in older adulthood|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health |date=March 2012 |volume=9 |issue=3 |pages=722–45 |pmid=22690159 |doi=10.3390/ijerph9030722 |doi-access=free |pmc=3367273}}</ref>. Светскиот ден на превенција од самоубиства се одбележува секоја година на [[10 септември]] со поддршка на Меѓународната асоцијација за превенција од самоубиства и [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iasp.info/wspd/|title=World Suicide Prevention Day -10 September, 2013|last=|first=|date=|publisher=IASP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104145146/http://www.iasp.info/wspd/|archivedate=4 November 2013|accessdate=29 October 2013}}</ref>. ===Селектирање=== Има малку податоци за ефектите од скринингот или селектирањето на општата популација врз крајната стапка на самоубиство<ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=SB|author2=O'Connor, EA |author3=Eder, M |author4= Whitlock, EP |title=Screening for child and adolescent depression in primary care settings: a systematic evidence review for the US Preventive Services Task Force|journal=Pediatrics|date=April 2009|volume=123|issue=4|pages=e716–35|pmid=19336361|doi=10.1542/peds.2008-2415}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=LeFevre|first=ML|author2=U.S. Preventive Services Task Force|title=Screening for suicide risk in adolescents, adults, and older adults in primary care: u.s. Preventive services task force recommendation statement.|journal=Annals of Internal Medicine|date=May 20, 2014|volume=160|issue=10|pages=719–26|pmid=24842417|doi=10.7326/M14-0589}}</ref>. Селектирањето на оние кои доаѓаат во одделенијата за итни случаи со повреди од самоповредување покажале дека помагаат во идентификувањето на идеите за самоубиство и намерата за самоубиство. Се користат [[Психометрија|психометрични]] тестови, како што се Скалата за депресија на Бек или Скалата за геријатриска депресија за постарите лица<ref name="Meier 2008 169">{{Наведена книга|last=Meier|first=Marshall B. Clinard, Robert F.|title=Sociology of deviant behavior|year=2008|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-0-495-81167-1|page=169|url=https://books.google.com/books?id=VB3OezIoI44C&pg=PA169|edition=14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417100819/https://books.google.com/books?id=VB3OezIoI44C&pg=PA169|archivedate=2016-04-17}}</ref>. Бидејќи постои висока стапка на луѓе кои позитивно се тестираат преку овие алатки кои не се изложени на ризик од самоубиство, постои загриженост дека селектирањето може значително да го зголеми користењето на ресурсите за ментално здравје<ref>{{Наведено списание |last=Horowitz |first=LM |author2=Ballard, ED |author3=Pao, M |title=Suicide screening in schools, primary care and emergency departments |journal=Current Opinion in Pediatrics|date=October 2009|volume=21|issue=5|pages=620–7 |pmid=19617829 |doi=10.1097/MOP.0b013e3283307a89|pmc=2879582}}</ref>. Сепак, се препорачува проценка на оние со висок ризик<ref name=EB2011/>. Прашањето за самоубиство се смета дека не го зголемува ризикот<ref name=EB2011/>. ===Ментална болест=== Кај оние со проблеми со менталното здравје, голем број третмани може да го намалат ризикот од самоубиство. Оние кои се активно самоубиствени можат да бидат примени во психијатриска нега доброволно или ненамерно<ref name=EB2011/>. Обичаите што можат да се користат за да се повредат се обично отстранети<ref name=Tint2010>{{Наведена книга |author=Tintinalli, Judith E. |title=Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)) |publisher=McGraw-Hill Companies |location=New York |year=2010 |pages=1940–1946|isbn=978-0-07-148480-0 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref>. Некои клиничари ги натерувале пациентите да потпишат договори за превенција од самоубиство, каде што се согласуваат да не им наштетат ако бидат ослободени<ref name=EB2011/>. Сепак, доказите не поддржуваат значителен ефект од оваа практика. Денеска не е утврдено дека краткотрајната хоспитализација е поефикасна од грижата за заедницата за подобрување на исходите кај оние со погранично нарушување на личноста кои се хронично самоубиствони<ref>{{Наведено списание|last=Paris|first=J|title=Is hospitalization useful for suicidal patients with borderline personality disorder?|journal=Journal of Personality Disorders|date=June 2004|volume=18|issue=3|pages=240–7|pmid=15237044|doi=10.1521/pedi.18.3.240.35443}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Goodman|first=M|author2=Roiff, T |author3=Oakes, AH |author4= Paris, J |title=Suicidal risk and management in borderline personality disorder|journal=Current Psychiatry Reports|date=February 2012|volume=14|issue=1|pages=79–85|pmid=22113831|doi=10.1007/s11920-011-0249-4}}</ref>. Постојат докази дека психотерапијата, конкретно, терапијата за дијалектичко однесување го намалува самоубиството кај адолесцентите<ref name=Can2010>{{Наведено списание|last=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|first=(CADTH)|title=Dialectical behaviour therapy in adolescents for suicide prevention: systematic review of clinical-effectiveness|journal=CADTH Technology Overviews|year=2010|volume=1|issue=1|pages=e0104|pmid=22977392|pmc=3411135}}</ref>, како и кај оние со гранично растројство на личноста<ref>{{Наведено списание|last=Stoffers|first=JM|author2=Völlm, BA |author3=Rücker, G |author4=Timmer, A |author5=Huband, N |author6= Lieb, K |title=Psychological therapies for people with borderline personality disorder|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=Aug 15, 2012|volume=8|issue=9 |pages=CD005652|pmid=22895952|doi=10.1002/14651858.CD005652.pub2|pmc=6481907 |editor1-last=Lieb|editor1-first=Klaus}}</ref>. Исто така, тоа може да биде корисно во намалувањето на обидите за самоубиство кај возрасни со висок ризик<ref>{{Наведено списание|author1=Elizabeth O'Connor|author2=Bradley N. Gaynes|author3=Brittany U. Burda|author4=Clara Soh|author5=Evelyn P. Whitlock|title=Screening for and Treatment of Suicide Risk Relevant to Primary Care: A Systematic Review for the U.S. Preventive Services Task Force|journal=Annals of Internal Medicine|date=April 2013|url=http://annals.org/article.aspx?articleid=1681063|doi=10.7326/0003-4819-158-10-201305210-00642|volume=158|issue=10|pages=741–54|pmid=23609101|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515165611/http://annals.org/article.aspx?articleid=1681063|archivedate=2013-05-15}}</ref>. Доказите, сепак, не покажале намалување на самоубиствата<ref name=Can2010/>. Постои контроверзност околу корисноста наспроти штетата на антидепресивите<ref name=Hawton2012/>. Кај млади лица, некои антидепресиви, како што се [[Селективен инхибитор на повторното преземање на серотонинот|SSRIs]], го зголемуваат ризикот од самоубиство од 25 на 1000 до 40 на 1000<ref>{{Наведено списание|last=Hetrick|first=SE|author2=McKenzie, JE |author3=Cox, GR |author4=Simmons, MB |author5= Merry, SN |title=Newer generation antidepressants for depressive disorders in children and adolescents|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=Nov 14, 2012|volume=11|issue=9 |pages=CD004851|pmid=23152227|doi=10.1002/14651858.CD004851.pub3|pmc=8786271 |editor1-last=Hetrick|editor1-first=Sarah E}}</ref>. Меѓутоа, кај постарите лица, тие може да го намалат ризикот. Литиумот се појавува ефикасен при намалување на ризикот кај оние со биполарно растројство и униполарна депресија на скоро исто ниво како и општата популација<ref>{{Наведено списание|last=Baldessarini|first=RJ|author2=Tondo, L |author3=Hennen, J |title=Lithium treatment and suicide risk in major affective disorders: update and new findings|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|year=2003|volume=64 Suppl 5|pages=44–52|pmid=12720484}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cipriani|first=A.|author2=Hawton, K. |author3=Stockton, S. |author4= Geddes, J. R. |title=Lithium in the prevention of suicide in mood disorders: updated systematic review and meta-analysis|journal=BMJ|date=27 June 2013|volume=346|issue=jun27 4|pages=f3646|doi=10.1136/bmj.f3646 |pmid=23814104}}</ref>. Клозапинот може да ги намали мислите за самоубиство кај некои луѓе со шизофренија<ref>{{Наведено списание|last1=Wagstaff|first1=A|last2=Perry|first2=C|title=Clozapine: in prevention of suicide in patients with schizophrenia or schizoaffective disorder.|journal=CNS Drugs|date=2003|volume=17|issue=4|pages=273–80; discussion 281–3|pmid=12665398|doi=10.2165/00023210-200317040-00004}}</ref>. Во САД, здравствените работници се законски обврзани да преземат разумни чекори за да се обидат да спречат самоубиство<ref>{{наведени вести|last1=Caldwell|first1=Benjamin E.|title=Whose Conscience Matters?|url=https://www.aamft.org/imis15/Documents/SO13FTMSinglePage.pdf|accessdate=22 January 2018|work=Family Therapy Magazine (page 22)|publisher=American Association for Marriage and Family Therapy (AAMFT)|date=September–October 2013|archive-date=2018-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122235109/https://www.aamft.org/imis15/Documents/SO13FTMSinglePage.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=FindLaw's California Court of Appeal case and opinions.|url=http://caselaw.findlaw.com/ca-court-of-appeal/1836783.html|website=Findlaw|accessdate=22 January 2018|date=6 June 1978}}</ref>. == Епидемиологија == [[File:Self-harm world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|upright=1.3|Смртни случаи на милион лица од самоповредно убиство од 2012. {{refbegin|3}}{{легенда|#ffff20|3-23}}{{легенда|#ffe820|24-32}}{{легенда|#ffd820|33-49}}{{легенда|#ffc020|50-61}}{{легенда|#ffa020|62-76}}{{легенда|#ff9a20|77-95}}{{легенда|#f08015|96-121}}{{легенда|#e06815|122-146}}{{легенда|#d85010|147-193}}{{легенда|#d02010|194-395}}{{refend}}]] Околу 0,5% до 1,4% од луѓето умираат со самоубиство, стапка на смртност од 11,6 на 100 000 лица годишно<ref name=Var2012/><ref name=EB2011/>. Самоубиството резултирало со 842.000 смртни случаи во [[2013]] година, во споредба со 712.000 смртни случаи во [[1990]] година<ref name=GDB2013/>. Стапките на самоубиство се зголемени за 60% од 1960-тите до 2012 година<ref name=WHO2012>{{Наведена мрежна страница |title=Suicide prevention |publisher=World Health Organization|date=Aug 31, 2012 |work=WHO Sites: Mental Health|url=http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ |accessdate=2013-01-13}}</ref>, со овие зголемувања се гледа првенствено во земјите во развој.<ref name=Hawton2009/>. На глобално ниво, од 2008/2009 година, самоубиството е десетта водечка причина за смрт<ref name=Hawton2009/>. За секое самоубиство што резултира со смрт има помеѓу 10 и 40 обиди за самоубиства<ref name=EB2011/>. Стапките на самоубиство значително се разликуваат меѓу земјите и со текот на времето<ref name=Var2012/>. Како најголем процент од смртните случаи во [[2008]] година била: Африка 0,5%, Југоисточна Азија 1,9%, Америка 1,2% и Европа 1,4%<ref name=Var2012/>. Стапки на 100.000 биле: Австралија 8.6, Канада 11.1, Кина 12.7, Индија 23.2, Обединето Кралство 7.6, САД 11.4 и Јужна Кореја 28.9<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Deaths estimates for 2008 by cause for WHO Member States|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|publisher=World Health Organization|accessdate=10 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091111101009/http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|archivedate=11 November 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Suicide rates Data by country|url=http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDE?lang=en.|website=who.int|accessdate=23 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015120314/http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDE?lang=en.|archivedate=15 October 2015}}</ref>. Во САД самоубиството било рангирано како десетта водечка причина за смрт во [[2009]] година, со околу 36.000 случаи годишно<ref>{{Наведено списание|last=Haney|first=EM|author2=O'Neil, ME |author3=Carson, S |author4=Low, A |author5=Peterson, K |author6=Denneson, LM |author7=Oleksiewicz, C |author8= Kansagara, D |title=Suicide Risk Factors and Risk Assessment Tools: A Systematic Review|date=March 2012|pmid=22574340}}</ref>, и со околу 650.000 луѓе кои се во одделенијата за итни случаи годишно поради обид за самоубиство. Стапката кај мажите во нивните 50-ти години се зголемила за речиси половина во период од 1999 до 2010 година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=CDC finds suicide rates among middle-aged adults increased from 1999 to 2010|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2013/p0502-suicide-rates.html|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|accessdate=15 July 2013|date=May 2, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621045612/http://www.cdc.gov/media/releases/2013/p0502-suicide-rates.html|archivedate=21 June 2013}}</ref>. Литванија, Јапонија и Унгарија имаат највисоки стапки<ref name=WHO2016/>. Околу 75% од самоубиствата се јавуваат во земјите во развој. Земјите со најголем апсолутен број на самоубиства се Кина и Индија, кои сочинуваат повеќе од половина од вкупниот број. Во Кина самоубиството е петта водечка причина за смрт<ref name=China2009/>. ===Пол=== {{Double image|right|Suicide world map - 2009 Male.svg|250|Suicide world map - 2009 Female,2.svg|250|Suicide rate per 100,000 males (left) and female (right) (data from 1978–2008). {{Col-begin}} {{Col-break}} <small> {{легенда|#b3b3b3|no data}} {{легенда|#ffff65|< 1}} {{легенда|#fff200|1–5}} {{легенда|#ffdc00|5–5.8}} </small> {{Col-break}} <small> {{легенда|#ffc600|5.8–8.5}} {{легенда|#ffb000|8.5–12}} {{легенда|#ff9a00|12–19}} {{легенда|#ff8400|19–22.5}} </small> {{Col-break}} <small> {{легенда|#ff6e00|22.5–26}} {{легенда|#ff5800|26–29.5}} {{легенда|#ff4200|29.5–33}} {{легенда|#ff2c00|33–36.5}} </small> {{Col-break}} <small> {{легенда|#cb0000|>36.5}} </small> {{col-end}} ||}} На глобално ниво од [[2012]] година, смртта од самоубиство се јавува околу 1,8 пати почесто кај мажите отколку кај женките<ref name=Var2012/><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Estimates for 2000–2012|url=http://www.who.int/entity/healthinfo/global_burden_disease/GHE_DthGlobal_2000_2012.xls?ua=1|website=WHO|accessdate=24 August 2016}}</ref>. Во западниот свет, мажите умираат три до четири пати почесто со помош на самоубиство отколку жените. Оваа разлика е уште поизразена кај оние на возраст над 65 години, со десет пати повеќе мажи од женките кои умираат од самоубиство. [148] Обидите за самоубиство и самоповредување се помеѓу два и четири пати почести кај жените<ref name=EB2011/><!-- Quote = females attempt suicide nearly 4 times more frequently than males --><ref>{{Наведена книга|last1=Stern|first1=Theodore A.|last2=Fava|first2=Maurizio|last3=Wilens|first3=Timothy E.|last4=Rosenbaum|first4=Jerrold F.|title=Massachusetts General Hospital Comprehensive Clinical Psychiatry|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323328999|page=589|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=y5nTBgAAQBAJ&pg=PA589|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914014509/https://books.google.com/books?id=y5nTBgAAQBAJ&pg=PA589|archivedate=2016-09-14}}</ref><!-- Quote = women are three to four times more likely than men to attempt suicide. --><ref>{{Наведена книга|last1=Krug|first1=Etienne G.|title=World Report on Violence and Health|date=2002|publisher=World Health Organization|isbn=9789241545617|page=191|url=https://books.google.com/books?id=db9OHpk-TksC&pg=PA191|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914020823/https://books.google.com/books?id=db9OHpk-TksC&pg=PA191|archivedate=2016-09-14}}</ref><!-- Quote = rates of non-fatal suicidal behaviour tend to be 2-3 times higher in women than in men -->. Истражувачите ја припишуваат разликата помеѓу обидите и самоубиства меѓу половите кај мажите, со користење на повеќе смртоносни средства за да се стави крај на нивниот живот<ref name=Sue2012>{{Наведена книга|author=David Sue, Derald Wing Sue, Stanley Sue, Diane Sue|title=Understanding abnormal behavior|publisher=Wadsworth/Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-83459-3|page=255|url=https://books.google.com/books?id=mTs--Kt-9a0C&pg=PA255|edition=Tenth ed., [student ed.]|date=2012-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030225833/https://books.google.com/books?id=mTs--Kt-9a0C&pg=PA255|archivedate=2015-10-30}}</ref><ref name="Kumar">{{Наведена книга|author=Updesh Kumar, Manas K Mandal|title=Suicidal Behaviour: Assessment of People-At-Risk|isbn=978-8132104995|publisher=Sage Publications India|year=2010|page=139|accessdate=March 4, 2017|url=https://books.google.com/books?id=W5WHAwAAQBAJ&pg=PA139|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170305151250/https://books.google.com/books?id=W5WHAwAAQBAJ&pg=PA139|archivedate=March 5, 2017}}</ref><ref name="Ellis">{{Наведена книга|author=Lee Ellis, Scott Hershberger, Evelyn Field, Scott Wersinger, Sergio Pellis, David Geary, Craig Palmer, Katherine Hoyenga, Amir Hetsroni, Kazmer Karadi|title=Sex Differences: Summarizing More than a Century of Scientific Research|isbn=978-1136874932|publisher=Psychology Press|year=2013|page=387|accessdate=March 4, 2017|url=https://books.google.com/books?id=Skw2mezpvO4C&pg=PA387|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170305152038/https://books.google.com/books?id=Skw2mezpvO4C&pg=PA387|archivedate=March 5, 2017}}</ref>. Сепак, одвојувањето на намерни обиди за самоубиство од не-самоубиствени самоповредувања во моментов не се прави во САД кога се собираат статистички податоци на национално ниво<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Suicide Statistics — AFSP|url=https://afsp.org/about-suicide/suicide-statistics/|website=American Foundation for Suicide Prevention|accessdate=3 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160902201450/https://afsp.org/about-suicide/suicide-statistics/|archivedate=2 September 2016}}</ref>. Кина има една од највисоките стапки на самоубиства во светот и е единствената земја каде што е повисока од онаа кај мажите (сооднос од 0,9).<ref name=Var2012/><ref name=China2009>{{Наведено списание|last=Weiyuan|first=C|title=Women and suicide in rural China|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=December 2009|volume=87|issue=12|pages=888–9|pmid=20454475|doi=10.2471/BLT.09.011209|doi-broken-date=2024-12-01|pmc=2789367}}</ref>. Во Источниот Медитеран, стапките на самоубиства се речиси еквивалентни меѓу мажите и жените. Највисока стапка на женско самоубиство се наоѓа во [[Јужна Кореја]] со 22 на 100.000, со високи стапки во Југоисточна Азија и Западниот Тихи Океан генерално<ref name=Var2012/>. Луѓето чиј родов идентитет не се усогласува со нивниот полов однос се изложени на висок ризик од самоубиство<ref>{{Наведена мрежна страница|title=http://www.thetaskforce.org/downloads/reports/reports/ntds_full.pdf|url=http://www.thetaskforce.org/downloads/reports/reports/ntds_full.pdf|accessdate=25 July 2016|date=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908030754/http://www.thetaskforce.org/downloads/reports/reports/ntds_full.pdf|archivedate=8 September 2014}}</ref>. Голем број прегледи откриле зголемен ризик од самоубиство кај трансродовите, лезбејките, геј и бисексуалните луѓе<ref>{{Наведено списание|last1=Haas|first1=AP|last2=Eliason|first2=M|last3=Mays|first3=VM|last4=Mathy|first4=RM|last5=Cochran|first5=SD|last6=D'Augelli|first6=AR|last7=Silverman|first7=MM|last8=Fisher|first8=PW|last9=Hughes|first9=T|last10=Rosario|first10=M|last11=Russell|first11=ST|last12=Malley|first12=E|last13=Reed|first13=J|last14=Litts|first14=DA|last15=Haller|first15=E|last16=Sell|first16=RL|last17=Remafedi|first17=G|last18=Bradford|first18=J|last19=Beautrais|first19=AL|last20=Brown|first20=GK|last21=Diamond|first21=GM|last22=Friedman|first22=MS|last23=Garofalo|first23=R|last24=Turner|first24=MS|last25=Hollibaugh|first25=A|last26=Clayton|first26=PJ|title=Suicide and suicide risk in lesbian, gay, bisexual, and transgender populations: review and recommendations.|journal=Journal of Homosexuality|date=2011|volume=58|issue=1|pages=10–51|pmid=21213174|doi=10.1080/00918369.2011.534038|pmc=3662085}}</ref>. Меѓу трансродовите лица стапките на обид за самоубиство се помеѓу 30 и 50%<ref>{{Наведено списание|last1=Virupaksha|first1=HG|last2=Muralidhar|first2=D|last3=Ramakrishna|first3=J|title=Suicide and Suicidal Behavior among Transgender Persons.|journal=Indian Journal of Psychological Medicine|date=2016|volume=38|issue=6|pages=505–509|pmid=28031583|doi=10.4103/0253-7176.194908|doi-access=free |pmc=5178031}}</ref>. ===Возраст=== Во многу земји, стапката на самоубиство е највисока кај средовечните<ref name=Pit2012>{{Наведено списание|last=Pitman|first=A|author2=Krysinska, K |author3=Osborn, D |author4= King, M |title=Suicide in young men|journal=The Lancet|date=Jun 23, 2012|volume=379|issue=9834|pages=2383–92|pmid=22726519|doi=10.1016/S0140-6736(12)60731-4}}</ref> или постарите лица<ref name=Yip2012/>. Сепак, апсолутниот број на самоубиства е најголем кај оние меѓу 15 и 29 години, поради бројот на луѓе во оваа возрасна група. Во [[САД]], тој е најголем кај кавкаските мажи постари од 80 години, иако помладите луѓе почесто се обидуваат да се самоубијат. Тоа е втората најчеста причина за смрт кај адолесцентите<ref name=Hawton2012>{{Наведено списание|last=Hawton|first=K |author2=Saunders, KE |author3=O'Connor, RC|title=Self-harm and suicide in adolescents|journal=Lancet|date=Jun 23, 2012|volume=379|issue=9834|pages=2373–82|pmid=22726518|doi=10.1016/S0140-6736(12)60322-5}}</ref>, а кај млади машки е само втор случај на смрт<ref name=Pit2012/>. Кај младите мажи во развиениот свет тоа е причина за скоро 30%<ref name=Pit2012/>. Во земјите во развој, стапките се слични, но тоа претставува помал дел од вкупната смртност поради повисоките стапки на смрт од други видови на траума. Во Југоисточна Азија, за разлика од другите делови од светот, смртноста од самоубиство се јавува кај поголеми стапки кај млади жени отколку кај постари жени. == Историја == [[File:La mort de seneque.jpg|thumb|''The Death of Seneca'' (1684)]] Во [[Античка Атина]], лицето кое извршило самоубиство без одобрение на државата било немало почести за нормален погреб. Лицето било погребувано на периферијата на градот, без камен-темелник или маркер<ref>{{Наведена книга|last=Szasz|first=Thomas|title=Fatal freedom : the ethics and politics of suicide|year=1999|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-96646-1|page=11|url=https://books.google.com/books?id=5AqzlMdurkcC&pg=PA11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151102120359/https://books.google.com/books?id=5AqzlMdurkcC&pg=PA11|archivedate=2015-11-02}}</ref>. Сепак, самоубиството се сметало за прифатлив метод за справување со воениот пораз<ref name=Maris2000>{{Наведена книга|last=Maris|first=Ronald|title=Comprehensive textbook of suicidology|year=2000|publisher=Guilford Press|location=New York [u.a.]|isbn=978-1-57230-541-0|pages=97–103|url=https://books.google.com/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA97|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160418154323/https://books.google.com/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA97|archivedate=2016-04-18}}</ref>. Во [[Стар Рим]], додека првично било дозволено самоубиството, подоцна се сметало за злосторство против државата поради нејзините економски трошоци<ref>{{Наведена книга|last=Dickinson|first=Michael R. Leming, George E.|title=Understanding dying, death, and bereavement|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-0-495-81018-6|page=290|url=https://books.google.com/books?id=L8ETDRsB8ZYC&pg=PA290|edition=7|date=2010-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003150421/https://books.google.com/books?id=L8ETDRsB8ZYC&pg=PA290|archivedate=2015-10-03}}</ref>. [[Аристотел]] ги осудил сите форми на самоубиство, додека [[Платон]] бил амбивалентен<ref name="Minois Hist Suic">{{Наведена книга|last1=Minois|first1=Georges|title=History of Suicide: Voluntary Death in Western Culture|date=2001|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|isbn=9780801866470|edition=Johns Hopkins University}}</ref>. Во [[Рим]] некои причини за самоубиство вклучувале волонтерска смрт во гладијаторска борба, вина за убиство на некој, за спасување на животот на друг, како резултат на жалост, срам од силување и како бегство од неподносливи ситуации како физичко страдање, воен пораз или криминална потрага<ref name="Minois Hist Suic" />. Самоубиството се сметало за грев во христијанска [[Европа]] и било осудено на Советот на Арле (452) како дело на Ѓаволот. Во средниот век, црквата започнала дискусија за тоа кога желбата за мачеништво била самоубиствена, како што е случајот со мачениците во Кордоба. И покрај овие спорови и повремени официјални пресуди, католичката доктрина не била целосно решена за самоубиство до крајот на [[17 век]]. Криминалниот акт издаден од [[Луј XIV]] од Франција во [[1670]] година бил исклучително тежок, дури и за времињата: телото на мртвото лице било влечено низ улиците, со лицето надолу, а потоа обесено или фрлено на ѓубре. Покрај тоа, целиот негов имот бил конфискуван<ref>{{Наведена книга|author1=W. S. F. Pickering|author2=Geoffrey Walford|title=Durkheim's Suicide : a century of research and debate|year=2000|publisher=Routledge|location=London [u.a.]|isbn=978-0-415-20582-5|page=69|url=https://books.google.com/books?id=9KQO6dGY1cwC&pg=PA69|edition=1. publ.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402063717/https://books.google.com/books?id=9KQO6dGY1cwC&pg=PA69|archivedate=2016-04-02}}</ref><ref name=Maris540>{{Наведена книга|last=Maris|first=Ronald|title=Comprehensive textbook of suicidology|year=2000|publisher=Guilford Press|location=New York [u.a.]|isbn=978-1-57230-541-0|page=540|url=https://books.google.com/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA540|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160429045300/https://books.google.com/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA540|archivedate=2016-04-29}}</ref>. Ставовите кон самоубиството полека започнале да се менуваат за време на [[ренесанса]]та. Во делото на Џон Дон, ''Biathanatos'', кое содржи една од првите современи одбрани за самоубиство, се дава доказ за однесувањето на библиските личности, како што се [[Исус]], [[Самсон]] и [[Саул]], и презентирање на аргументи врз основа на разумот и природата за санкционирање на самоубиството во одредени околности<ref name="Stanf">{{Cite book|url=http://plato.stanford.edu/entries/suicide/|title=Suicide|date=2021 |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref>. Секуларизацијата на општеството што започнало во текот на [[просветителство]]то ги доведувало во прашање традиционалните верски ставови кон самоубиството и довело до посовремена перспектива на ова прашање. Дејвид Хјум негирал дека самоубиството е кривично дело бидејќи тоа не влијаело на никој и потенцијално било во предност на поединецот. Во своите есеи за самоубиство и бесмртноста на душата во 1777 година, тој реторички прашува: „''Зошто треба да го продолжам бедното постоење, поради некоја несериозна предност што јавноста можеби ќе ја добие од мене''?“<ref Name="Stanf"/> Промената на јавното мислење во целост исто така може да се препознае; "Тајмс" во 1786 година иницирал една жестока дебата за предлогот „Дали самоубиството е чин на храброст?“<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bWTcejAzQ8kC|title=A Companion to the Eighteenth-Century English Novel and Culture|author1=Paula R. Backscheider |author2=Catherine Ingrassia |year=2008|publisher=John Wiley & Sons|page=530|isbn=9781405154505}}</ref>. До [[19 век]] иако самоубиството останало незаконско во текот на овој период, сè повеќе станувало цел на сатирични коментари, како што е комичната опера од Гилберт и Саливан „''Микадо''“, која ја сатиризирала идејата за убиство на некој кој веќе се убил. == Култура== ===Законодавство=== [[File:Wakisashi-sepukku-p1000699.jpg|thumb|Нож (танто)]] [[File:Seppuku-2.jpg|thumb|right|210px|[[Самурај]] извршува самоубиство]] Во повеќето западни земји, самоубиството повеќе не е криминал<ref name=White2010/>. Сепак, тоа било во повеќето западноевропски земји од средниот век до најмалку до 1800-тите.<ref name="Dost">{{Наведена книга|last=Paperno|first=Irina | name-list-format = vanc |title=Suicide as a cultural institution in Dostoevsky's Russia|year=1997|publisher=Cornell university press|location=Ithaca|isbn=978-0-8014-8425-4|page=60|url=https://books.google.com/books?id=m3pqf8f-6bMC&pg=PA60|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928063739/https://books.google.com/books?id=m3pqf8f-6bMC&pg=PA60|archive-date=2015-09-28}}</ref> Самоубиството останува кривично дело во повеќето муслимански земји<ref name="Islam2006"/>. Во [[Австралија]] самоубиството не е криминал<ref>{{Наведена книга|last=al.]|first=David Lanham&nbsp;... [et|title=Criminal laws in Australia|year=2006|publisher=The Federation Press|location=Annandale, N.S.W.|isbn=978-1-86287-558-6|page=229|url=https://books.google.com/books?id=D97doQ1iZx4C&pg=PA229|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928171218/https://books.google.com/books?id=D97doQ1iZx4C&pg=PA229|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Сепак, тоа е кривично дело доколку се советува, поттикнува или помага и поддржува друг во обид да умре со самоубиство, а законот експлицитно дозволува секое лице да употреби „''таква сила што е разумно неопходна''“ за да спречи друг да го преземе сопствениот живот<ref>{{Наведена книга|last=Duffy|first=Michael Costa, Mark|title=Labor, prosperity and the nineties : beyond the bonsai economy|year=1991|publisher=Federation Press|location=Sydney|isbn=978-1-86287-060-4|page=315|url=https://books.google.com/books?id=TqZqTHwvCH8C&pg=PA315|edition=2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928171853/https://books.google.com/books?id=TqZqTHwvCH8C&pg=PA315|archivedate=2015-09-28}}</ref>. На северната територија на Австралија накратко се случувало самоубиство со помош на доктор од 1996 до 1997 година<ref>{{Наведена книга|last=Quill|first=Constance E. Putnam ; foreword by Timothy E.|title=Hospice or hemlock? : searching for heroic compassion|year=2002|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-89789-921-5|page=143|url=https://books.google.com/books?id=GmFwa3I7vqMC&pg=PA143|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928053905/https://books.google.com/books?id=GmFwa3I7vqMC&pg=PA143|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Ниту една земја во [[Европа]] моментно не смета дека самоубиството или обид за самоубиство е кривично дело<ref name=McL2007/>. [[Англија]] и [[Велс]] го декриминализирале самоубиството преку Законот за самоубиство од 1961 година и Република Ирска во 1993 година<ref name=McL2007/>. Зборот „''commit''“ бил употребен во врска со тоа што бил нелегален, но многу организации го спречиле тоа поради негативната конотација<ref>Holt, Gerry.[http://www.bbc.co.uk/news/magazine-14374296 "When suicide was illegal"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207074649/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-14374296 |date=2014-02-07 }}. ''BBC News''. 3 August 2011. Accessed 11 August 2011.</ref><ref name=guardian_style>{{Наведена мрежна страница|title=Guardian & Observer style guide|url=https://www.theguardian.com/styleguide/s|work=Guardian website|publisher=The Guardian|accessdate=29 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019070418/http://www.theguardian.com/styleguide/s|archivedate=19 October 2013}}</ref>. Во [[Индија]] самоубиството било нелегално, а преживеаното семејство може да се соочи со правни потешкотии<ref>{{Наведена книга|last=Srivastava|first=editors, Nitish Dogra, Sangeet|title=Climate change and disease dynamics in India|publisher=The Energy and Resources Institute|location=New Delhi|isbn=978-81-7993-412-8|page=256|url=https://books.google.com/books?id=UGrUgX-nKTIC&pg=PA256|date=2012-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928054921/https://books.google.com/books?id=UGrUgX-nKTIC&pg=PA256|archivedate=2015-09-28}}</ref>. Индиската влада го укинала овој закон во [[2014]] година<ref>{{наведени вести|url=http://zeenews.india.com/news/india/govt-decides-to-repeal-section-309-from-ipc-attempt-to-suicide-no-longer-a-crime_1512479.html|title=Govt decides to repeal Section 309 from IPC; attempt to suicide no longer a crime|publisher=Zee News|date=December 10, 2014|accessdate=December 10, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515222001/http://zeenews.india.com/news/india/govt-decides-to-repeal-section-309-from-ipc-attempt-to-suicide-no-longer-a-crime_1512479.html|archivedate=May 15, 2015|df=}}</ref>. Во [[Германија]], активната евтаназија е нелегална, а секој присутен во текот на самоубиството може да биде обвинет за неуспех да му помогне на лицето<ref>{{Наведена мрежна страница|title=German politician Roger Kusch helped elderly woman to die|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article4251894.ece|publisher=Times Online|date=July 2, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100601051855/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article4251894.ece|archivedate=June 1, 2010}}</ref>. [[Швајцарија]] презела чекори за легализирање на помогнато самоубиство за хронично ментално болните. Високиот суд во Лозана, Швајцарија, во пресудата од 2006 година, му доделил на анонимен поединец со долгогодишни психијатриски тешкотии право да стави крај на својот живот<ref name=pmid17649899>{{Наведено списание |author=Appel, JM |title=A Suicide Right for the Mentally Ill? A Swiss Case Opens a New Debate |journal=Hastings Center Report |volume=37 |issue=3 |pages=21–23 |date=May 2007 |pmid=17649899 |doi=10.1353/hcr.2007.0035 }}</ref>. Во [[САД]], самоубиството не е нелегално, но може да биде поврзано со казни за оние што се обидуваат<ref name=McL2007>{{Наведена книга|last=McLaughlin|first=Columba|title=Suicide-related behaviour understanding, caring and therapeutic responses|year=2007|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester, England|isbn=978-0-470-51241-8|page=24|url=https://books.google.com/books?id=I2FJRbekdC8C&pg=PA24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128212649/https://books.google.com/books?id=I2FJRbekdC8C&pg=PA24|archivedate=2015-11-28}}</ref>. Самоубиството со помош на лекар е легално во државата Вашингтон за лица со терминални заболувања<ref>{{наведени вести|title=Chapter 70.245 RCW, The Washington death with dignity act|url=http://apps.leg.wa.gov/RCW/default.aspx?quote=70.245|work=Washington State Legislature|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708000006/http://apps.leg.wa.gov/RCW/default.aspx?quote=70.245|archivedate=2010-07-08|df=}}</ref>. Во Орегон, луѓето со терминални заболувања можат да побараат лекови да помогнат да се стави крај на нивниот живот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://public.health.oregon.gov/PROVIDERPARTNERRESOURCES/EVALUATIONRESEARCH/DEATHWITHDIGNITYACT/Pages/ors.aspx|title=Oregon Revised Statute - 127.800 s.1.01. Definitions|publisher=Oregon State Legislature|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007062220/http://public.health.oregon.gov/ProviderPartnerResources/EvaluationResearch/DeathwithDignityAct/Pages/ors.aspx|archivedate=2015-10-07}}</ref>. Канаѓаните кои се обиделе да извршат самоубиство може да им забранат влез во САД. Законите на САД дозволуваат граничната полиција да го негира пристапот до луѓе кои имаат ментална болест, вклучувајќи ги и оние со претходни обиди за самоубиство<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbc.ca/m/news/#!/content/1.1034903 |title=CBCNews.ca Mobile |publisher=Cbc.ca |date=1999-02-01 |accessdate=2014-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807054409/http://www.cbc.ca/m/news/#!/content/1.1034903 |archivedate=2014-08-07 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|author1=Claude Adams|title=US border suicide profiling must stop: Report|url=http://globalnews.ca/news/1271798/us-border-suicide-profiling-must-stop-report/|website=globalnews.ca|accessdate=7 August 2014|date=April 15, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808055456/http://globalnews.ca/news/1271798/us-border-suicide-profiling-must-stop-report/|archivedate=8 August 2014}}</ref>. ===Религиозни погледи=== [[File:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|thumb|Хиндуистичка вдовица се запалила со трупот на нејзиниот сопруг, 1820-тите]] Во повеќето форми на [[христијанство]]то, самоубиството се смета за грев, главно врз основа на списите на влијателни христијански мислители од средниот век, како што се [[Свети Августин]] и [[Тома Аквински]], но самоубиството не се сметало за грев според византискиот христијански кодекс на [[Јустинијан I]], на пример<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Ronald Roth, D.Acu. |url=http://www.acu-cell.com/suicide.html |title=Suicide & Euthanasia – a Biblical Perspective |publisher=Acu-cell.com |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418073913/http://acu-cell.com/suicide.html |archivedate=2009-04-18 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.clas.ufl.edu/users/nholland/suicide.htm |title=Norman N. Holland, Literary Suicides: A Question of Style |publisher=Clas.ufl.edu |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528090133/http://www.clas.ufl.edu/users/nholland/suicide.htm |archivedate=2009-05-28 }}</ref>. Во католичката доктрина, аргументот е заснован на заповедта „''Не убивај''“ (применет според Новиот завет од Исус во Матеј 19:18), како и идејата дека животот е дар што Бог го дава и дека самоубиството е против „''природниот поредок''“ и на тој начин се меша со Божјиот план за светот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2280 |title=Catechism of the Catholic Church – PART 3 SECTION 2 CHAPTER 2 ARTICLE 5 |publisher=Scborromeo.org |date=1941-06-01 |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425163428/http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2280 |archivedate=2009-04-25 }}</ref>. Сепак, се верува дека менталната болест или сериозниот страв од страдање ја намалуваат одговорноста на оној што завршува со самоубиство<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2282 |title=Catechism of the Catholic Church – PART 3 SECTION 2 CHAPTER 2 ARTICLE 5 |publisher=Scborromeo.org |date=1941-06-01 |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425163428/http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2282 |archivedate=2009-04-25 }}</ref>. Контра-аргументите го вклучуваат следново: дека шестата заповед попрецизно се преведува како „''да не убиеш''“ (што не мора да се однесува на себе), дека Бог им дал слободна волја на луѓето, дека преземањето на сопствениот живот не го прекршува Божјиот закон отколку лекување болест и дека голем број на самоубиства од страна на Божјите следбеници се запишани во Библијата без остра осуда<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.religioustolerance.org/sui_bibl.htm |title=The Bible and Suicide |publisher=Religioustolerance.org |accessdate=2009-05-06 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://archive.today/20140715063310/http://www.religioustolerance.org/sui_bibl.htm |url-status=dead }}</ref>. [[Јудаизам|Јудаизмот]] се фокусира на важноста на вреднувањето на овој живот, и како такво, самоубиството е еднакво на негирање на Божјата добрина во светот. И покрај тоа, во екстремни околности кога се чинело дека нема друг избор освен да бидат убиени или принудени да ја предадат својата религија, [[Евреи]]те извршувале самоубиство или масовно самоубиство (види [[Масада]], [[Прво француско гонење на Евреите]] и замок Јорк за примери) и како мрачен потсетник, постои и молитва во еврејската литургија за „''кога ножот е во грлото''“, за оние што умираат „''да го светат Божјето име''“. Овие дела добиле мешани одговори од страна на еврејските власти, кои според некои се сметаат за примери за херојска маченичка смрт, додека други тврдат дека не е во ред да ги преземат своите животи во пресрет на мачеништвото<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.religionfacts.com/euthanasia/judaism.htm |title=Euthanasia and Judaism: Jewish Views of Euthanasia and Suicide |accessdate=2008-09-16 |publisher=ReligionFacts.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060506200930/http://www.religionfacts.com/euthanasia/judaism.htm |archivedate=2006-05-06 }}</ref>. Исламските верски ставови се против самоубиство<ref name="Islam2006"/>. [[Куран]]от го забранува тоа со наведување „''не убивај''“<ref name=Gear2009>{{Наведено списание|last1=Gearing|first1=RE|last2=Lizardi|first2=D|title=Religion and suicide.|journal=Journal of Religion and Health|date=September 2009|volume=48|issue=3|pages=332–41|pmid=19639421|doi=10.1007/s10943-008-9181-2}}</ref>. [[Хадис]]ите исто така го наведуваат поединечното самоубиство за незаконско и како грев<ref name="Islam2006"/>. Во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], самоубиството се смета за подеднакво грешно како убивање друго лице во современото хиндуистичко општество. Хиндуистичките списи наведуваат дека оној што ќе умре со самоубиство ќе стане дел од духовниот свет. Сепак, хиндуизмот го прифаќа правото на човекот да стави крај на својот живот преку ненасилната практика на постење до смрт, наречена [[Прајопавеза]]<ref name="hindu">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/euthanasia.shtml|title= Hinduism – Euthanasia and Suicide|date= 2009-08-25|publisher= BBC|archiveurl= https://web.archive.org/web/20090225155507/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/euthanasia.shtml|archivedate= 2009-02-25}}</ref>. ==Познати личности кои извршиле самоубиство== * [[Демостен]] (12 октомври 322 п.н.е.) — [[Стара Грција|старогрчки]] државник и говорник. * [[Ханибал Барка]] (183 п.н.е. — војсководец и државник од [[Картагина]]. * [[Клеопатра]] (31 јули 30) — [[Стар Египет|египетска]] кралица. * [[Сенека Помладиот]] (65) — [[Римско Царство|римски]] државник, [[Филозоф|филозоф]] и писател. * [[Нерон]] (9 јуни 68) — [[Римски цар|римски цар]]. * [[Жерар де Нервал]] (26 јануари 1855) — француски писател. * [[Адалберт Штифтер]] ([[25 јануари]] [[1868]]) — австриски писател и [[Сликарство|сликар]]. * [[Лудвиг II (Баварија)|Лудвиг II]] (13 јуни 1886) — крал на [[Баварија]]. * [[Винсент ван Гог]] ([[29 јули]] [[1890]]) — холандски сликар. * [[Лудвиг Болцман]] (5 септември 1906) — австриски [[Физичар|физичар]] и филозоф. * [[Пејо Јаворов]] (17 октомври 1914) — бугарски поет. * [[Марио де Са-Карнеиро]] (26 април 1916) — португалски писател. * [[Сергеј Есенин]] ([[28 декември]] [[1925]]) — руски [[поет]]. * [[Рјуносуке Акутагава]] ([[24 јули]] [[1927]]) — јапонски [[писател]]. * [[Костас Карјотакис]] (20 јули 1928) — грчки поет. * [[Владимир Мајаковски]] ([[14 април]] [[1930]]) — руски поет. * [[Џорџ Истман]] ([[14 март]] [[1932]]) — американски претприемач. * [[Андон Димитров]] (13 март 1933) — македонски [[Револуционер|револуционер]]. * [[Ернст Лудвиг Кирхнер]] (15 јуни 1938) — германски сликар. * [[Ивана Брлиќ Мажураниќ]] (21 септември 1938) — хрватска писателка. * [[Валтер Бенјамин]] ([[26 септември]] [[1940]]) — германски есеист и филозоф. * [[Вирџинија Вулф]] ([[28 март]] [[1941]]) — англиска писателка. * [[Карин Боје]] (24 април 1941) — шведска поетеса. * [[Марина Цветаева]] ([[31 август]] [[1941]]) — руска поетеса. * [[Штефан Цвајг]] ([[22 февруари]] [[1942]]) — австриски [[писател]]. * [[Тон Накаџима|Ацуши Накаџима]] ([[4 декември]] [[1942]]) — јапонски [[писател]]. * [[Ервин Ромел]] (14 октомври 1944) — германски [[Генерал|генерал]]. * [[Ханс Фишер]] (31 март 1945) — германски хемичар. * [[Адолф Хитлер]] ([[30 април]] [[1945]]) — германски [[нацист]]ички водач. * [[Ева Браун]] ([[30 април]] [[1945]]) — сопруга на [[Адолф Хитлер]]. * [[Јозеф Гебелс]] ([[1 мај]] [[1945]]) — германски нацистички водач. * [[Мартин Борман]] (2 мај 1945) — германски нацистички водач. * [[Хајнрих Химлер]] ([[23 мај]] [[1945]]) — германски нацистички водач. * [[Херман Геринг]] ([[15 октомври]] [[1946]]) — германски нацистички водач. * [[Аршил Горки]] (21 јули 1948) — американски сликар. * [[Чезаре Павезе]] ([[27 август]] [[1950]]) — италијански писател. * [[Луј Адамич]] (4 септември 1951) — словенечко-американски писател. * [[Едвин Хауард Армстронг]] (1 февруари 1954) — американски инженер. * [[Стиг Дагерман]] (4 ноември 1954) — шведски писател. * [[Александар Фадеев]] (13 мај 1956) — советски писател. * [[Јан Лехоњ]] ([[8 јуни]] [[1956]]) — полски поет. * [[Бранко Миљковиќ]] ([[12 февруари]] [[1961]]) — српски поет. * [[Ернест Хемингвеј]] ([[2 јули]] [[1961]]) — американски [[писател]]. * [[Мерилин Монро]] ([[5 август]] [[1962]]) — американска филмска глумица. * [[Силвија Плат]] ([[11 февруари]] [[1963]]) — американска поетеса. * [[Јан Палах]] ([[19 јануари]] [[1969]]) — чешки студент. * [[Марк Ротко]] ([[25 февруари]] [[1970]]) — американски сликар * [[Јукио Мишима]] ([[24 јули]] [[1970]]) — јапонски [[писател]] и [[режисер]]. * [[Ник Дрејк]] ([[25 ноември]] [[1974]]) — англиски [[Поп-музика|поп]]-рок-музичар. * [[Хари Мартинсон]] (11 февруари 1878) — шведски поет. * [[Чарлс Бојер]] ([[26 август]] [[1978]]) — француско-американски глумец. * [[Ијан Куртис]] ([[18 мај]] [[1980]]) — англиски [[Рок-музика|рок-музичар]]. * [[Рејчел Робертс]] (26 ноември 1980) — американска глумица. * [[Мехмет Шеху]] (17 декември 1981) — албански политичар. * [[Перси Вилијамс]] (29 ноември 1982) — канадски атлетичар. * [[Артур Кестлер]] (1 март 1983) — унгарско-британски писател и новинар. * [[Бранко Ќопиќ]] (26 март 1984) — југословенски писател. * [[Далида]] ([[3 мај]] [[1987]]) — италијанско-француска пејачка и глумица. * [[Рудолф Хес]] ([[17 август]] [[1987]]) — германски нацистички водач. * [[Јежи Кошињски]] ([[3 мај]] [[1991]]) — полско-американски [[писател]]. * [[Курт Кобејн]] ([[5 април]] [[1994]]) — американски рок-музичар. * [[Марго Хемингвеј]] (1 јули 1996) — американска манекенка и глумица. * [[Мајкл Хаченс]] ([[22 ноември]] [[1997]]) — австралиски поп-рок-музичар. * [[Венди О. Вилијамс]] ([[6 април]] [[1998]]) — американска рок-пејачка. * [[Стјуарт Адамсон]] ([[16 декември]] [[2001]]) — шкотски рок-музичар. * [[Елиот Смит]] ([[21 октомври]] [[2003]]) — американски рок-музичар. * [[Хантер С. Томпсон]] (20 февруари 2005) — американски [[Новинар|новинар]]. * [[Пол Хестер]] (26 март 2005) — австралиски рок-музичар. * [[Дејвид Фостер Волас]] (12 септември 2008) — американски писател. * [[Беким Фехмиу]] (15 јуни 2010) — југословенски глумец. * [[Мадалина Маноле]] (14 јули 2010) — романска пејачка и глумица. * [[Антонио Петигру]] (10 август 2010) — американски атлетичар. * [[Доријан Греј (глумица)|Доријан Греј]] (15 февруари 2011) — италијанска глумица. * [[Тони Скот]] (19 август 2012) — англиски филмски [[режисер]]. * [[Волфганг Херндорф]] (26 август 2013) — германски, писател, сликар и [[Карикатура|карикатурист]]. * [[Робин Вилијамс]] ([[11 август]] [[2014]]) — американски [[Филмски артист|филмски]] глумец. * [[Кит Емерсон]] ([[11 март]] [[2016]]) — англиски рок-музичар. * [[Буч Тракс]] ([[24 јануари]] [[2017]]) — [[САД|американски]] [[блуз]]-музичар. * [[Крис Корнел]] ([[18 мај]] [[2017]]) — американски рок-музичар. * [[Честер Бенингтон]] (20 јули 2017) — американски рок-пејач. * [[Ентони Бурдејн]] ([[8 јуни]] [[2018]]) — американски готвач и тв-водител. * [[Кит Флинт]] ([[4 март]] [[2019]]) — англиски [[Техно музика|техно-музичар]]. * [[Билјана Беличанец-Алексиќ]] ([[6 април]] [[2019]]) — македонска глумица и [[политичар]]ка. * [[Харума Миура]] (18 јули 2020) — јапонски глумец и пејач. == Самоубиството како тема во уметноста и во популарната култура == ===Самоубиството како мотив во книжевноста=== * „Пример“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 27-28.</ref> * „Принц“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 119.</ref> * „Кнез“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 120.</ref> * „Разочарани Англичани“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 45.</ref> * „Сериозност“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 42.</ref> * „Прашање во покраинскиот парламент“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 97-98.</ref> * „Напуштање“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 152.</ref> * „Гениј“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 156-157.</ref> * „Несреќна љубов“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 100.</ref> * „Две ливчиња“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 99.</ref> * „Самоубиство“ — расказ на македонскиот писател [[Милко Бојковски]].<ref>Милко Бојковски, ''Фотографии од пеколот''. Скопје: Бегемот, 2017, стр. 45.</ref> * „20 мај 1928“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 63-64.</ref> * „[[Самоубиец (драма)|Самоубиец]]“ — драма на [[Николај Ердман]].<ref>Вељко Радовић, „Смешне згоде у Потемкиновом селу“ во: Николај Васиљевич Гогољ, ''Ревизор''. Београд: Рад, 1986, стр. 8.</ref> * „Невидливиот самоубиец“ — краток расказ на македонскиот писател [[Ѓорѓи Крстевски (писател)|Ѓорѓи Крстевски]] од 2019 година.<ref>Ѓорѓи Крстевски, ''Другата страна''. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 68-69.</ref> * „Самоубиство“ — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 115.</ref> * „Замав“ — расказ на рускиот писател [[Јуриј Мамлеев]].<ref>Јуриј Мамлеев, ''Вампир-психопат'', Темплум, Скопје, 2022, стр. 67-69.</ref> * „Макрокосмос“ — расказ на Јуриј Мамлеев.<ref>Јуриј Мамлеев, ''Вампир-психопат'', Темплум, Скопје, 2022, стр. 101-105.</ref> * „Самоубиство“ — кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 204.</ref> * „Самоубиец“ — песна во проза на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 27.</ref> * „Собата на самоубиецот“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 203-204.</ref> ===Самоубиството како мотив во популарната музика=== * „[[Suicide (група)|Самоубиство]]“ ([[англиски]]: ''Suicide'') — американска музичка група.<ref>[https://www.discogs.com/artist/31055-Suicide DISCOGS, Suicide (пристапено на 26.3.2018)]</ref> * „Потенцијално самоубиство“ (англиски: ''Potential Suicide'') — песна на американската [[Панк рок|панк]]-група [[Вајперс]] (''Wipers'') од 1980 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DTqUoSF8mJA YouTube, Wipers - Is This Real? LP (пристапено на 14.6.2017)]</ref> * „Како гледаш на самоубиството“ ([[англиски]]: ''How Do You Regard Suicide'') — песна на израелската група ''[[Минимал компакт]]'' (''Minimal Compact'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0FaNqmqK1mA&list=OLAK5uy_li9_nQriu4WbEv88tPxkr52COM1Je_k8M&index=6 YouTube, How Do You Regard Suicide (пристапено на 19.10.2025)]</ref> * „Задолжително самоубиство“ (англиски: ''Mandatory Suicide'') — песна на американската [[Хеви метал музика|хеви-метал]] група [[Слеер]] (''Slayer'').<ref>[https://www.discogs.com/Slayer-Decade-Of-Aggression-Live/release/4707171 Discogs, Slayer ‎– Decade Of Aggression Live (пристапено на 6.10.2019)]</ref> * [[Суисајдал Тенденсиз (група)|Самоубиствени намери]] (англиски: ''Suicidal Tendencies'') — американска [[Хардкор панк|хард-кор]] група.<ref>[https://www.discogs.com/artist/137127-Suicidal-Tendencies DISCOGS, Suicidal Tendencies (пристапено на 26.3.2018)]</ref> * „Самоубиство“ (англиски: ''Suicide'') — песна на британската рок-група ''[[Spacemen 3]]'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31540-Spacemen-3-Playing-With-Fire Spacemen 3 – Playing With Fire (пристапено на 13.1.2024)]</ref> == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Братскиврски|display=Suicide}} * {{DMOZ|Health/Mental_Health/Disorders/Suicide}} {{en}} * {{Наведена книга|title=Preventing suicide: a global imperative.|date=2014|publisher=WHO|isbn=9789241564779|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/131056/1/9789241564779_eng.pdf?ua=1&ua=1}} {{en}} * [http://freakonomics.com/podcast/new-freakonomics-radio-podcast-the-suicide-paradox/ The Suicide Paradox] {{en}} {{Нормативна контрола}} {{избрана статија}} [[Категорија:Самоубиство| ]] [[Категорија:Причини за смрт]] odyg3fm1ornrhwuq4y2jrl1q2xh6uzb 0 1192251 5561092 5129424 2026-05-18T10:57:22Z Тиверополник 1815 5561092 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | honorific-prefix = | name = Коџа Мустафa-паша | honorific-suffix = | monarch1 = [[Бајазит II]] | office1 = 23. [[голем везир]] на Отоманското Царство | predecessor1 = [[Ахмед-паша Херцеговиќ]] | successor1 = [[Ахмед-паша Херцеговиќ]] | term_end1 = 1512 | term_start1 = 1511 | birth_date = ''Непознат'' | death_date = 1512 | death_place = [[Бурса]], [[Отоманско Царство]] | nationality = отоманска | religion = Ислам | blank1 = Народност | data1 = Турчин }} '''Koџa Мустафа-паша''' (умрел 1512 г.) бил [[Отоманско Царство|отомански]] државник. Бил [[голем везир]] на [[Османлиското Царство]] од 1511 до 1512 година.<ref name="turkbook">İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, p. 13.</ref> Тој бил [[Грци|Грк]] (''Рум''), а не [[Данок во крв|девширме]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dJSgAAAAMAAJ&q=Hadım+Ali+Paşa|title=Türkçülük ve Türkçülük mücadeleleri tarihi|year=1969|page=53|quote=11 - Koca Mustafa Paşa (Rum)}}</ref> == Живот == Ја започнал својата кариера како капиџибаши (''kapıcıbaşı''), или главен вратар на Топкапи палатата: тука тој ја извршувал функцијата на „церемонијал мајстор“ на приемите на странски амбасадори. Бил назначен за голем везир кон крајот на владеењето на [[Бајазит Втори]] и бил погубен во 1512 година.<ref>Eyice (1955), p. 92.</ref> Во [[Истанбул]], тој дозволил две византиски цркви да бидат преобразени во џамии, па двете биле именувани по него, односно [[Коџа Мустафа Пашина џамија (Истанбул)|Коџa Мустафа-пашината џамија]] и [[Атик Мустафа Паша џамија|Атик Мустафа-пашината Џамија]].<ref name="mw173">Müller-Wiener (1977), p. 173.</ref><ref name="mw83">Müller-Wiener (1977), p. 83.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Никулци за Османлии]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 1512 година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] 5fhfd366w1xcnnlfk7yzp1j22ryr887 0 1192255 5561089 5426044 2026-05-18T10:56:38Z Тиверополник 1815 5561089 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Дукакиноглу Ахмед | honorific-suffix = [[Паша]] | monarch1 = Селим I | office1 = 24. голем везир на Отоманското Царство | predecessor1 = Ахмед-паша Херцеговоиќ | successor1 = Ахмед-паша Херцеговоиќ | term_end1 = 8 септември 1515 | term_start1 = 18 декември 1514 | birth_date = ''непозната'' | death_date = 1515 | death_place = Амасија, Отоманското Царство | nationality = Османлиец | children = Дукакиноглу Мехмед-паша | blank1 = Народност | data1 = Албанец }} '''Дукакиноглу Ахмед-паша''' ({{langx|tr|Dukakinoğlu Ahmed Paşa}}; починал во март 1515) — [[Отоманско Царство|османлиски]] државник со албанско потекло, именуван како голем везир на Отоманското Царство од 1512 до 1515 година. Седиштето му било во Санџак, Албанија, а претставката го означува потомството од фамилијата Дукакини (dukakinoğlu - „син на Дукакин). Тој бил израснат во Отоманското Царство по пат на девширме или [[данок во крв]]. Неговиот син, Дукакиноглу Мехмед-паша, бил египетски пашалак од 1544 до 1546, кога бил погубен.<ref name="Winter2004">{{Наведена книга|author=Michael Winter|title=Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517-1798|url=https://books.google.com/books?id=vRZQOEUtENoC&pg=PA35|date=14 January 2004|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-203-16923-0|page=35}}</ref> == Белешки == * ''Дукакиноглу ''е сродно со ''Дукакинзаде'', и понекогаш така се нарекува. == Наводи == {{наводи}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} [[Категорија:Починати во 1515 година]] [[Категорија:Албанци од 16 век]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Албански отомански везири]] [[Категорија:Данок во крв]] [[Категорија:Погубени Отоманци]] [[Категорија:Никулци за Османлии]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Големи везири на Селим I]] tdjdvmr5smyz3x12db6gsy61dqwqkp7 0 1195762 5560924 5426302 2026-05-17T23:15:42Z ГП 23995 /* Познати Афроамериканци */ дополнување 5560924 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Народ |group = Афроамериканци |pop = '''40.695.277'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_DP05&prodType=table=American|title=ACS DEMOGRAPHIC AND HOUSING ESTIMATES: 2015 American Community Survey 1-Year Estimates|publisher=United States Census Bureau|accessdate=|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320143957/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_DP05&prodType=table=American|url-status=dead}}</ref><br>12,7% од вкупното население на САД (2015) |popplace = Низ Соединетите Држави, особено на американскиот Југ и урбаните подрачја |languages = англиски <small>([[американски англиски|дијалекти на американски англиски]], [[афроамерикански англиски]])</small><br>[[Луизијански креолски јазик]]<br>[[Гала (креолски јазик)|Гала]] |religions = претежно [[протестантство|протестанти]] (78 %) {{longlink|малцински: [[Католичка црква|католици]] (5 %), [[Јеховини сведоци]] (1 %), [[Афроамерикански муслимани|муслимани]] (1 %); [[нерелигиозност|нерелигиозни]] (12 %)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/A-Religious-Portrait-of-African-Americans.aspx|title=Pew Forum: A Religious Portrait of African-Americans|date=January 30, 2009|publisher=The Pew Forum on Religion & Public Life|accessdate=|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425171741/http://www.pewforum.org/A-Religious-Portrait-of-African-Americans.aspx|url-status=dead}}</ref>}} |related = }} [[Податотека:African American by state in the USA in 2010.svg|thumb|right|265px|Афроамериканци по државите на САД во 2010 година {{col-begin}} {{col-2}} {{легенда|#D5E5FF|помалку од 2%}} {{легенда|#AACCFF|2% -5%}} {{легенда|#80B3FF|5% - 10%}} {{легенда|#5599FF|10% - 15%}} {{легенда|#2A7FFF|15% - 20%}} {{col-2}} {{легенда|#0066FF|20% - 25%}} {{легенда|#0055D4|25% - 30%}} {{легенда|#0044AA|30% - 35%}} {{легенда|#003380|35% - 40%}} {{col-end}}]] '''Афроамериканци''' или '''Африкански Американци''' – поим кој денес во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се користи службено за да ги означи жителите со црна боја на кожата, односно, потомците на африканските [[роб]]ови доведени во [[Северна Америка]] меѓу XVII и XIX век. Машките се нарекуваат црнци, а жените црнкинки (црнкињи е изведенка, но се претпочита првото). Поимот Афроамериканци, кој прв почнал да го користи црниот националистички водач [[Малколм Икс]], настојува да го замени поимот „црнци“ ({{langx|en|Blacks}}), кој во тогашната црнечка заедница се сметал за еднакво навредлив како „негро“ и „обоени“. Поимот, наместо по раса, американските црнци требало да ги идентификува според областа од каде потекнуваат нивните предци и така да ги изедначи со [[етничка група|етничките групи]] во американската нација како што се [[Италоамериканци]]те или [[Порториканци]]те. Според податоците на американското Биро за попис на населението, во САД живеат 40,7 милиони Афроамериканци, кои претставуваат 12,7 % од вкупното население. Според пописот од 2000 година 58,4 % од нив живеат на американскиот југ. Но, 88 % од сите Афроамериканци живеат во големите градови, така што во некои од нив, како [[Гери]], [[Детроит]], [[Атланта]], [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]] и [[Вашингтон]], тие се мнозинство. Поимот „Афроамериканци“ во 1990-тите години, во времето на „политичка коректност“, се одомашил во американската јавност и влегол во службена употреба. Но, истовремено предизвикал доста контроверзии, со оглед дека неговата употреба предизвикувал низа недоразбирања и збрки. Така поимот се користи исклучиво за лицата со црна боја на кожата, а не се применува на Американците со бела боја на кожата кои емигрирале од [[Африка]] или оттаму им потекнуваат предците ([[Бербери]], [[Африканери]]). Истовремено овој поим се користи за секое лице со црна боја на кожата кое живее на територијата на САД, без разлика дали истото му припаѓа на некоја специфична етничка група како што се [[Јамајканци]]те или [[Хаиќани]]те. ==Демографија== {|class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |+ Афроамериканци во САД<ref>Табелата го прикажува афроамериканското население во Соединетите Американски Држави во текот на времето, засновано на податоци од пописите во САД. (Податоците од 1920 до 2000 година се засновани на податоците од пописите во САД дадени во ''Time Almanac'' од 2005, стр. 377.)</ref> ! Година||Број||% од вкупното<br />население||% промена<br />(10 г.)||Slaves||% робови |- |1790||757.208||19,3% (највисок)||&nbsp;–||697.681||92% |- |1800||1.002.037||18,9%||32,3%||893.602||89% |- |1810||1.377.808||19,0%||37,5%||1.191.362||86% |- |1820||1.771.656||18,4%||28,6%||1.538.022||87% |- |1830||2.328.642||18,1%||31,4%||2.009.043||86% |- |1840||2.873.648||16,8%||23,4%||2.487.355||87% |- |1850||3.638.808||15,7%||26,6%||3.204.287||88% |- |1860||4.441.830||14,1%||22,1%||3.953.731||89% |- |1870||4.880.009||12,7%||9,9%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1880||6.580.793||13,1%||34,9%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1890||7.488.788||11,9%||13,8%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1900||8.833.994||11,6%||18,0%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1910||9.827.763||10,7%||11,2%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1920||10,5 милиони||9,9%||6,8%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1930||11,9 милиони||9,7% (lowest)||13%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1940||12,9 милиони||9,8%||8,4%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1950||15,0 милиони||10,0%||16%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1960||18,9 милиони||10,5%||26%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1970||22,6 милиони||11,1%||20%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1980||26,5 милиони||11,7%||17%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |1990||30,0 милиони||12,1%||13%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |2000||34,6 милиони||12,3%||15%||&nbsp;–||&nbsp;– |- |2010||38,9 милиони||12,6%||12%||&nbsp;–||&nbsp;– |} ==Познати Афроамериканци== * [[Ален Ајверсон]] * [[Мухамед Али]] * [[Луис Армстронг]] * [[Азалија Банкс]] * [[Чарлс Баркли]] * [[Чак Бери]] * [[Би Би Кинг]] * [[Коби Брајант]] * [[Дензел Вашингтон]] * [[Опра Винфри]] * [[Мајлс Дејвис]] * [[Лил Ким]] * [[Џон Колтрејн]] * [[Карл Луис]] * [[Бијонсе Ноулс]] * [[Барак Обама]] * [[Чарли Паркер]] * [[Принс]] * [[Рик Рос]] * [[Мајк Тајсон]] * [[Тина Тарнер]] * [[Џими Хендрикс]] * [[Витни Хјустон]] * [[Леброн Џејмс]] * [[Мајкл Џордан]] * [[Мајкл Џексон]] * [[Меџик Џонсон]] * [[Тупак Шакур]] ==Поврзано== * [[Раси и потекло во пописите на населението на САД]] * [[Американски староседелци]] * [[Американци]] * [[Азиски Американци]] * [[Бели Американци]] * [[Хиспаноамериканци и Латиноамериканци]] ==Наводи== {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Демографија на САД]] [[Категорија:Народи во САД]] [[Категорија:Народи во Америка]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] o3ffkro2dfqwhg87ultczej0m51bebt 14 1204162 5560995 3758576 2026-05-18T08:18:57Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: Перјест → Перест 5560995 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Serpulidae}} [[Категорија:Перести црви]] n6u8vvt67xhv4b0jv8y502emuh2cawt 0 1204213 5560993 5227032 2026-05-18T08:18:53Z Bjankuloski06 332 Исправен збор, replaced: перјест → перест (2), Перјест → Перест 5560993 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Елкар | status = NE | status_system = iucn3.1 | image = Christmas tree worms.jpg | image_caption = Жолт и син елкар во Источен Тимор | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Прстенести црви]] | classis = [[Многучетинести црви]] | ordo = [[Цевкари]] | familia = [[Бигорни цевкари]] | genus = [[Елкари]] | species = '''Елкар''' | binomial = ''Spirobranchus giganteus'' | binomial_authority = ([[Петар Симон Палас|Pallas]], 1766)<ref name="WoRMS209944">{{наведен WoRMS|author=ten Hove, H.|year=2010|title=''Spirobranchus giganteus'' (Pallas, 1766)|db=polychaete|id=209944|accessdate=2011-12-26}}</ref> }} '''Елкар''' ({{науч|Spirobranchus giganteus}}) — вид [[многучетинести црви|многучетинест црв]] од семејството на [[бигорни цевкари|бигорните цевкари]] (''Serpulidae''). Познат е по својот необичен облик и ужива општопознатост меѓу [[нуркање|подводните]] [[фотограф]]и и [[аквариум|акваристите]]. ==Анатомија и морфологија== [[Податотека:Spirobranchus giganteus (assorted Christmas tree worms).jpg|мини|мини|250п|Разни елкари]] Црвот е наречен „елкар“ поради тоа што има по две пипки налик на [[елка]]. Научниот назив ''Spirobranchus'' се однесува на двете обоени завојни строежи на телото што служат како дишни органи.<ref name=ITISSGC>{{ITIS | id = 68304 | taxon = Spirobranchus gigantea corniculatus | accessdate = 24 January 2007 }}</ref><ref name=ITISSGG>{{ITIS | id = 68305 | taxon = ''Spirobranchus gigantea gigantea | accessdate = 24 January 2007 }}</ref> Видот дели многу сличности со останатите црви што прават цевчести дупки. Има валчесто расчленето тело наредено со четинки, кои помагаат во подвижноста. Бидејќи не изглегува од цевката, црвот нема наменски краци предвидени за движење или пливање. Ова се високоизменети приусни додатоци. Секој завој се состои од перести пипки наречени радиоли што се мошне разресени и имаат улога на стапица за плен, кој потоа се пренесува во устата. Ресите воедно служат за дишење. Главна разлика помеѓу елкарите и блискосродните [[перести црви]] (''Sabellida'') е тоа што вторите немаат додаток на телото со кој би ја затвориле дупката кога ќе се вовлечат во неа; елкарите пак, имаат изменета радиола за оваа намена. Како [[прстенести црви|прстенест црв]], елкарот има целосен систем за варење, добро развиен крвоток и нервен систем со главен мозок и голем број придружни [[ганглија|ганглии]], вклучувајќи ги ножните ганглии, присутни само кај четинестите црви. Црвот има и наполно развиен [[нефридиум]] за излачување на измет. Се размножуваат со испуштање на гаметите во водата, каде што јајцата (и сперматозоидите) се мешаат со [[зоопланктон]]от и патуваат со струите. == Распространетост == Елкарите се застапени во [[тропски појас|тропските]] мориња ширум светот, од [[Карипско Море|Карипското Море]] до [[Индиски Океан|Индискиот]] и [[Тихи Океан|Тихиот Океан]].<ref name="WoRMS209944"/> == Екологија == Единките живеат всадени во цели глави на крупни каменести корали како поритите и мозочните корали. Како и другите членови на семејството, излачуваат варовни цевки околу телото кои имаат улога на заштитна обвивка, откако најпрвин ќе ја ископаат дупката во коралот. Бидејќи не се подвижни, елкарите се хранат претежно со [[филтрација]], зафаќајќи микроорганизми од водата во своите гранчиња. == Галерија == <gallery> Corals sea worms.JPG|Елкари во [[Папуа Нова Гвинеја]] Christmas Tree worms.jpg|На мозочен корал, [[Бонер]] ChristmasTreeWorm-SpirobranchusGiganteus.jpg|Елкар во [[Порторико]] Christmas tree worm (Spirobranchus giganteus).jpg|На гребенот Елбоу, [[Флорида]] Reef0232.jpg|Темносин елкар во [[Хаваи]] Spirobranchus giganteus at Gili Lawa Laut.JPG|Елкар кај [[Комодо]], Индонезија </gallery> == Поврзано == * [[Цевкари]] * [[Перести црви]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Spirobranchus giganteus}} {{викивидови-ред|Spirobranchus giganteus|Елкари}} * {{EOL|620727}} {{Таксонска лента|from=Q1434787}} [[Категорија:Бигорни цевкари]] [[Категорија:Фауна на Филипините]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Таксони опишани од Петер Симон Палас]] 2qmsnagzgdccqab6353nvjlef8jyinx 0 1215739 5560902 5498520 2026-05-17T22:45:30Z ГП 23995 /* Улицата како тема во книжевноста */ дополнување 5560902 wikitext text/x-wiki '''Улица'''<ref>{{ДРМЈ|улица}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|улица}}</ref> или '''сокак'''<ref>{{ДРМЈ|сокак}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|сокак}}</ref> — јавна површина, најчесто поплочена, со придружна изградена околина. Таа претставува јавна земјишна парцела во урбаните области која ги поврзува зградите и каде луѓето можат слободно да се движат, да се собираат и да комуницираат. Улицата може да биде обична земјена патека, но најчесто е поплочена со тврда подлога, како: [[бетон]], [[асфалт]] или плочки. Таа е оспособена за движење на пешаците и на [[сообраќај]]ните средства ([[автомобил]]и, [[Трамвај|трамваи]], [[автобус]]и, итн.). [[Податотека:Münchner-Straße,-Frankfurt.jpg|мини|Улицата „Минхнер“ во [[Франкфурт]], Германија.]] ==Поим== [[Податотека:Abbey Road Zebra crossing 2004-01.jpg|мини|Улицата Еби Роуд во Лондон.]] Првобитно, зборот „улица“ означувал поплочен пат ([[латински]]: ''via strata''), но и ден-денес, во колоквијалната употреба претставува [[синоним]] за „[[пат]]“. Сепак, жителите на [[град]]овите и урбаните планери прават разлика меѓу овие два поима: главната функција на патот е [[транспорт]]от, додека улицата ја олеснува јавната интеракција.<ref name="Dictionary">[http://dictionary.reference.com/help/faq/language/d01.html dictionary.reference.com].</ref> Навистина, градските улици служат и за транспорт, но патиштата, како што се магистралните патишта и [[автопат]]иштата, вообичаено не служат за движење на пешаците и за интеракција меѓу луѓето.<ref name="Using">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/8661-need-advice-road-vs-street.html |title=www.usingenglish.com |accessdate=2019-01-22 |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204203002/http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/8661-need-advice-road-vs-street.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Avenue">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/26412-avenue-vs-street.html |title=www.usingenglish.com |accessdate=2019-01-22 |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204234204/http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/26412-avenue-vs-street.html |url-status=dead }}</ref> ==Улицата како тема во уметноста и во популарната култура== ===Улицата како тема во книжевноста=== * „Да јас не сум по 'вој сокак поминал“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 12-13.</ref> * „Непозната улица“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 4-5.</ref> * „Мојата улица“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 36.</ref> * „Партизанската улица“ — песна на Јозо Т. Бошковски од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 41.</ref> * „Смешен настан на улицата“ — песна на македонскиот поет [[Србо Ивановски]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 56.</ref> * „[[Улица (новела на Славко Јаневски)|Улица]]“ — ([[новела]]) на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1950 година.<ref>Славко Јаневски, ''Улица''. Скопје: Државно книгоиздателство на НР Македонија, 1950.</ref> * „Улица без излез“ — песна на Славко Јаневски.<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 51-52.</ref> * „На улица“ — песна на македонскиот поет [[Васил Куноски]].<ref>Васил Куноски, ''Песни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 31.</ref> * „Од улица во улица“ (руски: ''Из улицы в улицу'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1913 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 22-23.</ref> * „На улица“ (руски: ''Уличное'') — песна на Владимир Мајаковски од 1913 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 31.</ref> * „Балада на долгата улица“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 21.</ref> * „На улица“ — расказ за деца на македонската писателка [[Оливера Николова]].<ref>„Оливера Николова, ''Зоки Поки''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 25-27.</ref> * „Улиците што ги има: Народен Фронт“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 14-15.</ref> * „Кога ќе помислам на Славко Јаневски“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 437-438.</ref> * „Мисли што ме обземаат на прометните улици“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 373-374.</ref> * „Крокодилска улица“ — расказ на полскиот писател [[Бруно Шулц]].<ref>Bruno Šulc, ''Cimetaste prodavnice''. Beograd: Paidea, 2015, стр. 71-79.</ref> ===Улицата како тема во филмот=== * „[[Улица (филм од 1923)|Улица]]“ ([[германски]]: ''Die Straße'') — германски [[филм]] од 1923 година, во [[режија]] на [[Карл Груне]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0014516/ IMDB, The Street (1923) (пристапено на 29.7.2020)]</ref> * „[[Шетајќи по улиците на Москва (филм)|Шетајќи по улиците на Москва]]“ ([[руски]]: ''Я шагаю по Москве'') — советски [[филм]] од 1964 година, во [[режија]] на [[Георги Данелија]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0057694/awards?ref_=tt_awd IMBd, Walking the Streets of Moscow (1964) Awards (пристапено на 8.2.2019)]</ref> * „[[Булевар на самракот (филм од 1950)|Булевар на самракот]]“ ([[англиски]]: ''Sunset Boulevard'') — американски филм од 1950 година, во режија на [[Били Вајлдер]]. * „Шекспирова 9/1“ — краток [[филм]] на [[режисер]]от [[Владимир Митревски]].<ref>''Пази се! Доаѓа Cinedays 13.'' Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 69.</ref> ===Улицата како тема во музиката=== * Улици (англиски: ''The Streets'') — англиски [[рап]]ер.<ref>[https://www.discogs.com/artist/17502-The-Streets The Streets (пристапено на 10.1.2024)]</ref> * „Сочевата страна на улицата“ ([[хрватски]]: ''Sunčana strana ulice'') — песна од истоимениот музички албум на хрватската рок-група [[Азра]].<ref>''Sunčana strana ulice, Komuna, CD 1002.</ref> * „Улиците на Лондон“ (англиски: ''Streets Of London'') — песна на англиската [[панк]]-рок група ''[[Anti-Nowhere League (рок-група)|Anti-Nowhere League]]'' од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/126413-Anti-Nowhere-League-We-AreThe-League Discogs, Anti-Nowhere League ‎– We Are...The League (пристапено на 3.12.2021)]</ref> * „7 улици“ (англиски: ''7 Streets'') — песна на англиската рок-група ''Atomic Rooster'' од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/fr/release/1582370-Atomic-Rooster-Death-Walks-Behind-You DISCOGS, Atomic Rooster – Death Walks Behind You (пристапено на 27.11.2021)]</ref> * „Улица на јагодите“ (англиски: ''Strawberry Street'') — песна на американскиот рок-музичар [[Џеф Бакли]].<ref>[https://www.discogs.com/Jeff-Buckley-Grace/release/408960 Discogs, Jeff Buckley ‎– Grace (пристапено на 21.4.2020)]</ref> * „На улицата“ (англиски: ''In The Street'') — песна на американската поп-рок група [[Биг стар]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1374615-Big-Star-1-Record Discogs, Big Star – #1 Record (пристапено на 5.2.2022)]</ref> * „Пени лејн“ (англиски: ''Penny Lane'') — песна на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[Битлси]] (''The Beatles'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Magical-Mystery-Tour/master/54463 DISCOGS, The Beatles ‎– Magical Mystery Tour (пристапено на 9.7.2020)]</ref> * „Аби Роуд“ (англиски: ''Abbey Road'') — музички албум на британската поп-рок група Битлси од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Abbey-Road/release/2498807 DISCOGS, The Beatles ‎– The Beatles (пристапено на 27.6.2019)]</ref> * „Булевар на скршените сонови“ (англиски: ''Boulevard Of Broken Dreams'') — песна на американскиот [[џез]]-рок музичар [[Џејмс Вајт]] (''James White'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/James-White-James-Whites-Flaming-Demonics/master/174580 DISCOGS, James White (2) ‎– James White's Flaming Demonics (пристапено на 7.9.2021)]</ref> * „Авенија на чемпресите“ (англиски: ''Cypress Avenue'') — песна на северноирскиот [[Поп-музика|поп]]-[[Рок-музика|рок]] музичар [[Ван Морисон]] (''Van Morrison'') од 1968 година.<ref>Van Morrison, ''Astral Weeks'', Warner Bros. Records, 1768-2.</ref> * „Улиците на Арклоу“ (англиски: ''Streets of Arklow'') — песна на Ван Морисон од 1974 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kR3orob9xtE YouTube, Van Morrison - Streets of Arklow (пристапено на 28.1.2019)]</ref> * „Авенијата Кентаки“ ([[англиски]]: ''Kentucky Avenue'') — песна на американскиот музичар [[Том Вејтс]] (''Tom Waits'') од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tom-Waits-Blue-Valentine/master/14059 DISCOGS, Tom Waits ‎– Blue Valentine (пристапено на 21 септември 2021)]</ref> * „Улицата на милоста“ (англиски: ''Mercy Street'') - песна на британскиот рок-музичар [[Питер Гебриел]] (''Peter Gabriel'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/35759-Peter-Gabriel-So DISCOGS, CPeter Gabriel – So (пристапено на 28.10.2022)]</ref> * „Законот на улиците“ (англиски: ''Code Of The Streets'') — песна на американската хип-хоп група ''[[Gang Starr]]'' од 1994 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/24301-Gang-Starr-Hard-To-Earn Discogs, Gang Starr – Hard To Earn (пристапено на 28.11.2022)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''[[Geto Boys]]'' од 1993 година.<ref name="discogs.com">[https://www.discogs.com/master/121635-Geto-Boys-Till-Death-Do-Us-Part Discogs, Geto Boys – Till Death Do Us Part (пристапено на 30.10.2022)]</ref> * „Авенија на убиствата“ (англиски: ''Murder Avenue'') — песна на американската хип-хоп група ''Geto Boys'' од 1993 година.<ref name="discogs.com"/> * „Улиците на твојот град“ (англиски: ''Streets Of Your Town'') — песна на австралиската поп-група ''[[The Go-Betweens (музичка група)|The Go-Betweens]]'' од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Go-Betweens-16-Lovers-Lane/release/3660493 Discogs, The Go-Betweens – 16 Lovers Lane (пристапено на 15.3.2021)]</ref> * „На споредните улици“ (англиски: ''Down The Backstreets'') — песна на американскиот [[рап]]ер [[Гуру (рапер)|Гуру]] (''Guru'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/47622-Guru-Jazzmatazz-Volume-1 Discogs, Guru – Jazzmatazz Volume: 1 (пристапено на 30.10.2022)]</ref> * „Темни улици“ — песна на македонскиот [[рап]]ер [[Да Џака Накот]] од 2012 година.<ref>Da Dzaka Nakot, ''Bozjiot prototip''. Suriken Records, 027, 2012.</ref> * „Скандал во улицата Јазу“ (англиски: ''Yazoo Street Scandal'') — песна на [[Боб Дилан]] и [[Бенд (рок-група)|Бенд]] (''The Band'') од 1975 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bob-Dylan-The-Band-The-Basement-Tapes/master/14459 Discogs, Bob Dylan & The Band ‎– The Basement Tapes (пристапено на 30.9.2020)]</ref> * „Улица на љубовта“ (англиски: ''Love Street'') — песна на американската рок-група [[Дорс]] (''The Doors'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Doors-Waiting-For-The-Sun/release/509488 Discogs, The Doors ‎– Waiting For The Sun (пристапено на 20.5.2020)]</ref> * „Биди сам на улицата“ ([[српски]]: ''Буди сам на улици'') — песна на српската рок-група [[ЕКВ]] (''ЕКВ'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UnlQcSqQ9Cw YouTube, Ekatarina Velika - Budi sam na ulici (HD) (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „Каде што улиците немаат име“ (англиски: ''Where the Streets Have No Name'') — песна на ирската рок-група [[Ју Ту|У2]] (''U2'') од 1987 година.<ref>U2, ''The Joshua Tree'', Cai 9218, Jugoton.</ref> * „Приказни од улицата“ (англиски: ''Stories Of The Streets'') — песна на канадскиот музичар [[Леонард Коен]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_zGPCLlqd7c&list=PL8a8cutYP7frLdTa3kQjOEZwiM4i0NJ7C&index=8 YouTube, Leonard Cohen - Stories Of The Streets (Subtitulado) (пристапено на 28.1.2020)]</ref> * „Улична тепачка“ (англиски: ''Street Fight'') — песна на американски рок-музичар [[Алис Купер]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1547179-Alice-Cooper-Schools-Out Discogs, Alice Cooper – School's Out (пристапено на 16.4.2022)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна од истоимениот албум на американската група [[Крусејдерс]] (''Crusaders'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Crusaders-Street-Life/release/184113 Discogs, Crusaders* ‎– Street Life (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „На улицата Мишн“ (англиски: ''Down On Mission Street'') — песна на британската рок-група ''Lloyd Cole And The Commotions'' од 1984 година.<ref name="Rattlesnakes 2023">[https://www.discogs.com/master/35874-Lloyd-Cole-And-The-Commotions-Rattlesnakes Lloyd Cole And The Commotions* – Rattlesnakes (пристапено на 1.3.2023)]</ref> * „Улицата Шарлот“ (англиски: ''Charlotte Street'') — песна на ''Lloyd Cole And The Commotions'' од 1984 година.<ref name="Rattlesnakes 2023"/> * „Немила случка на Јужната улица“ (англиски: ''Incident on South Street '') — песна на американската [[џез]]-група [[Лаунџ лизардс]] (''The Lounge Lizards'') од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QA77axhsxiM YouTube, The Lounge Lizards - The Lounge Lizards (1981) full album (пристапено на 5.4.2023)]</ref> * „Уличката Сисотобел“ (англиски: ''Sisotowbell Lane'') — песна на канадската музичарка [[Џони Мичел]] (''Joni Mitchell'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/220439-Joni-Mitchell-Song-To-A-Seagull Joni Mitchell – Song To A Seagull (пристапено на 24.4.2023)]</ref> * „4. јули“ ([[англиски]]: ''4th of July'') — песна од [[4th of July (албум на Mooger Fooger)|истоимениот албум]] на македонската рок-група [[Mooger Fooger]].<ref>Mooger Fooger, ''4th of July'', Corpus Delicti Records, CD 001.</ref> * „Растресена улица“ (англиски: ''Shakin' Street'') — песна на американската рок-група [[MC5]] од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/63845-MC5-Back-In-The-USA MC5 – Back In The USA (пристапено на 6.4.2023)]</ref> * „Сребрени улици“ — песна на македонската поп-пејачка [[Маја Оџаклиевска]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZfzAYMO5FIw YouTube, Маја Оџаклиевска - Сребрени улици (пристапено на 14.10.2019)]</ref> * „Уличен одач“ ([[српски]]: ''Улични ходач'') — песна на српската рок-група [[Партибрејкерс]] од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Partibrejkers-Partibrejkers/master/80497 Partibrejkers ‎– Partibrejkers (пристапено на 17.9.2021)]</ref> * „Улични бранови“ ([[англиски]]: ''Street Waves'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група ''[[Pere Ubu (рок-група)|Pere Ubu]]'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Pere-Ubu-The-Modern-Dance/master/52557 Discogs, Pere Ubu ‎– The Modern Dance (пристапено на 25.2.2021)]</ref> * „Мрачните улици на Лондон“ (англиски: ''Dark Streets Of London'') — песна на ирско-англиската рок-група [[Поугс]] (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/43754-The-Pogues-Red-Roses-For-Me The Pogues – Red Roses For Me (пристапено на 2.3.2024)]</ref> * „Бегство на главната улица“ (англиски: ''Exile on Main St.'') — музички албум на британската рок-група [[Ролинг Стоунс]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/Rolling-Stones-Exile-On-Main-St/master/30303 Discogs, Rolling Stones* ‎– Exile On Main St. (пристапено на 9.3.2021)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна на британската рок-група [[Рокси Мјузик]] (''Roxy Music'') од 1973 година.<ref>[https://www.discogs.com/Roxy-Music-Street-Life/master/58368 Discogs, Roxy Music ‎– Street Life (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „Улична непријатност“ ([[англиски]]: ''Street Hassle'') — песна на шкотската [[Рок-музика|рок]]-група [[Симпл мајндс]] (''Simple Minds'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/58922-Simple-Minds-Sparkle-In-The-Rain Simple Minds – Sparkle In The Rain (пристапено на 8.3.2024)]</ref> * „Булевар на детонациите“ (англиски: ''Detonation Boulevard'') — песна на британската рок-група [[Систерс оф мерси]] (''The Sisters Of Mercy'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Sisters-Of-Mercy-Vision-Thing/master/61848 DISCOGS, The Sisters Of Mercy ‎– Vision Thing (пристапено на 23.9.2019)]</ref> * „Авенијата Кондор“ (англиски: ''Condor Ave'') — песна на американскиот рок-музичар [[Елиот Смит]] (''Elliott Smith'') од 1994.<ref>[https://www.discogs.com/master/6156-Elliott-Smith-Roman-Candle Discogs, Elliott Smith – Roman Candle (пристапено на 16.4.2025)]</ref> * „Ода на уличната мешаница“ (англиски: ''Ode To Street Hassle'') — песна на британската рок-група [[Спејсмен 3]] (''Spacemen 3'').<ref>[https://www.discogs.com/master/31523-Spacemen-3-The-Perfect-Prescription Spacemen 3 – The Perfect Prescription (пристапено на 22.4.2024)]</ref> * „Диви на улиците“ (англиски: ''Wild In The Streets'') — песна на американската [[Панк рок|панк-рок]] група [[Circle Jerks]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/50357-Circle-Jerks-Wild-In-The-Streets DISCOGS, Circle Jerks – Wild In The Streets (пристапено на 8.5.2022)]</ref> * „Бензиска уличка“ (англиски: ''Gasoline Alley'') — песна од истоимениот музички албум на британскиот рок-музичар [[Род Стјуарт]] (''Rod Stewart'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/67513-Rod-Stewart-Gasoline-Alley Rod Stewart – Gasoline Alley (пристапено на 16.4.2023)]</ref> * „На улицата“ (англиски: ''Down On The Street'') — песна на американската рок-група [[Стуџис]] (''The Stooges'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Stooges-Fun-House/master/38209 DISCOGS, The Stooges ‎– Fun House (пристапено на 9.7.2019)]</ref> * „Улица 22“ — песна на македонската рок-група [[Funk Shui (рок-група)|Funk Shui]].<ref>Funk Shui, ''Aether'', IM0018, ИнтерМедиа, 2012.</ref> * „Улица на зелените цвеќиња“ ([[англиски]]: ''Green Flower Street'') — песна на американскиот рок-музичар [[Доналд Фејген]] (''Donald Fagen'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Donald-Fagen-The-Nightfly/master/65826 Discogs, Donald Fagen ‎– The Nightfly (пристапено на 21.3.2021)]</ref> * „Дете на улицата“ ([[хрватски]]: ''Dijete ulice'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Jo%C5%A1-Ju%C4%8Der-Samo-Na-Filmu-A-Sada-I-U-Va%C5%A1oj-Glavi/master/191329 Discogs, Film ‎– Novo! Novo! Novo! Još Jučer Samo Na Filmu A Sada I U Vašoj Glavi (пристапено на 21.5.2021)]</ref> * „Темната страна на улицата“ (англиски: ''Dark End Of The Street'') — песна на американската кантри-група ''[[The Flying Burrito Bros (музичка група)|The Flying Burrito Bros]]'' од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Flying-Burrito-Bros-The-Gilded-Palace-Of-Sin/release/1246690 DISCOGS, The Flying Burrito Bros ‎– The Gilded Palace Of Sin (пристапено на 21.2.2020)]</ref> * „На улица“ (англиски: ''Out In The Street'') — песна на британската рок-група [[Ху]] (''The Who'') од 1965 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/68534-The-Who-My-Generation DISCOGS, The Who ‎– My Generation(пристапено на 1.10.2021)]</ref> * „На улицата, денес“ ([[англиски]]: ''In The Street, Today'') — песна на британската рок-група ''[[The Jam]]'' од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/20295-The-Jam-This-Is-The-Modern-World The Jam – This Is The Modern World (пристапено на 3.1.2023)]</ref> * „Звуци од улицата“ ([[англиски]]: ''Sounds From The Street'') — песна на ''The Jam'' од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/20208-The-Jam-In-The-City The Jam – In The City (пристапено на 3.1.2023)]</ref> ==Галерија== <gallery> Податотека:Аеродром-бул ЈС.jpg|мини|Булеварот „Јане Сандански“ во населбата [[Аеродром (населба)|Аеродром]], Скопје Податотека:Аеродром5.jpg|мини|Булеварот „Васко Карангелески“ во населбата Аеродром, Скопје Image:Marburg3.jpg|мини|Улица во стариот дел на [[Марбург]], [[Германија]] Image:Marburg5.jpg|мини|Улица во стариот дел на Марбург, Германија Image:Marburg8.jpg|мини|Улица во стариот дел на Марбург, Германија Image:Улица-Вецлар.jpg|мини|Улица во [[Вецлар]], Германија Image:Улица Касел.jpg|мини|Улица во [[Касел]], Германија Image:Касел-улица.jpg|мини|лево|Улица во Касел, Германија Податотека:Treppenstrasse-Kassel.jpg|мини|Скалестата улица (Treppenstrasse) во Касел, Германија Image:Rote-strasse.jpg|мини|Црвената улица (Rote Strasse) во [[Гетинген]], Германија Податотека:Goettingen-street.jpg|мини|Улица во стариот дел на Гетинген, Германија Податотека:Ulica bonn2.jpg|мини|Улица во стариот дел на [[Бон]], Германија Податотека:Ulica bonn.jpg|мини|Улица во стариот дел на Бон, Германија </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Улици| ]] [[Категорија:Градови]] q5a9i2loyxty3nwzcbsjj6ocke0c8sl 5560905 5560902 2026-05-17T22:47:37Z ГП 23995 /* Улицата како тема во книжевноста */ дополнување 5560905 wikitext text/x-wiki '''Улица'''<ref>{{ДРМЈ|улица}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|улица}}</ref> или '''сокак'''<ref>{{ДРМЈ|сокак}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|сокак}}</ref> — јавна површина, најчесто поплочена, со придружна изградена околина. Таа претставува јавна земјишна парцела во урбаните области која ги поврзува зградите и каде луѓето можат слободно да се движат, да се собираат и да комуницираат. Улицата може да биде обична земјена патека, но најчесто е поплочена со тврда подлога, како: [[бетон]], [[асфалт]] или плочки. Таа е оспособена за движење на пешаците и на [[сообраќај]]ните средства ([[автомобил]]и, [[Трамвај|трамваи]], [[автобус]]и, итн.). [[Податотека:Münchner-Straße,-Frankfurt.jpg|мини|Улицата „Минхнер“ во [[Франкфурт]], Германија.]] ==Поим== [[Податотека:Abbey Road Zebra crossing 2004-01.jpg|мини|Улицата Еби Роуд во Лондон.]] Првобитно, зборот „улица“ означувал поплочен пат ([[латински]]: ''via strata''), но и ден-денес, во колоквијалната употреба претставува [[синоним]] за „[[пат]]“. Сепак, жителите на [[град]]овите и урбаните планери прават разлика меѓу овие два поима: главната функција на патот е [[транспорт]]от, додека улицата ја олеснува јавната интеракција.<ref name="Dictionary">[http://dictionary.reference.com/help/faq/language/d01.html dictionary.reference.com].</ref> Навистина, градските улици служат и за транспорт, но патиштата, како што се магистралните патишта и [[автопат]]иштата, вообичаено не служат за движење на пешаците и за интеракција меѓу луѓето.<ref name="Using">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/8661-need-advice-road-vs-street.html |title=www.usingenglish.com |accessdate=2019-01-22 |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204203002/http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/8661-need-advice-road-vs-street.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Avenue">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/26412-avenue-vs-street.html |title=www.usingenglish.com |accessdate=2019-01-22 |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204234204/http://www.usingenglish.com/forum/ask-teacher/26412-avenue-vs-street.html |url-status=dead }}</ref> ==Улицата како тема во уметноста и во популарната култура== ===Улицата како тема во книжевноста=== * „Да јас не сум по 'вој сокак поминал“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 12-13.</ref> * „Непозната улица“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 4-5.</ref> * „Улицата со розевиот дуќан“ — песна на Хорхе Луис Борхес.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 15.</ref> * „Мојата улица“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 36.</ref> * „Партизанската улица“ — песна на Јозо Т. Бошковски од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 41.</ref> * „Смешен настан на улицата“ — песна на македонскиот поет [[Србо Ивановски]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 56.</ref> * „[[Улица (новела на Славко Јаневски)|Улица]]“ — ([[новела]]) на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1950 година.<ref>Славко Јаневски, ''Улица''. Скопје: Државно книгоиздателство на НР Македонија, 1950.</ref> * „Улица без излез“ — песна на Славко Јаневски.<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 51-52.</ref> * „На улица“ — песна на македонскиот поет [[Васил Куноски]].<ref>Васил Куноски, ''Песни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 31.</ref> * „Од улица во улица“ (руски: ''Из улицы в улицу'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1913 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 22-23.</ref> * „На улица“ (руски: ''Уличное'') — песна на Владимир Мајаковски од 1913 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 31.</ref> * „Балада на долгата улица“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 21.</ref> * „На улица“ — расказ за деца на македонската писателка [[Оливера Николова]].<ref>„Оливера Николова, ''Зоки Поки''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 25-27.</ref> * „Улиците што ги има: Народен Фронт“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 14-15.</ref> * „Кога ќе помислам на Славко Јаневски“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 437-438.</ref> * „Мисли што ме обземаат на прометните улици“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 373-374.</ref> * „Крокодилска улица“ — расказ на полскиот писател [[Бруно Шулц]].<ref>Bruno Šulc, ''Cimetaste prodavnice''. Beograd: Paidea, 2015, стр. 71-79.</ref> ===Улицата како тема во филмот=== * „[[Улица (филм од 1923)|Улица]]“ ([[германски]]: ''Die Straße'') — германски [[филм]] од 1923 година, во [[режија]] на [[Карл Груне]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0014516/ IMDB, The Street (1923) (пристапено на 29.7.2020)]</ref> * „[[Шетајќи по улиците на Москва (филм)|Шетајќи по улиците на Москва]]“ ([[руски]]: ''Я шагаю по Москве'') — советски [[филм]] од 1964 година, во [[режија]] на [[Георги Данелија]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0057694/awards?ref_=tt_awd IMBd, Walking the Streets of Moscow (1964) Awards (пристапено на 8.2.2019)]</ref> * „[[Булевар на самракот (филм од 1950)|Булевар на самракот]]“ ([[англиски]]: ''Sunset Boulevard'') — американски филм од 1950 година, во режија на [[Били Вајлдер]]. * „Шекспирова 9/1“ — краток [[филм]] на [[режисер]]от [[Владимир Митревски]].<ref>''Пази се! Доаѓа Cinedays 13.'' Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 69.</ref> ===Улицата како тема во музиката=== * Улици (англиски: ''The Streets'') — англиски [[рап]]ер.<ref>[https://www.discogs.com/artist/17502-The-Streets The Streets (пристапено на 10.1.2024)]</ref> * „Сочевата страна на улицата“ ([[хрватски]]: ''Sunčana strana ulice'') — песна од истоимениот музички албум на хрватската рок-група [[Азра]].<ref>''Sunčana strana ulice, Komuna, CD 1002.</ref> * „Улиците на Лондон“ (англиски: ''Streets Of London'') — песна на англиската [[панк]]-рок група ''[[Anti-Nowhere League (рок-група)|Anti-Nowhere League]]'' од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/126413-Anti-Nowhere-League-We-AreThe-League Discogs, Anti-Nowhere League ‎– We Are...The League (пристапено на 3.12.2021)]</ref> * „7 улици“ (англиски: ''7 Streets'') — песна на англиската рок-група ''Atomic Rooster'' од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/fr/release/1582370-Atomic-Rooster-Death-Walks-Behind-You DISCOGS, Atomic Rooster – Death Walks Behind You (пристапено на 27.11.2021)]</ref> * „Улица на јагодите“ (англиски: ''Strawberry Street'') — песна на американскиот рок-музичар [[Џеф Бакли]].<ref>[https://www.discogs.com/Jeff-Buckley-Grace/release/408960 Discogs, Jeff Buckley ‎– Grace (пристапено на 21.4.2020)]</ref> * „На улицата“ (англиски: ''In The Street'') — песна на американската поп-рок група [[Биг стар]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1374615-Big-Star-1-Record Discogs, Big Star – #1 Record (пристапено на 5.2.2022)]</ref> * „Пени лејн“ (англиски: ''Penny Lane'') — песна на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[Битлси]] (''The Beatles'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Magical-Mystery-Tour/master/54463 DISCOGS, The Beatles ‎– Magical Mystery Tour (пристапено на 9.7.2020)]</ref> * „Аби Роуд“ (англиски: ''Abbey Road'') — музички албум на британската поп-рок група Битлси од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-Abbey-Road/release/2498807 DISCOGS, The Beatles ‎– The Beatles (пристапено на 27.6.2019)]</ref> * „Булевар на скршените сонови“ (англиски: ''Boulevard Of Broken Dreams'') — песна на американскиот [[џез]]-рок музичар [[Џејмс Вајт]] (''James White'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/James-White-James-Whites-Flaming-Demonics/master/174580 DISCOGS, James White (2) ‎– James White's Flaming Demonics (пристапено на 7.9.2021)]</ref> * „Авенија на чемпресите“ (англиски: ''Cypress Avenue'') — песна на северноирскиот [[Поп-музика|поп]]-[[Рок-музика|рок]] музичар [[Ван Морисон]] (''Van Morrison'') од 1968 година.<ref>Van Morrison, ''Astral Weeks'', Warner Bros. Records, 1768-2.</ref> * „Улиците на Арклоу“ (англиски: ''Streets of Arklow'') — песна на Ван Морисон од 1974 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kR3orob9xtE YouTube, Van Morrison - Streets of Arklow (пристапено на 28.1.2019)]</ref> * „Авенијата Кентаки“ ([[англиски]]: ''Kentucky Avenue'') — песна на американскиот музичар [[Том Вејтс]] (''Tom Waits'') од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tom-Waits-Blue-Valentine/master/14059 DISCOGS, Tom Waits ‎– Blue Valentine (пристапено на 21 септември 2021)]</ref> * „Улицата на милоста“ (англиски: ''Mercy Street'') - песна на британскиот рок-музичар [[Питер Гебриел]] (''Peter Gabriel'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/35759-Peter-Gabriel-So DISCOGS, CPeter Gabriel – So (пристапено на 28.10.2022)]</ref> * „Законот на улиците“ (англиски: ''Code Of The Streets'') — песна на американската хип-хоп група ''[[Gang Starr]]'' од 1994 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/24301-Gang-Starr-Hard-To-Earn Discogs, Gang Starr – Hard To Earn (пристапено на 28.11.2022)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''[[Geto Boys]]'' од 1993 година.<ref name="discogs.com">[https://www.discogs.com/master/121635-Geto-Boys-Till-Death-Do-Us-Part Discogs, Geto Boys – Till Death Do Us Part (пристапено на 30.10.2022)]</ref> * „Авенија на убиствата“ (англиски: ''Murder Avenue'') — песна на американската хип-хоп група ''Geto Boys'' од 1993 година.<ref name="discogs.com"/> * „Улиците на твојот град“ (англиски: ''Streets Of Your Town'') — песна на австралиската поп-група ''[[The Go-Betweens (музичка група)|The Go-Betweens]]'' од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Go-Betweens-16-Lovers-Lane/release/3660493 Discogs, The Go-Betweens – 16 Lovers Lane (пристапено на 15.3.2021)]</ref> * „На споредните улици“ (англиски: ''Down The Backstreets'') — песна на американскиот [[рап]]ер [[Гуру (рапер)|Гуру]] (''Guru'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/47622-Guru-Jazzmatazz-Volume-1 Discogs, Guru – Jazzmatazz Volume: 1 (пристапено на 30.10.2022)]</ref> * „Темни улици“ — песна на македонскиот [[рап]]ер [[Да Џака Накот]] од 2012 година.<ref>Da Dzaka Nakot, ''Bozjiot prototip''. Suriken Records, 027, 2012.</ref> * „Скандал во улицата Јазу“ (англиски: ''Yazoo Street Scandal'') — песна на [[Боб Дилан]] и [[Бенд (рок-група)|Бенд]] (''The Band'') од 1975 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bob-Dylan-The-Band-The-Basement-Tapes/master/14459 Discogs, Bob Dylan & The Band ‎– The Basement Tapes (пристапено на 30.9.2020)]</ref> * „Улица на љубовта“ (англиски: ''Love Street'') — песна на американската рок-група [[Дорс]] (''The Doors'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Doors-Waiting-For-The-Sun/release/509488 Discogs, The Doors ‎– Waiting For The Sun (пристапено на 20.5.2020)]</ref> * „Биди сам на улицата“ ([[српски]]: ''Буди сам на улици'') — песна на српската рок-група [[ЕКВ]] (''ЕКВ'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UnlQcSqQ9Cw YouTube, Ekatarina Velika - Budi sam na ulici (HD) (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „Каде што улиците немаат име“ (англиски: ''Where the Streets Have No Name'') — песна на ирската рок-група [[Ју Ту|У2]] (''U2'') од 1987 година.<ref>U2, ''The Joshua Tree'', Cai 9218, Jugoton.</ref> * „Приказни од улицата“ (англиски: ''Stories Of The Streets'') — песна на канадскиот музичар [[Леонард Коен]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_zGPCLlqd7c&list=PL8a8cutYP7frLdTa3kQjOEZwiM4i0NJ7C&index=8 YouTube, Leonard Cohen - Stories Of The Streets (Subtitulado) (пристапено на 28.1.2020)]</ref> * „Улична тепачка“ (англиски: ''Street Fight'') — песна на американски рок-музичар [[Алис Купер]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1547179-Alice-Cooper-Schools-Out Discogs, Alice Cooper – School's Out (пристапено на 16.4.2022)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна од истоимениот албум на американската група [[Крусејдерс]] (''Crusaders'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Crusaders-Street-Life/release/184113 Discogs, Crusaders* ‎– Street Life (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „На улицата Мишн“ (англиски: ''Down On Mission Street'') — песна на британската рок-група ''Lloyd Cole And The Commotions'' од 1984 година.<ref name="Rattlesnakes 2023">[https://www.discogs.com/master/35874-Lloyd-Cole-And-The-Commotions-Rattlesnakes Lloyd Cole And The Commotions* – Rattlesnakes (пристапено на 1.3.2023)]</ref> * „Улицата Шарлот“ (англиски: ''Charlotte Street'') — песна на ''Lloyd Cole And The Commotions'' од 1984 година.<ref name="Rattlesnakes 2023"/> * „Немила случка на Јужната улица“ (англиски: ''Incident on South Street '') — песна на американската [[џез]]-група [[Лаунџ лизардс]] (''The Lounge Lizards'') од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QA77axhsxiM YouTube, The Lounge Lizards - The Lounge Lizards (1981) full album (пристапено на 5.4.2023)]</ref> * „Уличката Сисотобел“ (англиски: ''Sisotowbell Lane'') — песна на канадската музичарка [[Џони Мичел]] (''Joni Mitchell'') од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/220439-Joni-Mitchell-Song-To-A-Seagull Joni Mitchell – Song To A Seagull (пристапено на 24.4.2023)]</ref> * „4. јули“ ([[англиски]]: ''4th of July'') — песна од [[4th of July (албум на Mooger Fooger)|истоимениот албум]] на македонската рок-група [[Mooger Fooger]].<ref>Mooger Fooger, ''4th of July'', Corpus Delicti Records, CD 001.</ref> * „Растресена улица“ (англиски: ''Shakin' Street'') — песна на американската рок-група [[MC5]] од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/63845-MC5-Back-In-The-USA MC5 – Back In The USA (пристапено на 6.4.2023)]</ref> * „Сребрени улици“ — песна на македонската поп-пејачка [[Маја Оџаклиевска]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZfzAYMO5FIw YouTube, Маја Оџаклиевска - Сребрени улици (пристапено на 14.10.2019)]</ref> * „Уличен одач“ ([[српски]]: ''Улични ходач'') — песна на српската рок-група [[Партибрејкерс]] од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Partibrejkers-Partibrejkers/master/80497 Partibrejkers ‎– Partibrejkers (пристапено на 17.9.2021)]</ref> * „Улични бранови“ ([[англиски]]: ''Street Waves'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група ''[[Pere Ubu (рок-група)|Pere Ubu]]'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/Pere-Ubu-The-Modern-Dance/master/52557 Discogs, Pere Ubu ‎– The Modern Dance (пристапено на 25.2.2021)]</ref> * „Мрачните улици на Лондон“ (англиски: ''Dark Streets Of London'') — песна на ирско-англиската рок-група [[Поугс]] (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/43754-The-Pogues-Red-Roses-For-Me The Pogues – Red Roses For Me (пристапено на 2.3.2024)]</ref> * „Бегство на главната улица“ (англиски: ''Exile on Main St.'') — музички албум на британската рок-група [[Ролинг Стоунс]] од 1972 година.<ref>[https://www.discogs.com/Rolling-Stones-Exile-On-Main-St/master/30303 Discogs, Rolling Stones* ‎– Exile On Main St. (пристапено на 9.3.2021)]</ref> * „Уличен живот“ (англиски: ''Street Life'') — песна на британската рок-група [[Рокси Мјузик]] (''Roxy Music'') од 1973 година.<ref>[https://www.discogs.com/Roxy-Music-Street-Life/master/58368 Discogs, Roxy Music ‎– Street Life (пристапено на 22.1.2019)]</ref> * „Улична непријатност“ ([[англиски]]: ''Street Hassle'') — песна на шкотската [[Рок-музика|рок]]-група [[Симпл мајндс]] (''Simple Minds'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/58922-Simple-Minds-Sparkle-In-The-Rain Simple Minds – Sparkle In The Rain (пристапено на 8.3.2024)]</ref> * „Булевар на детонациите“ (англиски: ''Detonation Boulevard'') — песна на британската рок-група [[Систерс оф мерси]] (''The Sisters Of Mercy'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Sisters-Of-Mercy-Vision-Thing/master/61848 DISCOGS, The Sisters Of Mercy ‎– Vision Thing (пристапено на 23.9.2019)]</ref> * „Авенијата Кондор“ (англиски: ''Condor Ave'') — песна на американскиот рок-музичар [[Елиот Смит]] (''Elliott Smith'') од 1994.<ref>[https://www.discogs.com/master/6156-Elliott-Smith-Roman-Candle Discogs, Elliott Smith – Roman Candle (пристапено на 16.4.2025)]</ref> * „Ода на уличната мешаница“ (англиски: ''Ode To Street Hassle'') — песна на британската рок-група [[Спејсмен 3]] (''Spacemen 3'').<ref>[https://www.discogs.com/master/31523-Spacemen-3-The-Perfect-Prescription Spacemen 3 – The Perfect Prescription (пристапено на 22.4.2024)]</ref> * „Диви на улиците“ (англиски: ''Wild In The Streets'') — песна на американската [[Панк рок|панк-рок]] група [[Circle Jerks]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/50357-Circle-Jerks-Wild-In-The-Streets DISCOGS, Circle Jerks – Wild In The Streets (пристапено на 8.5.2022)]</ref> * „Бензиска уличка“ (англиски: ''Gasoline Alley'') — песна од истоимениот музички албум на британскиот рок-музичар [[Род Стјуарт]] (''Rod Stewart'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/67513-Rod-Stewart-Gasoline-Alley Rod Stewart – Gasoline Alley (пристапено на 16.4.2023)]</ref> * „На улицата“ (англиски: ''Down On The Street'') — песна на американската рок-група [[Стуџис]] (''The Stooges'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Stooges-Fun-House/master/38209 DISCOGS, The Stooges ‎– Fun House (пристапено на 9.7.2019)]</ref> * „Улица 22“ — песна на македонската рок-група [[Funk Shui (рок-група)|Funk Shui]].<ref>Funk Shui, ''Aether'', IM0018, ИнтерМедиа, 2012.</ref> * „Улица на зелените цвеќиња“ ([[англиски]]: ''Green Flower Street'') — песна на американскиот рок-музичар [[Доналд Фејген]] (''Donald Fagen'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Donald-Fagen-The-Nightfly/master/65826 Discogs, Donald Fagen ‎– The Nightfly (пристапено на 21.3.2021)]</ref> * „Дете на улицата“ ([[хрватски]]: ''Dijete ulice'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Novo-Jo%C5%A1-Ju%C4%8Der-Samo-Na-Filmu-A-Sada-I-U-Va%C5%A1oj-Glavi/master/191329 Discogs, Film ‎– Novo! Novo! Novo! Još Jučer Samo Na Filmu A Sada I U Vašoj Glavi (пристапено на 21.5.2021)]</ref> * „Темната страна на улицата“ (англиски: ''Dark End Of The Street'') — песна на американската кантри-група ''[[The Flying Burrito Bros (музичка група)|The Flying Burrito Bros]]'' од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Flying-Burrito-Bros-The-Gilded-Palace-Of-Sin/release/1246690 DISCOGS, The Flying Burrito Bros ‎– The Gilded Palace Of Sin (пристапено на 21.2.2020)]</ref> * „На улица“ (англиски: ''Out In The Street'') — песна на британската рок-група [[Ху]] (''The Who'') од 1965 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/68534-The-Who-My-Generation DISCOGS, The Who ‎– My Generation(пристапено на 1.10.2021)]</ref> * „На улицата, денес“ ([[англиски]]: ''In The Street, Today'') — песна на британската рок-група ''[[The Jam]]'' од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/20295-The-Jam-This-Is-The-Modern-World The Jam – This Is The Modern World (пристапено на 3.1.2023)]</ref> * „Звуци од улицата“ ([[англиски]]: ''Sounds From The Street'') — песна на ''The Jam'' од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/20208-The-Jam-In-The-City The Jam – In The City (пристапено на 3.1.2023)]</ref> ==Галерија== <gallery> Податотека:Аеродром-бул ЈС.jpg|мини|Булеварот „Јане Сандански“ во населбата [[Аеродром (населба)|Аеродром]], Скопје Податотека:Аеродром5.jpg|мини|Булеварот „Васко Карангелески“ во населбата Аеродром, Скопје Image:Marburg3.jpg|мини|Улица во стариот дел на [[Марбург]], [[Германија]] Image:Marburg5.jpg|мини|Улица во стариот дел на Марбург, Германија Image:Marburg8.jpg|мини|Улица во стариот дел на Марбург, Германија Image:Улица-Вецлар.jpg|мини|Улица во [[Вецлар]], Германија Image:Улица Касел.jpg|мини|Улица во [[Касел]], Германија Image:Касел-улица.jpg|мини|лево|Улица во Касел, Германија Податотека:Treppenstrasse-Kassel.jpg|мини|Скалестата улица (Treppenstrasse) во Касел, Германија Image:Rote-strasse.jpg|мини|Црвената улица (Rote Strasse) во [[Гетинген]], Германија Податотека:Goettingen-street.jpg|мини|Улица во стариот дел на Гетинген, Германија Податотека:Ulica bonn2.jpg|мини|Улица во стариот дел на [[Бон]], Германија Податотека:Ulica bonn.jpg|мини|Улица во стариот дел на Бон, Германија </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Улици| ]] [[Категорија:Градови]] im76pd6apzaq12q3sxswb0l0aml6u4e 0 1217845 5560879 4761690 2026-05-17T21:07:27Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Геометрија на триаголник]]; додадена [[Категорија:Геометрија на триаголникот]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560879 wikitext text/x-wiki '''Опишана кружница''' (круг опишан околу многуаголник) – во [[геометрија]]та [[кружница]] кој поминува низ сите [[теме (геометрија)|темиња]] на [[многуаголник]]. Центарот на оваа кружница се наоѓа во пресекот на [[симетрала|симетралите]] на страните, а нејзин [[полупречник]] е растојанието од центарот до кое било теме на многуаголникот. Многуаголникот кој има опишана кружница се нарекува тетивен многуаголник. Сите [[триаголник|триаголници]] и сите [[правоаголник|правоаголници]] се тетивни како и останатите [[правилен многуаголник|правилни многуаголници]] ([[петаголник]], [[шестаголник]], [[осумаголник]]) Опишаната кружница се смета за најмала кружница која во целост го содржи многуаголникот. Секој многуаголник нема опишана кружница, бидејќи не секогаш сите темиња на многуаголникот лежат на кружница, но секој многуаголник има единствена минимална гранична кружница, која може да се конструира со алгоритам во линеарно време<ref>{{Наведено списание|last=Megiddo|first=Nimrod|title=Linear-time algorithms for linear programming in R3 and related problems|journal=SIAM Journal on Computing|year=1983|volume=4|series=12|pages=759–776}}</ref> Дури и ако многуаголникот има опишана кружница, не мора да значи дека ќе се поклопи со минималната гранична кружница. На пример, кај тапоаголен триаголник, минималната гранична кружница како [[пречник]] ја има најдолгата страна и не поминува низ останатите темиња. [[Податотека:Krug_opisan_oko_osmougla.jpg|мини|200п|Опишана кружница C, и центарот на опишаната кружница O, на тетивниот многуаголник P]] == Кружница опишана околу триаголник {{sfn|Kadelburg|2007|p=137}} == Сите [[триаголник|триаголници]] се тетивни, односно околу секој триаголник може да се опише кружница. === Теорема за центарот на опишана кружница === Симетралите на страните на триаголник се сечат во една точка. [[Податотека:Krug_opisan_oko_ostrouglog_trougla_sa_simetralama.jpg|мини|200п|лево]] ==== Доказ ==== Нека <math>S</math> е заедничка точка на симетралата <math>s_1</math> на страната <math>BC</math> и симетралата <math>s_2</math> на страната <math>AC</math> на триаголникот <math>ABC</math>. Се заклучува следното: како <math>S</math> е точка на симетралата <math>s_1</math>, важи еднаковста <math>BS=CS</math>. Меѓутоа, заради <math>S\in s_2</math> и <math>CS=AS</math>, па следи и <math>AS=BS</math>. Значи, триаголникот <math>ABS</math> е рамнокрак, па точката <math>S</math> ѝ пришаѓа и на симетралата на отсечката <math>AB</math>. Значи, <math>S</math> е заедничка точка на симетралите на трите страни на триаголникот. Освен тоа, како <math>SA=SB=SC</math>, кружницата со центар во <math>S</math> и полупречник <math>SA</math> ги содржи сите темиња, па таа е опишана кружница на триаголникот <math>ABC</math>. === Рамнострани, рамнокраки и правоаголни триаголници <ref>Đorić,D.,Jovanov,Đ.,Lazović,R.(2014)"Matematika za prijemni ispit na tehničkim i prirodno matematičkim fakultetima",Beograd;str.141</ref> === ==== Рамностран триаголник ==== [[Податотека:Krug_opisan_oko_jednakostraničnog_trougla_2.jpg|мини|200п|лево]] Полупречникот на опишана кружница околу [[рамностран триаголник]] е еднаков на <math>\frac{2}{3}</math> од висината на тој триаголник. <math>R_0=\frac{2}{3}h</math> или <math>R_0=\frac{a\sqrt{3}}{3}</math> Површината на опишаниот круг е <math>P=R_0^2\boldsymbol{\pi}</math>. ==== Рамнокрак триаголник ==== [[Податотека:Krug_opisan_oko_jenakokrakog_trougla_i_visina.jpg|мини|200п|лево]] Кај [[рамнокрак триаголник|рамнокракиот триаголник]] центарот на опишаната кружница се наоѓа на висината која одговара на [[основа (геометрија)|основата]]. Должината на полупречникот на опишаната кружница околу рамнокрак триаголник е еднаква на половина од висината на основата. <math>h_a=\sqrt{b^2-\left(\frac{a}{2}\right)^2}</math> Површината на опишаниот круг е <math>P=\left(\frac{h_a}{2}\right)^2\boldsymbol{\pi}</math> ==== Правоаголен триаголник ==== [[Податотека:Krug opisan oko pravouglog trougla1.jpg|лево|мини]] Центар на опишаната кружница околу [[правоаголен триаголник]] е средината на хипотенузата. Должината на полупречникот на опишаната кружница е еднаква на половина од должината на хипотенузата. <math>R_0=\frac{1}{2}c</math> Површината на опишаниот круг е <math>P=\left(\frac{c}{2}\right)^2\boldsymbol{\pi}</math> === Положба во однос на триаголникот === Положбата на центарот на опишана кружница зависи од видот на триаголникот: * Ако триаголникот е остроаголен (сите агли се помали од прав агол), центарот на опишаната кружница се наоѓа во внатрешноста на триаголникот. * Ако триаголникот е тапоаголен (има еден агол кој е поголем од прав агол), центарот на опишаната кружница лежи вон триаголникот. * Ако триаголникот е правоаголен, центарот на опишаната кружница се наоѓа на средината на хипотенузата. Ова го потврдува и [[Талесова теорема|Талесовата теорема]]. [[Податотека:Opisani trouglovi.jpg|left|мини|400п|Опишана кружница околу остроаголен, тапоаголен и правоаголен триаголник.]] === Барицентрични координати === Центарот на кружницата има барицентрични координати <math>a^2( b^2 + c^2 - a^2) : b^2(c^2 + a^2 - b^2) : c^2(a^2 + b^2 - c^2)</math>,<ref>[http://mathworld.wolfram.com/BarycentricCoordinates.html Baricentričke koordinate na sajtu Wolfram]</ref>, каде <math>a, b, c</math> се должини на страните (<math>BC, CA, AB</math>) на триаголникот. Во однос на внатрешните агли на триаголникот <math>\alpha\,</math>,<math>\beta\,</math>,<math>\gamma\,</math>, барицентричните координати на опишаната кружница се <ref>Clark Kimberling's Encyclopedia of Triangles http://faculty.evansville.edu/ck6/encyclopedia/ETC.html</ref>: <math>\sin2\alpha\, : \sin2\beta\, : \sin2\gamma\,</math>. === Примена на синусната и косинусната теорема {{sfn|Kadelburg|2007|p=200}} === Страните на триаголникот се пропорционални на синусите на спротивните агли. Односот на должините на страните и синусот на спротивниот агол е константа и е еднаков на должината на пречникот на кружмницата опишана околу триаголникот. ==== Доказ ==== Нека <math>\kappa(O, R_0)</math> е кружница опишана околу триаголникот <math>ABC</math>. Ако <math>CA_1</math> е пречникот, тогаш од правоаголниот триаголник <math>A_1BC</math> имаме <math >\sin\alpha\,_1=\frac{a}{2R_0}</math>. Аглите <math>\alpha\,</math> и <math>\alpha\,_1</math> се еднакви или суплементни, како периферни агли над ист лак <math>BC</math> , па е и <math>\sin\alpha\, =\sin\alpha\,_1</math>, значи следи <math>\sin\alpha\,=\frac{a}{2R_0}</math> == Кружница опишана околу четириаголник == [[Податотека:Četvorougli_opisani_krugom.jpg‎|мини|300п|Тетивен четириаголник]] [[Четириаголник|Четириаголниците]] може да имаат опишана кружница ако и само ако симетралите на сите четири страни се сечат во една точка и тие имаат посебни особни, вклучувајќи го и фактот дека спротивните агли се дополнуваат (збирот на спротивните агли е еднаков на рамен агол){{sfn|Mitrović|1998|p=102}}. Околу некои четириаголници како што се квадратот, правоаголникот или рамнокракиот трапез можно е да се опише кружница, додека околу паралелограмот, ромбот или трапезот во општ случај тоа не е можно затоа што симетралите на спротивните страни се паралелни. Четириаголниците околу кои може да се опише кружница се нарекуваат [[тетивен четириаголник|тетивни]]. Името доаѓа од тоа што страните на таквите четириаголници се тетиви на опишана кружница. '''Дефиниција 1.'''{{sfn|Mitrović|1998|p=103}} Четириаголникот е тетивен ако неговите темиња ѝ припаѓаат на една кружница. Се наметнуваат две прашања: * 1. Што е тоа што предизвикува четириаголникот да биде тетивен? * 2. Ако четириаголникот е тетивен тогаш кои особини ги поседува? Некои од одговорите се наоѓаат во следните тврдења. '''Тврдење 1.''' Четириаголникот е тетивен ако и само ако симетралите на неговите три страни се сечат во една точка. Следните две тврдења се најпознати и тие се неопходен и доволен услов за тетивност на четириаголник. '''Тврдење 2.'''<ref name="ime">[http://documents.tips/documents/tetivni-i-tangentni-cetvorouglovi.html Seminarski rad iz metodike nastave matematike-Tetivni i tangentni četvorougao]</ref> Четириаголникот е тетивен ако и само ако збирот на секои два спротивни агли е еднаков на 180̊. '''Тврдење 3.''' Четириаголникот е тетивен ако и само ако надворешниот агол кај едно теме е согласен со внатрешниот агол на неговото дијагонално теме. '''Тврдење 4.''' Четириаголникот е тетивен ако и само ако секоја страна се гледа од преостанатите две темиња се согласни агли. === Кружница опишана околу квадрат, правоаголници и рамнокрак трапез <ref name="ime"/>=== [[Податотека:Kvadrat upisan u krug.jpg|мини]] [[Квадрат]]от има впишана и опишана кружница кои имаат заеднички центар (т.н. центар на квадратот) во пресекот на дијагоналите. Должината на полупречникот на опишаната кружница околу квадратот е еднаква на должината на половина дијагонала. <math>R_0=\frac{1}{2}d</math> Површината на опишаниот круг е <math>P=\left(\frac{d}{2}\right)^2\boldsymbol{\pi}</math>. Со користење на Питагорината теорема дијагоналата може да се изрази преку страните на квадратот <math>a^2=\left(\frac{d}{2}\right)^2+\left(\frac{d}{2}\right)^2</math>, <math>a^2=\frac{d^2}{2}</math>, math>d^2=2{a}^2</math>, <math>d=\sqrt{2a^2}</math>. [[Податотека:Pravougaonik upisan u krug.jpg|мини]] Кај [[правоаголник]]от центарот на опишаната кружница се наоѓа во пресекот на дијагоналите. Должината на полупречникот на опишаната кружница е половина од должината на дијагоналата. <math>R_0=\frac{d}{2}</math> каде дијагоналата може да се изрази преку страните на правоаголникот: <math>d=\sqrt{a^2 + b^2}</math>. Површината на опишаниот круг е <math>P=\left(\frac{d}{2}\right)^2\boldsymbol{\pi}</math>. [[Податотека:Krug_opisan_oko_pravog_trapeza.jpg|мини|400п]] Кај [[трапез]]от должината на полупречникот на опишаната кружница се одредува преку складност на триаголници. '''H'''- висина на трапезот '''R'''- полупречник на опишаната кружница '''AB'''- половина од поголемата основа '''DM'''- половина од помалата основа Од [[складност (геометрија)|складноста]] следи: <math>x^2-Hx+AB*DM=0</math>. Ако оваа квадратна равенка се реши и кога x е познато, лесно може да се пресмета полупречникот R преку [[Питагорина теорема|Питагорината теорема]]: <math>R_0^2=AB^2+x^2</math>. == Наводи == {{наводи|30em}} == Литература == * {{Наведена книга|last=Kadelburg|first=Zoran|title=Udžbenik za prvi razred gimnazije|year=2007|publisher=Krug|location=Beograd |authorlink=Zoran Kadelburg |author2=Miličić, P. |display-authors=etal }} * {{Наведена книга|last=Mitrović|first=Milan|title=Geometrija za prvi razred Matematičke gimnazije|year=1998|publisher=Krug|location=Beograd |author2=Ognjanović, S. |display-authors=etal}} [[Категорија:Кружница]] [[Категорија:Геометрија на триаголникот]] [[Категорија:Четириаголници]] hureef0s0mtze3h95s00alhl1hg2wgq 0 1220873 5560961 5167752 2026-05-18T07:52:09Z Bjankuloski06 332 /* Образование и истражување во земјоделството */ Исправен поим, replaced: медицински растенија → лековити растенија 5560961 wikitext text/x-wiki {{Економија на Србија}} [[File:Serbia Vojka from southwest IMG 9207.JPG|thumb|right|250px|Над 60% од Србија е [[обработливо земјиште]]]] '''Земјоделството во Србија''' — важен дел од [[Економија на Србија|економијата на земјата]] со годишен потенцијал од 12 милијарди евра во извозот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/eng/news/business.php?yyyy=2013&mm=03&dd=15&nav_id=85194|title=Serbia's agricultural potential - EUR 12 billion|publisher=B92|date=15 March 2013|accessdate=14 June 2013}}</ref>. Вкупната површина на земјоделско земјиште надминува 6,12 милиони хектари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://siepa.gov.rs/en/index-en/key-industries/food.html|title=Food Industry|publisher=SIEPA|accessdate=14 June 2013|archive-date=2014-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009113803/http://siepa.gov.rs/en/index-en/key-industries/food.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/agriculture/enlargement/countries/serbia/profile_en.pdf |title=Agriculture and Enlargement |publisher=European Commission |date=May 2011 |accessdate=14 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517201548/http://ec.europa.eu/agriculture/enlargement/countries/serbia/profile_en.pdf |archivedate=17 May 2013 }}</ref>. Земјоделското производство е најистакнато во северна Србија на плодната [[Панонска Низина]], како и во јужните низини во непосредна близина на реките [[Сава]], [[Дунав]] и [[Голема Морава]]. Од [[1948]] година се забележува пад на земјоделската активност, кога скоро три четвртини од населението се занимавало со земјоделство додека денес, една четвртина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/654691/Serbia/42938/Agriculture-and-forestry|title=Agriculture and forestry|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=14 June 2013}}</ref>. == Производство == Србија произведува разни земјоделски производи, главно житарици, [[овошје]] и [[зеленчук]], кои претставуваат значаен дел од [[БДП]] и извозот. Србија е број 2 производител на [[Малина|малини]] (84.299 тони, по Русија) и [[сливи]] (146.776 тони, втора по Кина), исто така е значаен производител на [[пченка]] (6.158.120 тони, рангирана на 32. место во светот) и пченица (2.094.400 тони, на 35 место во светот). Производството на [[шеќерна репка]] (2.299.770 тони) и семки од [[сончоглед]] (454.282 тони) ја задоволува домашната побарувачка за шеќер и растително масло и дозволува извоз на околу 180.000 тони шеќер во [[Европската Унија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://faostat3.fao.org/home/index.html#VISUALIZE_BY_AREA |title=Serbia Overview |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=14 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130401115157/http://faostat3.fao.org/home/index.html |archivedate=1 April 2013 }}</ref>. === Производство на овошје === Овошните фарми покриваат над 310.000 хектари обработливо земјиште во Србија. Обем на производство на овошје во тони (од 2012 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://siepa.gov.rs/en/files/pdf2010/FOOD_SEKTOR.pdf|title=Food Industry in Serbia|publisher=SIEPA|accessdate=14 June 2013|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425052824/http://siepa.gov.rs/en/files/pdf2010/FOOD_SEKTOR.pdf|url-status=dead}}</ref>: * [[Јаболко]] 178,713 * [[Грозје]] 263.419 * [[Праска]] 53.894 * [[Круша]] 39,112 * [[Слива]] 391,485 * [[Малина]] 70.320 * [[Вишна]] 74,656 === Вино=== [[File:Vlasotince vinogorje4.jpg|thumb|right|250px|Лозје во близина на [[Власотинце]], Србија]] Србија е 19-тиот најголем производител на [[вино]] во светот. Земјата има една од најдолгите историја на лозарството во [[Европа]] и хронолошки ѝ припаѓа на земјите за производство на вино од Стариот Свет. Има околу 70.000 хектари лозови насади во Србија, произведувајќи околу 425.000 тони грозје годишно, што ја става Србија во првите 20 земји за производство на вино во светот. Поголемиот дел од производството е посветено на локалните винарски визби. Големите винарии произведуваат совињон, каберне, шардоне, вранец, тамјаника, крстац, смедеревка и динка. == Образование и истражување во земјоделството == [[File:Fruit Research Institute Cacak.jpg|thumb|right|Институтот во Чачак]] Постојат неколку факултети кои на студентите им нудат високо образование на земјоделството: * Факултет за земјоделство при [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]], Земун * [[Новосадски универзитет]], Земјоделски факултет * [[Универзитет Крагуевац|Универзитет во Крагуевац]], Факултет за агрономија во Чачак Постојат неколку научни институти со активности посветени на развојот на земјоделството: *Институт за истражување на лековити растенија „Јосиф Панчиќ“ во Белград *Институт за земјоделска економија во Белград *Институт за заштита на растенијата и животна средина во Белград *Институт за сточарство во Белград *Институт за шумарство во Белград *Институт за поле и растителни култури во Нови Сад *Институт за истражување на пченка „Земунско Поље“ во Земун *Институт за применети науки во земјоделството во Белград *Институт за хигиена и технологија за месо во Белград *Институт за пестициди и заштита на животната средина во Белград *Институт за земјоделска економија во Белград *Институт за истражување на плодови во Чачак == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Agriculture in Serbia}} {{Европа по тема|Земјоделство во}} [[Категорија:Земјоделство во Србија| ]] j24clznix77eivxhewemo92iwejel1o 0 1227592 5560966 5430834 2026-05-18T07:53:30Z Bjankuloski06 332 /* Паркови */ Исправен поим, replaced: медицински растенија → лековити растенија 5560966 wikitext text/x-wiki {{другиместа|Целе}} {{Инфокутија Место во Германија |German_name = Celle |type = Stadt |image_photo = Schlosscelle.jpg |image_caption = Замокот во Целе |image_coa = Celle Coat of Arms.svg |lat_deg = 52 |lat_min = 37 |lat_sec = 32 |lon_deg = 10 |lon_min = 04 |lon_sec = 57 |image_plan = Celle in CE.svg |state = Niedersachsen |district = Целе |elevation = 40 |area = 176.01 |population = 71185 |Stand = 2007-01-01 |postal_code = 29221–29229 |area_code = 05141, 05145, 05086 |licence = CE |Gemeindeschlüssel = 03 3 51 006 |LOCODE = CEL |divisions = 17 |Adresse = Markt 14/16<br/>29221 Celle |website = [https://www.celle.de/ www.celle.de] |mayor = Јерг Ниге |party = CDU }} '''Целе''' ({{langx|de|Celle}}) — [[град]] и административно седиште на [[Целе (округ)|истоимениот]] округ, во сојузната покраина [[Долна Саксонија]], [[Германија]]. Градот важи како јужна порта на [[Линебуршко Поле|Линебуршкото Поле]] и поседува стар град со повеќе од 400 куќи во [[фахверк]], како и замок во ренесанса и барок. Изграден е на бреговите на реката [[Алер]], притока на [[Везер]]. Од 1378 до 1705 година бил официјална резиденција на Линебуршката гранка на војводите на [[Војводство Брауншвајг-Линебург|Брауншвајг-Линебург]], кои биле протерани од нивното првично седиште од тамошните жители.<ref>Michelin et Cie (1993). Michelin Tourist Guide ''Germany'' (1st ed.) Clermont-Ferrand: Michelin. {{ISBN|2-06-150401-9}}.</ref> == Географија == [[Податотека:Celle4.jpg|мини|220п|лево|Стариот град на Целе]] Целе се наоѓа во долината на [[Алер]], притока на реката [[Везер]]. Од главниот град на Долна Саксонија, [[Хановер]], е оддалечен околу 40 километри на југозапад, од градот [[Брауншвајг]] околу 65 километри југоисточно и од градот [[Хамбург]] околу 120 километри на север. Целе претставува втор најголем град по [[Линебург]] помеѓу Хановер и Хамбург. Површината на градското подрачје изнесува 176,05&nbsp;км². Во рамки на градот, во реката Алер на исток се влева реката [[Лахте]], а на запад реката [[Фузе]]. === Соседни општини === Следниве општини се граничат со градот Целе. Почнувајќи од север на десно, сите припаѓаат на округот Целе: градот [[Берген (Долна Саксонија)|Берген]], [[Ешеде]], [[Беденбостел]] и [[Лахендорф]] (обете во општинската заедница [[Лахендорф (општинска заедница)|Лахендорф]]), [[Винхаузен]] (општинска заедница [[Флотведел]]), [[Нинхаген (Долна Саксонија)|Нинхаген]] и [[Аделхајдсдорф]] (обете во општинската заедница [[Ватлинген (општинска заедница)|Ватлинген]]), [[Хамбирен]] и [[Винзен (Алер)|Винзен]]. === Градски единици === Градот е поделен на следниве градски делови: (податоци од 31 декември 2016 г.<ref>{{нмс|url=https://www.celle.de/Celle/Daten-und-Statistik/Statistik/Bev%C3%B6lkerung|title=Bevölkerung|accessdate=2017-12-02|work=celle.de|format=PDF|language=de|archive-date=2016-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916011509/https://www.celle.de/Celle/Daten-und-Statistik/Statistik/Bev%C3%B6lkerung|url-status=dead}}</ref>) {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Градски дел ! Жители ! Површина<br />во км² ! Жители<br />по км² |- | Алтенцеле || 4.804 || 24,280 || 198 |- | Алтенхаген || 856 || 7,102 || 121 |- | Блумлаге/Алтштат || 8.374 || 4,011 || 2.088 |- | Бостел || 602 || 5,359 || 112 |- | Боје || 841 || 8,449 || 100 |- | Гарсен || 2.725 || 32,891 || 83 |- | Грос Хелен || 2.846 || 14,950 || 190 |- | Хелентор || 7.746 || 3,530 || 2.194 |- | Хуштет || 558 || 14,198 || 39 |- | Клајн Хелен || 5.795 || 4,997 || 1.160 |- | Лахтехаузен || 642 || 7,461 || 86 |- | Нојенхојзен || 7.951 || 2,970 || 2.677 |- | Нојштат/Хезе || 10.728 || 10,216 || 1.050 |- | Шојен || 1.047 || 13,093 || 80 |- | Форверк || 3.185 || 3,894 || 818 |- | Вештерцеле || 6.936 || 7,967 || 871 |- | Виценбрух || 4.837 || 10,671 || 453 |- | Вкупно || 70.473 || 176,045 || 400 |} === Клима === Годишниот просек на врнежи изнесува 692&nbsp;mm, што претставува пониско од просекот на Германија. Најсув месец е февруари, додека најмногу врнежи паѓаат во август. Годишната просечна температура изнесува 8,9&nbsp;°C. Најтопли месеци се јули со просечни 17,5&nbsp;°C и август со 17,1&nbsp;°C, додека најладни се јануари со 0,6&nbsp;°C и февруари со 1,1&nbsp;°C. == Историја == === Среден век === [[Податотека:Celle Stadtmauerrest.JPG|мини|300п|десно|Остатоци од градските ѕидини од 1530 година на една куќа]] Целе бил првпат споменат во документ од 985 година како Келу (''Kellu''<ref>Adolf Bach: ''Deutsche Namenkunde.'' Band II, 1: ''Die deutschen Ortsnamen''. Heidelberg 1953, p. 36</ref>; што означува „населба на река“<ref>Heinrich Wesche: ''Unsere niedersächsischen Ortsnamen.'' o. O. 1957, S. 38</ref>). Му било дозволено да кова сопствени монети во текот на {{римски|11}} век и неколку монети биле пронајдени во Сандур на [[Фарски Острови|Фарските Острови]]. Во 1292 година, војводата Отон II од Брауншвајг-Линебург (1277–1330), кој го водел [[Кнежевство Линебург|Кнежевството Линебург]] од 1277 до 1330 година го напуштил Алтенцеле, каде имале ѕидини во облик на прстен од {{римски|10}} век и основале правоаголна населба до постоечкиот замок (''Burg''), 4 километри на северозапад. Во 1301 година му ги доделил градските права на Целе,<ref>Heinrich Gottfried Gengler: ''Regesten und Urkunden zur Verfassungs- und Rechtsgeschichte der deutschen Städte im Mittelalter'', Erlangen 1863, [https://books.google.de/books?id=NdkcAAAAMAAJ&pg=PA479 S. 479–482]; поврзано [https://books.google.de/books?id=NdkcAAAAMAAJ&pg=PA982 S. 982–983].</ref> а во 1308 година ја започнале изградбата на градската црква. Во 1378 година, Целе станал резиденција на војводите на Саксо-Витенберг, а во 1433 година принцовите на Линебург ја пренеле резиденцијата во замокот (''Schloss''). Војводскиот замок бил сместен на триаголник помеѓу Алер и нејзината притока, Фузе. Ендек кој ги поврзувал реките бил изграден во 1433 година, претворајќи го градското јадро во остров. Во 1452 година, Фридрих Пиј од Линебург го основал францисканскиот манастир. Во 1464 година, монополот за жито поттикнал стопанско чудо за градот. === Ран нов период === Во 1524 година била воведена [[Протестантска реформација|реформарцијата]] во градот. Во 1570 година, војводата Вилхелм Помладиот изградил капела во замокот, која била осветена во 1585 година. Од 1665 до 1705 година, Целе доживеал културно издигнување како резиденција на војводата Георг Вилхелм. Ова особено било засилено поради неговата француска сопруга, Елеонор д’Олбрес, која ги донела сонародниците хугенотските христијански и италијански архитекти во Целе. Во тоа време биле поставени француски и италијански градини и бил изграден театарот во замокот. Во 1705 година починал последниот војвода на Брауншвајг-Линебург и Целе, заедно со Кнежевството Линебург, поради што градот преминал на хановерската линија на Велфската династија. Како надомест за губењето на статусот на војводска резиденција, во градот биле основани бројни административни установи, како што бил Високиот апелациски суд (''Oberappellationsgericht''), затворот и Државното [[ергеле]]. Со тоа градот се развил во административно и судско средиште. И денес, во градот е сместен Покраинскиот социјален суд за Долна Саксонија и Бремен и Високиот покраински суд, еден од трите во покраината. Исто така, во Целе уште се наоѓа затворот (''Justizvollzugsanstalt Celle''). Во минатото, граѓаните на Целе имаат одбрано да имаат затвор во градот наместо универзитет. Во август 1714 година, [[Џорџ I|Георг, војвода на Брауншвајг-Линебург]] (крал Џорџ I) го наследил британскиот престол. Оттогаш до 1866 година, кога градот станал пруски при [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]] како дел од покраината Хановер, Целе бил во посед на британската хановерска линија. Во 1786 година, [[Албрехт Тер]] го основал првиот германски земјоделски институт во ливадите на Дамаш (денешни градини Тер). === Нов период === [[Податотека:CelleRathaus.jpg|мини|300п|десно|Старото Градско собрание во везеров ренесансен стил (1579)]] Во 1842 година биле изградени касарните „Кембриџ-Драгонер“ (''Cambridge-Dragoner-Kaserne'') за истоимената единица именувана по хановерскиот војвода Адолф Фридрих. Откако биле проширени во 1913 година и делумно обновено по пожар во 1936 година, биле преименувани во „Гудвуд“ (''Goodwood Barracks'') во 1945 година, а од 1976 до 1996 година биле седиште на бригадата 33 на [[Бундесвер|германската војска]]. Во 1989 година повторно биле преименувани во касарни „Кембриџ-Драгонер“. Од 1996 година биле користени како младински центар, еден од најголемите во покраината Долна Саксонија. Од 1869 до 1872 година биле изградени касарни за 77. бригада, по која била именувана и главната улица, која поминувале пред касарните. Во 1938 година биле преименувани како касарни „Хајде“ (''Heidekaserne''). По Втората светска војна, касарните биле користени од британската војска до 1993 година. Во нив била сместена Кралската артилериска бригада повеќе од 25 години, а потоа кратко биле сместени и 14. сигнална бригада, која била преместена од Шојен додека касарните не биле вратени на локалните власти. Денес, Новото Градско собрание (''Neue Rathaus'') и градските власти се сместени во обновената тулна градба. На остатокот биле изградени станбени згради и градски парк. Во 1892 година - со помошта на бројни донации од граѓани - бил основан денешниот музеј „Боман“ (''Bomann Museum'') со своите важни фолклорни збирки и збирката за градската историја. Во 1913 година била изградена [[камбанарија]]та на градската црква во висина од 74 метри, која била обновена во 2008 година. Локалната фабрика за сапун во 1932 година се споила со таа во [[Пајне]]. Овој концерн се проширила во текот на нацизмот. Подружница основана во 1936 година работела за војската во повеќе германски градови. Нејзин производ била свилата за падобрани потребна на Вермахтот.<ref>Hubertus Feußner, Die Spinnhütte, = Apoldaer Heimat. Beiträge zur Natur und Heimatgeschichte der Stadt Apolda und ihrer Umgebung 2008, S. 29ff.</ref> Во септември 1929 година, [[Рудолф Карштат]] го отворил трговскиот центар [[Карштат]] во центарот на Целе, чија фасада била идентична со онаа на Херманплац во [[Берлин]]. Истиот бил срушен во 1960-тите години и заменет со контроверзна нова градба, чија алуминиумска фасада требало да ги претставува [[фахверк]]-куќите во Целе. === Нацистичко време === [[Податотека:Denkmal "Celler Hasenjagd".jpg|мини|300п|десно|Споменикот во Целе за жртвите во масакрот во Целе]] Во текот на [[Кристална ноќ|Кристалната ноќ]], антиеврејскиот погром во [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] ноќта на 9 ноември 1938 година, синагогата во Целе била единствено спасена од целосно уништување, бидејќи била ризик за блиската фабрика за кожа и другите делови од историскиот Алтштат. На 1 април 1939 година, Алтенхојзен, Клајн Хелен, Нојенхојзен, Форверк и Виценбрух биле припоени кон Целе. На 8 април 1945 година се случиле единствените сериозни сојузнички напади на градот во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Само 2,2% од градот бил уништен, особено индустрискиот дел и станицата за товарниот железнички сообраќај. Воз, во кој биле пренесувани 4.000 затвореници до соседниот концентрациски камп Берген-Белзен бил погоден. Во нападот загинале стотина, но некои од затворениците успеале да избегаат во блиската шума. Подоцна, војниците од одредите [[Шуцштафел|СС]] и граѓаните на Целе тргнале во т.н. „лов на зајаци“ (''Celler Hasenjagd'').<ref>{{Наведена книга|last=Celinscak|first=Mark|title=Distance from the Belsen Heap: Allied Forces and the Liberation of a Concentration Camp|year=2015|publisher=University of Toronto Press|location=Toronto|isbn=9781442615700}}</ref> Во „ловот“ биле убиени стотина и траел до 10 април 1945 година и претставува најтемниот дел од историјата на Целе.<ref>''"Shifting Memories. The Nazi Past in the New Germany"'' K. Neumann. University of Michigan Press, 2000</ref> Точниот број на жртвите не бил утврден. Неколку од виновниците подоцна биле обвинети за овој воен злостор. Градот бил поштеден од понатамошно уништување откако се предал без борба со напредувањето на сојузничките трупи на 12 април 1945 година, така што историскиот дел од градот и замокот ја преживеале војната нечепнати. === Војска === Во текот на Третиот Рајх, Целе бил важен гарнизонски центар. Делови на 17. и на 73. пешадиски полк и на 19. артилериски полк биле сместени во градот. Целе бил исто така седиште на окружната воена команда и на воената документациска служба. Германската војска ги користела касарните во Шојен и касарните Кембриџ во градот за седиште на 33. вооружена бригада до 1990-тите години. Воздушната база Целе (касарни Имелман) во округот Виценбрух, денес се користи како седиште на тренинг-центарот на војската, а касарните Кембриџ станале младински културен центар. Касарните на британската војска биле предадени на германските власти на 5 ноември 2012 година. По [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]], градот ја изгубил улогата на важен гарнизонски град. === Повоено време === По војната, Целе се пријавил, заедно со [[Бон]] и [[Франкфурт на Мајна]], да стане седиште на парламентарниот совет (''Parlamentarischer Rat''), непосредно повоено владино тело во Германија, подоцна заменето од западногерманскиот [[Бундестаг]]. На крај, советот му припаднал на [[Бон]]. На 1 јануари 1973 година, Целе го загубил статусот на слободен град (''Kreisfreie Stadt'') и станал најголема општина во новиот истоимен округ. Исто така, станал најголем град во административниот округ (''[[Regierungsbezirk]]'') Линебург. Истовремено, местата Умерн, Полхефен и Ханенхорн биле припоени во округот [[Гифхорн (округ)|Гифхорн]]. Оттогаш, општината Хоне имала шест села (Хоне, Хелмеркамп, Шпехтсхорн, Умерн, Полхефен и Ханенхорн) во два окрузи. Градот Целе, исто така, припоил голем број на села од околината. На 25 јули 1978 година бил извршен бомбашки напад на надворешниот ѕид на затворот. Првично била обвинета [[Фракција на црвената армија|франкцијата на црвената армија]], но подоцна било откриено дека било дел на тајната служба на Долна Саксонија. Во 2004 година, округот Линебург бил распуштен заедно со другите административни окрузи во Долна Саксонија. Целе, моментално, е 12. најголем град во [[Долна Саксонија]]. === Припојување на општини === * 1 април 1939 г.: Алтенхојзен, Клајн Хелен, Нојенхојзен, Форверк и Виценбрух * 1 јануари 1973 г.: Алтенцеле, Алтенхаген, Алферн, Бостел, Боје, Бург, Гарсен, Грос Хелен, Хуштет, Лахтехаузен, Шојен и Вестерцеле. === Раст на населението === Во средниот век и почетокот на новото време, Целе имал само неколку илјади жители. Населението растела бавно, а се намалувала значително како последица на многуте војни, епидемии и периоди на глад. До почетокот на индустријализацијата во {{римски|19}} век, населението не се зголемувало. Достигнало вкупно 8.800 во 1818 година, но во 1900 година градот имал повеќе од 20.000 жители. Припојувањето на околните села на 1 април 1939 година довело до значителен (вештачки) раст на бројот на жители, на 38.000. Кратко по Втората светска војна, многуте бегалци и протерани од германските области во Источна Европа довеле до значителен раст на бројот на жители во период од неколку месеци, кога градот стигнал од 17.000 на 55.000 жители во декември 1945 година. Припојувањето на општините на 1 јануари 1973 година довело бројката на жители да надмине 75.000, што било историско највисоко ниво. На 30 јуни 2005 година, согласно статистичката служба на Долна Саксонија, во градот живееле 71.402 (само жители). Следниов преглед го покажува населението во градот. Бројката од 1818 година е само прогноза, додека останатите се податоци од пописи или официјални податоци од службата за статистика. Од 1871 година, бројките ги покажуваат присутните лица, од 1925 година постојаната популација и од 1987 година, населението што живее во нивното главно живеалиште. {| |- | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! style="background: #E0E0E0;" | Година ! style="background: #E0E0E0;" | Население |- | 1818 || style="text-align:right;"| 8.800 |- | 3 декември 1855 ¹ || style="text-align:right;"| 13.117 |- | 3 декември 1861 ¹ || style="text-align:right;"| 14.100 |- | 3 декември 1864 ¹ || style="text-align:right;"| 14.900 |- | 3 декември 1867 ¹ || style="text-align:right;"| 16.200 |- | 1 декември 1871 ¹ || style="text-align:right;"| 16.147 |- | 1 декември 1875 ¹ || style="text-align:right;"| 18.200 |- | 1 декември 1880 ¹ || style="text-align:right;"| 18.800 |- | 1 декември 1885 ¹ || style="text-align:right;"| 18.800 |- | 1 декември 1890 ¹ || style="text-align:right;"| 18.901 |- | 2 декември 1895 ¹ || style="text-align:right;"| 19.438 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! style="background: #E0E0E0;" | Година ! style="background: #E0E0E0;" | Население |- | 1 декември 1900 ¹ || style="text-align:right;"| 19.883 |- | 1 декември 1905 ¹ || style="text-align:right;"| 21.390 |- | 1 декември 1910 ¹ || style="text-align:right;"| 23.263 |- | 1 декември 1916 ¹ || style="text-align:right;"| 20.521 |- | 5 December 1917 ¹ || style="text-align:right;"| 19.997 |- | 8 октомври 1919 ¹ || style="text-align:right;"| 23.589 |- | 16 јуни 1925 ¹ || style="text-align:right;"| 25.456 |- | 16 јуни 1933 ¹ || style="text-align:right;"| 27.734 |- | 17 мај 1939 ¹ || style="text-align:right;"| 37.799 |- | 31 декември 1945 || style="text-align:right;"| 55.059 |- | 29 октомври 1946 ¹ || style="text-align:right;"| 52.281 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! style="background: #E0E0E0;" | Година ! style="background: #E0E0E0;" | Население |- | 13 септември 1950 ¹ || style="text-align:right;"| 59.667 |- | 25 септември1956 ¹ || style="text-align:right;"| 57.239 |- | 6 јуни 1961 ¹ || style="text-align:right;"| 58.506 |- | 31 декември 1965 || style="text-align:right;"| 58.766 |- | 27 мај 1970 ¹ || style="text-align:right;"| 57.155 |- | 31 декември 1975 || style="text-align:right;"| 74.347 |- | 31 декември 1980 || style="text-align:right;"| 72.820 |- | 31 декември 1985 || style="text-align:right;"| 70.482 |- | 25 мај 1987 ¹ || style="text-align:right;"| 71.222 |- | 31 декември 1990 || style="text-align:right;"| 72.260 |- | 31 декември 1995 || style="text-align:right;"| 73.936 |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! style="background: #E0E0E0;" | Година ! style="background: #E0E0E0;" | Население |- | 31 декември 2000 || style="text-align:right;"| 72.127 |- | 30 јуни 2005 || style="text-align:right;"| 71.402 |- | 1 јануари 2006 || style="text-align:right;"| 71.371 |- | 1 јануари 2008 || style="text-align:right;"| 70.850 |- | 31 декември 2011 || style="text-align:right" | 69.972 |- | 31 декември 2017 || style="text-align:right" | 69.706 |} |} ¹ податоци од попис == Политика == [[Податотека:Celle Partnerstaedte Siegel 2014-07.jpg|мини|300п|десно|Споменик на збратимените градови]] При гласање на претставници во [[Бундестаг]]от, градот припаѓа на изборната единица Целе-Илцен. Во 1983, 1987, 1990 и 1994 година, Клаус-Јирген Хедрих ([[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]]) ги освоил директните избори. Во 1998, 2002 и 2005 година победил Петер Штрук ([[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]]). Во 2009, 2013 и 2017 година победил Хенинг Оте (CDU). За долносаксонскиот парламент (''Landtag''), градот припаѓа на единицата Целе-Штат со околината. === Градски совет === Градскиот совет се состои о 42 избрани членови, како и директно избраниот градоначалник. Тие припаѓале на следниве партии односно здруженија: {| class="wikitable" |- ! !![[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]] !! [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] !! [[Слободна демократска партија|FDP]]!! [[Сојуз 90/Зелени|Зелени]] !! WG !! BSG-CE !![[Републиканци (Германија)|REP]] !![[Левица (Германија)|Linke]]!!Независни ![[Партијата|DIE PARTEI]]!![[Алтернатива за Германија|AfD]]!!Вкупно |- | 2006 || 17 (41,3 %) || 13 (30,6 %)|| 5 (12,4 %)|| 4 (8,9 %) || 1 (3,4 %)|| 1 (1,4 %)|| 1 (1,2 %) || 0 || 0 |0 |0||42 места |- | 2011 || 14 (32,9 %) || 13 (32,4 %) || 2 (4,2 %)|| 5 (11,1 %) || 2 (4,1 %) || 1 (2,5 %)|| 0 || 1 (2,5 %)|| 4 (10,2 %) |0 |0||42 места |- |2016 |15 (35,7 %) |12 (29,4 %) |2 (4,7 %) |3 (7,4 %) |1 (2,8 %) |1 (1,3 %) |0 |1 (2,1 %) |2 (5,7 %) |1 (1,5 %) |4 (9,4 %) |42 места |} <small>последните локални избори биле на 11.9.2016</small><ref>{{нмс|url=http://wahl.landkreis-celle.de/html/app/gw2016stadtratcelle.html|title=Stadtrat Celle 2016. Endergebnis|work=wahl.landkreis-celle.de|accessdate=2016-09-26}}</ref> === Градоначалници === * 1877–1895: Ото Хатендорф (1822–1905) * 1895–1924: Вилхелм Денике (1852-1924) * 1924–1945: Ернст Мајер (1887–1948) * 1945: Макс Фогел * 1945–1946: Валтер Херстман (1898–1977) * 1946–1948: Рихард Шефер * 1948–1952: Франц-Георг Гизети (1901-1982) * 1952–1964: Вилхелм Хајнихен (1883–1967) * 1964–1973: Курт Бланке (1900–1997) * 1973–1985: Хелмут Херстман (CDU, 1909–1993) * 1986–2001: Херберт Северин (CDU) * 2001–2008: Мартин Бирман (CDU) * 2009–2017: Дирк-Улрих Менде (SPD) * од 2017: Јерг Ниге (CDU) === Збратимени градови === {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} Целе е [[Збратимени градови|збратимен]] со следниве градови:<ref name="Celle">{{нмс |url=http://www.celle.de/index.phtml?sNavID=342.65&La=2 |title=Stadt Celle |publisher=www.celle.de |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611173657/http://www.celle.de/index.phtml?sNavID=342.65&La=2 |url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|БЕЛ}} [[Волуве-Сен-Ламбер]], [[Белгија]] * {{знамеикона|ПОЛ}} [[Квидзин]], [[Полска]] * {{знамеикона|ИТА}} [[Челе Лигуре]], [[Италија]] * {{знамеикона|ФИН}} [[Хеменлина]], [[Финска]] * {{знамеикона|ДАН}} [[Холбек]], [[Данска]] * {{знамеикона|УКР}} [[Суми]], [[Украина]] || * {{знамеикона|ФРА}} [[Медон]], [[Франција]]<ref name="Meudon twinnings">{{нмс|url=http://www.meudon.fr/decouvrir-meudon/villes-jumelles-313.html|title= Ville de Meudon – Villes jumelles|accessdate=2013-07-29|work=Ville de Meudon|archiveurl= https://web.archive.org/web/20130507111119/http://www.meudon.fr/decouvrir-meudon/villes-jumelles-313.html|archivedate=7 мај 2013}}</ref> * {{знамеикона|ВБР}} [[Тависток]], [[Обединето Кралство]]<ref>{{нмс|url=http://www.twinning.org.uk/uk_twinnings.htm|title=UK Twin Towns|publisher=Dorset Twinning Association|date=11 мај 2007|accessdate=2007-06-28|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070624184158/http://www.twinning.org.uk/uk_twinnings.htm|archivedate=24 јуни 2007}}</ref> * {{знамеикона|РУС}} [[Тјумењ]], [[Русија]] * {{знамеикона|САД}} [[Талса (Оклахома)|Талса]], [[САД]]<ref>{{нмс|url=http://www.tulsaglobalalliance.org/SisterCities.htm|title=Tulsa's Sister Cities |publisher=Tulsa Gobal Alliance|accessdate=2007-11-02|archiveurl= https://web.archive.org/web/20071022024933/http://www.tulsaglobalalliance.org/SisterCities.htm|archivedate=22 октомври 2007}}</ref> * {{знамеикона|ИЗР}} [[Мазкерет Батја]], [[Израел]] |} Грбовите на збратимените градови, поставени на споменик во градот. <gallery> Celle Partnerstadt Marienwerder Kwidzyn.jpg|Квидзин Celle Partnerstadt Haemeenlinna.jpg|Хеменлина Celle Partnerstadt Holbaek.jpg|Холбек Celle Partnerstadt Sumy.jpg|Суми Celle Partnerstadt Meudon.jpg|Медон Celle Partnerstadt Tavistock.jpg|Тависток Celle Partnerstadt Tjumen.jpg|Тјумењ Celle Partnerstadt Tulsa.jpg|Талса </gallery> == Знаменитости == [[Податотека:Celle Altstadt Großer Plan.jpg|мини|300п|десно|Поглед на стариот дел на градот]] Градбите во стариот дел на Целе потекнуваат од {{римски|16}} век и помеѓу нив се бројни (и некои 480 обновени) куќи во [[фахверк]], што го прават Целе важен град за туризам во јужниот дел на Линебуршкото Поле. Најимпресивна градба е војводската палата, Замок Целе, кој бил изграден во 1530 година на местото на поранешниот замок. Друга поголема знаменитост е Градската црква (''Stadtkirche'', 1308) со својата бела кула, од каде градскиот трубач двапати дневно труби (стара традиција која била обновена како туристичка атракција). Целе има синагога изградена во 1740 година, една од неколкуте преживеани при нацистичкиот погром во 1938 година, благодарение на својата местоположба во тесна улица со дрвени фахверк куќи и до важна кожарница. Целе е познат како почетна точка за туристите во Линебуршкото Поле. Концентрацискиот камп Берген-Белзен, каде починала [[Ана Франк]] во 1945 година, се наоѓа близу Целе. Денес, постојат споменик и изложбен центар на местото на кампот. Училиштето „Албрехт Тер“ било основано од [[Албрехт Тер]] во 1796 година. Исто така, во градот се одржува Божиќен пазар секоја година во стариот дел. === Музеи === [[Податотека:BomannMuseum.jpg|мини|300п|десно|Поглед на музејот Боман, а во позадина се гледа белата кула на Градската црква]] Музејот Боман спроти замокот има дела од сликарот [[Еберхард Шлотер]] и има поставки за локалниот фолклор и градската историја. Ја поседува збирката Танси, збирка на минијатурни портрети. Уметничкиот музеј Целе (''Kunstmuseum Celle'') со збирката на Роберт Симон е придружен член на музејот Боман. Во самиот замок се наоѓа музеј (''Residenz Museum''), кој има поставка за велфската династија. Гарнизонскиот музеј ја претставува историјата на Целе како гарнизонски град од 1866 година до денес, додека Музејот за пукање (''Schützenmuseum'') во куќата на градскиот ѕид (''Haus der Stadtmauer'') — посветен на историјата на клубот за пукање на Целе. Делото на архитектот Ото Хеслер од Целе се наоѓа во истоимениот музеј. И во стар амбар (''Treppenspeicher'') изграден во 1607 година, како и оранжеријата, изградена во 1677 година за Институтот за земјоделство, може да се погледне изложба за пчеларството. === Театар === Театарот во замокот Целе (''Schlosstheater Celle'') бил основан во 1674 година и е најстар зачуван театар во Германија, кој уште работи, и е најстар барокен театар во Европа. Има голема сала и две помали сцени (''Malersaal'' и ''Turmbühne''), како и дополнителен надворешен простор (''Halle 19''). Сместен на работ на Стариот град (''Altstadt'') се наоѓа уметничкиот театар Кунст & Бине (''Kunst & Bühne''), кој е поддржан од градот и чиј репертоар има од комедија до песни, џез, кабаре и филмови. === Паркови === Сликовитата француска градина се наоѓа веднаш јужно од Стариот град и каде е сместен долносаксонскиот Институт за земјоделствот. Паркот во замокот со своите ровови е на местото на поранешните одбранбени бедеми на војводската палата. Долж Банхофштрасе (''Bahnhofstraße'') се наоѓа јавен парк. На десниот брег на Алер се наоѓаат ливадите Дамаш, омилено одредиште за излети, а веднаш до нив е градината на лековити растенија и градината „Тер“ со неговата мала велепоседничка куќа. До Новото градско собрание (''Neues Rathaus'') — воздигнат градски парк. Други важни отворени области се повеќето градски гробишта, како и сликовитите шумски гробишта (''Waldfriedhof'') со својата градина. == Спорт == Од 1968 година до средината на 1970-тите, фудбалскиот клуб ФК Целе играл во втората германска лига (тогаш наречена Регионална лига). По два банкроти бил префрлен во лигата на Долна Саксонија, а од 2005 година игра во североисточната лига на Долна Саксонија, што е петта лига во германскиот фудбалски систем. Ракометниот клуб Гарсен-Целе имал женски состав кој настапувал во втората дивизија Север од средината на 1990-тите. Во 2009 година завршил прв и станал дел од првата дивизија. Од 1983 година се одржува трката Целе Ваза (''Celler Wasa-Lauf'') секоја година на втората недела во март низ центарот на градот. Трката прераснала во еден од најголемите настани во Германија за растојание помали од маратон и е поделена на трки во неколку категории: детска трка од 2,5 километри и трки од 5, 10, 15 и 20 километри. Неколку години се одржувал и настан за планинарење долж Алер на растение од 11 километри. Во 2004 година имало рекорден број на учесници со 11.232 пријавени жени и мажи на настанот. Целе е еден од петте центри за долносаксонскиот веслачки клуб. Спринтерската регата се одржува секоја година во октомври. == Стопанство и инфраструктура == === Стопанство === Туризмот е важна гранка за стопанството на Целе, особено во летните месеци, кога се одржуваат најразлични фестивали, кои привлекуваат илјадници посетители. Градот не е познат по тешката индустрија, но многу бизниси започнале во Целе и некои, како Роза Граф Козметика, се прошириле и низ светот. Целе има одредени врски со нафтената индустрија, особено со претпријатија за инженерски делови за дупчење. Халибуртон, основана во 1919 година, е еден од најголемите светски снабдувачи на производи и услуги за енергетската индустрија и има седиште во Целе.<ref>"[http://www.halliburton.com/locations/ Halliburton German office location] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090114084458/http://www.halliburton.com/locations/ |date=2009-01-14 }}." ''Halliburton''. Посетено на 13 January 2009.</ref> Друга полесна индустрија во градот се електрониката, прехранбената индустрија и обработката на метал, дрво и пластика. Дополнително, во градот имало производители на мастило, хартија и музички инструменти. Воедно, Целе е дом на институтот за пчели во Германија. Исто така, во Целе има бројни вработени во администрацијата, поради големиот број владини канцеларии. === Сообраќај === ==== Железнички ==== Целе се наоѓа на линијата Хановер-Хамбург. Брзите возови помеѓу Хановер и Хамбург застануваат на секој час на станицата. Возовите на Метроном го поврзуваат градот со Илцен, Хановер и Гетинген преку регионалната железничка мрежа. Целе е крајна станица за рутите 6 и 7 на хановерската С-Железница. Делот помеѓу Целе и Гросбургведел бил изграден во 1920-тите години како брза линија. Го добила прекарот „зајачка железница“ (''Hasenbahn'') поради ефектот врз зајаците во околината. Во 1965 година, овој дел преку [[Лангенхаген]] била електрифицирана за брзите возови од Хамбург до Хановер, со цел да го намали вртењето преку Лерте и менувањето насока до Хановер. Подоцна, била надоградена за сообраќај до 200 км/ч. Порано, постоеле железнички врски од Целе преку [[Швармштет]] до [[Бремен]] и преку Плокхорст до [[Брауншвајг]]; овие биле затворени во 1970-тите години и во голем дел биле расклопени. Во 2004 година, последната преостаната линија од [[Гифхорн]] до Целе преку [[Винхаузен]], која уште се користела за товарен сообраќај, била затворена. Источната хановерска железница превезува товар на неколку преостанати линии во областа околу градот. Железницата Лерте-Целе е важна рута за товарните возови и била претворена во 1998 година во современа линија на С-Железницата. Трамвајска мрежа од две линии била во функција од 1907 година, но била затворена и расклопена помеѓу 1954 и 1956 година. ==== Патен ==== Важни врски во сообраќајот се: * север-југ: автопатот Б3 кој води на север до [[Золтау]]/[[Хамбург]] и на југ до [[Хановер]] * југоисток-запад: сојузниот автопат Б214 до [[Брауншвајг]] * североисток: сојузниот автопат Б191 до [[Илцен]]/[[Линебург]]/[[Лудвигслуст]] * покраинскиот пат 310 преку Фурберг до раскрсницата кај Мелендорф на автопатот А7 * покраинскиот пат 282 преку Беденбостел, Елдинген и Штајнхорст до Витинген * покраинскиот пат 180 преку Винзен до раскрсницата на автопатот А7 ==== Воздушен ==== [[Податотека:Luftbrueckendenkmal Celle.jpg|мини|Споменик за берлинскиот воздушен мост кај Воздухопловната база Целе]] [[Аеродром Хановер|Аеродромот Хановер]] со меѓународни врски се наоѓа на околу 35 километри од градот. Воздухопловната база кај Целе е оддалечена 4,5 километри југозападно од градот. Била користена од британската војска по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и била користена за време на Берлинскиот воздушен мост. Денес, базата главно се користи од воената воздухопловна школа (''Heeresfliegerwaffenschule'') како тренинг-база од пилотите на хеликоптери. Воздухопловната база Целе-Арло, близу Шојен, се користи како спортски аеродром. ==== Воден ==== Денес, пристаништето во Целе се користи само од туристите. Од Целе, реката Алер низводно претставува сојузна бродска линија; спротиводно брана ги спречува бродовите да поминат. Во минатото, Целе била важна станица за бродовите помеѓу [[Брауншвајг]] и пристаништата во [[Бремен]] преку [[Окер (река)|Окер]], Алер и [[Везер]]. Трговците од Бремен и Брауншвајг имале специфични задачи од војводите на [[Војводство Целе|Целе]] и подоцна од градот Целе со цел да го обезбедат транспортот, поради брзината на Алер во областа Целе, што предизвикало товарење и растоварување на стоката во пристаништето неопходно. Од 1900 година, количината на трговија низ пристаништето на Целе рапидно се намалувало и се префрлила на камиони и возови. До 1970 година, превозот на жито и поташ биле уште значителни. ==== Јавен превоз ==== Низ градот поминуваат осум автобуски линии. Постојат и 15 автобуски регионални линии, со кои се поврзани околните села. === Медиуми === Целеше Цајтунг (''Cellesche Zeitung'') — локален дневен весник со тираж од 34.977 <small>(во 2005 г.)</small>. Дополнително, постои двонеделно списание Целер Курир (''Celler Kurier'') и неделен Целер Блиц (''Celler Blitz''), како и месечно градско списание. === Образование === Во градот постојат гимназијата „Херман Билунг“, гимназијата „Царица Августа Викторија“, гимназијата „Ернестинум“, основана уште во 1328 година, и гимназијата „Хелти“. Во градот постојат и уште три општи училишта, шест комбинирани училишта, како и девет основни училишта. Дополнително, постои католичкото основно училиште и основното и средно училиште Монтесори. Во Целе има четири стручни училишта. Од 2003 година, во градот постои приватната висока школа за економија, која нуди студии во мехатроника и бизнис-администрација. Друга важна образовна установа во Целе е Бормајстершуле, која е техничка школа за дупчење, вадење и технологија за цевководи. Целе е дом и на едно од двете долносаксонски противпожарни училишта. == Познати луѓе == [[Податотека:Celle Albrecht Thaer Denkmal@20160621.JPG|мини|175px|upright|Споменик на [[Албрехт Тер]]]] [[Податотека:Friedrich Wieseler.jpg|thumb|175px|Фридрих Визелер]] [[Податотека:Christian Oliver by David Shankbone.jpg|thumb|175px|Кристијан Оливер]] [[Податотека:Caroline Mathilde Residenzmuseum Celle.JPG|мини|175п|Каролине Матилда]] [[Податотека:Bundesarchiv B 145 Bild-F023743-0013, Bonn, Lübke mit Berliner Bürgermeister Albertz.jpg|мини|175п|Хајнрих Алберц (лево) со претседателот [[Хајнрих Либке]] во 1966 г.]] === Родени во Целе пред 1850 г. === * [[Георг (Брауншвајг-Линебург)]] (1582–1670) — принц на Каленберг од 1635 година * [[Софија Доротеја од Целе]] (1666–1726) — сопруга на [[Џорџ I]] и мајка на [[Џорџ II]] * [[Јохан Ернст Галијард]] (1687–1749) — германски композитор * [[Антон Вилхелм фон Лесток]] (1738–1815) — пруски генерал * [[Албрехт Тер]] (1752–1828) — основач на агрономијата * [[Ернст фон Геминген]] (1759–1813) — германски композитор и артистократ * [[Ернст Шулце (поет)|Ернст Шулце]] (1789–1817) — поет * [[Лудвиг Арон Ганс]] (1794–1871) — германски индустријалец * [[Георг Зојлер]] (1800–1866) — теолог * [[Фридрих Визелер]] (1811–1892) — германски класичен археолог и филолог * [[Карл Гедеке]] (1814–1887) — историчар * [[Георг Бергман]] (1821–70) — сликар * [[Вилхелм Хауерс]] (1836–1905) — архитект === Роден во Целе во периодот 1850-1950 === * [[Едвард фон Капеле]] (1855–1931) — германски адмирал * [[Фридрих Пфотенхауер]] (1859–1939) — петти претседател на Лутеранската црква-Мисури Синод * [[Ернст Емил Херцфелд]] (1879–1948) — германски археолог, ориентолог и епиграф * [[Роберт Лер]] (1883–1956) — политичар * [[Роланд Фрајслер]] (1893–1945) — адвокат, судија и политичар * [[Август Ширмер]] (1905–1948) — архитект, градежен инженер и член на парламентот * [[Херман Шриде]] (1937–1985) — скокач * [[Хајко Харборт]] (р. 1938) — универзитетски професор * [[Фолкер Улрих]] (р. 1943) — историчар, новинар и писател<ref>[http://www.uni-jena.de/PM081208_Ullrich-skin-pdf.pdf "Expert and historian Dr. Volker Ullrich receives honorary doctorate at the University of Jena"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190401042703/http://www.uni-jena.de/PM081208_Ullrich-skin-pdf.pdf |date=2019-04-01 }} (PDF; 124&nbsp;kB), University of Jena, 8 December 2008. Retrieved 22 April 2013.</ref> * [[Волфганг Кубин]] (р. 1945) — поет, есеист, синолог и преведувач * [[Бетина Холс]] (р. 1947) – уметник и дизајнер * [[Клод Геверк]] (р. 1947) — француски политичар === Родени во Целе по 1950 г. === * [[Керстен Мајер]] (1954–2001) — германски пливач * [[Ерни Рајнхарт]] (р. 1955) — глумец * [[Карл-Хенинг Ререн]] (р. 1956) — германски физичар * [[Габи Бауер]] (р. 1962) — новинарка * [[Анте Целк]] (р. 1963) — претприемач * [[Михаел Ренкел]] (р. 1965) — гитарист * [[Матијас Блацек]] (р. 1966) — новинар, историчар и издавач * [[Фрауке Ајкхоф]] (р. 1967) — натпреварувачка во џудо * [[Зилке Шац]] (р. 1967) — уметничка * [[Роберт Хермес]] (р. 1969) — истражувач * [[Кристијан Оливер]] (р. 1972) — глумец * [[Фелекнас Уца]] (р. 1976) — политичар === Жители на Целе === * [[Урбан Региус]] (или Урбан Ригер; 1489–1541) — протестантски реформатор * [[Јохан Арнт]] (1555–1621) — теолог * [[Георг Вилхелм (Брауншвајг-Линебург)]] (1624–1705) — војвода * [[Каролине Матилда]] (1751–1775) — кралица на Данска и Норвешка во егзил * [[Јохан Антон Лајзевиц]] (1752–1806) — писател и адвокат * [[Херман Ленс]] (1866–1914) — уредник и поет * [[Ото Хеслер]] (1880–1962) — архитект * [[Хајнрих-Херман фон Хилзен]] (1895–1982) — генерал-мајор во [[Вермахт]]от * [[Зигфрид Вестфал]] (1902–1982) — офицер * [[Ернст Цирке]] (1905–1972) — член на СС одредите * [[Хајнрих Шмит (лекар)|Хајнрих Шмит]] (1912–2000) — член на СС одредите * [[Фриц Даргес]] (1913–2009) — член на СС одредите * [[Фриц Грасхоф]] (1913–1997) — сликар, писател и текстописец * [[Ерих Топ]] (1914–2005) — командант на подморица * [[Хајнрих Алберц]] (1915–1993) — протестантски теолог, политичар и градоначалник на Западен Берлин * [[Харалд Ранге]] (1948–2018) — адвокат === Почесен граѓанин === * [[Ото Телшов]] (1876–1945) — службеник во Нацистичката партија, член на Рајхстагот 1930–1945. Статусот на почесен граѓанин му бил даден во 1936 година, а му бил укинат во 2007 година. == Поврзано == * [[Хановер-Брауншвајг-Гетинген-Волфсбург]] * [[Масакр во Целе]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Celle}} * [https://www.celle.de/ Официјална страница] {{de}} {{Градови во Целе (округ)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Целе (округ)]] [[Категорија:Хановер (покраина)]] is5kpk7919b6hp7n1cpm6a7kftuwpw8 0 1246392 5561007 5126557 2026-05-18T08:19:31Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5561007 wikitext text/x-wiki [[Податотека:CirrusField-color.jpg|алт=A photograph showing many types of cirrus clouds all jumbled together floating above a plain|десно|мини|300x300пкс| Небото исполнето со многу видови цирусни облаци, придружено со цирокулулус горниот центар и горниот десен]] '''Цирус''' или '''перест (пердувест) облак''' (симбол: Ci) — род на атмосферски [[облак]], генерално карактеризиран со тенки, широкопојасни нишки, што му го дава на типот своето име од [[Латински јазик|латинскиот]] збор ''цирус'', што значи ринглет или заплеткана коса.<ref name="cloud-classification">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crh.noaa.gov/lmk/soo/docu/cloudchart.pdf|title=Cloud Classifications and Characteristics|last=Funk|first=Ted|work=The Science Corner|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|page=1|accessdate=30 January 2011}}</ref> Овој облак може да се формира на која било [[Апсолутна висина|надморска височина]] помеѓу 16,500 и 45,000 стапки надморска [[Морско ниво|височина]]. Низата на облак понекогаш се појавува во грутки од карактеристична форма на која се споменува заедничкото име „опашки на кобили“.<ref name="usatoday">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/weather/wcirrus.htm|title=USA Today: Cirrus Clouds|last=Palmer|first=Chad|date=16 October 2005|work=USA Today|access-date=13 September 2008|archive-date=2012-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701185555/http://www.usatoday.com/weather/wcirrus.htm|url-status=dead}}</ref> Од површината на Земјата, цирусот обично се појавува бел, или светлосив во боја. Се формира кога [[Водена пареа|водената пареа]] се подложува на таложење на надморска височина над {{Convert|18,000|ft|m}} во умерени региони и над {{Convert|21,000|ft|m}} во тропските региони. Исто така, се формира од одливот на [[Тропски циклон|тропските циклони]] или наковалните на облаците на кумулонимбус. Бидејќи облаците од цирус пристигнуваат преднапред од [[Атмосферски фронт|фронталниот систем]] или [[Тропски циклон|тропскиот циклон]], тоа укажува дека временските услови наскоро може да се влошат. Додека тоа укажува на пристигнување на [[врнежи]] (дожд), цирус облаците само произведуват вирги во вид на водени капкки (што испаруваат ред да слетаат на земја). == Наводи == [[Категорија:Видови облаци]] [[Категорија:Цирус]] m9s7ziadth6y4xmhluzyirc60ira0v4 0 1247928 5560842 5549623 2026-05-17T19:18:40Z Carshalton 30527 5560842 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ерлинг Холанд | image = [[File:Erling Haaland June 2025.jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Ерлинг Браут Холанд<ref>{{cite web |title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland |trans-title=The reason he changed from Håland to Haaland |language=no |newspaper=Dagbladet |date=19 September 2019 |access-date=19 December 2019 |url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203185824/https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|21|df=yes}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |title=Erling Haaland: Overview |publisher=ESPN |access-date=27 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127150717/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Лидс]], [[Англија]] | nationality = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]] | height = {{height|m=1.95}}<ref>{{cite web |url=https://www.mancity.com/citytv/mens/inside-city-398-erling-haaland-special-63790731 |title=Inside City 398: Erling Haaland Special |publisher=Manchester City F.C. |date=14 June 2022 |access-date=16 June 2022}} 4 minutes 50 seconds in.</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Manchester City}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Bryne}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Molde}} | years1 = 2016–2017 | caps1 = 16 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Bryne}} | years2 = 2017–2019 | caps2 = 39 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Molde}} | years3 = 2019–2020 | caps3 = 16 | goals3 = 17 | clubs3 = {{Fb team Salzburg}} | years4 = 2020–2022 | caps4 = 67 | goals4 = 62 | clubs4 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | years5 = 2022- | caps5 = 131 | goals5 = 111 | clubs5 = {{Fb team Manchester City}} | nationalyears1 = 2015 |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 15 години|Норвешка 15]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2016 |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 16 години|Норвешка 16]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2017 |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 17 години|Норвешка 17]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2017 |nationalteam4 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 6 | nationalyears5 = 2018 |nationalteam5 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 19 години|Норвешка 19]] | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalyears6 = 2019 |nationalteam6 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 20 години|Норвешка 20]] | nationalcaps6 = 5 | nationalgoals6 = 11 | nationalyears7 = 2018 |nationalteam7 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] | nationalcaps7 = 3 | nationalgoals7 = 0 | nationalyears8 = 2019- |nationalteam8 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] | nationalcaps8 = 49 | nationalgoals8 = 55 }} '''Ерлинг Браут Холанд''' (({{langx|no|Erling Braut Haaland}}); роден на 21 јули 2000, во [[Лидс]]) е [[Норвешка|норвешки]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] и на [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|норвешката репрезентација]]. Сметан за еден од најталентираните играчи на својата генерација, препознатлив по неговото темпо, атлетичност, физичка сила и по ладнокрвната завршница,<ref>{{cite web |date=25 November 2020 |title=Is Erling Haaland the best striker in the world? |url=https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231302/https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning |archive-date=16 April 2021 |access-date=13 March 2021 |publisher=Optus Sport}}</ref> Холанд израснал во младинскиот сектор на [[ФК Брјуне|Брјуне]], за кој го имал своето професионално деби, пред да се пресели во [[ФК Молде|Молде]] во 2017 година, каде што играл две сезони. Во 2019 година, тој бил купен од [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]], со кој ги освоил [[Бундеслига на Австрија (фудбал)|првенството]] и [[Фудбалски куп на Австрија|купот]] на Австрија во сезоната 2018-2019. На почетокот на 2020 година, тој се пресели во [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], каде го освоил [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]] во сезоната 2020-2021 и се наметнал како еден од најплодните млади напаѓачи во светот.<ref>{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/calcio-estero/bundesliga/2020/05/18-69896554/super_haaland_va_piu_forte_di_ronaldo_e_messi_ecco_il_nuovo_record|title=Super Haaland va più forte di Ronaldo e Messi: ecco il nuovo record|website=tuttosport.com|language=it|access-date=2021-07-13}}</ref> Две години подоцна тој му се приклучил на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]. На поединечно ниво, тој ја освоил наградата ''[[Златно момче (награда)|Златно момче]]'' во 2020 година,<ref>{{cite web|url=https://www.republicworld.com/sports-news/football-news/erling-haaland-wins-golden-boy-award-after-sizzling-goalscoring-form-for-dortmund.html|title=Erling Haaland Wins Golden Boy Award After Sizzling Goalscoring Form For Dortmund|publisher=republicworld.com|author=Arnold Souza|date=15 декември 2020|access-date=1 август 2022}}</ref> а потоа бил избран за играч на годината во германското првенство за [[Прва Бундеслига 2020-2021|сезоната 2020-2021]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fanpage.it/sport/calcio/haaland-miglior-giocatore-della-bundesliga-a-lewandowski-non-bastano-41-gol-per-vincere-il-premio/|title=Haaland miglior giocatore della Bundesliga, a Lewandowski non bastano 41 gol per vincere il premio|access-date=2021-07-13}}</ref> [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|Истата сезона]], тој ја освоил титулата најдобар стрелец во Лигата на шампионите,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-10b6b9aaec38-4b137230fc94-1000--capocannoniere-champions-league-vince-haaland/|title=Capocannoniere Champions League: vince Haaland|date=30 мај 2021|access-date=2021-07-17}}</ref> што, исто така, му овозможило да биде вклучен во [[Тим на сезоната на УЕФА Лигата на шампионите|Тимот на сезоната на Лигата на шампионите]]. ==Биографија== Роден е во [[Лидс]], [[Англија]], каде неговиот татко [[Алф-Инге Холанд]], инаку поранешен професионален фудбалер, играл за екипата на [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]].<ref>{{cite news |url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-leeds-united-manutd-14854128 |title=Wonderkid Haaland would pick Leeds United over Man Utd every time |last=Cross |first=Beren |date=9 July 2018 |website=Leeds Live |access-date=22 November 2019 |quote=Erling Braut Haaland was born in Leeds in July 2000, a short time after his father, Alf-Inge, departed Elland Road for Manchester City after three years in West Yorkshire. |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231306/https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-molde-leeds-united-14854128 |url-status=live }}</ref><ref name=":52">{{Cite news|lingua=en|url=https://www.theguardian.com/football/2019/may/30/erling-braut-haland-norway-under-20-world-cup|title=Erling Braut Håland breaks U-20 World Cup record with nine goals in one match|pubblisher=The Guardian|date=30 мај 2019|access-date=2019-10-12}}</ref> Во 2004 година, на тригодишна возраст, тој се преселил во [[Брјуне]], родниот град на неговите родители во Норвешка.<ref>{{Cite web|last=Hansen|first=Ole Jonny Eriksrud|date=29 November 2018|title=Erling Braut Haaland: - Har sagt til meg selv at jeg vil bli verdens beste spiller|url=http://nettavisen.no/artikkel/3423560463|access-date=31 October 2020|website=Nettavisen|language=no|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231307/https://www.nettavisen.no/artikkel/erling-braut-haaland-har-sagt-til-meg-selv-at-jeg-vil-bli-verdens-beste-spiller/s/12-95-3423560463|url-status=live}}</ref> Неговиот братучед [[Алберт Тјоланд]] (роден во 2004 година) е исто така фудбалер.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/tjaaland-cugino-haaland-chi-e-davvero/|title=Ma il cugino di Haaland sogna pecore elettriche?|date=2021-04-15|access-date=2021-04-24}}</ref> ==Технички одлики== Тој е напаѓач со добра техника,<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/haaland-forte-come-un-orso-veloce-come-un-cavallo/|title=È un orso? È un cavallo? No, è Haaland|date=19 септември 2019|access-date=12 октомври 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/mondiali/2019/05/30/braut-haland-chi-e.html|title=Norvegia U20, segna 9 gol: chi è Braut Haland|access-date=18 settembre 2019}}</ref> брзина<ref name=":4" /> и физичка сила.<ref name=":4" /><ref name=":1" /> Има одличен осет за гол,<ref name=":1" /> опасна лева нога,<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/17-09-2019/salisburgo-haland-19-anni-3-gol-debutto-champions-stagione-gia-17-reti-9-gare-3402577120357.shtml|title=Haland, 19 anni e 3 gol al debutto in Champions: e in stagione è già a 17 reti in 9 gare!|access-date=2019-09-18}}</ref> додека неговите 194&nbsp;см му овозможуваат да биде закана по голот на противниците во играта со глава.<ref name=":3" /> Моќта на неговите удари ги прави тешки за бранење,<ref name=":4" /> а покрај тоа тој е добар и во вметнување во просторите што ги оставаат противничките одбранбени играчи.<ref name=":4" /> Често знае да се истакне и како асистент за својте соиграчи поради добрата визија за играта.<ref name=":4" /><ref name=espn>{{Cite web|url=https://www.espn.com/soccer/club/molde/2715/blog/post/3607086/man-unitedjuventus-and-dortmund-tracked-erling-haalandbut-he-chose-red-bull-salzburg|title=Man United, Juventus and Dortmund tracked Erling Haaland, but he chose Red Bull Salzburg|language=en|date=23 август 2018|access-date=12 октомври 2019}}</ref> Халанд ги навел [[Кристијано Роналдо]], [[Мичу]], [[Џејми Варди]] и [[Робин ван Перси]] како инспирација,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51633521 |title=Erling Braut Haaland has an unusual footballing hero in ex-Swansea star Michu |website=BBC Sport |date=25 February 2020 |accessdate=19 April 2022}}</ref> како и шведскиот напаѓач [[Златан Ибрахимовиќ]] со кого често е споредуван поради потеклото (Скандинавија), конституцијата и стилот на игра.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/11819289/zlatan-ibrahimovic-an-inspiration-for-erling-braut-haaland|title=Zlatan Ibrahimovic an inspiration for Erling Braut Haaland|language=en|access-date=30 јануари 2020}}</ref> ==Клупска кариера== ===Брјуне=== Холанд започнал во академијата на клубот од неговиот роден град [[ФК Брјуне|Брјуне]] на петгодишна возраст.<ref>{{cite news |last1=Godø |first1=Øyvind |title=Slik ble Erling Braut Haaland en av heteste fotballspillere – Han kunne ikke løpe skikkelig |url=https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154 |newspaper=Dagbladet |access-date=2 September 2020 |date=30 January 2020 |archive-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130134208/https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154 |url-status=live}}</ref><ref name="BL Background">{{cite web |title=Erling Haaland's journey: from Bryne to Borussia Dortmund |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652 |publisher=Bundesliga |access-date=2 September 2020 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531212502/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652}}</ref> За време на сезоните [[Трета дивизија на Норвешка 2015|2015]] и [[Трета дивизија на Норвешка 2016|2016]], Холанд играл за Брјун 2 (резервниот тим на Брјун) во [[Трета дивизија на Норвешка|норвешката четврта лига]] и импресионирал, постигнувајќи 18 гола на 14 натпревари.<ref name="auto">{{Cite web |title=In Profile: Erling Braut Håland |website=FOTBALLBEN |date=13 July 2018 |access-date=13 July 2018 |url=https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland# |archive-date=13 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713173626/https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland |url-status=live}}</ref> Тој дебитирал за Брјун 2 на 5 октомври 2015 година, во натпревар од групата 6 на четвртата лига, загубен на домашен терен со од 0–1 од [[ИК Старт|Резервите на Старт]],<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/kamp/?fiksId=6135261 |title=Kampreferat av Bryne 2 – Start 2 (0–1) – 5 October 2015 |publisher=fotball.no}}</ref> додека пет дена подоцна го постигнал својот прв гол на сениорско ниво против Хеи во поразот од 2–1 на гостински терен.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/kamp/?fiksId=6135268 |title=Kampreferat av Hei – Bryne 2 (2–1) – 10.10.2015 16.00 |publisher=fotball.no}}</ref> Следната сезона, тој се појавувал многу почесто и го постигнал својот прв [[хет-трик]] во кариерата<ref>{{Cite web |url=https://90soccer.com/erling-haalands-beginnings-in-the-norwegian-fourth-division/ |title=Erling Haaland's beginnings in the Norwegian fourth division |website=90soccer.com |date=19 January 2024 }}</ref> на 19 септември 2016 година, на возраст од 16 години и 2 месеци, во победата на гостински терен од 5–3 над [[ФК Вард Хаугесунд|Вард Хаугесунд 2]] во групата 6 од норвешката четврта лига.<ref>{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/kamp/?fiksId=6380531 |title=Kampreferat av Vard Haugesund 2 – Bryne 2 (3–5) – 19.09.2016 19.00 |publisher=fotball.no}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ====Ред Бул Салцбург==== *'''[[Бундеслига на Австрија (фудбал)|Австриско првенство]]''' : 1 : [[Бундеслига на Австрија (фудбал) 2018-2019|2018–2019]] *'''[[Фудбалски куп на Австрија|Куп на Австрија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Австрија 2018–2019|2018–2019]] ====Борусија Дортмунд==== *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Германија 2020–2021|2020–2021]]<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/leipzig-gegen-dortmund-2021-dfb-pokal-4704927/aufstellung |title=DFB-Pokal 2020/21, Finale in Berlin: RB Leipzig 1:4 Borussia Dortmund: Takt. aufstellung |trans-title=DFB-Pokal 2020/21, Final in Berlin: RB Leipzig 1:4 Borussia Dortmund: Tactical lineup |website=kicker |publisher=Olympia-Verlag |access-date=13 May 2021 |language=de}}</ref> ====Манчестер Сити==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија]]''' : 2 : [[Премиер лига на Англија 2022-2023|2022-2023]], [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : [[ФА Куп 2022-2023|2022-2023]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2023 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2023 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway}} * {{Transfermarkt}} *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/253989/erling-haaland Ерлинг Браут Холанд на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/315227/Show/Erling-Haaland Ерлинг Браут Холанд на whoscored] {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Добитници на наградата „Златно момче“}} {{Играч на сезоната во Премиер лигата на Англија}} {{Најдобри стрелци на Премиер лигата на Англија}} {{Златна копачка}} {{Најдобри стрелци на УЕФА Лигата на шампионите}} {{Играч на месецот во Премиер лигата на Англија}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Холанд, Ерлинг}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] snua22sv1oo5ssethemv633hsswmajm 0 1255044 5560837 5263277 2026-05-17T17:40:29Z Andrew012p 85224 /* Кариера */ 5560837 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Briana Evigan LF adjust.jpg|алт=Бријана Евиган на премиерата на „Чекор 2 на улиците“|мини|Бријана Евиган на премиерата на „''Фати го ритамот 2: на улиците“'']] '''Бриjана Барбара-Џејн Евиган''' (родена на 23 октомври 1986 година) — [[глума|глумица]], танчерка, пејачка, текстописец и кореограф од [[САД|Соединетите Држави]], најпозната по своите улоги во серијалот „''Фати го ритамот''“ и за нејзините улоги во бројни хорор филмови. Родена во [[Лос Анџелес]], Евиган е ќерка на глумецот Грег Евиган и неговата сопруга Памела, танчерка, манекенка и кореограф. Таа започнала да танцува и да глуми на млада возраст, дипломирајќи на колеџот Лос Анџелес долина со диплома за говор и комуникација. Евиган започнала да танцува професионално и се појавила во многубројни музички спотови, а особено тоа е ''„Отрпнат“'' од [[Linkin Park|Линкин Парк]] (2003). Таа, исто така, започнала да глуми и имала мали улоги во филмови како што се ''Дното е горе'' (2006) и телевизиски серии, како „''Страв од тоа“'' (2008). Таа го направила својот напредок кога се појавила како Андреа „Енди“ Вест во танцовиот филм „''Фати го ритамот 2: на улиците“'' (2008). Оттогаш таа е забележана во многубројни хорор и трилер филмови, меѓу кои ''С. Дарко'' (2009), ''Сорорити Ров'' (2009), ''Гори светло'' (2010), ''Ден на мајката'' (2010), К''арневал на ѓаволот'' (2012), ''Руднички игри'' (2012), ''Алелуја!'' ''Ѓаволскиот карневал'' (2016) и втората сезона на ''Од самрак до зора'' (2015).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maxim.com/women/stars/article/hot-10-briana-evigan|title=Hot 10: Briana Evigan|work=maxim.com|publisher=Maxim|accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://moviesfilmsandflix.com/2013/01/01/the-scream-queens-of-film-briana-evigan/|title=The Scream Queens of Film: Briana Evigan|last=Leavengood|first=John|work=moviesfilmsandflix.com|publisher=moviesfilmsandflix.com|accessdate=July 14, 2015|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325092827/https://moviesfilmsandflix.com/2013/01/01/the-scream-queens-of-film-briana-evigan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.complex.com/pop-culture/2012/10/10-hot-actresses-who-should-stop-doing-horror-movies/sheri-moon-zombie|title=10 Hot Actresses Who Should Stop Doing Horror Movies|last=Hoare|first=Peter|work=complex.com|publisher=complex.com|accessdate=July 14, 2015|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325092826/https://www.complex.com/pop-culture/2012/10/10-hot-actresses-who-should-stop-doing-horror-movies/sheri-moon-zombie|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.listal.com/briana-evigan|title=Briana Evigan|work=listal.com|publisher=listal.com|accessdate=July 14, 2015|archive-date=2021-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527002436/https://www.listal.com/briana-evigan|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://houseofgeekery.com/2014/10/23/15-most-scream-queen-filled-films/|title=15 MOST SCREAM QUEEN FILLED FILMS|last=Z.|first=Jamie|work=houseofgeekery.com|publisher=House of Geekery|accessdate=July 14, 2015}}</ref> == Ран и личен живот == Евиган е родена во [[Лос Анџелес|Лос Анџелес, Калифорнија]], ќерка на Памела Ц. Серпе, [[Танц|танчерка]], [[Модел (личност)|модел]] и [[Глумец|глумица]] и [[Глумец|актер]] Грег Евиган .<ref>[http://www.filmreference.com/film/89/Greg-Evigan.html Greg Evigan Biography (1953-)]</ref><ref name="TheRecord">{{Наведено списание|last=Virginia Rohan|date=March 9, 1999|title=New sitcom's dad role is a familiar job for Greg Evigan|url=|journal=[[The Record (Bergen County)|The Record]]|volume=|issue=|pages=|doi=|pmc=|pmid=}}</ref> Таа има полско потекло (од нејзината баба по татко) и италијанско (од нејзиниот дедо по мајка).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=5JH4Ev4oNjg#t=2620s|title=Briana Evigan on UStream.tv - November 24, 2011|last=brianaeviganfanchat|date=November 14, 2011|work=[[UStream]]|accessdate=January 14, 2012}} </ref> Таа била најмладата од трите браќа и сестри, со братот Џејсон и сестрата Ванеса Ли . Таа студирала танц од својата деветта година.<ref name="DizzyFeet">{{YouTube|90sFsWFw_NI|BRIANA EVIGAN Interview at Dizzy Feet Foundation Dance Show November 29, 2009}}.</ref> Таа е една од пејачките која свири и клавијатури во групата мавритански идол.<ref>[https://www.myspace.com/moorishidol Moorish Idol] at MySpace Music.</ref> Таа исто така земала диплома за говор и комуникација на колеџот во Лос Анџелес Долина. Моментално живее во Лос Анџелес, Калифорнија, каде што обично има разговори со обожавателите преку Устрим и има и свој канал на Јутјуб, на кој објавува видеа за вежбање. == Кариера == Како професионален танчер, Евиган се појавила во музичките спотови за [[Linkin Park|Линкин Парк]], Фло Рида, Т-бол и [[Енрике Иглесијас]]. Таа исто така имала и мали улоги во телевизиски серии и филмови како што се ''Дното е горе'', ''Нешто слатко'' и ''Страв од себе''. Во 2008 година, таа ја освоила главната улога на Енди Вест во продолжението на танцовата драма „Во ''чекор'', во ''чекор 2: Улиците“'' во 2006 година. Снимањето се случило кон крајот на 2007 година во [[Балтимор]] и било објавено на 14 февруари 2008 година. Филмот, кој наишол на негативни критики со [[Rotten Tomatoes]] (добива 24%), постигнува успех во бокс-офисот заработувајќи светска заработка од 148,424,320 американски долари. И Евиган и со играчот звездата Роберт Хофман добиле награда за најдобар бакнеж на филмските награди МТВ во 2008 година. Во 2009 година, излегол ''С. Дарко'', продолжение на култниот хорор ''[[Дони Дарко]]'' во 2001 година. Евиган ја играла најдобрата пријателка на Саманта Дарко, Кори. Во филмот играат Џејмс Лаферти и Ед Вествик. Кино издание било откажано и било издадено Директно-на-ДВД на 12 мај 2009 година. За разлика од Дони Дарко, филмот добил негативни критики. Во август 2008 година, Самит Ентертејмент објави дека Евиган потпишал за да го глуми главниот лик Касиди Тапан во римејкот на нискобуџетниот хорор филм ''Сестрински ред''. Сценариото е напишано од писателот на ''[[Предигра за брак]]'', Џош Стелберг, а во режија на Стјуарт Хендлер. Буџетот на филмот бил 12 500 000 000 американски долари. Евиган глуми заедно со Аудрина Патриџ, Румер Вилис и Џејми Чунг. „[[Сестринство (филм)|Сестринство]]“ бил театрално издаден на 11 септември 2009 година и дебитирал на 6-от место на бокс-офисот и заработил во светот 26,735,797 долари. Критичарите го оцениле филмот со негативни критики. Додека, настапот на Евиган бил добро прифатен од критичарите. Глумиците кои ги имале главните улоги добиле ШоВест награда за „Женски ѕвезди на годината“ во април 2009 година. ДВД-изданието било на 23 февруари 2010 година. Во јануари 2009 година, Евиган била ангажирана од Лајонсгејт да глуми во ''Гори светло''. Таа ја играла главната женска улога, Кели Тејлор. Во филмот, „Една млада жена и нејзиниот аутистичен брат се наоѓаат заробени во нивната куќа со разлутен тигар за време на ураган“. Критичкиот прием бил исклучително позитивен. И покрај ова, филмот кој бил најавен дека ќе биде објавен се објавил само на ДВД на 17 август 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.28dayslateranalysis.com/2010/08/tiger-is-burning-bright-on-dvd-august.html|title=A Tiger is Burning Bright on DVD August 17th|last=Michael Allen|date=August 15, 2010|work=28dayslateranalysis.com|accessdate=September 14, 2010}}</ref> Во февруари 2009 година, Евиган во едно интервју објавила дека потпишала за римејк. Филмот ќе биде римејк на култниот слашер хорор филм ''Денот на мајката'' и ќе го режира Дарен Лин Баусман, најпознат по неговата работа со претходните филмови на Лајонсгејт, како што е трилогијата Пила. Бусман претходно го режирал Евиган во една епизода на „ ''Плаши се од себе“'' во 2008 година. Во филмот ќе играат АJ Кук и Џим Кинг . Филмот претрпел бројни промени, а конечно бил објавен на 8 мај 2012 година на ДВД и Blu-ray. Филмот беше исто така дел од [[Кански филмски фестивал|Канскиот фестивал]] во 2010 [[Кански филмски фестивал|година]] . Евиган го играше централниот лик во инди-драмскиот романтичен филм ''Тема: Те сакам''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.randomdetox.com/2011/04/subject-i-love-you-stars-jericho-rosales-and-briana-evigan/|title="Subject: I Love You" Stars Jericho Rosales and Briana Evigan|last=Flisha|work=randomdetox.com|publisher=randomdetox.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715054917/http://www.randomdetox.com/2011/04/subject-i-love-you-stars-jericho-rosales-and-briana-evigan/#|archive-date=July 15, 2015|accessdate=July 14, 2015}}</ref> [[Податотека:10.12.12BrianaEviganByLuigiNovi.jpg|лево|мини| Евиган на Комик кон Њујорк, 2012 година]] Таа глуми во ''Ѓаволски карневал'', краток филм кој доби 30 градот светска турнеја, која започна на 15 април, 2012 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dreadcentral.com/news/49534/darren-bousman-opens-devils-carnival|title=Darren Bousman Opens The Devil's Carnival|publisher=Dread Central|accessdate=March 1, 2013}}</ref> Евиган подоцна потврди дека ја репризирала нејзината улога во нејзиното продолжение, ''Карневалот на ѓаволот: Алелуја!'', кој беше објавен кон крајот на 2015 година. Во 2011 година, за време на УСТРИМ, Евиган објавила дека работи во ТВ серија со своето семејство, иако сè уште ништо не било потврдено. Таа требало да ја глуми главната личност на филмот „ ''Лево за црвено: предавство“'', прва од трилогијата која се фокусира на една млада жена која сака да им се одмазди на војниците кои ја продале на група за трговија со секс, но била оставена во полиција поради проблеми со буџетот. Во 2014 година, Евиган ја повторила својата улога како Енди Вест во петтиот дел од серијалот Чекор понапред серија, ''„Фати го ритамот: Се''. Подоцна и била дадена улога во ''Љубов, сè што ти треба?'' како Џуда, хетеросексуална жена која живее во свет во кој хомосексуалноста е во право, а хетеросексуалноста е погрешна. Во 2015 година, Евиган преку [[Твитер]] објавила дека ќе се глуми, заедно со Дани Трехо во втората сезона на ТВ-серијата „Акција-вампир ''од самрак до зора: Серијата'' како Соња“, американски иселеник коај работи како уметник за тетоважа во Мексиканец Меркадо - која покрај тоа има и споредна работа со фалсификување документи и пасоши од нејзината задна соба “. Премиерата на сезоната била на 25.08.2015 на Ел Реј. Во 2017 година, таа му се придружила на ''Ангелот насекаде'' на режисерот Џејмс Киклитер, со звездите Дејвид А. Грегори, СерДариус Блен и го претставиле Аксел Ролдос.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.angelofanywhere.com/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807073135/http://angelofanywhere.com/|archive-date=August 7, 2018|accessdate=June 15, 2019}}</ref><ref>https://www.imdb.com/title/tt6850968/</ref><ref>http://jameskicklighter.com/narrativ-films/angel-of-anywhere/</ref> == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Евиган, Бријана}} [[Категорија:Италоамериканци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1986 година]] <references /> [[Категорија:Американски глумици]] tarpb3lw0loy7zbyg65jj7az9u4zaqj 0 1266240 5560903 4896675 2026-05-17T22:46:09Z ГП 23995 /* Месарот како мотив во уметноста */ дополнување 5560903 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Butcher.jpg|мини|десно|Месар во САД]] '''Месар'''<ref>{{ДРМЈ|месар}}</ref> или '''касап'''<ref>{{ДРМЈ|касап}}</ref> – лице што се занимава со колење [[добиток]], обработка и преработка на месото и продажба на преработеното месо. Месарите може да бидат вработени во [[супермаркет]]и, [[кланица|кланици]] или месарници. ==Месарот како мотив во уметноста== * „Месарница“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 3.</ref> * „Месарот“ — краток расказ на македонскиот писател [[Данило Коцевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 90.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Месо]] [[Категорија:Занимања]] [[Категорија:Месна индустрија]] bwjd0moutb0kxtualeoqaodj9ou4wwd 5560904 5560903 2026-05-17T22:46:20Z ГП 23995 /* Месарот како мотив во уметноста */ 5560904 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Butcher.jpg|мини|десно|Месар во САД]] '''Месар'''<ref>{{ДРМЈ|месар}}</ref> или '''касап'''<ref>{{ДРМЈ|касап}}</ref> – лице што се занимава со колење [[добиток]], обработка и преработка на месото и продажба на преработеното месо. Месарите може да бидат вработени во [[супермаркет]]и, [[кланица|кланици]] или месарници. ==Месарот како мотив во уметноста== * „Месарница“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 8.</ref> * „Месарот“ — краток расказ на македонскиот писател [[Данило Коцевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 90.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Месо]] [[Категорија:Занимања]] [[Категорија:Месна индустрија]] iev3gdtjnhylm218g1y2tc1q3mixqhz 0 1285462 5560781 4702504 2026-05-17T15:20:58Z Ehrlich91 24281 5560781 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Рапешки манастир | image = Рапешки манастир.jpg | caption = Параклисот во манастирот | full = Рапешки манастир | other_names = Манастир „Свети Петар и Павле“ | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]] | churches = | founder = | dedication = [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Рапеш|„Св. Петар и Павле“]] | people = | location = [[Рапеш]], [[Општина Новаци]] {{МКД}} | coord = {{Coord|41|05|52.9|N|21|39|16.4|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = параклис, трпезарии, летниковец | public_access = да | other_info = ([[Старавинска парохија]]) }} '''Рапешки манастир''' — [[манастир]] во јужниот дел на [[Македонија]], во близина на селото [[Рапеш]]. == Градби == Во склоп на манастирот влегуваат [[параклис]], трпезарии и летниковец. Во поново време во манастирот била изградена и манастирската [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Рапеш|црква „Св. Петар и Павле“]]. == Настани == Слава на манастирот е благденот [[Петровден]] којшто се празнува на 12 јули, а кум на славата бил поранешниот градоначалник на [[Општина Новаци]] [[Лазар Котевски]].<ref>„[https://opstinanovaci.gov.mk/манастир-св-петар-и-павле-во-с-рапеш/ Манастир „Св.Петар и Павле“ во с. Рапеш]“. ''[[Општина Новаци]]''. 13 јули 2017.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Рапешки манастир 3.jpg|Трпезариите Податотека:Рапешки манастир 2.jpg|Летниковецот Податотека:Црква „Св. Петар и Павле“ - Рапеш.jpg|Главната манастирска црква </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Rapeš Monastery}} [[Категорија:Рапешки манастир| ]] [[Категорија:Рапеш]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Преспанско-пелагониската епархија]] my1fd512j7sp5uxtr5pljqzjb3j6qgg 0 1288097 5560914 4983439 2026-05-17T22:56:52Z ~2026-21847-30 132418 5560914 wikitext text/x-wiki '''Д-р Митре Арсовски''' — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|македонски воен генерал]], прв [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на Генералштабот на Армијата на Република Македонија]] (1992–1993). == Животопис == Арсовски е роден на {{роден на|11|ноември|1936}} година во селото [[Стари Град]] во областа [[Азот (област)|Азот]], денес во [[општина Чашка]]. Основно и гимназиско образование завршил во родниот крај. Во 1960 година ја завршил Воената академија на Копнената војска на ЈНА. Потоа ја завршил Командно-штабната академија на ЈНА. Во 1978 година ја завршил Школата за национална одбрана на ЈНА. Воената кариера во [[ЈНА|Југословенската народна армија]] ја започнал во 1960 година со офицерски чин артилериски потпоручник. Од 1960 до 1972 година служел во [[Белград]], каде што од 1960 до 1968 година бил командир на вод, а од 1968 до 1972 година командир на батерија. Во 1963 година бил унапреден во чин поручник, во 1966 година во чин капетан, а во 1969 година во чин капетан 1. класа. Во 1965 година бил одликуван со Орден за воени заслуги со сребрени мечеви, а во 1969 година со Орден на Народната армија со сребрена ѕвезда. Во 1972 година бил преместен во [[Битола]] и бил назначен за командант на дивизион. Во 1973 година бил унапреден во чин мајор. Во 1974 година бил одликуван со Орден за воени заслуги со златни мечеви. Во 1974 година бил преместен во [[Прилеп]], каде што бил командант на полк. Во 1977 година бил унапреден во чин потполковник. Во 1978 година, по завршувањето на Школата за национална одбрана бил преместен во [[Скопје]], каде што бил референт за оперативни наставни работи. Во 1979 година бил одликуван со Орден на Народната армија со златна ѕвезда. Во 1980 година бил преместен во [[Врање]] и бил назначен за командант на бригада. Во 1981 година бил унапреден во чин полковник. Од 1982 до 1985 година бил началник на штаб во дивизија во [[Куманово]]. Во 1985 година бил одликуван со Орден за заслуги за народ со златна ѕвезда. Истата година повторно бил поставен на служба во Скопје и бил назначен за командант на дивизија. Од 1986 до 1987 година повторно служел во Куманово. Од 1987 до 1990 година бил началник на штаб на корпус во [[Крагуевац]]. Во 1988 година бил унапреден во чин генерал-мајор и бил одликуван со Орден за воени заслуги со голема ѕвезда. Во 1990 година бил вратен во Скопје и бил назначен за помошник на командант за заднина. Од 1991 до 1992 година бил началник на штаб и заменик на командантот на 3. армиска област. Унапреден во чин генерал-потполковник, на 16 март 1992 година Арсовски бил именуван за прв началник на Генералштабот на Армијата на Република Македонија. Арсовски бил началник на Генералштабот на Армијата до 3 март 1993 година, кога бил наследен од генерал-полковник [[Драгољуб Боцинов]], по што се пензионирал. Со Указ бр. 32 од 26 јули 2012 година, претседателот на Република Македонија [[Ѓорге Иванов]] го одликувал генерал-потполковник Арсовски со [[Орден за воени заслуги (Македонија)|Орден за воени заслуги]] како прв началник на Генералштабот на АРМ. == Одликувања и признанија == :''Забелешка: Списокот на одликувања и признанија може да не е целосен.'' * {{знамеикона|Југославија}} Орден за воени заслуги со сребрени мечеви [[Податотека:Order for military merits with silver swords RIB.gif|50п]] (1965) * {{знамеикона|Југославија}} Орден на народната армија со сребрена ѕвезда [[Податотека:Order of the People's Army with silver star RIB.gif|50п]] (1969) * {{знамеикона|Југославија}} Орден за воени заслуги со златни мечеви [[Податотека:Order of military merits with golden swords RIB.gif|50п]] (1974) * {{знамеикона|Југославија}} Орден на народната армија со златна ѕвезда [[Податотека:Order of the People's Army with golden star RIB.gif|50п]] (1979) * {{знамеикона|Југославија}} Орден за заслуги за народ со златна ѕвезда [[Податотека:Order of merits for the people with golden star Rib.png|50п]] (1985) * {{знамеикона|Југославија}} Орден за воени заслуги со голема ѕвезда [[Податотека:Order of military merits with the great star Rib.png|50п]] (1988) * {{знамеикона|Македонија}} Орден за воени заслуги [[Податотека:MKD Order of Military Merits.png|50п]] (2012) == Наводи == {{наводи}} {{Список со потточки |{{Наведена книга|title=Воени генерали од Mакедонија (1943–2017)|last=Стојановски|first=Мирослав|last2=Стојаноски|first2=Борис|publisher=Клуб на генерали на Република Македонија|year=2017|editor-last=Стојановски|editor-first=Мирослав|edition=второ|location=Скопје|pages=44–47}} |{{Наведена книга|title=[[Македонска енциклопедија]]|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|year=2009|editor-last=Ристовски|editor-first=Блаже|volume=А–Љ|location=Скопје|pages=87}} }} == Надворешни врски == * [https://mil.mk/istorija/general-potpolkovnik-mitre-arsovski/ Генерал-потполковник Митре Арсовски] на мрежното место на Армијата на Република Северна Македонија. {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220117123255/https://mil.mk/istorija/general-potpolkovnik-mitre-arsovski/|date=17 јануари 2022}} {{НГШ на АРМ}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арсовски, Митре}} [[Категорија:Генерали во АРМ]] [[Категорија:Началници на Генералштабот на АРМ]] [[Категорија:Македонски генерали]] t9wn7rf4598ln6mfpd41gac0q6l63r9 0 1292229 5560963 5559041 2026-05-18T07:52:22Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560963 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Иванско цвеќе | image = (MHNT) Galium verum inflorescence.jpg | genus = Galium | species = verum | authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Иванско цвеќе''' или '''иванденски еноец''' ({{науч|Galium verum}}), народни имиња: ивањско цвеќе, жолто, задувлија трева, жолтеновец, галиум,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itarpejo.org/ivanjsko-cvekje/|title=ИВАЊСКО ЦВЕЌЕ – GALIUM VERUM (ЗАДУВЛИЈА ТРЕВА, ЖОЛТЕНОВЕЦ, ГАЛИУМ) {{!}} Добредојдовте во Мариово|date=2014-01-02|language=mk-MK|accessdate=2022-02-22|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222151611/https://www.itarpejo.org/ivanjsko-cvekje/|url-status=dead}}</ref> Јованданче) — повеќегодишно зељесто растение. == Потекло на името на растението == Потекло на името на: * родот е од [[Грчки јазик|гр.]] од ''gala'' = млеко (бидејќи некои видови се користат за згрутчување на млекото); * видот е од [[Латински јазик|лат.]] од ''verus'' = вистинско. Синоним: * ''Galium praecox'' Lang. ==Опис== Стеблата се четириаглести, исправени, достигнуваат висина од 30 см до 1 м и може да бидат малку влакнести или голи. Листовите се линеарни и вертебрално распоредени, од 8 до 12. Тие се темнозелени од горната страна, голи и малку груби, а на позадината густо влакнести и на врвот завршуваат со трн. Цветовите се мали, собрани во паникулирани апикални соцветија чија оска е густо обрасната со кратки влакна. Листовите на круната се жолти и мирисаат на [[мед]]. Семките се мали, долги околу 1,5 мм, без влакна и трње, црвени и црни кога се зрели. == Распространетост и живеалиште == Иванското цвеќе е многу распространет евроазиско-субмедитерански вид кој од таму бил пренесен во [[Северна Америка]]. Расте и во [[Северна Африка]], [[Азија]] и [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantea.com.hr/prava-brocika/|title=Prava broćika (Galium verum)|date=2015-08-24|work=Plantea|language=hr|accessdate=2019-08-24}}</ref> Расте покрај пасишта и ливади на сува песоклива почва може да се забележи и покрај патишта и ниви. Билката сака отворени, сончеви живеалишта. == Хемиски состав и лек == Како лек се користи горниот дел од цветното растение (''Galii veri herba'') кое се собира на суво и сончево време и е богато со: * флавоноиди, околу 2%; * кверцетин [[гликозид]]и : рутин, палустрозид, цинарозид, итн. * малку есенцијално масло ; * соли на органски киселини итн. == Употреба == Главно се користи како народен лек за третман на воспаленија на црниот дроб, болести на бубрезите, водени болести, хронични респираторни заболувања. Покрај тоа, се користи за нервни нарушувања како што се [[хистерија]], анксиозност, [[епилепсија]] и слично. Покрај лековити, припаѓа и на медоносни растенија, а се користи за боење на сирењето и за коагулација на млеко. На [[Иванден]] обичај е кај православните да стават венец од ивански цвеќиња на вратите од своите домови. == Галерија == <gallery> Податотека:Galium spp Sturm50.jpg| Податотека:Galium verum gulmåra.jpg| Податотека:Gallium verum, Rubiaceae 04.jpg|''Gallium verum'', цвет Податотека:Gallium verum, Rubiaceae 01.jpg|''Gallium verum'', цвет Податотека:Gallium verum, Rubiaceae 03.jpg|''Gallium verum'', цвет Податотека:Gallium verum, Rubiaceae 02.jpg|''Gallium verum'', цвет </gallery> == Наводи == <references /> == Литература == * Гостушки, Р: Лечение лековитим билем, Народна книга, Белград, 1979 г. * Грлиќ, Љ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Дјук, А, Ј: Зелена аптека, политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: Лековити растенија со клуч за определување, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Белград, 2004 г. * Јанчиќ, Р: Сто од нашите најпознати лековити растенија, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: Лековити растенија на југоисточна Србија, ЗУНС, Белград 1998 г. * Лакушиќ, Д: Водич низ флората на Националниот парк Копаоник, ЈП Национален парк Копаоник, Копаоник, 1995 г. * Марин, П, Татиќ, Б: Етимолошки речник, ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: Витаминска Библија, ФаМилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: Livadske biljke, ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, В: Наше нешкодљиве лековите биљке, Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: Хербална медицина, Рад, Белград, 1984 г. == Надворешни врски == {{рв|Galium verum}} * {{EOL}} * [http://www.bionet-skola.com/w/Ivanjsko_cveće Факултетот за биологија]{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://nmd.mk/medonosnoto-ivansko-tsveke-e-mnogu-lekovito-za-tsrn-drob-bubrezi-shtitna-zhlezda-martin-najdovski/ Медоносното иванско цвеќе е многу лековито за црн дроб, бубрези, штитна жлезда – Мартин Најдовски] {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Еноец| ]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] m53miu5xmgro2ngrxuaguaumf7uv0n2 0 1292928 5560967 5517229 2026-05-18T07:53:35Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560967 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Цикорија |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" | [[Податотека:Cichorium intybus var intybus clean.jpg|мини|Цикорија (''Cichorium intybus'') - ботаничка илустрација]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Таксономија|Научна класификација]] |- |Царство: |<div class="царство" style="display:inline"></div> |- |Оддел: |<div class="дивизија" style="display:inline"></div> |- |Класа: |<div class="класа" style="display:inline"></div> |- |Ред: |<div class="ред" style="display:inline"></div> |- |Семејство: |<div class="породица" style="display:inline"></div> |- |Род: |<div class="род" style="display:inline"></div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Биномна номенклатура|Биномно име]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |<br /><br /><div style="font-size: 85%;"></div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Синоним (таксономија)|Синоними]]<ref><cite class="citation web">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-37233 „Cichorium intybus L.”]. ''The Plant List''<span class="reference-accessdate">. Посетено на <span class="nowrap">3. 6. 2017</span></span>.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fsr.wikipedia.org%3A%D0%A6%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0&rft.atitle=Cichorium+intybus+L.&rft.genre=unknown&rft.jtitle=The+Plant+List&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.theplantlist.org%2Ftpl1.1%2Frecord%2Fgcc-37233&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> |- | colspan="2" style="text-align: left" | <div class="plainlist " style=" margin-left: 1em; text-indent: -1em;"> * ''Cichorium balearicum'' Porta * ''Cichorium byzantinum'' Clem. * ''Cichorium byzantinum'' Clementi * ''Cichorium caeruleum'' Gilib. * ''Cichorium cicorea'' Dumort. * ''Cichorium commune'' Pall. * ''Cichorium cosnia'' Buch.-Ham. * ''Cichorium divaricatum'' Heldr. ex Nyman * ''Cichorium glabratum'' C.Presl * ''Cichorium glaucum'' Hoffmanns. & Link * ''Cichorium hirsutum'' Gren. Synonym * ''Cichorium illyricum'' borb. * ''Cichorium officinale'' Gueldenst. ex Ledeb. * ''Cichorium perenne'' Stokes * ''Cichorium rigidum'' Salisb. * ''Cichorium sylvestre'' Garsault * ''Cichorium sylvestre'' (Tourn.) Lam. </div> |} '''Цикорија''' или '''голица''' ({{науч|Cichorium intybus}}) — добро познато диво лековито и јадливо растение, што е најраспространетиот вид од истоимениот [[Голица (род)|род]]. Најверојатно е со потекло од Јужна Европа, а денес е распространето низ Европа и Азија, во различни живеалишта. Најчесто се собира во природните живеалишта, но последниве години сè почесто се одгледува поради своите корени, лисја и расцутени соцветија. Некои го сметаат за плевелно растение. Во некои извори, името на родот е изведено од грчкиот збор ''кичора, кичорија, кихорион'' или ''кичореја'', кој потекнува од зборовите кио = да се оди и хорион = поле, а се однесува на местото каде што може да се најде растението.<ref>{{Наведена книга|title=Речник назива биљака|last=Коњевић|first=Радомир|last2=Татић|first2=Будислав|publisher=ННК Интернационал|year=2006|location=Београд|pages=51}}</ref> Името на видот е изведено од латинското име за ова растение. Други локални имиња што се среќаваат се: водопија, сина млечка, сина жолчка, дрвеника, модринка, коњогриз, водоплав, женатрга, цигура, змијина трава, голица,<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> гологуза, гологуза лочика, кажипут, коњска трава, подрожник.<ref name="Туцаков">{{Harvnb|Туцаков|1990}}</ref> == Распространетост == Цикоријата е широко распространета низ [[Умерена клима|умерените]] и [[Суптропски појас|суптропските]] зони на [[Евроазија]] и [[Источна Африка]], а најверојатно потекнува од [[јужна Европа]].<ref name="Тасић">{{Harvnb|Тасић|2004}}</ref> Првите пишани податоци за ова растение се наоѓаат во [[Стар Египет|древните египетски]] [[папирус]]и, а подоцна ја спомнуваат [[Антика|античките]] писатели [[Теофраст]], Диоскорид, [[Гален]] и [[Плиниј Помладиот|Плиниј]].<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> == Опис на растението == Цикоријата е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно]] растение со жилаво, голо и разгрането стебло, чиишто делови имаат млечно бел сок со горчлив вкус, особено помладите единки. [[Корен]]от е повеќегодишен, вретеновиден и задебелен, дрвенест кај постарите растенија. Главниот корен е долг до 20 см, додека секундарните корени растат до 50 см во длабочина. Коренот е малку темен однадвор и речиси бел одвнатре.<ref name="Туцаков">{{Harvnb|Туцаков|1990}}</ref> Во пролет формира приземна розета од лист, а подоцна се развиваат повеќе стебла од коренскиот врат. [[Стебло]]то е исправено, цврсто, надолжно избраздено, наизменично окупирано од мали лисја. Во горниот дел е многу разгранет. На врвовите на стеблата и гранките има голи соцветија. [[Лист (ботаника)|Листовите]] од розета се големи, долгнавести, перасто назабени. Стеблото е долго, цврсто и разгрането. Листовите се долгнавести, крупно назабени, стеснети на дршката, наликуваат на листовите од [[глуварче]]. [[Цвет]]овите се светло до темно сини, поретко розови или бели. Тие се собрани во ѕвездести соцвети кои се развиваат на многу кратки цветни стебленца на врвовите на гранките и во пазувите на листовите. Цикоријата цвета од јуни до септември.<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> [[Семе]]то е мало светло-кафеава ахенија.<ref name="Стојчевски">{{Harvnb|Стојчевски|2011}}</ref> <gallery> Податотека:Cichorium intybus habit2 (12112302205).jpg|<small>Цикоријата во своето природно живеалиште во рана пролет</small> Податотека:Cichorium intybus plant1 (12112624303).jpg|<small>Возрасно растение во цут</small> Податотека:Radice di Soncino Cuneo.JPG|<small>Корен</small> Податотека:Cichorium intybus leaf1 (12112702824).jpg|<small>Лист розета</small> Податотека:20160902Cichorium intybus1.jpg|<small>Дрво, разгрането на врвот, со наизменично наредени лисја и цветови на врвот на гранките</small> Податотека:Lule e zones.JPG|<small>Цвеќе</small> Податотека:IMG 7402-Cichorium intybus f. album.jpg|<small>Различни бели цветови</small> Cichorium intybus 280811a.JPG|<small>Разновидност на розови цвеќиња</small> Witlof Cichorium intybus var. foliosum seeds.jpg|<small>Семиња</small> </gallery> == Услови за живеалишта == Цикоријата расте на различни терени, покрај патишта и железници, во жива ограда, ливади, полиња и шумски рабови и напуштени, необработени места.<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> Најдобро расте во позиции со многу светлина, но напредува и во сенка.<ref name="Стојчевски"/> <gallery> Податотека:Marsica in fiore.jpg|Цикорија на необработена ливада Податотека:Cichorium intybus Habitat.JPG|Цикорија на запуштено земјиште покрај пруга </gallery> === Одгледување === [[Податотека:Almeirão_em_Muzambinho_MG_01.jpg|десно|мини|250x250пкс| Плантажа со цикорија, разновидност ''на фолиозум'' кој се одгледува како вкусен и здрав зеленчук]] Првично, цикоријата се собирала во природата, но познато е дека во средината на [[8 век]], за време на владеењето на [[Карло Велики]], се одгледувала во градините, а рафинираната цикорија се одгледува во Европа од 17 век.<ref name="Туцаков">{{Harvnb|Туцаков|1990}}</ref> Најмногу се одгледува во [[Белгија]], [[Чешка]], [[Словачка]] и [[Полска]], а во поранешна [[Југославија]], производството на цикорија како земјоделска култура започнало во 1921 година.<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> Со селекција се произведувале различни сорти: со поголеми, задебелени корени, за производство на пури, замена за кафе ( ''C. i.'' Var. ''Sativa'' ) или со поголеми, помалку горчливи листови, речиси рамен раб, користена како вкусен зеленчук ( ''C.'' и. Var. Sativa). .var ''.'' ''foliosum'' ).<ref name="Hrvatska enciklopedija">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=11849|title=Cikorija|work=Hrvatska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav krleža|accessdate=2 јуни 2017}}</ref> Во Србија најчесто се одгледува сортата ''магдебургер''. За одгледување на цикорија потребна е средно лесна, плодна почва со доволна влажност. Се одгледува две години, а се размножува со сеидба на постојано место или со производство на расад. Тој е доста отпорен на штетници, па заштитата се обезбедува само во случај на поголеми напади на болести или штетници. Листовите од цикорија се берат во пролет, пред цветање, кога растенијата се млади и во фаза на розета. Се берат добро развиени долни листови и листови од средината, никогаш повеќе од 1/3 од лисната маса, за да се овозможи растението непречено да се развива. Во периодот на целосно цветање се берат цветни гранчиња со соцвети. Коренот се вади наесен, кога е најгуст и најбогат со лековити материи.<ref name="Туцаков">{{Harvnb|Туцаков|1990}}</ref> Надземните делови се сушат природно или во сушари на 40-50&nbsp;°C. По отстранувањето, коренот добро се мие, се сече на помали парчиња и се суши во сушари на 60-70&nbsp;°C.<ref name="Стојчевски"/> ==== Белгиска ендивија ==== [[Податотека:Chicorée_Fabrik_in_Gelsdorf_04.jpg|лево|мини|375x375пкс| Белгиски садници од ендивија подготвени за берба]] Постои и посебен вид на [[ендивија]], попознат како ''белгиски ендивија'', односно ''witloof'' во [[Белгија]] или ''бел морнар('' blue sailor)во [[Соединети Американски Држави|САД]]. Тоа е всушност форма на крупнолисната цикорија (''Cichorium intybus var. Foliosum)'',<ref name="biodiversity">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biodiversityexplorer.org/plants/asteraceae/cichorium_endivia.htm|title=Cichorium endivia (Endive, Scarole)|work=biodiversity explorer|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813131935/http://www.biodiversityexplorer.org/plants/asteraceae/cichorium_endivia.htm|archive-date=13 август 2010|accessdate=3 јуни 2017}}</ref> и се однесува на бледи, тесни глави, произведени со форсирање или одгледување во темница на големи, зрели корени од цикорија.<ref name="Aggie Horticulture">{{Наведена мрежна страница|url=http://aggie-horticulture.tamu.edu/plantanswers/vegetables/endive.html|title=Endive, Chicory and Witloof|work=Aggie Horticulture|publisher=Texas A&M University System Horticulture program|accessdate=5 јуни 2017}}</ref> Одгледувањето на белгиската ендивија е едно од најкомплицираните кај зеленчукот и се одвива во две фази. Првата фаза трае околу 150 дена. Во овој период, садниците од цикорија, произведени од семиња, вообичаено прераснуваат во лиснато зелено растение со длабоки корени. По овој период се отсекува надземниот листен дел од возрасните растенија, а корените се вадат и се чуваат во фрижидер каде ги чека период на мирување. Во зависност од потребите на пазарот, корените се земаат од фрижидер и се подготвуваат за друг раст. Оваа фаза трае 28 дена и се одвива во темни, ладни и влажни простории за принуден раст, слично на објектите во кои се одгледуваат печурките.<ref name="endive.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.endive.com/what-is-endive|title=WHAT IS ENDIVE?|work=endive.com|accessdate=5 јуни 2017}}</ref> Производот добиен во тие услови е чиста бела глава од цврсто набиени листови, од кои се гледаат само надворешните две. Квалитетната глава треба да биде дебела најмалку еден сантиметар и долга четири и пол сантиметри.<ref name="Aggie Horticulture"/> == Употреба == Цикоријата се користи во народната исхрана и народната медицина уште од античко време. Во [[Римски период|стариот Рим]] се користела како салата, но и како лек за стомачни проблеми. Познато е дека се користела за правење пијалак сличен на кафето уште пред да пристигне [[кафе]]то во Европа.<ref name="Стојчевски"/> Така, во едно пишување, С. Алпина, професор на Универзитетот во [[Падова]], од 1580 г. тврди дека пијалакот од „турско кафе“ има сличен вкус на пијалакот од цикорија. === Употреба во народната медицина === [[Податотека:Witlof_wortels_kuil.jpg|десно|мини|353x353пкс| Собран корен од цикорија]] [[Податотека:Cicoria_catalogna,_Italia,_supermarket.jpg|десно|мини|250x250пкс| Цикорија во супермаркет]] [[Податотека:Salads_of_Spain_-_with_Cichorium_intybus.JPG|десно|мини|250x250пкс| Салата од цикорија со млад кромид]] Цикоријата почесто се користи во народната медицина отколку во научната медицина. Се користи како нетоксичен лек за лекување на органите за варење, пред се за подобрување на апетитот, зајакнување на желудникот, подобро варење на храната, како и за пообилно излачување на урина во жолчката. Се користи и како средство за зајакнување и е составен дел на мешавините за пролетно чистење на телото. Сокот од свежиот надземен дел од растението се користи за зајакнување на организмот и против анемија. [[Чај]]от од сушен корен се користи при заболувања на црниот дроб и билијарниот тракт. Коренот на цикоријата е богат со инулин, [[полисахарид]] кој ја[[Хидролиза|хидролизира]] само левулоза ( [[фруктоза]] или овошен шеќер) во човечкото тело, па затоа се препорачува во народната медицина во исхраната на [[Шеќерна болест|дијабетичарите]].<ref name="Туцаков">{{Harvnb|Туцаков|1990}}</ref> === Употреба во исхраната === Како зеленчук се користат млади, мелени листови, кои се многу слични на листовите од глуварче пред да избие стеблото, па често може да се заменат, што не е опасно, бидејќи глуварчето има слична употреба. Се подготвуваат на различни начини, најчесто во салати или како манџа, како [[спанаќ]]. Бидејќи нивниот вкус е горчлив, листовите од цикорија обично се мешаат со друг зелен зеленчук. Тие се омилен зеленчук во Медитеранот. Во [[Германија]] младите варени корења се јадат и како чорба или салата, што особено се препорачува како храна за дијабетичари.<ref name="Грлић">{{Harvnb|Грлић|1986}}</ref> Цикоријата се користи и како замена за [[кафе]]то (дивка или цигура) така што се пече коренот и се меле во прав, а потоа се готви и се процедува. Густата содржина се додава во кафето во сооднос 3: 1 (кафе: цикорија). === Хемиски состав === Коренот () најчесто се користи како лек, надземниот дел () се користи поретко, додека младите листови се користат во исхраната. * Коренот содржи најмногу инулин (до 50%), горчливи состојки ( интибин 0,003-0,1%), сесквитерпен лактони ( лактуцин и лактукопикрин ) во млечниот сок, пентозаните итн. * Цветот содржи [[гликозид]]на цикорија<ref name="Тасић">{{Harvnb|Тасић|2004}}</ref> * Младите се богати со [[витамин Ц]] и [[каротин]] == Интересни факти == Листовите на цикоријата, или „жуќеница'''“''' како што ја нарекуваат во Которскиот залив, се многу популарен див зеленчук во Медитеранот. Влегуваат како главна состојка во многу традиционални јадења. Токму затоа, во чест на ова здраво и вкусно растение, во Тиват од 2005 година кон крајот на мај или почетокот на јуни секоја година се организира традиционалната гастро-туристичка манифестација „Жуќеница фест“. Покрај изложбата на традиционални јадења, оваа манифестација вклучува и културни настани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radiodux.me/vijesti/vijesti/jubilarna-deseta-zucenica-fest|title=Tradicionalna turističko-propagandna manifestacija|work=Radio DUX|accessdate=3 јуни 2017}}</ref> ''На цикоријата, односно жуќеница е посветена и Книгата за жуќеница'' од Маша Чекиќ и Блаженка Вучуровиќ. Книгата дава многу рецепти, но и многу интересни работи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radiodux.me/naslovnica/4967-predstavljena-qknjiga-o-ueniciq|title=PREDSTAVLJENA "KNJIGA O ŽUĆENICI"|work=Radio DUX|accessdate=3 јуни 2017}}</ref> == Поврзано == * [[Ендивидија]] == Наводи == {{Наводи|}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Речник назива биљака|last=Коњевић|first=Радомир|last2=Татић|first2=Будислав|publisher=ННК Интернационал|year=2006|location=Београд|pages=51|ref=harv}} * Čekić, M, Vučurović, B: ''Knjiga o žućenici'', Knjižara So, Херцег Нови, 2014 г. * Грлиќ, Љ: ''Enciklopedija samoniklog jestivog bilja'', Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Туцаков, Ј: ''Хербална медицина'', Рад, Белград, 1990 г. * Стојчевски, Кире: ''Прирачник за одгледување на лековити и ароматични растенија'', Здружение „Д-р Јован Туцаков“, Сокобања, 2011 г. * Тасиќ, С, Шавикин Фодуловиќ, К, Менковиќ, Н: ''Водич кроз свет лековитог билја'', Ваљевац, Ваљево, 2004 г. * Гостушки, Р: ''Лечење лековитим биљем'', Народна книга, Белград, 1979 г. * Дјук, А, Ј: ''Зелена аптека'', Политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: ''Лековити растенија со клуч за определување'', [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: ''Ботаника'' фармацеутика, Службени лист СЦГ, Белград, 2004 година. * Јанчиќ, Р: ''Сто од нашите најпознати лековити растенија'', [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: ''Лековити растенија на југоисточна Србија'', ЗУНС, Белград 1998 г. * Марин, П, Татиќ, Б: ''Етимолошки речник'', ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: ''Библија за витамини'', Фамилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: ''Livadske biljke'', ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, В: ''Наше нешкодљиве лековите биљке'', Тренд, Лесковац == Надворешни врски == {{Портал|Биологија|Кулинарство}} * [http://www.bionet-skola.com/w/Cikorija Бионет училиште] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220227195243/http://www.bionet-skola.com/w/Cikorija |date=2022-02-27 }} * [http://www.cirrusimage.com/Flower_chicory.htm Опрашувачи на цикорија] * [http://coffeetea.about.com/od/coffeesubstitutes/gr/chicory.htm Кафе од цикорија - каков вкус има?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140712012455/http://coffeetea.about.com/od/coffeesubstitutes/gr/chicory.htm |date=2014-07-12 }} * [https://web.archive.org/web/20060927121306/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=36762 ITIS 36762] * [http://www.seedsofchange.com/market_growers/field_report_48.asp Цикорија, ендиви и други гурмански зеленило]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080104192551/http://www.seedsofchange.com/market_growers/field_report_48.asp |date=2008-01-04 }} [[Категорија:Голици (племе)]] [[Категорија:Земјоделски култури]] [[Категорија:Ѕвездовидни]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Прехранбени адитиви]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Флора на Европа]] 305pe35dr585fov0g0bkl9wt6y29s1a 0 1293895 5560867 5559087 2026-05-17T20:40:35Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Лазарка (растение)]] на [[Јановденче]]: Според ТРМЈ и ДРМЈ 5559087 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Лазарка | image = Waldmeister(Mai).JPG | genus = Galium | species = odoratum | authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]<ref name = GRIN>{{GRIN | access-date=16 мај 2008}}</ref> | synonyms_ref=<ref name="kategillis">{{нмс|url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=87028|title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew|website=apps.kew.org}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | synonyms = *''Asperula odorata'' <small>L.</small> *''Galium matrisylva'' <small>F.H.Wigg.</small> *''Asperula odora'' <small>Salisb.</small> *''Chlorostemma odoratum'' <small>(L.) Fourr.</small> *''Asperula matrisylva'' <small>Gilib.</small> *''Asperula zangezurensis'' <small>Huseynov.</small> *''Asterophyllum asperula'' <small>Schimp. & Spenn. in F.C.L.Spenner</small> *''Asterophyllum sylvaticum'' <small>Schimp. & Spenn. in F.C.L.Spenner</small> *''Asperula eugeniae'' <small>K.Richt.</small> *''Galium odoratum ''var''. eugeniae'' <small>(K.Richt.) Ehrend. in E.Janchen</small> }} [[Податотека:GaliumOdoratumOslo.jpg|мини|Лазарка]] '''Лазарка''' или '''мирислив броќ''' ({{langx|la|Galium odoratum}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/2914642|title=Galium odoratum (L.) Scop.|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2022-03-06}}</ref> е повеќегодишно тревно растение. Поранешното професионално име (базионим) на ова растение е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whiteflowerfarm.com/29445-product.html|title=Galium odoratum|work=White Flower Farm}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monrovia.com/plant-catalog/plants/741/sweet-woodruff/|title=Sweet Woodruff - Monrovia - Sweet Woodruff|work=www.monrovia.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rhs.org.uk/Plants/7595/Galium-odoratum/Details|title=Royal Horticultural Society (London UK)|publisher=}}</ref> Цветниот период е од мај до јуни. == Опис == Стеблото е исправено, високо до половина метар, без влакна. Листовите се во облик на прст, од 6 до 8 листови содржат. Обликот на листот е ланцелатен, со трн на врвот, не назабени, неподвижни, со големина од неколку сантиметри.<ref name=":0"/> Цветовите се многу мали, бели, со интензивен мирис и се организирани во групирани соцветија . Бројот на прашниците е 4. Семето е со поделени плодови, составени од 2 плодници со бројни влакна.<ref name=":0" /> == Ареал распрострањења == Се наоѓа во Европа, некои области на Азија и Северна Америка.<ref name=":0"/> == Живеалиште == Густи шуми, со многу хранливи материи. == Потекло на името == Името Галиум потекнува од зборот гала, односно млеко на грчки јазик, бидејќи ова растение се користело како средство за добивање млечни производи, додека odoratum, латинска придавка, значи мирисна.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantea.com.hr/lazarkinja/|title=Lazarkinja (Galium odoratum)|date=2015-04-23|work=Plantea|language=hr|accessdate=2019-08-18}}</ref> == Употреба и лековитост == Сувото растение се користи како зачин. Се користи и како диуретик, антисептик и против мигрена.<ref name=":0"/> Семето може да се користи за правење пијалаци.<ref name=":0" /> Лазарката во народната медицина народот ја употебувал против астма, кашлица, бронхит и грип. Ја користеле и како средство за подобрување на апетитот, за болести на жолчката и црниот дроб. Се користела и како лек за несоница, хистерија и мигрена и друго. == Галерија == <gallery> Податотека:Galium odoratum 6zz.jpg Податотека:Galium sp. (Rubiaceae) 02.jpg Податотека:Galium odoratum kz01.jpg Податотека:Galium odoratum 12zz.jpg|''Galium odoratum'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Galium odoratum}} * {{EOL}} * [http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=286666&isprofile=1&basic=galium%20odoratum Лазарка на Ботаничката градина во Мисури] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Еноец]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Билки]] fp50a0fv22t7a587cwik1l22ahgblth 5560874 5560867 2026-05-17T20:58:38Z P.Nedelkovski 47736 Јановденче наместо лазарка 5560874 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Јановденче | image = Waldmeister(Mai).JPG | genus = Galium | species = odoratum | authority = ([[Карл Линеј|L.]]) [[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]<ref name = GRIN>{{GRIN | access-date=16 мај 2008}}</ref> | synonyms_ref=<ref name="kategillis">{{нмс|url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=87028|title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew|website=apps.kew.org}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | synonyms = *''Asperula odorata'' <small>L.</small> *''Galium matrisylva'' <small>F.H.Wigg.</small> *''Asperula odora'' <small>Salisb.</small> *''Chlorostemma odoratum'' <small>(L.) Fourr.</small> *''Asperula matrisylva'' <small>Gilib.</small> *''Asperula zangezurensis'' <small>Huseynov.</small> *''Asterophyllum asperula'' <small>Schimp. & Spenn. in F.C.L.Spenner</small> *''Asterophyllum sylvaticum'' <small>Schimp. & Spenn. in F.C.L.Spenner</small> *''Asperula eugeniae'' <small>K.Richt.</small> *''Galium odoratum ''var''. eugeniae'' <small>(K.Richt.) Ehrend. in E.Janchen</small> }} [[Податотека:GaliumOdoratumOslo.jpg|мини|Јановденче]] '''Јановденче'''<ref>{{ДРМЈ|јановденче}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|јановденче}}</ref> ({{langx|la|Galium odoratum}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/2914642|title=Galium odoratum (L.) Scop.|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2022-03-06}}</ref> е повеќегодишно тревно растение. [[Базионим]]от на ова растение е ''Asperula odorata''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whiteflowerfarm.com/29445-product.html|title=Galium odoratum|work=White Flower Farm}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monrovia.com/plant-catalog/plants/741/sweet-woodruff/|title=Sweet Woodruff - Monrovia - Sweet Woodruff|work=www.monrovia.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rhs.org.uk/Plants/7595/Galium-odoratum/Details|title=Royal Horticultural Society (London UK)|publisher=}}</ref> Цветниот период е од мај до јуни. == Опис == Стеблото е исправено, високо до половина метар, без влакна. Листовите се во облик на прст, од 6 до 8 листови содржат. Обликот на листот е ланцелатен, со трн на врвот, не назабени, неподвижни, со големина од неколку сантиметри.<ref name=":0"/> Цветовите се многу мали, бели, со интензивен мирис и се организирани во групирани соцветија . Бројот на прашниците е 4. Семето е со поделени плодови, составени од 2 плодници со бројни влакна.<ref name=":0" /> == Ареал распрострањења == Се наоѓа во Европа, некои области на Азија и Северна Америка.<ref name=":0"/> == Живеалиште == Густи шуми, со многу хранливи материи. == Потекло на името == Името Галиум потекнува од зборот гала, односно млеко на грчки јазик, бидејќи ова растение се користело како средство за добивање млечни производи, додека odoratum, латинска придавка, значи мирисна.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantea.com.hr/lazarkinja/|title=Lazarkinja (Galium odoratum)|date=2015-04-23|work=Plantea|language=hr|accessdate=2019-08-18}}</ref> == Употреба и лековитост == Сувото растение се користи како [[зачин]]. Се користи и како [[диуретик]], [[антисептик]] и против [[мигрена]].<ref name=":0"/> Семето може да се користи за правење пијалаци.<ref name=":0" /> Јановденчето во народната медицина народот го употебувал против [[астма]], [[кашлица]], [[бронхитис]] и [[грип]]. Ја користеле и како средство за подобрување на [[апетит]]от, за болести на [[жолчка]]та и [[црн дроб|црниот дроб]]. Се користела и како лек за [[несоница]], [[хистерија]], [[мигрена]] и друго. == Галерија == <gallery> Податотека:Galium odoratum 6zz.jpg Податотека:Galium sp. (Rubiaceae) 02.jpg Податотека:Galium odoratum kz01.jpg Податотека:Galium odoratum 12zz.jpg|''Galium odoratum'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Galium odoratum}} {{Викивидови-ред|Galium odoratum}} * {{EOL}} * [http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=286666&isprofile=1&basic=galium%20odoratum Јановденче во Ботаничката градина во Мисури] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Еноец]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Билки]] fooeiftk10so2et65hwx1q5760rpvsp 0 1294674 5561003 5559139 2026-05-18T08:19:20Z Bjankuloski06 332 /* Опис на растението */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5561003 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=Овчарска торбичка |image=A Field of Shepherd’s-purse.jpg |image_caption= |genus=Capsella (plant) |species=bursa-pastoris |authority=([[Карл Линеј|L.]]) Medik. | synonyms = {{расклопен список | *''Bursa abscissa'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa alandica'' <small>(Almq.) Druce</small> *''Bursa anglica'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa astoris'' <small>Weber</small> *''Bursa batavorum'' <small>(Almq.) Druce</small> *''Bursa belgica'' <small>(Almq.) Druce</small> *''Bursa bremensis'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa brittonii'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa bursa-pastoris'' <small>(L.) Shafer</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''heteris'' <small>Shull</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''integrifolia'' <small>Farw.</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''minor'' <small>Farw.</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''rhomboidea'' <small>Shull</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''simplex'' <small>(Hus) Shull</small> *''Bursa bursa-pastoris'' var. ''tenuis'' <small>Shull</small> *''Bursa concava'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa divaricata'' <small>(Walp.) Kuntze</small> *''Bursa djurdjurae'' <small>Shull</small> *''Bursa druceana'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa gallica'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa germanica'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa grossa'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa heegeri'' <small>(Solms) Shull</small> *''Bursa hiatula'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa integrella'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa laevigata'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa mediterranea'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa occidentalis'' var. ''concava'' <small>Shull</small> *''Bursa occidentalis'' subsp. ''madeirae'' <small>Shull</small> *''Bursa orientalis'' <small>Shull</small> *''Bursa origo'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa patagonica'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa penarthae'' <small>Shull</small> *''Bursa pergrossa'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa robusta'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa segetum'' <small>(E.B.Almq.) Druce</small> *''Bursa sinuosa'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa sublaevigata'' <small>(Almq.) Druce</small> *''Bursa trevirorum'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa turoniensis'' <small>(E.G.Almq.) Druce</small> *''Bursa viguieri'' <small>(Blaringhem) Shull</small> *''Bursa viminalis'' <small>(Almq.) Druce</small> *''Capsella abscissa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella acutifolia'' <small>Raf.</small> *''Capsella aestivalis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella agrestis'' <small>Jord.</small> *''Capsella agrestis-rubella'' <small>Paill.</small> *''Capsella alandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella algida'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella alpestris'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella altissima'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella amblodes'' <small>Raf.</small> *''Capsella angermannica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella anglica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella angustiloba'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella apetala'' <small>Opiz</small> *''Capsella austriaca'' <small>Sennen</small> *''Capsella autumnalis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella batavorum'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella belgica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella bicuspis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella bifida'' <small>Raf.</small> *''Capsella biformis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella bottnica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella bremensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella brevisiliqua'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella brittonii'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella bursa'' <small>Raf.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' f. ''attenuata'' <small>Hus</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''bifida'' <small>Crép.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''integrifolia'' <small>DC.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''minor'' <small>DC.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''pinnata'' <small>Makino</small> *''Capsella bursa-pastoris'' f. ''pinnatifida'' <small>(Schltr.) Jovan.-Dunj.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''rubriflora'' <small>Muschl.</small> *''Capsella bursa-pastoris'' var. ''stenocarpa'' <small>Crép.</small> *''Capsella calmariensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella caucasica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella cavata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella collina'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella compacta'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella convexiformis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella cordata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella coroncpus'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella cuneiformis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella cuneolata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella curvisiliqua'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella cuspidata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella dentata'' <small>Raf.</small> *''Capsella denticulata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella difformis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella diodonta'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella divaricata'' <small>Walp.</small> *''Capsella druceana'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella elegans'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella emarginata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella erecta'' <small>Walp.</small> *''Capsella exotica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella faucialis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella foliosa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella frigida'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella fucorum'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella furcata'' <small>Raf.</small> *''Capsella galicica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella gallica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella germanica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella gothica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella gotlandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella gracilescens'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella grossa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella grossotriangularis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella hanseatica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella heegeri'' <small>Solms</small> *''Capsella helsingica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella herjedalica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella hians'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella hiatula'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella hiemalis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella hispida'' <small>Hobk.</small> *''Capsella humilis'' <small>Rouy & Foucaud</small> *''Capsella hyrcana'' <small>Grossh.</small> *''Capsella incisura'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella integrella'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella integrifolia'' <small>Hegetschw.</small> *''Capsella integrifolia'' <small>Raf.</small> *''Capsella jemtlandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella jeniseiensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella kyphosa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lacerata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella laevigata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lanceolatocaspica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella latisiliqua'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lenaensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella leptoloba'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella linearis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lingulata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lobulata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella longiracemosa'' <small>Sennen</small> *''Capsella longirostris'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella longisiliqua'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lulensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella lutetiana'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella macroclada'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella matura'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella mediterranea'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella microcarpa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella monasterialis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella nanella'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella nylandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella obovata'' <small>(Östman) Almq.</small> *''Capsella obtusa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella odontophylla'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella oelandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella origo'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella oviculata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella ovifera'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella pastoralis'' <small>Dulac</small> *''Capsella pastoris'' <small>Rupr.</small> *''Capsella patagonica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella penarthae'' <small>(Shull) Wilmott</small> *''Capsella perconcava'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella perdentata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella pergrossa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella perhians'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella perversa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella pinnata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella pinnatofoliosa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella poimenobalantion'' <small>St.-Lag.</small> *''Capsella polymorpha'' <small>Cav.</small> *''Capsella praecox'' <small>Jord.</small> *''Capsella praematura'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella prionophylla'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella provincialis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella querceti'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella ramselensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella rhenana'' <small>Almq.</small> *''Capsella rhombea'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella robusta'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella rubella'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella rubelliformis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella rubelloagrestis'' <small>Paill.</small> *''Capsella rubiginosa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella ruderalis'' <small>Jord.</small> *''Capsella salinula'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella savonica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella scanica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella scoliocaspica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella segetum'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella seleniaca'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella semilobata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella semirubella'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella sinuatolinearis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella sinuosa'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella smolandica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella stenocarpa'' <small>(Crép.) Hobk.</small> *''Capsella stenocarpa'' <small>Timb.-Lagr.</small> *''Capsella subalgida'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subalpina'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subarctica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subbergiana'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subcanescens'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subcavata'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella subseleniaca'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella tenerescens'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella tibelensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella tjustiana'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella trevirorum'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella triangularis'' <small>St.-Lag.</small> *''Capsella turoniensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella umensis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella ursina'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella varia'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella vestrogothica'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella viguieri'' <small>Blaringhem</small> *''Capsella viminalis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Capsella virgata'' <small>Jord.</small> *''Capsella viridis'' <small>(E.B.Almq.) E.B.Almq.</small> *''Crucifera capsella'' <small>E.H.L.Krause</small> *''Iberis bursa-pastoris'' <small>Crantz</small> *''Lepidium bursa-pastoris'' <small>Willd.</small> *''Nasturtium bursa-pastoris'' <small>(L.) Roth</small> *''Opizia bursoides'' <small>Raf.</small> *''Rodschiedia bursa-pastoris'' <small>(Medik.) G.Gaertn., B.Mey. & Schreb.</small> *''Thlaspi bursa-pastoris'' <small>L.</small> *''Thlaspi cuneatum'' <small>Stokes</small> *''Thlaspi infestum'' <small>Salisb.</small> *''Thlaspi schrankii'' <small>J.F.Gmel.</small> }} | synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30092589-2#synonyms |title=''Capsella bursa-pastoris'' (L.) Medik. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2 August 2020 }}</ref> }} '''Овчарска торбичка''' или '''рибини коски''' ({{науч|Capsella bursa-pastoris}}) — двегодишно, а поретко едногодишно тревно [[Растенија|растение]] од семејството на [[зелки]]те (''Brassicaceae''). == Опис на растението == '''[[Корен]]от''' е по тип аксијален. '''[[Стебло]]то''' е тревно, исправено, неразгрането или разгрането, високо до 50 см. Има фини бразди и најчесто е голо или има ретки влакна во долниот дел. '''[[Лист (ботаника)|Листовите]]''' на стеблото се неподвижни, но долните листови кои се сместени во розета се пересто раздвоени. Тие се многу променливи по форма, цели или засечени на различни начини. Тие се покриени со ѕвездести и едноставни влакна. '''[[Цвет]]овите''' се со бела боја и ситни, собрани во едноставни, расфрлани, кластери соцветија. Листовите на чашката се овални, а круната е тркалезна. Круната е бела. Пестилката се состои од два листа. Примарно е едноок, а секундарно станува двоочен со растот на септумот (калај или реплум ). Растението цвета од [[април]] до [[октомври]]. '''[[Плод]]овите''' се ситни тркалезно-срцести лушпи. == Живеалиште == Овој космополитски вид расте во различни живеалишта, од [[Низина|низините]] до [[Планина|планинските појас]]<nowiki/>и а потеклото е непознато.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.18356/68275809-ru|title=Ссылки|date=2009-12-31|publisher=United Nations|isbn=978-92-1-056377-2|pages=120–127}}</ref> '''Примена во медицината''' Како лековито растение, овчарската чанта им била позната дури и на лекарите од Стара Грција и Рим, кои ги користеле нејзините семиња. Во средниот век низ Европа, растението се користело како хемостатско средство. На почетокот на 21 век, во медицината во многу земји, тревата од овчарска чанта се користи како хемостатик за внатрешно крварење. Постојат експериментални податоци за диуретичкото и хипотензивното дејство на лековите од овчарската чанта, за неговата можна употреба за лекување на белодробна туберкулоза. Клинички е докажано дека инфузијата на растението дава добар терапевтски ефект во третманот на акутен и хроничен пиелонефритис. Се користи како лек надземниот дел на растението.Се употребува проти сите видови на крварења( на желудник,од нос,црева, хемороиди и од рани кога не може да им се запре крвавењето. Наоѓа примена и за лекување на тумори (фиброма) на матка, како и за регулирање на крвниот притисок. Овчарската торбичка наоѓа примена и за болести на зглобовите и мускулите,слабост на мускулите на завршното дебело црево,пролапс(испаѓање на дебелото црево),кила и матка. Се употребува во форма на чај, облоги, купки и тинктура. Собирањето на тревата се врши во јуни - јули, на суво време, сечејќи ја со нож или ножица или извлекувајќи ја за стеблото; стеблото потоа се сече, оставајќи ја розетата. Предупредување: Не се препорачува употреба на заболени или оштетени листови од овчарската торбичка, бидејќи габите што ги инфицираат често се отровни. '''Во исхраната''' Листовите на младото растение во пролет се богати со витамини, се користат за правење супи, борш, салати и како фил за пити. Во Кина, овчарската торбичка се одгледува како непретенциозно растение од зеленчук во сиромашно пусто земјиште, а има различни сорти. Во овој поглед, дури и едно од имињата на растението на англиски е (кинески крес),<ref>{{Наведено списание|last=Cohen|first=Ahava|date=2020-09-24|title=Luck is What Happens When Preparation Meets Opportunity: Building Israel’s Multilingual, Multiscript Authority Database|url=http://dx.doi.org/10.1080/01639374.2020.1815920|journal=Cataloging & Classification Quarterly|volume=58|issue=7|pages=632–650|doi=10.1080/01639374.2020.1815920|issn=0163-9374}}</ref> Во Јапонија и Индија, листовите од овчарската торбичка се динстаат со месо и се додаваат во чорбите. Старите билки додадени во исхраната им даваат вкус на чорбите. Пирето се прави од варени листови. Сушените и мелените листови додаваат како вкус на јадењата со месо и риба. На Кавказ, веднаш по топењето на снегот, се берат млади листови, од кои се подготвуваат салати, кои се користат во чорби како спанаќ. Во Франција, нежните зелени листови на ова растение се незаменлива компонента на зачинетите салати. Меленото семе може да се користи наместо сенф.<ref>{{Наведено списание|last=АГАФОНОВ|first=В.А.|date=2014|title=И. М. КАЛИНИЧЕНКО, В. Н. ТИХОМИРОВ, В. С. НОВИКОВ, И. А. ГУБАНОВ, А. В. ЩЕРБАКОВ; ПРИ УЧАСТИИ Р. А. ЛОЗАРЬ, А. П. СЕРЕГИНА, А. В. ПОЛУЯНОВА, Е. А. КРАСИЛЬНИКОВА. ФЛОРА СРЕДНЕЙ РОССИИ. АННОТИРОВАННАЯ БИБЛИОГРАФИЯ. 1768-2010 ГГ. [ЭЛЕКТРОННЫЙ РЕСУРС]. МГУ ИМ|url=http://dx.doi.org/10.1134/s1234567814100127|journal=Ботанический журнал|issue=10|pages=1177–1179|doi=10.1134/s1234567814100127|issn=0006-8136}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Capsella bursa pastoris 1 beentree.jpg Податотека:Seeds of Capsella bursa-pastoris.jpg Податотека:Capsella bursa-pastoris (Brassicaceae).jpg Податотека:Capsella bursa-pastoris.JPG Податотека:Capsella bursa-pastoris ENBLA01.jpg Податотека:Capsella bursa-pastoris 02.jpg Податотека:Capsella bursa-pastoris 1.JPG </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Петковић, Б. Марин, П. & Божа, П. 1995 година Практикум по таксономија на виши растенија. Наука. Белград. == Надворешни врски == {{рв|Capsella bursa-pastoris}} * {{EOL}} * [http://www.bionet-skola.com БиоНет училиште] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081006052822/http://bionet-skola.com/ |date=2008-10-06 }} * [http://www.botanical.com/botanical/mgmh/s/shephe47.html Современ билен], М. Грив * [https://www.itarpejo.org/ovcarska-torbicka/ Овчарска торбичка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220518041046/https://www.itarpejo.org/ovcarska-torbicka/ |date=2022-05-18 }} — Итар Пејо {{Таксонска лента}} [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] a6e0ornlmd0a5viqayohmfmf56osxs8 0 1296075 5561001 5558437 2026-05-18T08:19:15Z Bjankuloski06 332 /* Ботанички опис */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5561001 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Морач | image = Foeniculum July 2011-1a.jpg | image_caption = Расцветан морач | taxon = Foeniculum vulgare | authority = [[Филип Милер|Mill.]] |synonyms={{расклопен список |''Anethum dulce'' <small>DC.</small> |''Anethum foeniculum'' <small>L.</small> |''Anethum minus'' <small>Gouan</small> |''Anethum panmori'' <small>Roxb.</small> |''Anethum panmorium'' <small>Roxb. ex Fleming</small> |''Anethum piperitum'' <small>Ucria</small> |''Anethum rupestre'' <small>Salisb.</small> |''Foeniculum azoricum'' <small>Mill.</small> |''Foeniculum capillaceum'' <small>Gilib.</small> |''Foeniculum divaricatum'' <small>Griseb.</small> |''Foeniculum dulce'' <small>Mill.</small> |''Foeniculum foeniculum'' <small>(L.) H.Karst.</small> |''Foeniculum giganteum'' <small>Lojac.</small> |''Foeniculum officinale'' <small>All.</small> |''Foeniculum panmorium'' <small>(Roxb.) DC.</small> |''Foeniculum piperitum'' <small>C.Presl</small> |''Foeniculum rigidum'' <small>Brot. ex Steud.</small> |''Ligusticum foeniculum'' <small>(L.) Roth</small> |''Ligusticum foeniculum'' <small>(L.) Crantz</small> |''Meum foeniculum'' <small>(L.) Spreng.</small> |''Meum piperitum'' <small>Schult.</small> |''Ozodia foeniculacea'' <small>Wight & Arn.</small> |''Selinum foeniculum'' <small>E.H.L.Krause</small> |''Seseli dulce'' <small>Koso-Pol.</small> |''Seseli foeniculum'' <small>Koso-Pol.</small> |''Seseli piperitum'' <small>Koso-Pol.</small> |''Tenoria romana'' <small>Schkuhr ex Spreng.</small> }} }} '''Морач''', поточно '''обичен морач''' ({{langx|la|Foenículum vulgáre}}) — растение од родот семејството на [[штитоцветни]]те (''Apiaceae''). Се користи како лековита, зачинска, медоносна хранлива и индустриска билка. Висока од 1-2&nbsp;м со пријатен мирис и вкус. Популарните имиња на растението се коморач, македонски анасон<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zdravstvo.mk/?p=14665|title=Направете масло со оваа билка кое ќе ве спаси од проблемите со гасови во стомакот|work=Zdravstvo.mk|language=mk-MK|accessdate=2022-03-18|archive-date=2021-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028212833/https://zdravstvo.mk/?p=14665|url-status=dead}}</ref>,''аптекарски'' ''копар, Волош копар''. == Ботанички опис == [[Корен]]от е вретеновиден, месест, збрчкан, дебел 1 см, горе разгранет, многуглав. [[Стебло]]то е до 90-200 см високо, директно, заоблено, ситно ребресто, силно разгрането. Целото растение има сиво-сина боја. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се наизменични, голи и пересто поделени. Листовите растат до 40 сантиметри. Неговите лисја се слични на оние на копарот, но потенки. Долните [[Лист (ботаника)|ливчиња]] се на петелка, горните се неподвижни и се на продолжената обвивка. долга 3-6 см, тесно издолжена, малку проширена кон врвот. [[Цвет]]овите се произведуваат во крајни сложени чадори широки 5-15 сантиметри, секој дел од чадорот има 20-50 ситни жолти цветови на кратки педици. Ливчињата на цветовите се широко овални, темно жолта боја, долги и широки околу 1 мм. [[Плод]]от е зеленикаво-кафеав вислокарп, овален-издолжен, долг 5-10 мм, широк 2-3 мм, гол, се дели на две полуовошја (мерикарп), сладок по вкус, кој потсетува на [[анасон]]. Бидејќи семето во плодот е прикачено на перикарпот, целото овошје често погрешно се нарекува „семе“. Цвета во јули-август, плодовите во септември. == Распространетост и живеалиште == Расте диво во [[Северна Африка]] ([[Алжир]], [[Египет]], [[Либија]], [[Мароко]], [[Тунис]]), [[Западна Европа|Западна]] ([[Италија]], [[Франција]], [[Англија]], [[Шпанија]], [[Португалија]]) и [[Балкански Полуостров|Југоисточна Европа]] ([[Албанија]], [[Југославија]], [[Бугарија]], [[Грција]]), [[Средна Азија|Централна]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]], [[Нов Зеланд]], [[Северна Америка|Северна]], [[Средна Америка|Централна]] и [[Јужна Америка]] <ref name="GRIN">По данным сайта GRIN (см. карточку растения).</ref>. Во Русија, се наоѓа во [[Степа|степските]] региони на [[Кавказ]]. Расте на суви карпести падини, покрај ровови, тревни места, како и во близина на патишта и домови, на плевели места. Се одгледува во многу земји. Во Русија, главниот регион на културата е средната зона на [[Европска Русија|европскиот дел]], [[Краснодарски Крај|територијата Краснодар]], Ростовската област. Расте во средоземниот регион, покрај патишта, запуштени места, но може и да се одгледува == Хемиски состав == [[Податотека:Fennel flower heads.jpg|мини|[[Податотека:Fennel seeds 01.jpg|мини|Семе на морач]][[Податотека:Fenouil.jpg|мини]][[Податотека:Starr 051122-5330 Foeniculum vulgare.jpg|мини]]]] Растението има висока содржина на есенцијални масла. Неговите [[плод]]ови содржат до 6,5%, а во лисјата - до 0,5%. Етеричното масло од анасон има карактеристичен мирис и зачинет-сладок вкус. Неговиот состав вклучува: анетол, феншон, метилхавикол, α-пинен, α-феландрен, [[Евкалиптол|цинеол]], [[лимонен]], терпинолен, цитрал, борнилацетат, камфор и други супстанции. Плодовите содржат и до 12-18% [[Триглицерид|масни масла]], кои се состојат од петроселин (60%), [[Олеинска киселина|олеинска]] (22), линолна (14) и палмитонска (4%) киселини. Зелениот дел на растението, покрај тоа, содржи и голема количина на [[флавоноид]]и, [[гликозид]]и, [[Витамин Ц|аскорбинска киселина]], [[каротин]], витамини од групата Б и разни [[Прехранбен минерал|минерали]]. == Значење и примена == Етеричното масло се користи како миризливо масло во парфимеријата. По дестилација на етеричното масло од плодот на морачот, се добива масно масло кое се користи во технологијата. Отпадот по екстракција на масното масло се дава на животните. === Примена во готвењето === Овошјето од морач и есенцијалното масло се користат во [[готвење]]то како зачин за храна. Зелените делови од растението имаат многу пријатен, малку сладок освежителен вкус. Се јаде сиров како десерт, се додава во [[салата]], се динста со путер и се зачинува со брашно и супа. Кај народите на средоземните земји, морачот се користи како зеленчук. На Кавказ, листовите се користат и како [[зачин]] при подготовка на национални јадења. Сочни лисја и млади чадори цветни се користат и конзервирани. Стеблата и младите цветни чадори се користат за солење зеленчук, овошје - во пекарница. === Примена во медицината === [[Податотека:Fennel_seed.jpg|лево|мини| морач семе]] Како [[лек]], морачот го користеле [[Хипократ]] и Асклепијад Вифински (како [[диуретик]]), [[Диоскорид]] и [[Плиниј Постариот]] (како лек за очи), [[Авицена]] (како експекторанс). Како лековита суровина се користи [[плод]]от на морачот ({{langx|la|Fructus Foeniculi}}) и есенцијално масло (Oleum Foeniculi) извлечено од плодот. При плетење метли за капење, се користат и [[Стебло|стеблата]] и [[Лист (ботаника)|лисјата]] на растението. Етеричното масло е дел од еликсирот на сладунец, кој се користи како антитусик. Плодовите од морачот се дел од колекциите на [[лаксатив]]и, [[карминатив]]и, холеретични, гради и седативни. Маслото се користи за добивање копар вода, која се користи за надуеност, особено кај децата. Попарување со вклучување на стебла и листови од обичен анасон, како и користење надворешно одредени препарати од растението - инфузија на лисја, инфузија на овошје и друго - се препорачува за неврастенија, зголемена возбудливост [[Централен нервен систем|на централниот нервен систем]], [[несоница]] и воспалителни (бактериска природа) заболувања на кожата, акни, фурункулоза. Од плодовите на морачот се добива лекот „Анетин“ - количината на активни состојки. Има антиспазмодично дејство, особено во однос на [[Мазно мускулно ткиво|мазните мускули]] на цревата, во помала мера - во однос на коронарните садови. Во терапевтската пракса се користи за хроничен спастичен колитис, за грчеви на абдоминалните органи и за [[Коронарна артериска болест|хронична коронарна инсуфициенција]]. Постојат извештаи дека чајот од морач даден на бебиња во текот на подолг временски период довел до предвремен развој на градите кај девојчињата. Кај сите четири испитаници, нивото на [[естрадиол]] во крвниот серум било 15-20 пати повисоко од нормалните вредности за нивната возраст . == Токсичност == Во ДНК тестовите на бацилот од сено, маслото од морачот се покажало како [[Генотоксичност|генотоксин]]. Естрагол, присутен во есенцијалното масло, предизвикува тумори кај животните. Студиите на животни ги покажале токсичните ефекти на есенцијалното масло од морачот врз феталните клетки. Сепак, не се пронајдени докази за тератогеност. Вредноста на LD за животни е 1326 мг/кг. Патолошката токсичност во органите на мртвите животни не била забележана, што укажува дека смртта може да биде предизвикана од нерамнотежа на метаболитите или токсични ефекти врз нервниот систем. == Класификација == === Подвидови === Во рамките на подвидот, се разликуваат неколку подредени таксони:<ref name="GRIN"/> * Foeniculum vulgare subsp. piperitum * Foeniculum vulgare subsp. vulgare var. azoricum * Foeniculum vulgare subsp. vulgare var. dulce * Foeniculum vulgare subsp. vulgare var. vulgare == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-12-000483-0</nowiki>. * Род 1029. Фенхель — Foeniculum // Флора СССР : в 30 т. / начато при рук. и под гл. ред. В. Л. Комарова. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1950. — Т. 16 / ред. тома Б. К. Шишкин. — 648 с. — 3500 экз. * Виноградов В. М., Мартынов В. К., Чернакова В. В. Лекарственные растения в лечении заболеваний органов пищеварения. — Л.: Знание, 1991. * [http://medicalherbs.sci-lib.com/herbs154.html Лековити билки: анасон] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150417023742/http://medicalherbs.sci-lib.com/herbs154.html |date=2015-04-17 }} * [http://www.plantarium.ru/page/taxonomy/taxon/16499.html Вулгарис од анасон на „Плантариум“] == Надворешни врски == {{рвр|Foeniculum vulgare}} * {{EOL}} * [https://www.itarpejo.org/morac-komorac/ За коморачот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220119051934/https://www.itarpejo.org/morac-komorac/ |date=2022-01-19 }} — Итар Пејо {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Нов Зеланд]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Штитоцветни]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] k1emrsyhx2td57p22muamk2zjx7xa1i 0 1299181 5560877 5446766 2026-05-17T21:02:11Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5560877 wikitext text/x-wiki '''Крвава млечка ''('''''[[Латински јазик|латински]]''''':''''' Lactarius sanguifluus), попозната како крвава млечна шапка, е вид на [[габа]] од фамилијата [[Гулапка|Russulaceae]]. Првпат опишана од Франција во 1811 година, видот го добил своето сегашно име од [[Елијас Магнус Фрис|Елиас Фрис]] во 1838 година кога го пренел во [[Млечки (печурки)]]. Пронајдени во [[Азија]], Средоземна Африка и [[Европа]], плодните тела ( [[Печурка|печурките]] ) растат расфрлани или во групи на земја под [[четинари]]. Кога се допрени или исечени, плодните тела испуштаат крваво-црвен до виолетов [[латекс]] кој полека станува зеленикав при изложување на воздух. Шапките се портокалови до црвеникаво-кафеави и со возраста стануваат во облик на инка. Жабрите се розови до виолетови. Различни форми се опишани од Италија, но тие не се универзално прифатени како различни. Крвава млечка печурките се јадат и се продаваат на руралните пазари во [[Европа]] и [[Азија]]. Плодните тела кои се растатт во загадена почва,вклучувајќи ги и патиштата кои се предмет на густ сообраќај, може да [[Биоакумулација|биоакумулираат]] токсични тешки метали. Неколку [[стерол]]и и пигменти се изолирани и идентификувани од печурките. == Таксономија == Габата првпат била опишана од францускиот миколог Жан-Жак Поле како ''Hypophyllum sanguifluum'' во 1811<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=Nuytinck|first=Jorinde|last2=Verbeken|first2=Annemieke|date=2003-08|title=Lactarius sanguifluus versus Lactarius vinosus — Molecular and morphological analyses|url=http://dx.doi.org/10.1007/s11557-006-0060-5|journal=Mycological Progress|volume=2|issue=3|pages=227–234|doi=10.1007/s11557-006-0060-5|issn=1617-416X}}</ref> година Неговото сегашно име го добила кога Елиас Магнус Фрис го пренел на ''[[Млечки (печурки)|Лактариус]]'' во неговото дело ''Epicrisis Systematis Mycologici''<ref>{{Наведено списание|last=Miller|first=S. L.|last2=Larsson|first2=E.|last3=Larsson|first3=K.-H.|last4=Verbeken|first4=A.|last5=Nuytinck|first5=J.|date=2006-11-01|title=Perspectives in the new Russulales|url=http://dx.doi.org/10.3852/mycologia.98.6.960|journal=Mycologia|volume=98|issue=6|pages=960–970|doi=10.3852/mycologia.98.6.960|issn=0027-5514}}</ref> од 1838 година. Во 1892 година, Ото Кунце го нарекол ''Lactifluus'',<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.5417|title=Traité des champignons, ouvrage dans lequel, on trouve après l'histoire analytique &amp; chronologique des découvertes &amp; des travaux sur ces plantes|last=Paulet|first=Jean-Jacques|date=1793|publisher=Impr. nationale excutive du Louvre|location=Paris}}</ref> род кој до 2010 година се сметал за [[Синоним (таксономија)|синоним]] за ''Lactarius''<ref>{{Наведено списание|date=1839-09|title=''Epicrisis Systematis Mycologici seu Synopsis Hymenomycetum''. Elias Fries. Upsaliæ, 1836–1838. Vol. I. 8vo|url=http://dx.doi.org/10.1080/00222934009512452|journal=Annals and Magazine of Natural History|volume=4|issue=21|pages=44–45|doi=10.1080/00222934009512452|issn=0374-5481}}</ref> . Бидејќи типичната илустрација на Пауле од 1811 година за видот не ја претставува типичната [[Морфологија (биологија)|морфологија]] на овошните тела, Јоринде Нуитинк и Анемике Вербекен назначиле епитип во 2005<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.124064|title=Revisio generum plantarum vascularium omnium atque cellularium multarum secundum leges nomenclaturae internationales cum enumeratione plantarum exoticarum in itinere mundi collectarum, mit erläuterungen|last=Kuntze|first=Otto|date=1891|publisher=A. Felix [etc., etc.],|location=Leipzig :}}</ref> година. Џовани Паци и Џорџо Лали ги опишале формите ''roseus'' и ''vinosus'' од Италија во 2003 година; ''roseus'' има сиво-белузлаво обезбојување на шапката, додека f. ''vinosus'' има помалку јасно зонирана шапка на која и недостигаат зелени тонови и жабри со јорговано-розов сјај.<ref>{{Наведено списание|last=Buyck|first=Bart|last2=Hofstetter|first2=Valérie|last3=Verbeken|first3=Annemieke|last4=Walleyn|first4=Ruben|date=2010-02|title=(1919) Proposal to conserve ''Lactarius'' nom. cons. (''Basidiomycota'' ) with a conserved type|url=http://dx.doi.org/10.1002/tax.591031|journal=TAXON|volume=59|issue=1|pages=295–296|doi=10.1002/tax.591031|issn=0040-0262}}</ref> Меѓутоа, формата ''vinosus'', првично опишана од [[Лисјен Келе]] како сорта ( ''Lactarius sanguifluus'' var. ''vinosus'' ) во 1881 година, била неважечка, бидејќи [[базионим]]от на Келе бил нелегитимен номенклатурен синоним на вид именуван во 1855 година од [[Жан Батист Барла|Жан-Батист Барла]].<ref name="dx.doi.org"/><ref>Nuytinck and Verbeken (2005), [http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0092/0163.htm p. 163.]</ref> Подоцнежните автори не се согласиле со разграничувањето на овие форми како различни [[таксон]]и, сугерирајќи дека алтернациите во изгледот претставуваат нормални морфолошки варијации предизвикани од разликите во возраста и факторите на околината, како што се нивоата на сончева светлина и влажноста. ''Lactarius vinosus'' често се смета за разновидност на ''Крвавата млечка'', но морфолошките (особено макроскопски знаци и украсување на [[Спора|спорите]] ) и молекуларни докази (засновани на внатрешно транскрибирана секвенца на диспејсер) потврдиле дека тие се посебни видови.<ref>{{Наведено списание|last=VERBEKEN|first=ANNEMIEKE|last2=Hampe|first2=Felix|last3=WISSITRASSAMEEWONG|first3=KOMSIT|last4=HYDE|first4=KEVIN|last5=EBERHARDT|first5=URSULA|last6=NUYTINCK|first6=JORINDE|date=2014-10-03|title=A new angiocarpous Lactarius species from Thailand|url=http://dx.doi.org/10.11646/phytotaxa.181.3.4|journal=Phytotaxa|volume=181|issue=3|pages=163|doi=10.11646/phytotaxa.181.3.4|issn=1179-3163}}</ref> ''Крвавата млечка'' е [[Таксономија|класифицирана]] во делот ''Dapetes'' од родот [[Млечки (печурки)|Млечки(печурки)]]. Овој дел, кој исто така вклучува и други популарни видови за јадење како што се [[Рујница]], а помалку популарната ''[[смрчина рујница|L.deterrimus]]'', се одликува со печурки со портокалов или црвен [[латекс]] кои често даваат зеленикава дамка на месото и жабрите, често леплива шапка и поврзаност со четинари.<ref>Heilmann-Clausen, Verbeken, and Vesterhold (2000), p. 26.</ref> Специфичниот епитет ''sanguifluus'' е изведен од [[Латински јазик|латинските]] зборови ''sanguis'' („крв“) и ''fluus'' („тече“).<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Heilmann-Clausen|first=Jacob|last2=Verbeken|first2=Annemieke|last3=Vesterholt|first3=Jan|last4=Leonard|first4=Patrick|date=2000-01|title=The genus Lactarius: Book review|url=http://dx.doi.org/10.1016/s1468-1641(10)60005-9|journal=Field Mycology|volume=1|issue=1|pages=6|doi=10.1016/s1468-1641(10)60005-9|issn=1468-1641}}</ref> == Опис == [[Податотека:Lactarius_sanguifluus_186490.jpg|лево|мини| Жабрите се бледо винести со бледо розово-буфлив раб.]] Плодните тела имаат конвексни шапки со централна вдлабнатина, достигнувајќи пречник од 4-7.5 см . Површината на шапката е мазна и леплива, а маргините се искривени надолу, дури и кога печурката созрева. Неговата боја е розово-блескава до портокалова, понекогаш со дамки од сивкаста или бледо зеленикаво -сива боја, особено кога површината е модринка. Малку преполните жабри имаат приврзаност кон малку неиздржлива приврзаност кон дршката. Тие се бледо винести со бледо розово-буфлив раб. Цилиндричната дршка е со 2-3.5 см долга и 1-2 см дебела. Неговата мазна површина е обоена со бледо розово-блескаво до бледо сиво-блескаво, понекогаш со кафеави неправилни точки. Месото се движи од цврсто до кревко: во дршката е меко и бледо розово биволско; под кутикулата на шапката има тула боја или кафеаво-црвена веднаш над жабрите. Неговиот вкус се движи од благ до малку горчлив, и ѝ недостасува значаен мирис.<ref name="Heilmann-Clausen pp.146-7">Heilmann-Clausen, Verbeken, and Vesterhold (2000), pp.&nbsp;146–7.</ref> Спорите се грубо сферични до елипсоидни, со димензии 7,9-9,5 на 8,0-8,8 [[Μm|Мм]]. Имаат украси на површината до 0,8 високи [[Μm|Мм]] и речиси целосен ретикулум кој содржи широки, заоблени гребени. Базидиите (клетките што носат спори) се донекаде цилиндрични, четири спори и се со димензии 50-70 на 9-11 [[Μm|Мм]]. Кутикулата на шапката е иксокутис (направена од желатинозни [[хифи]] кои се движат паралелно со површината на шапката) до 60 [[Μm|Мм]]<nowiki/>дебели , со хифи кои се 2-6 широки кои обично се разгранети и испреплетени.<ref name="Heilmann-Clausen pp.146-7"/> === Слични видови === Lactarius vinosus, порано се сметал за разновидност на ''Крвавата млечка'', е доста сличен по изглед. Во принцип, ''L. vinosus'' може да се разликува по повеќе вино-црвената боја (недостигаат портокалови тонови) на шапката, дршката и жабрите, појасно заостренота дршка надолу и поинтензивното обојување на [[латекс]]<nowiki/>от на ткивото на шапката. Двата вида, исто така, може да се разликуваат микроскопски според разликите во украсувањето на нивните површини на спори. ''L. vinosus'' има нецелосен ретикулум на површината на спорите, со гребени кои имаат поширок степен на варијација во дебелината.<ref>Nuytinck and Verbeken (2005), [http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0092/0162.htm pp. 162–3.]</ref> Друг потенцијален изглед, ''[[Lactarius semisanguifluus|L.semisanguifluus]]'', има карактеристичен портокалов [[латекс]] кој станува вино-црвен за 5-10 минути по изложувањето на воздух. Во споредба со ''Крвавата млечка'', плодните тела на [[Lactarius semisanguifluus|''L'']]''.[[Lactarius semisanguifluus|semisanguifluus]]'' се помали, имаат виолетови нијанси во капачето и развиваат зеленикава обезбојување со возраста.<ref>Heilmann-Clausen, Verbeken, and Vesterholt (2000), p. 149.</ref> == Живеалиште и распространетост == [[Податотека:Distribution_of_Lactarius_sanguifluus.svg|десно|мини| Европска дистрибуција на ''Крвавата млечка'' (зелено)]] Ектомикоризален вид, плодните тела на ''Крвавата млечка'' растат на земја во асоцијација со [[Бор (дрво)|борови]] дрвја на варовнички почви. ''Крвавата млечка'' е широко распространета во [[Химачал Прадеш]] во [[Индија]], каде што е забележано дека расте во мешани [[Четинари|четинарни]] шуми, обично под папратот ''Onychium contiguum''.<ref name="ReferenceA"/> Распространета е во Јужна Европа, каде што плодува помеѓу септември и ноември (се протега до декември во најјужните региони на континентот). Во [[Холандија]], таа била пронајдена во варовнички дини, растејќи на топло, сончево и заштитено место на работ на шумата во која доминирале боровите видови.<ref>{{Наведено списание|last=Joshi|first=S|last2=Vishwakarma|first2=MP|last3=Mahar|first3=R|last4=Bhatt|first4=RP|date=2013|title=Medicinally important and edible species of genus Lactarius from Garhwal Himalaya, India|url=http://dx.doi.org/10.5943/mycosphere/4/4/8|journal=Mycosphere|volume=4|issue=4|pages=714–720|doi=10.5943/mycosphere/4/4/8|issn=2077-7019}}</ref> ''Крвавата млечка'' расте во [[Четинари|четинарни]] шуми и во [[Македонија]]. Од [[Европа]] е снимен и во [[Белгија]],<ref>{{Наведено списание|last=Mattock|first=Graham|last2=Kibby|first2=Geoffrey|date=2013-10|title=Lactarius Sanguifluus New to Britain|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.fldmyc.2013.10.010|journal=Field Mycology|volume=14|issue=4|pages=128–130|doi=10.1016/j.fldmyc.2013.10.010|issn=1468-1641}}</ref> [[Естонија]],<ref name="Nuytinck 2005 p.273">Nuytinck, Verbeken, and Vesterholt (2000), p. 273.</ref> [[Грција]], [[Кипар]], [[Франција]], [[Германија]], [[Италија]], [[Луксембург]], [[Холандија]], [[Полска]], [[Русија]],<ref name="Nuytinck 2005 p.273" /> [[Шпанија]], [[Словачка]], [[Шведска]], и [[Швајцарија]].<ref>Nuytinck, Verbeken, and Vesterholt (2000), p. 261.</ref> Во Африка, видот е собран во Мароко; во Азија, се јавува во Виетнам и Кина.<ref>{{Наведено списание|last=Dörfelt|first=H.|last2=Kiet|first2=T. T.|last3=Berg|first3=A.|date=2004-05|title=Neue Makromyceten‐Kollektionen von Vietnam und deren systematische und ökogeographische Bedeutung|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/fedr.200311034|journal=Feddes Repertorium|language=en|volume=115|issue=1-2|pages=164–177|doi=10.1002/fedr.200311034|issn=0014-8962}}</ref> Тој е наведен во Црвената книга на Украина,<ref>{{Наведено списание|last=WANG|first=Xi|last2=LONG|first2=Chun-Lin|date=2010-03-31|title=Investigation and Evaluation of Jatropha curcas (Euphorbiaceae) Resource in Yunnan Province|url=http://dx.doi.org/10.3724/sp.j.1143.2009.09094|journal=Acta Botanica Yunnanica|volume=31|issue=5|pages=455–460|doi=10.3724/sp.j.1143.2009.09094|issn=0253-2700}}</ref> и се појавил во нацрт-црвената листа за [[Шпанија]] како загрозен јадлив вид кој се смета за ранлив поради неконтролираното комерцијално собирање. За илустрација, наведен е извештај од весници од септември 1998 година, во кој се наведува дека 82.5 кг од п''ечурките Крвава млечка'' набрани во [[Полињи, Јура|Полињи]] се запленети од комбе.<ref>{{Наведено списание|last=Heluta|first=V.P.|date=2017-10-30|title=Distribution of Morchella steppicola (Pezizales, Ascomycota), a fungus listed in the Red Data Book of Ukraine, within the country|url=http://dx.doi.org/10.15407/ukrbotj74.05.469|journal=Ukrainian Botanical Journal|volume=74|issue=5|pages=469–474|doi=10.15407/ukrbotj74.05.469|issn=0372-4123}}</ref> === Јадливост === [[Податотека:Rovellons.jpg|лево|мини| ''Печурките Крвавата млечка'', попознати како ''rovellons'' во Шпанија, се ценети во каталонската кујна.]] Плодните тела на ''Крвавата млечка'' се јадливи и се собираат. Ова го забележал Паулет во својот оригинален опис на видот, кој напишал: „Оваа габа е многу ценета за употреба од страна на оние кои се запознаени со неа, добро се чува, ги чував цела година, се стврднува без да се расипува, а потоа добива вкус на [[Смрчка|смрчки]]. Најдобар начин за јадење е да ја готвите во тава или на скара со масло или путер и сол: не треба долго да се готви.“ Печурките се продаваат на руралните пазари во Франција, Шпанија,<ref>Dugan (2011), p. 44.</ref> Турција,<ref>Dugan (2011), p. 60.</ref> и [[Јунан|во провинцијата Јунан]], Кина. Тие се собираат и од месното население во горната долина на реката Серхио во централна Италија.<ref>Dugan (2011), p. 41.</ref> Во Шпанија, каде што печурката е ценета како кулинарски деликатес во каталонската кујна, е позната како ''níscalos'' (на шпански) или ''rovelló'' (на каталонски). На Кипар е позната како ''γαιματάς'' (што значи „крвавиот“) и е широко собирана од месното население, но се смета за инфериорен во однос на [[Рујница]]та.<ref>Loizides M, Kyriakou T, Tziakouris A. (2011).</ref> Во Индија, младите примероци се консумираат заедно со [[Рујница]]та а некои сметаат дека ''Крвавата млечка'' има подобар вкус од неговиот попознат роднина.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/219991675|title=Cooking from the heart of Spain : food of La Mancha|last=Mendel|first=Janet|date=2008|publisher=Frances Lincoln|isbn=978-0-7112-2873-3|location=London|oclc=219991675}}</ref> Нивното [[Народно име|заедничко англиско име]] е „крвава млечна шапка“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/1113569911|title=Edodima et toxika manitaria tis Kyprou = Edible and toxic fungi of Cyprus.|last=Kyriakou|first=Thomas|last2=Tziakouris|first2=Antreas|date=2011|isbn=978-9963-7380-0-7|location=Nicosia|oclc=1113569911}}</ref> Плодшните тела можат да [[Биоакумулација|биоакумулираат]] тешки метали, вклучувајќи ги и токсичните, од загадената почва . Поради оваа причина, не се препорачува конзумирање на печурки собрани од потенцијално контаминирани места - како што се во близина на патишта кои се предмет на густ сообраќај. Во една турска студија на различни видови печурки за јадење собрани од тревниците, во близина на патишта и внатрешните делови на шумите, овошните тела на ''Крвавата млечка е у''тврдено дека има акумулирано високи нивоа на [[цинк]], [[манган]], [[никел]], [[кобалт]], [[кадмиум]] и [[олово]].<ref>{{Наведено списание|last=Deighton|first=F.C.|date=1970-12|title=New names for two West African rust fungi|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0007-1536(70)80073-0|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=55|issue=3|pages=496–497|doi=10.1016/s0007-1536(70)80073-0|issn=0007-1536}}</ref> == Биоактивни соединенија == ''Крвавата млечка'' содржи мешавина од [[стерол]]и. Доминантен стерол е [[ергостерол]]от (56,6% од вкупните стероли), со помали количини на деривати на ергостерол, вклучувајќи ги ергост-7-ен-3β-ол, ергоста-7,22-диен-3β-ол и ергоста-5,7- диен-3β-ол.<ref>{{Наведено списание|last=Işıloğlu|first=Mustafa|last2=Yılmaz|first2=Fadime|last3=Merdivan|first3=Melek|date=2001-05|title=Concentrations of trace elements in wild edible mushrooms|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0308814600002570|journal=Food Chemistry|language=en|volume=73|issue=2|pages=169–175|doi=10.1016/S0308-8146(00)00257-0}}</ref> [[Латекс]]<nowiki/>от содржи [[сесквитерпен]]ски пигменти со скелети од гуаиан,<ref>{{Наведено списание|last=Cerri|first=Riccardo|last2=De Simone|first2=Francesco|last3=Senatore|first3=Felice|date=1981-01|title=Sterols from three Lactarius species|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0305197881900028|journal=Biochemical Systematics and Ecology|language=en|volume=9|issue=4|pages=247–248|doi=10.1016/0305-1978(81)90002-8}}</ref> тука спаѓаат соединенијата дадени со заедничките имиња лактаровиолина и сангол. Се смета дека некои од овие хемикалии подлежат на [[ензим]]ски конверзии кога плодното тело ќе се повреди.<ref>{{Наведено списание|last=De Rosa|first=Salvatore|last2=De Stefano|first2=Salvatore|date=1987|title=Guaiane sesquiterpene from Lactarius sanguifluus|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031942200817471|journal=Phytochemistry|language=en|volume=26|issue=7|pages=2007–2009|doi=10.1016/S0031-9422(00)81747-1}}</ref> Се покажало дека екстрактите од плодните тела имаат одредена антимикробна активност против [[Грам-позитивни бактерии|грам-позитивни]] и грам-негативни бактерии.<ref>{{Наведено списание|last=Sterner|first=Olov|last2=Bergendorff|first2=Ola|last3=Bocchio|first3=Fabienne|date=1989-01|title=The isolation of a guaiane sesquiterpene from fruit bodies of Lactarius sanguifluus|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031942200980154|journal=Phytochemistry|language=en|volume=28|issue=9|pages=2501–2502|doi=10.1016/S0031-9422(00)98015-4}}</ref> == Поврзано == [[Список на видови Млечки (печурки)]] == Наводи == {{Наводи|colwidth=30em|refs={{cite book |author=Colman A. |title=Catalan Cuisine, Revised Edition: Vivid Flavors From Spain's Mediterranean Coast |url=https://books.google.com/books?id=iYu_JWU5OYEC&pg=PT178 |year=2005 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-1-55832-634-7 |page=178}}</ref> >{{cite book |vauthors=Biswas S, Datta M, Ngachan SV |title=Mushrooms: A Manual for Cultivation |url=https://books.google.com/books?id=GGFSpWr5CBIC&pg=PA7| year=2012 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-4494-5 |page=7}}</ref> {{cite web |title=English names for fungi 2013 |url=http://www.britmycolsoc.org.uk/library/english-names/ |publisher=British Mycological Society |date=June 2013 |access-date=2013-09-29 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194645/http://www.britmycolsoc.org.uk/library/english-names/ |url-status=dead }}</ref> {{cite journal |vauthors=Buyck B, Hofstetter V, Verbeken A, Walleyn R |title=Proposal 1919: To conserve ''Lactarius'' nom. cons. (Basidiomycota) with a conserved type |journal=Taxon |year=2010 |volume=59 |pages=295–6|doi=10.1002/tax.591031 |doi-access=free }}</ref> {{cite journal |vauthors=Cerri R, De Simone F, Senatore F |title=Sterols from three ''Lactarius'' species |journal=Biochemical Systematics and Ecology |year=1981 |volume=9 |issue=4 |pages=247–8 |doi=10.1016/0305-1978(81)90002-8}}</ref> {{cite book |author=Koune J-P. |title=Threatened Mushrooms in Europe |url=https://books.google.com/books?id=_uN8rrJXUnoC&pg=PT20 |year=2001 |publisher=Council of Europe |isbn=978-92-871-4666-3 |page=20}}</ref> {{cite journal |vauthors=De Rosa S, De Stefano S |title=Guaiane sesquiterpenes from ''Lactarius sanguifluus'' |journal=Phytochemistry |year=1986 |volume=26 |issue=7 |pages=2007–9 |doi=10.1016/S0031-9422(00)81747-1}}</ref> {{cite journal |vauthors=Dorfelt H, Kiet TT, Berg A |title=Neue Makromyceten-Kollektionen von Vietnam und deren systematische und okogeographische Bedeutung |trans-title=New macromycetes-collections from Vietnam and their systematic and ecogeographical significance |year=2004 |journal=Feddes Repertorium |volume=115 |issue=1/2 |pages=164–77 |doi=10.1002/fedr.200311034 |language=de}}</ref> {{cite journal |vauthors=Dulger B, Yilmaz F, Gucin F |title=Antimicrobial activity of some ''Lactarius'' species |journal=Pharmaceutical Biology |year=2002 |volume=40 |issue=4 |pages=304–6 |doi=10.1076/phbi.40.4.304.8468|s2cid=85644052 }}</ref> {{cite book |author=Carles i Font J. |title=La Cuina tradicional dels bolets |url=https://books.google.com/books?id=7bTGy6_ZsKYC&pg=PA54|year=2003 |publisher=Cossetània Edicions |isbn=978-84-95684-99-8 |page=54 |language=es}}</ref> {{cite book |author=Fries EM. |title=Epicrisis Systematis Mycologici |year=1838 |location=Uppsala, Sweden |publisher=Typographia Academica |page=341 |url=https://books.google.com/books?id=bYdIAAAAYAAJ&pg=PA341}}</ref> {{cite journal |vauthors=Işıloğlu M, Yilmaz F, Merdivan M |year=2000 |title=Concentrations of trace elements in wild edible mushrooms |journal=Food Chemistry |volume=73 |issue=2 |pages=169–75 |doi=10.1016/S0308-8146(00)00257-0}}</ref> {{cite journal |vauthors=Jalink L, Nauta M, Enzlin RS |title=''Lactarius sanguifluus'' new for Netherlands and other nice things |journal=Coolia |year=1997 |volume=40 |issue=3 |pages=188–90}}</ref> {{cite journal |vauthors=Kalogeropoulos N, Yanni AE, Koutrotsios G, Aloupi M |title=Bioactive microconstituents and antioxidant properties of wild edible mushrooms from the island of Lesvos, Greece |journal=Food and Chemical Toxicology |year=2013 |volume=55 |pages=378–85 |doi=10.1016/j.fct.2013.01.010|pmid=23354393 }}</ref> {{cite book |author=Kuntze O. |title=Revisio generum plantarum |year=1898 |volume=3 |publisher=A.&nbsp;Felix |location=Leipzig, Germany |page=857 |language=de |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/4279}}</ref> {{cite journal |vauthors=Lakhanpal TN, Bhatt RP, Kaisth K |year=1987 |title=''Lactarius sanguifluus'' Fr. – an edible mushroom new to India |journal=Current Science |volume=56 |issue=3 |pages=148–9}}</ref> {{cite journal |vauthors=Lalli G, Pacioni G |title=Neotipificazione di ''Lactarius sanguifluus'' e descrizione di ''Lactarius rubrozonatus'' sp. nov. |trans-title=''Lactarius sanguifluus'' neotypification and description of ''Lactarius rubrozonatus'' sp.nov. |journal=Micologia e Vegetazione Mediterranea |year=2002 |volume=17 |issue=2 |pages=121–32 |language=it}}</ref> {{cite book |author=Mendel J. |title=Cooking from the Heart of Spain |url=https://books.google.com/books?id=o7CucUkapC4C&pg=PA268 |year=2008| publisher=Frances Lincoln |isbn=978-0-7112-2873-3 |page=268}}</ref> {{cite journal |vauthors=Nuytinck J, Verbeken A |year=2003 |title=''Lactarius sanguifluus'' versus ''Lactarius vinosus'': molecular and morphological analyses |journal=Mycological Progress |volume=2 |issue=3 |pages=227–34 |doi=10.1007/s11557-006-0060-5|s2cid=19535296 }}</ref> {{cite book |author=Paulet J-J. |title=Traité des champignons |volume=2 |edition=9 |year=1811 |url=https://archive.org/stream/iconographiedesc00lv#page/n315/mode/2up |page=plate 81, fig 3–5|language=fr}}</ref> {{cite book |author=Rea C. |title=British Basidiomycetaceae: A Handbook to the Larger British Fungi |year=1922 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |page=488 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/32190350}}</ref> {{cite journal |vauthors=Sarkina IS, Prydiuk MP, Heluta VP |title=Macromycetes of Crimea, listed in the red data book of Ukraine |journal= Ukrayins'kyi Botanichnyi Zhurna |year=2003 |volume=60 |issue=4 |pages=438–46 |language=uk |issn=0372-4123}}</ref> {{cite journal |vauthors=Sterner O, Bergendorff O, Bocchio F |year=1988 |title=The isolation of a guaiane sesquiterpene from fruit bodies of ''Lactarius sanguifluus'' |journal=Phytochemistry |volume=28 |issue=9 |pages=2501–2 |doi=10.1016/S0031-9422(00)98015-4}}</ref> {{cite web |url=http://www.indexfungorum.org/Names/SynSpecies.asp?RecordID=229103 |title=Species synonymy: ''Lactarius sanguifluus'' |publisher=CAB International |work=Index Fungorum |access-date=2013-08-29 |archive-date=2012-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008103503/http://www.indexfungorum.org/Names/SynSpecies.asp?RecordID=229103 |url-status=dead }}</ref> {{cite web |title=''Lactarius sanguifluus'' var. ''vinosus'' Quél., Comptes Rendus de l´Association Française pour l´Avancement des Sciences, 9: 668, 1881 |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Link=T&TableKey=14682616000000067&Rec=116635&Fields=All |publisher=[[MycoBank]]. International Mycological Association |access-date=2013-09-30}}</ref> {{cite journal |vauthors=Verbeken A, Walleyn R |title=Orange-green milk cap in Belgium |journal=AMK Mededelingen |year=1998 |volume=2 |pages=37–44 |language=nl}}</ref> {{cite journal |author=Wang X-H. |title=A taxonomic study on some commercial species in the genus ''Lactarius'' (Agaricales) from Yunnan Province, China |journal=Acta Botanica Yunnanica |year=2000 |volume=22 |issue=4 |pages=419–27}}</ref>}} === Цитирана литература === * {{Наведена книга|title=Conspectus of World Ethnomycology|last=Dugan FM.|publisher=American Phytopathological Society|year=2011|isbn=978-0-89054-395-5|location=St. Paul, Minnesota}} * {{Наведена книга|title=The Genus ''Lactarius''|vauthors=Heilmann-Clausen J, Verbeken A, Vesterholt J|publisher=Svampetryk|year=2000|isbn=978-87-983581-4-5|series=Fungi of Northern Europe|volume=2|location=Denmark}} * {{Наведено списание|year=2005|title=Morphology and taxonomy of the European species in ''Lactarius'' sect. ''Deliciosi'' (Russulales)|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0092/0125.htm|journal=Mycotaxon|volume=92|pages=125–68}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{IndexFungorum|229103}} [[Категорија:Јадливи габи]] [[Категорија:Млечки (печурки)]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Габи на Македонија]] [[Категорија:Габи]] [[Категорија:Габи на Европа]] [[Категорија:Габи на Азија]] [[Категорија:Габи на Африка]] 5w44bjob23e028npxh06g4tit615vj0 0 1299281 5560876 5090777 2026-05-17T21:01:35Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5560876 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Lactarius zonarius 20100929w.JPG|genus=Lactarius|species=zonarius|authority=(Bull.) Fr. (1838)|synonyms=<small>''Agaricus zonarius'' Bull. 1783<br> ''Agaricus insulsus'' Fr. 1821<br> ''Lactarius insulsus'' (Fr.) Fr. 1838<br> ''Galorrheus insulsus'' (Fr.) P. Kumm. 1871<br> ''Galorrheus zonarius'' (Fr.) P. Kumm. 1871<br> ''Lactifluus insulsus'' (Fr.) Kuntze 1891<br> ''Lactifluus zonarius'' (Fr.) Kuntze 1891<br> ''Lactarius lividus'' (Lambotte) Massee 1902<br> ''Gloeocybe insulsa'' (Fr.) Earle 1909<br> ''Lactarius scrobipes Kühner & Romagn. 1954''<br></small>}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |'''''Зонирана млечка''''' |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Lactarius|edit]]</span> |- |Царство: |[[Fungus|Fungi]] |- |Колено: |[[Basidiomycota]] |- |Ред: |[[Agaricomycetes]] |- |Класа: |[[Russulales]] |- |Семејсство: |[[Russulaceae]] |- |Род: |''[[Lactarius]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''L.&nbsp;zonarius'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Биномен назив]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Lactarius zonarius''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">(Bull.) Fr. (1838)</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(145,250,250)" |[[Синоним|Сининими]] |- | colspan="2" style="text-align: left" | <small>''Agaricus zonarius'' Bull. 1783 ''Agaricus insulsus'' Fr. 1821 ''Lactarius insulsus'' (Fr.) Fr. 1838 ''Galorrheus insulsus'' (Fr.) P. Kumm. 1871 ''Galorrheus zonarius'' (Fr.) P. Kumm. 1871 ''Lactifluus insulsus'' (Fr.) Kuntze 1891 ''Lactifluus zonarius'' (Fr.) Kuntze 1891 ''Lactarius lividus'' (Lambotte) Massee 1902 ''Gloeocybe insulsa'' (Fr.) Earle 1909 ''Lactarius scrobipes Kühner & Romagn. 1954'' </small> |} '''''Зонирана млечка''''' ([[Латински јазик|латински]]: Lactarius zonarius) е член на родот [[Млечки (печурки)]] со големи млечни шапки од редот [[Русулалес|Russulales]]. За прв пат е опишана во 1783 година, под [[базионим]]от ''Agaricus zonarius''. Ретка, отровна габа, може да се најде во [[Европа]] и [[Северна Америка]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitacesarea.com/lactarius-zonarius.html|title=Lactarius zonarius|last=Cuesta|first=José|last2=Jiménez|first2=Jorge|date=|work=|publisher=Asociación Micológica El Royo|archive-url=|archive-date=|accessdate=27 March 2019}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Mushrooms and Other Fungi of North America|last=Phillips|first=Roger|publisher=Firefly Books|year=2010|isbn=978-1-55407-651-2|location=Buffalo, NY|page=111|orig-year=2005}}</ref> == Опис == Шапката е карактеристична по кружните зони, односно потемнети концентрични кругови. Прво е испакната а потоа широко отворена со се поизразена вдлабнатина о средината. по површина мазна, сјајна со жолтеникава до црвеникава боја. Шапката достигнува големина од 4 до 16 см. Внатрешноста на печурката е бела и месести, а при сечењето произведува бел [[латекс]]. Месото е со лут вкус и мирис на [[Перуники|перуник]]<nowiki/>а. Дршката е со должина од 2 до 5 сантиметри и помеѓу 1 и 2 см во пречник. Ретка габа која се наоѓа само во неколку наши ланини, расте во листопадни шуми особено е во микориза со дабот од јуни до крајот на октомври. Зонираната млечка не е јадлива печурка. === Поврзано === [[Список на видови Млечки (печурки)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IndexFungorum|195919}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Млечки (печурки)]] [[Категорија:Габи на Македонија]] [[Категорија:Габи на Европа]] nerxndeh49dj70kdem9gb64ykl5xem8 0 1299989 5560871 5511736 2026-05-17T20:41:45Z P.Nedelkovski 47736 Јановденче наместо лазарка 5560871 wikitext text/x-wiki КОва е '''список на лековити, ароматични билки и зачини во [[Македонија]]'''. Списокот е поделен на латинско и македонско име доколку го има.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://agencija.gov.mk/download/ipard-programi/3115244168Spisoknalekovitiaromaticnibilkiizacini.pdf |title=Целосен список |accessdate=2022-05-05 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523053450/https://agencija.gov.mk/download/ipard-programi/3115244168Spisoknalekovitiaromaticnibilkiizacini.pdf |url-status=dead }}</ref> == Лековити, ароматични билки и зачини во Македонија == {|class=wikitable !латинско име||македонско име |- ||Achillea millefolium || [[Ајдучка трева]] |- ||Aconitum divergens || [[Волчји чемер]] |- ||Acorus calamus || [[Лирот]] |- ||Adonis vernalis || [[Пролетен гороцвет]] |- ||Aesculus hippocastanum || [[Див костен]] |- ||Agrimonia eupatoria || [[Петровец (растение)]] или камшик |- ||Agropyrum repens || [[Пиревина]] |- ||Alchemilla vulgaris Rosnik || [[Арсланска шепа]] |- ||Allium cepa || [[Кромид]] |- ||Allium sativum || [[Лук]] |- ||Allium ursinum || [[Мечкин лук]] |- ||Althaea officinalis || [[Бел слез]] |- ||Althaea rosea || [[Црвен слез]] |- ||Anacmptis spp. || [[Салеп]] |- ||Anethum graveolens || [[Копар]] |- ||Angelica archangelica || [[Благ боз]] или ангелика |- ||Angelica pancicii || [[Благ боз]], ангелика |- ||Apium graveolens || [[Целер]] |- ||Aquilegia vulgaris || [[Кандилка (растение)]] |- ||Arbutus andrachne || [[Гол човек]] |- ||Arctium lappa || [[Чичок]] |- ||Arctostaphylos uva-ursi || [[Мечкино грозје]] |- ||Aristolochia clematitis || [[Волчјо јаболко]] |- ||Artemisia absintium || [[Питом пелин]] |- ||Artemisia vulgaris || [[Див пелин]] |- ||Arum maculatum || [[Змиско грозје]] |- ||Asparagus acutifolius || [[Аспарагус]] |- ||Asperula odorata || [[Јановденче]] |- ||Atropa belladona || [[Помамница]] |- ||Avena sativa || [[Овес]] |- ||Bellis perennis || [[Париче]] |- ||Berberis vulgaris || [[Кисел трн]] |- ||Betula pendula || [[Бела бреза]] или Обична бреза |- ||Borago officinalis || [[Волски јазик]] или Лисичинка |- ||Brassica alba || [[Бел синап]] |- ||Brassica nigra || [[Црн синап]] |- ||Bryonia alba || [[Дива тиква]] |- ||Calamintha grandiflora || [[Шумски чај]] |- ||Calendula officinalis || [[Невен]] |- ||Capsela bursa-pastoris || [[Овчарска торбичка]] |- ||Carlina acaulis || [[Вилино сито]] |- ||Castanea sativa || [[Питом костен]] или Благ костен |- ||Celtis australis || [[Celtis australis]] |- ||Centaurium umbelatum || [[Црвен кантарион]] |- ||Cetraria islandica || [[Исландски лишај]] |- ||Chamomilla recutita || [[Камилица]] |- ||Chelidonium majus || [[Змиско млеко]] или руса |- ||Chenopodium bonus-henricus || [[Чуен]] |- ||Chenopodium botrys || [[Chenopodium botrys]] |- ||Cichorium intyibus || [[Цукорија]] |- ||Clematis vitalba || [[Повит]] |- ||Cnicus benedictus || [[Питом трн]] |- ||Armoracia rusticana || [[Рен]] |- ||Colchicum autumnale || [[Есенски мразовец]] |- ||Conium maculatum || [[Кукута]] |- ||Convallaria majalis || [[Момина солза]] |- ||Coriandrum sativum || [[Коријандер]] |- ||Cornus sanguinea || [[Црн дрен]] |- ||Corylus avellana || [[Обична леска]] или лешник |- ||Cotoneaster melanocarpa || [[Црна мушмула]] |- ||Crategus monogyna || [[Бел глог]] или Обичен глог |- ||Crategus oxyacantha || [[Европски глог]] |- ||Dactylorhiza spp. || [[Салеп]] |- ||Datura stramonium || [[Татула]] |- ||Daucus carota || [[Морков]] |- ||Digitalis spp. || [[Бутин (растение)]] или Напрсток |- ||Ecballium elaterium || [[Луда краставица]] |- ||Echium vulgare || [[Волчја опашка]] |- ||Ephedra spp. || [[Ефедра]] |- ||Equisetum arvense || [[Коњско опавче]] или прецлика |- ||Erodium cicutarium || [[Здрал]] |- ||Eryngium campestre || [[Ветрогон]] |- ||Euphrasia officinalis || [[Видова трева]] |- ||Ficus carica || [[Смоква]] |- ||Foeniculum vulgare || [[Македонски анасон]] |- ||Fragaria vesca || [[Јагода]] |- ||Frangula spp. || [[Кришина]] |- ||Fraxinus ornus || [[Црн јасен]] |- ||Fumaria officinalis || [[Димарка]] |- ||Galega officinalis || [[Здралка]] |- ||Galeopsis dubia || [[Смрдлива коприва]] |- ||Galium verum || [[Иванско цвеќе]] |- ||Gentiana lutea || [[Линцура]], или жолта линцура |- ||Gentiana punctata || [[Точкеста линцура]] |- ||Geranium spp. || [[Здравец]] |- ||Geum urbanum || [[Зајачко стапало]] |- ||Gymnadenia spp. || [[Салеп]] |- ||Glaucium flavum || [[Жолт афион]] |- ||Gleditchia triacanthos || [[Гледич]] |- ||Glycyrrhiza glabra || [[Сладок корен]] |- ||Gnaphalium uliginosum || [[Бел смил]] |- ||Gypsophila paniculata || [[Бело сапунче]] |- ||Hamamelis virginiana || [[Хамамелис]] |- ||Hedera helix || [[Бршлен]] |- ||Helleborus sp. || [[Кукурек]] |- ||Helichrysum plicatum || [[Смил]] |- ||Herniaria glabra || [[Гола ситница]] или зелена килавица |- ||Herniaria hirsuta || [[Влакнеста ситница]] или Бела килавица |- ||Humulus lupulus || [[Хмељ]] |- ||Hyoscyamus niger || [[Буника]] |- ||Hypericum perforatum || [[Кантарион]] |- ||Hyssopus officinalis || [[Изоп]] |- ||Inula helenium Oman || [[Волско око]] |- ||Iris germanica || [[Перуника]] |- ||Iris palida || [[Перуника]] |- ||Juglans regia || [[Орев]] |- ||Juniperus communis || [[Смрека]] |- ||Juniperus oxycedrus || [[Смрека]] |- ||Lamium album || [[Бела коприва]] |- ||Lavandula sp. || [[Лаванда]] |- ||Leonorus cardiaca || [[Срценица]] или ѓаволско усте |- ||Levisticum officinale Mil duh || [[Селен (растение)]] |- ||Lilium sp. || [[Крин]] |- ||Linaria vulgaris || [[Див лен]] |- ||Lonicera xylosteum || [[Анамска рака]] |- ||Loranthus europaeus || [[Жолта имела]] |- ||Malva sylvestris || [[Црн слез]] |- ||Marrubium vulgare || [[Пчелинок]] или горчица |- ||Melilotus officinalis || [[Коњска детелина]] |- ||Melissa officinalis || [[Маточина]] или матерка, пчелник |- ||Mentha spp. || [[Нане]] |- ||Menyanthes trifoliata || [[Горчлива детелина]] |- ||Morus alba || [[Бела црница]] |- ||Morus nigra || [[Црница]] |- ||Ocimum basilicum || [[Босилек]] |- ||Olea europaea || [[Маслинка]] |- ||Ononis spinosa || [[Зајачки трн]] или грмотрн |- ||Onopordon acanthium || [[Магарешки трн]] |- ||Ophrys spp. || [[Салеп]] |- ||Orchis spp. || [[Салеп]] |- ||Origanum vulgare || [[Див мајорам]] |- ||Oxalis acetosela || [[Кисела детелина]] |- ||Papaver rhoeas || [[Булка]] |- ||Papaver somniferum || [[Афион]] |- ||Paris quadrifolia || [[Paris quadrifolia]] |- ||Pastinaca sativa || [[Пашканат]] |- ||Peonia mascula || [[Божур]] |- ||Periploca greca || [[Грчка грпка]] |- ||Petasites hybridus || [[Лопушник]] |- ||Petroselinum sativum || [[Магдонос]] |- ||Physalis alkekengi || [[Зрнешник]] или плускавец |- ||Phytolacca americana || [[Крмус]] |- ||Pimpinella anisum || [[Анасон]] |- ||Pinus sylvestris || [[Бел бор]] |- ||Pinus spp. || [[Борови]] |- ||Plantago lanceolata || [[Машки тегавец]] |- ||Plantago major || [[Женски тегавец]] |- ||Polypodium vulgare || [[Слатка папрат]] |- ||Polygonum aviculare || [[Троскот]] |- ||Polygonum hydropiper || [[Воден пипер]] |- ||Populus nigra || [[Црна топола]] |- ||Potentila anserina || [[Гускин петопрст]] |- ||Potentila erecta || [[Исправен петопрст]] |- ||Primula veris Yaglika || [[Пролетна јаглика]] |- ||Prunus amygdalus || [[Бадем]] |- ||Prunus laurocerasus || [[Зелениче]] |- ||Prunus spinosa || [[Трника]] |- ||Pulmonaria officinalis || [[Великденче]] |- ||Punica granatum || [[Калинка]] |- ||Evernia prunastri || [[Дабов лишај]] |- ||Quercus spp || [[Дабови]] |- ||Raphanus sativus || [[Репка]] |- ||Rhamnus catarica Pasdren || [[Горчлив дрен]] |- ||Cotinus coggygria || [[Руј]] |- ||Ribes spp. || [[Рибизла]] |- ||Ricinus communis || [[Рицинус]] |- ||Robinia pseudoacacia || [[Багрем]] |- ||Rosa cannina || [[Шипка]] |- ||Rosmarinus officinalis || [[Розмарин]] |- ||Rubia peregrina || [[Див броќ]] |- ||Rubus caesius || [[Сина капинка]] |- ||Rubus fruticosus agg. || [[Капина]] |- ||Rubus ideaus || [[Малина]] |- ||Rumex acetosa || [[Киселец]] |- ||Ruscus aculeatus Bodlika || [[Дива шимширка]] |- ||Ruta graveolens || [[Седефче]] |- ||Salix alba || [[Бела врба]] |- ||Salvia officinalis || [[Обична жалфија]] |- ||Salvia sclarea || [[Salvia sclarea]] |- ||Sambucus nigra || [[Бозел]] |- ||Sanguisorba officinalis || [[Големо крвавче]] |- ||Saponaria officinalis || [[Сапунче]] |- ||Satureja hortensis Chubrica || [[Чебрика]] |- ||Satureja montana || [[Планинска чубрица]] или Чебрика |- ||Sempervivum spp. || [[Пазикуќа]] |- ||Sideritis raeserii || [[Чистец]] |- ||Sideritis scardica || [[Шарпланински чај]] |- ||Silybum marianum || [[Млечен трн]] |- ||Symphytum officinalis || [[Гавез]] |- ||Solanum dulcamara || [[Песји трн]] |- ||Solanum nigrum || [[Зрнец]] |- ||Solidago virga aurea || [[Златица]] |- ||Sorbus aucuparia Ofika || [[Јаребика]] |- ||Syringa vulgaris || [[Јоргован]] |- ||Tamus communis || [[Блужд]] |- ||Taraxacum officinale || [[Глуварче]] или Млечна козица |- ||Taxus baccata || [[Тиса]] |- ||Teucrium montanum || [[Планински дупчец]] или Подубец |- ||Teucrium polium || [[Бел дупчец]] или Подубец |- ||Teucrium scordium || [[Teucrium scordium]] |- ||Thymus spp. || [[Мајчина душичка]] |- ||Tilia cordata || [[Липа]] |- ||Tilia platyphylos || [[Липа]] |- ||Tribulis terestris || [[Tribulis terestris]] |- ||Trigonela foenum graecum || [[Грчко семе]] |- ||Tropaeolum majus Latinka || [[Лази бубе]] |- ||Tussilago farfara || [[Подбел]] |- ||Urtica dioica || [[Коприва]] |- ||Vaccinium myrtillus || [[Боровинка]] |- ||Vaccinium uliginosum || [[Боровинка]] |- ||Vaccinium vitis-idaea || [[Црвена боровинка]] или Брусница |- ||Valeriana officinalis || [[Маче трева]] |- ||Veratrum album || [[Чемерика]] |- ||Verbascum tapsiforme || [[Мопен]] |- ||Verbena officinalis || [[Врбинка (род)]] |- ||Veronica officinalis || [[Модричица]] или Невестинска солза |- ||Viburnum tinus || [[Viburnum tinus]] |- ||Vinca minor || [[Зелениче (растение)]] |- ||Viola odorata || [[Миризлива темјанушка]] |- ||Viola tricolor || [[Шарена темјанушка]] |- ||Viscum album || [[Бела имела]] |- ||Zizyphus jujuba || [[Zizyphus jujuba]] |} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано== * [[Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Лековити растенија|*]] kc2q54ux1jugxfk3qipj4r4bhv9112h 0 1300227 5560956 5560674 2026-05-18T07:46:59Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ 5560956 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Седефче |image = Die Weinraute, lat. Ruta graveolens, Pflanze mit den gelben Blüten.jpg |image_caption = Расцветано седефче |taxon = Ruta graveolens |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |range_map = Ruta graveolens distribution.svg |range_map_caption = }} '''Седефче''', поточно '''обично седефче''' ({{науч|Ruta graveolens}}) — вид од родот [[седефче (род)|седефче]] (''Ruta'') што се одгледува како украсно растение и [[билка]]. Ендемичен е на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. Сега се одгледува низ целиот свет во градините, особено поради неговите синкави лисја, а понекогаш и поради неговата толеранција на условите на топла и сува [[почва]]. Се [[Хортикултура|одгледува]] и како лековита билка, како зачини, а во помала мера и како средство против инсекти == Етимологија == Специфичниот епитет ''graveolens'' се однесува на листовите со силен мирис.<ref name="Douglas">J. D. Douglas and Merrill C. Tenney {{Google books|8Tq7UcPMwacC|Zondervan Illustrated Bible Dictionary}}</ref> == Употреба == === Традиционална употреба === Во древниот римски свет, натуралистите [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Плиниј Постариот]] препорачале седефче да се комбинира со отровната грмушка олеандер за да се пие како противотров за каснување од отровни змии.<ref>{{Наведена книга|title=Natural History Book|last=Pliny the Elder|page=Book 24, 90}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=De Materia Medica|last=Pedanius Dioscorides|page=Book V, 42}}</ref> [[Податотека:Tacuin_Rue35.jpg|лево|мини|206x206пкс| Илустрација во Tacuinum Sanitatis]] ''Tacuinum Sanitatis'', средновековен прирачник за благосостојба, ги наведува овие својства:<blockquote> * ''Природа:'' Топло и суво во трет степен. * ''Оптимално:'' Она што се одгледува во близина на смоква. * ''Корисност:'' го заострува видот и ги отстранува надуеноста. * ''Опасности:'' ја зголемува спермата и ја намалува желбата за коитус. * ''Неутрализација на опасностите:'' со храна која ја размножува спермата. </blockquote>Рафинираното масло од седефче е [[еменагог]]<ref name="drugs.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/npp/rue.html|title=Rue|publisher=[[drugs.com]]}}</ref> и било наведено од римскиот историчар [[Плиниј Постариот]] и гинекологот Соран како моќен поттикнувач на абортус.<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Sarah E.|date=2009|title=Persephone's Seeds: Abortifacients and Contraceptives in Ancient Greek Medicine and Their Recent Scientific Appraisal|journal=Pharmacy in History|volume=51|issue=2|pages=57–69|jstor=41112420|pmid=20853553}}</ref> [[Податотека:Banner_of_Saxony_(1^1).svg|десно|мини|180x180пкс| „Круна на седефче“ или кранчелин на хералдичкото знаме на Саксонија]] === Кулинарска употреба === [[Податотека:Gardenology.org-IMG_2800_rbgs11jan.jpg|мини|Зеленило]] [[Податотека:Ruta_graveolens_MHNT.BOT.2005.0.973.jpg|мини|Капсула и семе]] [[Податотека:Ruta_in_Coffee_in_Ethiopia.jpg|мини|Рута „Тена Адам“ во Кафе во Етиопија]] Седефче има кулинарска употреба, но бидејќи е горчливо и кај некои луѓе предизвикува непријатност во желудникот, па треба да се користи умерено. Денес е во голема мера непознат за пошироката јавност и повеќето готвачи, и недостапен во продавниците за храна во повеќето земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Ruta_gra.html|title=Rue (Ruta graveolens L.)}}</ref> Тоа е компонента на берберот, карактеристичната етиопска мешавина на зачини, и како таква се среќава во етиопската кујна. Исто така во [[Етиопија]], свежото седефче се потопува во кафе пред да се испие. Има различни други кулинарски намени: * Се користел интензивно во античката блискоисточна и римска кујна (според Ибн Сајар ал-Варак и [[Апициј]]). * Се користи како традиционален вкус во Грција и другите средоземни земји.<ref name="Douglas"/> * Во [[Истра]] (регион што ги опфаќа Хрватска и [[Словенија]]), и во Северна Италија, се користи за да се даде посебен вкус на грапа/ракијата и најчесто во шишето може да се најде мала гранка од растението. Ова се нарекува ''грапа ала рута''. * Семето може да се користи за каша. * Горчливиот лист може да се додаде во јајца, сирење, риба или да се меша со сливи и вино за да се добие сос од месо. * Во Италија во Фриули Венеција-Џулија, младите гранки на растението се потопуваат во тесто, се пржат во масло и се консумираат со сол или шеќер. Тие се користат и сами за ароматизирање на одреден вид омлет.<ref>{{Наведено списание|last=Ghirardini|first=Maria|last2=Carli|first2=Marco|last3=Del Vecchio|first3=Nicola|last4=Rovati|first4=Ariele|last5=Cova|first5=Ottavia|last6=Valigi|first6=Francesco|last7=Agnetti|first7=Gaia|last8=MacConi|first8=Martina|last9=Adamo|first9=Daniela|displayauthors=9|year=2007|title=The importance of a taste. A comparative study on wild food plant consumption in twenty-one local communities in Italy|journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine|volume=3|pages=22|doi=10.1186/1746-4269-3-22|pmc=1877798|pmid=17480214}}</ref> * Се користи во [[Пиво|пивата]] од [[Стар Свет|Стариот свет]] како ароматична состојка.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historybeerbrewi00horn|title=A History of Beer and Brewing|last=Spencer Hornsey|first=Ian|date=December 2003|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=978-0-854-04630-0|page=[https://archive.org/details/historybeerbrewi00horn/page/n120 103]|chapter=Chapter 3|url-access=limited}}</ref> === Друго === Седефче се одгледува и како украсно растение, и како ниска жива ограда. На повеќето мачки не им се допаѓа мирисот и затоа може да се користи како пречка за нив. Гасениците на некои подвидови на пеперутката ''[[Ластовичкина опашка|Papilio machaon]]'' се хранат со седефче, како и со други растенија. Гасениците на ''[[Papilio xuthus]]'' исто така лесно се хранат со него.<ref>{{Наведена книга|title=Ecology and Conservation of Butterflies|last=Dempster|first=J.P.|publisher=Chapman & Hall|year=1995|isbn=0412569701|editor-last=Pullin, Andrew S.|edition=1|location=London|pages=137–149|chapter=The ecology and conservation of ''Papilio machaon'' in Britain}}</ref> Во Јужна Индија, седефче се препорачува за домашни градини за да ги одврати змиите (сепак ефикасноста е непозната). Седефче е исто така честа состојка во вештерството.  Во средниот век ова растение било симбол на препознавање меѓу вештерките.  Католичката црква, исто така користела гранка за да ги попрска своите следбеници со света вода: во тоа време таа била позната како „билката на благодатта“. Хасидските Евреи, исто така биле поучени дека седефче треба да се става во амајлии за да се заштитат од епидемии и чуми.<ref>This was taught by Rabbi [[Isaac of Komarno]] in his comments to ''Sefer Adam Yashar'' in the name of Rabbi [[Isaac Luria]]</ref> Други Хасидими се потпираат на делата на познатиот багдадиски кабалист Јаков Хаим Софер кој го спомнува растението „руда“ ({{Јаз|he|רודה}}) како ефикасно и против црна магија и против „зло око“. Во северозападната погранична провинција Пакистан и во Авганистан сè уште е дел од секојдневниот живот. Во песната ''Ruta'' (Spelanai) се однесуваат на добредојде и палење семиња за лошите жени. Таму традиционално се користи како средство за заштита од инсекти и за чистење на просториите.  [[Податотека:Effet_de_la_rue_officinale.jpg|лево|мини|180x180пкс| Дејство на обичното седефче на кожата во сончево време]] == Токсичност == Екстрактите од седефче се мутагени и хепатотоксични.<ref name="drugs.com"/> Големи дози може да предизвикаат силна болка во желудникот, повраќање, системски компликации и смрт.<ref name="drugs.com" /> Изложеноста на ова растение, или хербални препарати добиени од него, може да предизвика тежок фитофотодерматитис, што резултира со плускавци слични на изгореници на кожата.<ref>{{Наведено списание|last=Arias-Santiago|first=SA|last2=Fernández-Pugnaire|first2=MA|last3=Almazán-Fernández|first3=FM|last4=Serrano-Falcón|first4=C|last5=Serrano-Ortega|first5=S|year=2009|title=Phytophotodermatitis due to Ruta graveolens prescribed for fibromyalgia|journal=Rheumatology (Oxford, England)|volume=48|issue=11|pages=1401|doi=10.1093/rheumatology/kep234|pmid=19671699}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Furniss|first=D|last2=Adams|first2=T|year=2007|title=Herb of grace: An unusual cause of phytophotodermatitis mimicking burn injury|journal=Journal of Burn Care & Research|volume=28|issue=5|pages=767–769|doi=10.1097/BCR.0B013E318148CB82|pmid=17667834}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Eickhorst|first=K|last2=Deleo|first2=V|last3=Csaposs|first3=J|year=2007|title=Rue the herb: Ruta graveolens–associated phytophototoxicity|journal=Dermatitis|volume=18|issue=1|pages=52–55|doi=10.2310/6620.2007.06033|pmid=17303046}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wessner|first=D|last2=Hofmann|first2=H|last3=Ring|first3=J|year=1999|title=Phytophotodermatitis due to Ruta graveolens applied as protection against evil spells|journal=Contact Dermatitis|volume=41|issue=4|page=232|doi=10.1111/j.1600-0536.1999.tb06145.x|pmid=10515113}}</ref> == Хемија == [[Податотека:RutaGraveolensEssentialOil.png|мини|''R. graveolens'' есенцијално масло во проѕирно стаклено шишенце]] Серија фураноакридони и два акридонски алкалоиди (арборинин и евоксантин) се изолирани од ''R. graveolens''. Содржи и [[кумарин]]и и лимоноиди. Клеточните култури произведуваат кумарини умбелиферон, скополетин, псорален, ксантотоксин, изопимпинелин, рутамарин и рутакултин и алкалоидите скимианин, кокусагинин, 6-метоксидиктамнин и едулинин.<ref>{{Наведено списание|last=Steck|first=Warren|last2=Bailey|first2=B.K.|last3=Shyluk|first3=J.P.|last4=Gamborg|first4=O.L.|year=1971|title=Coumarins and alkaloids from cell cultures of Ruta graveolens|journal=Phytochemistry|volume=10|pages=191–194|doi=10.1016/S0031-9422(00)90269-3}}</ref> Етил ацетатниот екстракт од листовите на ''R. graveolens'' дава два фуранокумарини, еден хинолин алкалоид и четири хинолонски алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Oliva|first=Anna|last2=Meepagala|first2=Kumudini M.|last3=Wedge|first3=David E.|last4=Harries|first4=Dewayne|last5=Hale|first5=Amber L.|last6=Aliotta|first6=Giovanni|last7=Duke|first7=Stephen O.|year=2003|title=Natural Fungicides from ''Ruta graveolens'' L. Leaves, Including a New Quinolone Alkaloid|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=51|issue=4|pages=890–896|doi=10.1021/jf0259361|pmid=12568545}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zobel|first=Alicja M.|last2=Brown|first2=Stewart A.|year=1988|title=Determination of Furanocoumarins on the Leaf Surface of Ruta graveolens with an Improved Extraction Technique|journal=Journal of Natural Products|volume=51|issue=5|pages=941–946|doi=10.1021/np50059a021|pmid=21401190}}</ref> Екстрактите од хлороформ од коренот, стеблото и листот ја покажуваат изолацијата на фуранокумарин халепенси.<ref>{{Наведено списание|last=Kong|first=Y.|last2=Lau|first2=C.|last3=Wat|first3=K.|last4=Ng|first4=K.|last5=But|first5=P.|last6=Cheng|first6=K.|last7=Waterman|first7=P.|year=2007|title=Antifertility Principle of Ruta graveolens|journal=Planta Medica|volume=55|issue=2|pages=176–8|doi=10.1055/s-2006-961917|pmid=2748734}}</ref> Етеричното масло од ''R. graveolens'' содржи две главни состојки, ундекан-2-он (46,8%) и нонан-2-он (18,8%). == Симболизам == Седефче е добро познат по своето симболично значење на жалење, а понекогаш се нарекува „билка на благодатта“ во литературните дела. Во митологијата,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=p4AXAQAAMAAJ&q=rue+unaffected+by+basilisk&pg=PA41|title=American Notes and Queries|last=Walsh|first=William Shepard|last2=Garrison|first2=William H.|date=5 January 1888|publisher=Westminster Publishing Company|last3=Harris|first3=Samuel R.}}</ref> [[базилиск]], чиј здив може да предизвика овенување на растенијата и пукање на камењата, немал никакво влијание врз ова растение. Ласиците кои биле каснати од базилиск се повлекувале и јаделе седефче за да се соземат и да се вратат да се борат. === Во Библијата === Седефче се споменува во Библијата, Лука 11:42:<blockquote>„Но, тешко вам, [[фарисеи]]! Зашто вие давате десеток од нане, седефче и секакви тревки“.</blockquote> === Во Литванија === Седефче се смета за национална билка на Литванија и таа е најчесто споменуваната билка во литванските народни песни, како атрибут на младите девојки, поврзана со невиноста и моминството. Во традиционалните литвански свадби било вообичаено само девиците да носат седефче на нивната свадба, симбол за да ја покажат нивната чистота. === Во Украина === Исто така, седефче е истакнато во украинскиот фолклор, песни и култура. Во украинската народна песна „Ои поли рута, рута“, девојката жали што ја изгубила невиноста, прекорувајќи го љубовникот што „ја скршила зелената леска“.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.pisni.org.ua/songs/548242.html|title=Oi u poli ruta, ruta (O, rue, rue in the field)|last=Ukrainian folk songs}} (Ukrainian)</ref> „Червона Рута“ е песна напишана од Володимир Ивасиук, популарен украински поет и композитор. Поп-пејачката [[Софија Ротару]] ја изведе песната во 1971 година. === Во еврејската култура === „''Уна Матица де Руда''“ е традиционална [[Сефарди|сефардска]] свадбена песна. === Во англиската литература === Тоа е едно од цвеќињата што ги има лудата Офелија во ''[[Хамлет]]'' на [[Вилијам Шекспир]] (IV.5): : „Има [[Морач|анасон]] за вас и колумбини: : има несреќа за тебе; и еве неколку за мене: : можеме да го наречеме трева благодат во недела: : О, мора да ја носите својата седефче со [[каденција (хералдика)|каденција]]. Го засадил градинарот во ''Ричард II'' за да го одбележи местото каде што кралицата плачела кога слушнала вест за фаќањето на Ричард (III.4.104–105): : „Еве ја падна солза, овде на ова место : Ќе поставам брег на седефче, кисела билка на благодатта“. Тоа го дава и рустикараната Пердита на нејзиниот преправен кралски свекор по повод стрижењето овци (Зимска приказна, IV.4): : „За вас има рузмарин и рузмарин; овие чуваат : Изгледа и уживајте цела зима“. Мајкл го користи во ''Изгубениот рај'' на Милтон за да му даде на Адам јасен вид (11.414): : „Потоа прочисти со седефче и тага : Визуелниот нерв, бидејќи имаше многу да види“. Седефче го користи Гуливер во „[[Гуливеровите патувања|Патувањата на Гуливер]]“ (од Џонатан Свифт) кога се вратил во Англија откако живеел меѓу „Хуихнхнмс“. Гуливер повеќе не може да го издржи мирисот на англиските луѓе, па си става седефче или тутун во носот за да го спречи мирисот.<blockquote>„Конечно бев доволно храбар да шетам по улицата во неговото друштво (на Дон Педро), но добро го чував носот со седефче, или понекогаш со тутун“.</blockquote> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Commons|Ruta graveolens}} * [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Ruta_gra.html Страна седефче (Ruta graveolens L.) од страниците] за зачини на Гернот Кацер {{Taxonbar|from=Q25062}} [[Категорија:Седефче (род)]] [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Национални симболи на Литванија]] 3zqf4yzmnnc434b8ka056ljtxtez3jz 0 1300237 5560964 5559069 2026-05-18T07:52:33Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560964 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Кисел трн | image = Illustration Berberis vulgaris0.jpg | image_caption = Кисел трн | genus = Berberis | species = vulgaris | authority = [[Карл Линеј|L.]] | synonyms = {{расклопен список|bullets=on |''Berberis abortiva'' <small>P.Renault</small> |''Berberis acida'' <small>Gilib.</small> |''Berberis aethnensis'' <small>Bourg. ex Willk. & Lange</small> |''Berberis alba'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis angulizans'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis apyrena'' <small>K.Koch</small> |''Berberis arborescens'' <small>K.Koch</small> |''Berberis articulata'' <small>Loisel.</small> |''Berberis asperma'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis aurea'' <small>Tausch</small> |''Berberis bigelovii'' <small>Schrad.</small> |''Berberis corallina'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis dentata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dentata'' var. ''capitata'' <small>Tausch</small> |''Berberis dulcis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis dumetorum'' <small>Gouan</small> |''Berberis edulis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis elongata'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis globularis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis hakodate'' <small>Dippel</small> |''Berberis heterophylla'' <small>K.Koch</small> |''Berberis iberica'' <small>Sweet</small> |''Berberis innominata'' <small>Kielm.</small> |''Berberis irritabilis'' <small>Salisb.</small> |''Berberis jacquinii'' <small>K.Koch</small> |''Berberis latifolia'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis marginata'' <small>K.Koch</small> |''Berberis maxima'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis maximowiczii'' <small>Regel</small> |''Berberis microphylla'' <small>F.Dietr.</small> |''Berberis mitis'' <small>Schrad.</small> |''Berberis nepalensis'' <small>K.Koch</small> |''Berberis nitens'' <small>Schrad.</small> |''Berberis obovata'' <small>Schrad.</small> |''Berberis orientalis'' <small>C.K.Schneid.</small> |''Berberis pangharengensis'' <small>G.Nicholson</small> |''Berberis pauciflora'' <small>Salisb.</small> |''Berberis racemosa'' <small>Stokes</small> |''Berberis rubra'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis sanguinea'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sanguinolenta'' <small>K.Koch</small> |''Berberis sibirica'' <small>Schult. & Schult.f.</small> |''Berberis sieboldii'' <small>Dippel</small> |''Berberis sylvestris'' <small>Poit. & Turpin</small> |''Berberis violacea'' <small>Poit. & Turpin</small> }} | synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2674612 The Plant List]</ref> }} '''Кисел трн''' или '''обична жолтика''' ({{науч|Berberis vulgaris}}) — разгранета листопадна [[грмушка]] од семејството на [[жолтики]]те (''Berberidaceae''). == Опис на растението == Расте како листопадна разгранета [[грмушка]] чие дрво може да достигне висина од околу 3 m, гранките се претежно исправени, покриени со трње и жолти под кората.<ref name="bioras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|title=Биолошка разноврсност Србије|publisher=bioras.petnica.rs|accessdate=2022-05-07|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417083114/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=24645|url-status=dead}}</ref> Кората е мазна, светло сива до сиво-кафеава. Трњата можат да бидат трокраки или петкраки и настанале со трансформација на листовите. Останатите [[Лист (ботаника)|листови]] се елипсовидни, кожести, собрани во снопови и ситно назабени по работ. Цврсти се, со лисна дршка, елипсовидно превртено јаести. На врвот листовите се зашилени, ретко заоблени и влакнести. Догги се од 3 до 6 см. Цветовите се висечки кластери направени од шестчлени двополови [[цвет]]ови чии што листови од чашка и крунасти се жолти.<ref name="bioras" /> Има шест листови чашка и тие се распоредени во два пршлени кои лесно паѓаат, има исто така и шест крунести листови, жолти и долги 5-7 мм, во облик на јајце, и секој има по два нектари во основата.<ref name="bioras" /> Има шест прашници, тие се наредени во два пршлени и, кога се допираат, се потпираат на внатрешната страна на јајниците . Прашничните конци се широки, [[Полен|поленовите вреќички]] се свртени кон внатрешноста на цветот, со две комори кои се отвораат со капаци. Имаат еден толчник кој е краток, надцветан, со широк, рамен жиг. [[Плод]]от е долгнавеста, црвена јадлива [[бобинка]] со кисел вкус.<ref name="bioras" /> Долга е 1 см, а внатре се сместени 2-3 [[Семе|семиња]] богати со ендосперма . == Живеалиште == Распространет е сè до 1200 m надморска височина. v. најмногу на теренот богат со [[варовник]],<ref name="bioras"/> во сончеви и карпести предели, како и во зоната на грмушки и грмушки, во борови шуми, на подот на грмушките, во заедниците Руд. ем Јов., Диклиќ, Јов., Јов. Распространет е речиси низ [[Европа|цела Европа]], освен во северна [[Скандинавија]], северна [[Русија]], [[Грција]] и [[Турција]]. Се јавува и на Кавказ. == Хемиски состав на дрога == Како дрога се користат Речиси сите делови на растението: * Плодови (''Berberidis fructus'') * корен (''Berberidis radix'') * кора (''Berberidis кортекс''). Во сите бијни органи установени се поедини состојки: * изохинолински алкалоиди (до 8%): берберин, бербамин, винетин и палмитин, во сите органи, а особено во обоената кора; * деривати на антрахинон, кои ги има во коренот; * [[органска киселина]] (околу 6%), шеќери (околу 5%), пектин, гума и др.присутни во плодовите. == Употреба == Плодот, бобинката, со пријатен вкус, е богат со јаболкова киселина, а се користи за правење на сирупи и компоти Од кората и дрвјата се добива жолта боја берберин со која може да се бојадисува кожа и волна. Кората на дрвото и корените содржат голем број на [[алкалоид]]и . Киселиот трн се користи за болести на жолчните канали бидејќи го олеснува излачувањето на жолчката, го спречува воспалението, појавата на песок и камења во жолчните канали. Во форма на капки, чија главна состојка е берберинот, го намирува воспалението на очите и очните капаци. Покрај тоа може да се дава и против повраќање. Условно не е шттен, што значи дека треба да се користи само во пропишаните дози и под контрола на стручни лица. == Галерија == <gallery mode="packed" widths="130" heights="130"> File:Berberis-vulgaris-flowers.jpg|Листови File:歐洲小蘗 Berberis vulgaris -匈牙利布達佩斯 Budapest, Hungary- (9216101912).jpg|Цветови File:Berberis vulgaris .jpg|Плодови </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Гостушки, Р: Лечење лековитим биљем, Народна книга, Белград, 1979 г. * Грлиќ, Љ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Дјук, А, Џ: Зелена аптека, политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: Лековити растенија со клуч за определување, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Белград, 2004 г. * Јанчиќ, Р: Сто од нашите најпознати лековити растенија, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: Лековити растенија на југоисточна Србија, ЗУНС, Белград 1998 г. * Лакушиќ, Д: Водич низ флората на Националниот парк Копаоник, ЈП Национален парк Копаоник, Копаоник, 1995 г. * Марин, П, Татиќ, Б: Етимолошки речник, ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: Витаминска Библија, ФаМилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: Livadske biljke, ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, В: Наше нешкодљиве лековите биљке, Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: Хербална медицина, Рад, Белград, 1984 г. * Диклиќ Н: Флора Ср Србија, поглавје Фам. Berberidaceae, Српска академија на науките и уметностите, Белград, 1970 г. == Надворешни врски == {{рвр|Berberis vulgaris}} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Berberis+&SPECIES_XREF=vulgaris&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: Распространетост на ''Berberis vulgaris''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU Berberis vulgaris во NRCS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081006171046/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=BEVU |date=2008-10-06 }} * [http://www.abchomeopathy.com/r.php/Berb Berberis vulgaris кај абхомеопатија] {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Жолтика]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Грмушки]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 7sgveef7s9ajsf135lkq1j07fob8oie 0 1300271 5560962 5559033 2026-05-18T07:52:17Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560962 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |златица |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Таксономија|Научна класификација]] |- |Царство: |<div class="царство" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Plantae]]</div> |- |Тип: |<div class="дивизија" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Magnoliophyta]]</div> |- |Класа: |<div class="класа" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Magnoliopsida]]</div> |- |Ред: |<div class="ред" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Asterales]]</div> |- |Семејство: |<div class="породица" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Asteraceae]]</div> |- |Род: |<div class="род" style="display:inline"></div style="font-size: 85%;">[[Solidago]]</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Биномна номенклатура|Биномно име]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |<br /><br /><div style="font-size: 85%;"></div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} [[Податотека:Bombus_cryptarum_-_Solidago_virgaurea_-_Keila.jpg|мини|Опрашување]] '''Златица''' (челеби гранка, златна прачка) или [[Латински јазик|лат.]] е [[Растенија|растение]] од семејството на главонозите. == Опис на растението == Повеќегодишно [[зелјесто растение]] високо 20-100 см, исправено, најчесто неразгрането стебло кое е тркалезно и благо избраздено по должината. Долниот дел од стеблото е гол, додека горниот е обраснат со проредени тенки, кратки влакна. Листовите имаат наизменичен распоред, долните се на кратка дршка и се назабени како пила, а горните се без дршка и имаат цел раб. Јазичестите и цевчестите цветови се собрани во жолти, миризливи главички а тие се групирани во густи, гроздести или метличести цветови. == Хемиски состав на лекот == Како [[Дрога|лек]] се употребува горниот дел од растението во цветање. Освен за медицински цели, култивираните видови златици се користат како украсни растенија, а цветовите потопени во вода се средство за боење на волна и свила. Целото растение содржи лековити материи, од кои најважни се [[танин]]и, сапонини, горчливи материи, флавоноиди, боени материи, органски киселини, етерично масло и други. Се користи како [[чај]], тинктура (во 70% алкохол), вино. == Употреба == Во народната медицина е познато како средство за лекување на болести на бубрезите и мочните патишта. Ја смирува кашлицата, го подобрува искашлувањето на секретот и помага при запаление на крајниците, болки во грлото и белите дробови, како и кај бронхитис и [[астма]]. Ја намалува болката при ревматизам, [[гихт]] и артритис, како и некои хронични кожни болести. Поради содржината на танини, се користи кај воспаленија за плакнење на устата и грлото и кај дијареа предизвикана од никнувањето на забите кај децата а го подобрува заздравувањето на раните после вадење на забите. Официјалната медицина исто така ги препознава лековитите ефекти на ова растение, па се користи за правење на различни лековити чаеви, прашоци, масти и креми. Употребата на гранки од златица поради присуство насапонин е ограничена на 4-6 недели во пропишаните дози. Освен тоа некаде во литературата се среќаваат податоци за отровоста на оваа растение, па затоа '''се препорачува претпазливост при неговото користење''' . == Литература == * Гостушки, Р: Лечение лековитим билем, Народна книга, Белград, 1979 г. * Грлиќ, Љ: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, Август Цесарец, Загреб, 1986 г. * Дјук, А, Ј: Зелена аптека, политика, Белград, 2005 г. * Јанчиќ, Р: Лековити растенија со клуч за определување, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1990 г. * Јанчиќ, Р: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Белград, 2004 г. * Јанчиќ, Р: Сто од нашите најпознати лековити растенија, [[Научна књига|Naucna knjiga]], Белград, 1988 година. * Којиќ, М, Стаменковиќ, В, Јовановиќ, Д: Лековити растенија на југоисточна Србија, ЗУНС, Белград 1998 г. * Лакушиќ, Д: Водич низ флората на Националниот парк Копаоник, ЈП Национален парк Копаоник, Копаоник, 1995 г. * Марин, П, Татиќ, Б: Етимолошки речник, ННК Интернационал, Белград, 2004 г. * Миндел, Е: Витаминска Библија, ФаМилет, 1997 година. * Mišić Lj, Lakušić R: Livadske biljke, ZUNS Sarajevo, ZUNS Beograd, IP ''Svjetlost'', 1990 * Стаменковиќ, Во: Наше нешкодљиве лековите биљке, Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: Хербална медицина, Рад, Белград, 1984 г. [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Ѕвездовидни]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1a1z5mcgbwi7c4qi8q98o1n5wtr5ft2 0 1300695 5560872 4768281 2026-05-17T20:42:12Z P.Nedelkovski 47736 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Лазарка (растение)]] на [[Јановденче]] 5560872 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јановденче]] q9vqivirleshrnw9etesspdqax20y3d 1 1300700 5560869 4772446 2026-05-17T20:40:36Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Лазарка (растение)]] на [[Разговор:Јановденче]]: Според ТРМЈ и ДРМЈ 4772446 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{Вики Клуб}} fmfd2stxmmu6bqaumz8yml8bh5zjn49 0 1305901 5560862 5040460 2026-05-17T19:57:38Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Notre_Dame_des_Vents,_Iles_Kerguelen.jpg|Notre_Dame_des_Vents,_Iles_Kerguelen.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Yann|Yann]] поради: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 5560862 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} [[File:Trinity Church, Antarctica 7577.JPG|thumb|[[Црква Троица (Антарктик)|Црква Троица]] на [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]]]] [[File:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|Карта на Антарктикот]] {{Christianity|state=collapsed}} Постојат голем број „Антарктички цркви“, вклучувајќи ги и црквите [[Христијанство|Христијански]] цркви на [[Антарктик]] и оние што биле изградени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]]. Според 6-тиот член од [[Антарктичкиот договор]], Антарктикот политички се дефинира како сите копнени и ледени гребени јужно од [[60-та паралелна јужна|60-та паралела]], додека најблиската природна граница е Конвергенција на Антарктикот<ref>[https://www.messynessychic.com/2014/03/19/seven-churches-antarctica/List of Antarctic churches ]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На самиот Антарктик има осум цркви, со уште две сместени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]]. Шестте цркви кои им проповедаат на научниците на Антарктикот. Најјужниот од овие верски објекти е [[Параклисот на Пресвета Богородица од Снегови (База Белграно II)|Параклисот на Пресвета Богородица од Снегови]], а [[ [Католичка црква|Католичка]] капела издлабена од мразот што ја опкружува [[Базата Белграно II]], во [[Бертраб Нунатак]].Внатре во Католичката ледена капела на Антарктикот, најјужната црква во светот. Овие објекти најчесто ги користат и приврзаниците на другите светски религии. [[Капелата на снеговите]] исто така е домаќин на богослужби за други верски групи како што се [[Светците од подоцнежните денови]], [[Баха вера|Баха]] и [[будизмот]]<ref>[http://www.waponline.it/articles/church-in-antarctica/ List of Antarctic churches ]</ref>. ==Цркви== Овој список ги каталогизира црквите и другите верски објекти изградени јужно од [[60-та паралела јужна|60-та паралела]]. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Име !scope="col"| Деноминација !scope="col"| Локација !scope="col" class="unsortable"| Отворена година !scope="col" class="unsortable"| Слика !scope="col" class="unsortable"| Белешки |- !scope="row"| [[Капела на Пресвета Богородица од Снегови (База Белграно II)|Капела на Пресвета Богородица од Снегови]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База Белграно II]], [[Бертраб Нунатак]] | По 1979 г | – | |- !scope="row"| [[Капела Свети Франциско Асишки (база Есперанца)|Капела Сан Франциско де Асис]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База Есперанца]], [[Заливот на надежта]] | 1976 | [[File:San Francisco de Asis Chapel Esperanza Base.jpg|alt=a small one story orange building with a cross on its side.|200px]] | |- !scope="row"|[[Капела на Света Марија Кралица на мирот|Капела Санта Марија Реина де ла Паз]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[Вила Лас Естрелас]], [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]] | ? | [[File:CAPILLA SANTA MARIA REINA DE LA PAZ.JPG|alt= Бела зграда со црн покрив, мал трем и централна кула со двојна висина на врвот со бел крст|200px]] | |- !scope="row"| [[Капела на Сантисима Вирген де Лујан, Антарктик|Капела на Сантисима Вирген де Лујан]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[База „Марамбио“]], [[Островот Марамбио]] | 1996 | [[File:Chapel of the Blessed Virgin of Lujan Marambio Base.jpeg|alt=small cluster of orange buildings with the center one having a short bell tower on top.|200px]] | |- !scope="row"| [[Chapel of the Snows]] |[[Неконфесионално христијанско]] | [[Мекмердо (поларна станица)|Станица Мекмердо]], [[Росов Остров]] | 1956<br /> Уништена 1978 година<br /> Обновена 1989 година | [[File:Chapel of the Snows.jpg|alt=A low slung white and blue clapboard building with a single central steeple.|200px]] | |- !scope="row"| [[Капелата Св. Иван Рилски]] | [[Источна православна црква|Источна православна]] | [[База Св. Климент Охридски]], [[Островот Ливингстон]] | 2003<br /> rebuilt 2011 | [[File:St.-Ivan-Rilski-Chapel-New-Building.jpg|alt=A small red Quonset Hut sittign on a concrete and metal pilings and topped with a cross sits among grey rocks.|200px]] | |- !scope="row"| [[Св. Володимир капела]] | [[Источна православна црква|Украинска православна]] | [[Вернадски (истражувачка станица)|Истражувачка станица Вермамдсло]], [[Островот Галиндез]] | 2010–2011 | – | |- !scope="row"| [[Црква Св.Тројца (Антарктик)|Црква Св.Тројца]] | [[Руска православна црква|Руска православна]] | [[Островот Кинг Џорџ (Антарктик)|Островот Кинг Џорџ]] | 2004 | [[File:2005-02-25 Trinity Church at Bellingshaussen, Antarctica.jpg|alt=A small but detailed wooden structure built with a front staircase and topped with two onion domes.|200px]] | |- |} ==Антарктичките цркви не на Антарктикот== Овој список ги каталогизира црквите и другите верски објекти изградени јужно од [[Антарктичка Конвергенција]], но северно од [[60-та паралела јужна|60-та паралела]]. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| Име !scope="col"| Деноминација !scope="col"| Локација !scope="col"| Отворена, година !scope="col" class="unsortable"| Слика !scope="col" class="unsortable"| Notes |- !scope="row"| [Норвешка англиканска црква, Гритвикен|Норвешка англиканска црква]]<br /> Црквата на китовите | [[Англиска црква|Англиканска]]<br />''<small>порано [[Норвешка црква|Норвешка лутеранска]]</small>'' | [[Гритвикен]], [[Јужна Грузија и Јужните Сендвич Острови|Јужна Грузија]] | 1913 | [[File:Grytviken church.jpg|alt=A white wooden church nestled within snow-covered mountains.|200px]] | |- !scope="row"| [[Нашата Богородица на ветровите]] | [[Католичка црква|Католичка]] | [[Порт о Франсе]], [[Кергелен]] | 1950 | | |- |} ==Карта== {{Location map many | Antarctica | width = 600 | float = center | caption = Локации на цркви на Антарктикот | label = Chapel of the Snows | position=right | lat_deg = -77.51 | lon_deg = 166.40 | label2 = San Francisco de Asis Chapel | pos2 = top | lat2_deg = -63.24 | lon2_deg = -56.59 | label3 = Trinity <br /> Santa María Reina | pos3 = left | lat3_deg = -62.02 | lon3_deg = -58.21 | label4 = Belgrano II Base Ice Chapel | pos4 = right | lat4_deg = -77.52 | lon4_deg = -34.37 | label5 = Norwegian Lutheran Church | pos5 = right | lat5_deg = -54.16 | lon5_deg = -36.30 | label6 = Notre-Dame des Vents | pos6 = bottom | lat6_deg = -49.21 | lon6_deg = -70.13 | outside6 = 1 <!-- we know this point is outside the map, so don't warn about it --> | label7 = St. Ivan Rilski Chapel | pos7 = bottom | lat7_deg = -62.38 | lon7_deg = -60.21 | label8 = Chapel of Santisima Virgen de Lujan | pos8 = right | lat8_deg = -64.13 | lon8_deg = -56.37 | label9 = <!-- Chapel of Santa María Reina de la Paz --> | pos9 = left | lat9_deg = -62.12 | lon9_deg = -58.57 }} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антарктичките цркви}} [[Категорија:Цркви на Антарктикот| ]] [[Категорија:Списоци на цркви]] [[Категорија:Списоци за Антарктикот|Цркви]] durzob52dh54f70m6mjad5vyiefkxln 0 1309169 5560965 4966993 2026-05-18T07:53:03Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560965 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Обична пченица |image = Blé tendre (GRAPELLI) AO-5-cliche Jean Weber (5) (23975019962).jpg |image_caption = Ушки на обична пченица | regnum = [[Растенија]] | ordo = [[Тревовидни]] | familia = [[Треви]] | subfamilia = [[Ливадарки]] |genus = [[Пченица]] |species = '''Обична пченица''' |binomial=''Triticum aestivum'' |binomial_authority = [[Карл Линеј|Л.]] |synonyms_ref = |synonyms = *''Triticum sativum {{au|Lam.}} *''Triticum vulgare'' {{au|Vill.}} }} [[Податотека:Triticum_aestivum_subsp._aestivum_MHNT.BOT.2015.2.31.jpg|мини|''Triticum aestivum subsp. aestivum'' - Музеј Тулуз.]] [[Податотека:54. Прости скробни зрна од пченица (Triticum vulgare).ogg|мини|250п|Прости [[скроб]]ни зрна од обична пченица под [[микроскоп]].]] '''Обична пченица''' ([[Биномна номенклатура|научно]]: ''Triticum aestivum'') ― култивиран [[Вид (биологија)|вид]] [[пченица]].<ref>{{Наведено списание|last=Brenchley|first=R|last2=Spannagl|first2=M.|last3=Pfeifer|first3=M.|last4=Barker|first4=G. L.|last5=d'Amore|first5=R.|last6=Allen|first6=A. M.|last7=McKenzie|first7=N.|last8=Kramer|first8=M.|last9=Kerhornou|first9=A.|year=2012|title=Analysis of the bread wheat genome using whole-genome shotgun sequencing|journal=Nature|volume=491|issue=7426|pages=705–10|bibcode=2012Natur.491..705B|doi=10.1038/nature11650|pmc=3510651|pmid=23192148}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The world wheat book : a history of wheat breeding|last=Bonjean, Alain P. and William J. Angus (eds)|publisher=Intercept|year=2001|isbn=978-1-898298-72-4|location=Andover|page=1131}} Excellent resource for 20th century plant breeding.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat taxonomy : the legacy of John Percival|last=Caligari, P.D.S. and P.E. Brandham (eds)|publisher=Linnean Society, Linnean Special Issue 3|year=2001|location=London|page=190}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat and wheat improvement|last=Heyne, E.G. (ed.)|publisher=American Society of Agronomy|year=1987|isbn=978-0-89118-091-3|location=Madison, Wis.|page=765}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Domestication of Old World plants: the origin and spread of cultivated plants in West Asia|last=Zohary, Daniel and Maria Hopf|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-850356-9|location=Oxford|page=316}} Standard reference for evolution and early history.</ref> Околу 95% од произведената пченица во светот е обична пченица;<ref name="10.1126/science.1251788">{{Наведено списание|last=Mayer|first=K. F. X.|date=2014|title=A chromosome-based draft sequence of the hexaploid bread wheat (Triticum aestivum) genome|url=https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1251788|doi=10.1126/science.1251788|pmid=25035500|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318010034/https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|url-status=dead}}</ref> таа е најраспространета од сите земјоделски култури и е [[Жито|житна култура]] со највисок монетарен принос.<ref name="Kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:332110-2|title=Triticum aestivum (bread wheat)|publisher=[[Kew Gardens]]|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> == Номенклатура и таксономија на пченицата и нејзините сорти == Бројни облици на пченица еволуирале под човечко избирање. Оваа разновидност довела до збунување во именувањето на пченицата, со имиња засновани и на генетски и на морфолошки одлики. За повеќе информации, видете ја [[Таксономија на пченицата|таксономијата на пченицата]]. === Список на вообичаени сорти === * Албимонте<ref name="ijtc">{{Наведено списание|last=Sanità Di Toppi|first=L.|last2=Castagna|first2=A.|last3=Andreozzi|first3=E.|last4=Careri|first4=M.|last5=Predieri|first5=G.|last6=Vurro|first6=E.|last7=Ranieri|first7=A.|year=2009|title=Occurrence of different inter-varietal and inter-organ defence strategies towards supra-optimal zinc concentrations in two cultivars of ''Triticum aestivum'' L|journal=Environmental and Experimental Botany|volume=66|issue=2|pages=220|doi=10.1016/j.envexpbot.2009.02.008}}</ref> * Манитал<ref name="ijtc" /> == Еволуција == Обичната пченица е [[Полиплоидија|алохексаплоид]] ([[Полиплоидија|алополиплоид]] со шест групи на [[хромозоми]]: две групи од секој од трите различни видови). Од шесте групи на хромозоми, два доаѓаат од ''Triticum urartu'' и два од видот поврзан со ''Aegilops speltoides''. Оваа спонтана хибридизација го создала тетраплоидниот вид ''Triticum turgidum'' (предок на дивата пченица и тврдата пченица) 580.000–820.000  пред години. Последните две групи на хромозоми потекнуваат од дивата козја трева, ''Aegilops tauschii'', 230.000–430.000  пред години.<ref name="10.1126/science.1251788"/><ref>{{Наведено списание|last=Marcussen|first=T.|date=2014|title=Ancient hybridizations among the ancestral genomes of bread wheat|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1250092|doi=10.1126/science.1250092|pmid=25035499}}</ref> Неодамнешните истражувања покажуваат дека ''T. macha'' потекнува од хибридно вкрстување помеѓу ''T. aestivum'' и дивата пченица.<ref>{{Наведено списание|last=De Oliveira|first=Romain|last2=Rimbert|first2=Hélène|last3=Balfourier|first3=François|last4=Kitt|first4=Jonathan|last5=Dynomant|first5=Emeric|last6=Vrána|first6=Jan|last7=Doležel|first7=Jaroslav|last8=Cattonaro|first8=Federica|last9=Paux|first9=Etienne|date=18 August 2020|title=Structural Variations Affecting Genes and Transposable Elements of Chromosome 3B in Wheats|journal=Frontiers in Genetics|volume=11|pages=891|doi=10.3389/fgene.2020.00891|pmc=7461782|pmid=33014014|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Matsuoka|first=Yoshihiro|date=1 мај 2011|title=Evolution of Polyploid Triticum Wheats under Cultivation: The Role of Domestication, Natural Hybridization and Allopolyploid Speciation in their Diversification|journal=Plant and Cell Physiology|volume=52|issue=5|pages=750–764|doi=10.1093/pcp/pcr018|pmid=21317146|doi-access=free}}</ref> Слободното издвојување на [[пченица]] е тесно поврзано со спелтата. Како и со спелтата, гените придонесени од ''Aegilops tauschii'' и даваат на обичната пченица поголема отпорност на студ од повеќето пченици, и таа се одгледува низ умерените региони во светот.{{Се бара извор|date=June 2021}} == Историја == Обичната пченица првпат била припитомена во [[Југозападна Азија]] за време на раниот [[холоцен]], а од таму се проширила во [[Северна Африка]], [[Европа]] и [[Источна Азија]] во [[Праисторија|праисторискиот]] период. Голи пченици (како што се ''Triticum aestivum/durum/turgidum'') биле пронајдени во [[Римјани|римските]] погребни места кои се движат од 100 п.н.е. до 300 година.<ref>{{Наведено списание|last=Rottoli|first=Mauro|last2=Castiglioni|first2=Elisabetta|date=19 април 2011|title=Plant offerings from Roman cremations in northern Italy: a review|journal=Vegetation History and Archaeobotany|language=en|volume=20|issue=5|pages=495–506|doi=10.1007/s00334-011-0293-3|issn=0939-6314}}</ref> Пченицата првпат стигнала во [[Северна Америка]] со шпанските мисии во 16 век, но улогата на Северна Америка како главен извозник на жито датира од колонизацијата на [[Прерија|прериите]] во 1870-тите. Како што извозот на жито од [[Руска Империја|Русија]] престанало во [[Првата светска војна]], производството на жито во [[Канзас]] се удвоило. Ширум светот, обичната пченица се покажала добро прилагодена на современото индустриско печење и поместила многу други видови пченица, [[јачмен]] и [[’Рж|'рж]] кои некогаш вообичаено биле користени за правење [[леб]], особено во Европа. == Одгледување растенија == [[Податотека:A_field_of_wheat.JPG|десно|мини| Поле со пченица во Дегендорф, [[Германија]].]] Современите сорти на пченица се избирани со кратки стебла, резултат на гените за џуџести RHt<ref>{{Наведено списание|last=m.|first=E.|last2=w.|first2=S.|last3=k.|first3=G.|last4=g.|first4=R.|last5=r.|first5=R.|year=2002|title="Perfect" markers for the Rht-B1b and Rht-D1b dwarfing genes in wheat|journal=Theoretical and Applied Genetics|volume=105|issue=6–7|pages=1038–1042|doi=10.1007/s00122-002-1048-4|pmid=12582931}}</ref> кои ја намалуваат чувствителноста на растението на гиберелинска киселина, растителен [[хормон]] кој ги издолжува клетките. RHt гените биле воведени во современите сорти на пченица во 1960-тите од страна на [[Норман Борлог]] од сортата пченица Norin 10 одгледувана во [[Јапонија]]. Кратките стебла се важни бидејќи примената на високи нивоа на хемиски ѓубрива инаку би предизвикала стеблата да растат премногу високо, што ќе резултира со сместување (уривање на стеблата). Висините на стеблото се исто така изедначени, што е важно за современите техники на берба. == Други облици на обична пченица == [[Податотека:Usdacompactum.jpg|десно|мини|150x150пкс| Уши од збиена пченица.]] Збиената пченица (на пр., палковата пченица ''Triticum compactum'', но во [[Индија]] ''[[Пченица|T. sphaerococcum]]'') се тесно поврзани со обичната пченица, но имаат многу позбиено уво. Нивните пократки рашисни сегменти доведуваат до дршките спакувани поблиску еден до друг. Збиените пченици често се сметаат за подвидови, а не како видови сами по себе (така што ''T. aestivum'' subsp. ''compactum'').{{Се бара извор|date=June 2021}} == Поврзано == * [[Меѓународен правилник на номенклатура за култивирани растенија]] == Наводи == {{Наводи}}{{Житарки}}{{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лековити растенија во Азија]] [[Категорија:Житни култури]] 42hp2xk6q3puk4lnxtzxrzvwzlrdffl 5560968 5560965 2026-05-18T07:54:59Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Лековити растенија во Азија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560968 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Обична пченица |image = Blé tendre (GRAPELLI) AO-5-cliche Jean Weber (5) (23975019962).jpg |image_caption = Ушки на обична пченица | regnum = [[Растенија]] | ordo = [[Тревовидни]] | familia = [[Треви]] | subfamilia = [[Ливадарки]] |genus = [[Пченица]] |species = '''Обична пченица''' |binomial=''Triticum aestivum'' |binomial_authority = [[Карл Линеј|Л.]] |synonyms_ref = |synonyms = *''Triticum sativum {{au|Lam.}} *''Triticum vulgare'' {{au|Vill.}} }} [[Податотека:Triticum_aestivum_subsp._aestivum_MHNT.BOT.2015.2.31.jpg|мини|''Triticum aestivum subsp. aestivum'' - Музеј Тулуз.]] [[Податотека:54. Прости скробни зрна од пченица (Triticum vulgare).ogg|мини|250п|Прости [[скроб]]ни зрна од обична пченица под [[микроскоп]].]] '''Обична пченица''' ([[Биномна номенклатура|научно]]: ''Triticum aestivum'') ― култивиран [[Вид (биологија)|вид]] [[пченица]].<ref>{{Наведено списание|last=Brenchley|first=R|last2=Spannagl|first2=M.|last3=Pfeifer|first3=M.|last4=Barker|first4=G. L.|last5=d'Amore|first5=R.|last6=Allen|first6=A. M.|last7=McKenzie|first7=N.|last8=Kramer|first8=M.|last9=Kerhornou|first9=A.|year=2012|title=Analysis of the bread wheat genome using whole-genome shotgun sequencing|journal=Nature|volume=491|issue=7426|pages=705–10|bibcode=2012Natur.491..705B|doi=10.1038/nature11650|pmc=3510651|pmid=23192148}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The world wheat book : a history of wheat breeding|last=Bonjean, Alain P. and William J. Angus (eds)|publisher=Intercept|year=2001|isbn=978-1-898298-72-4|location=Andover|page=1131}} Excellent resource for 20th century plant breeding.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat taxonomy : the legacy of John Percival|last=Caligari, P.D.S. and P.E. Brandham (eds)|publisher=Linnean Society, Linnean Special Issue 3|year=2001|location=London|page=190}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat and wheat improvement|last=Heyne, E.G. (ed.)|publisher=American Society of Agronomy|year=1987|isbn=978-0-89118-091-3|location=Madison, Wis.|page=765}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Domestication of Old World plants: the origin and spread of cultivated plants in West Asia|last=Zohary, Daniel and Maria Hopf|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-850356-9|location=Oxford|page=316}} Standard reference for evolution and early history.</ref> Околу 95% од произведената пченица во светот е обична пченица;<ref name="10.1126/science.1251788">{{Наведено списание|last=Mayer|first=K. F. X.|date=2014|title=A chromosome-based draft sequence of the hexaploid bread wheat (Triticum aestivum) genome|url=https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1251788|doi=10.1126/science.1251788|pmid=25035500|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318010034/https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|url-status=dead}}</ref> таа е најраспространета од сите земјоделски култури и е [[Жито|житна култура]] со највисок монетарен принос.<ref name="Kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:332110-2|title=Triticum aestivum (bread wheat)|publisher=[[Kew Gardens]]|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> == Номенклатура и таксономија на пченицата и нејзините сорти == Бројни облици на пченица еволуирале под човечко избирање. Оваа разновидност довела до збунување во именувањето на пченицата, со имиња засновани и на генетски и на морфолошки одлики. За повеќе информации, видете ја [[Таксономија на пченицата|таксономијата на пченицата]]. === Список на вообичаени сорти === * Албимонте<ref name="ijtc">{{Наведено списание|last=Sanità Di Toppi|first=L.|last2=Castagna|first2=A.|last3=Andreozzi|first3=E.|last4=Careri|first4=M.|last5=Predieri|first5=G.|last6=Vurro|first6=E.|last7=Ranieri|first7=A.|year=2009|title=Occurrence of different inter-varietal and inter-organ defence strategies towards supra-optimal zinc concentrations in two cultivars of ''Triticum aestivum'' L|journal=Environmental and Experimental Botany|volume=66|issue=2|pages=220|doi=10.1016/j.envexpbot.2009.02.008}}</ref> * Манитал<ref name="ijtc" /> == Еволуција == Обичната пченица е [[Полиплоидија|алохексаплоид]] ([[Полиплоидија|алополиплоид]] со шест групи на [[хромозоми]]: две групи од секој од трите различни видови). Од шесте групи на хромозоми, два доаѓаат од ''Triticum urartu'' и два од видот поврзан со ''Aegilops speltoides''. Оваа спонтана хибридизација го создала тетраплоидниот вид ''Triticum turgidum'' (предок на дивата пченица и тврдата пченица) 580.000–820.000  пред години. Последните две групи на хромозоми потекнуваат од дивата козја трева, ''Aegilops tauschii'', 230.000–430.000  пред години.<ref name="10.1126/science.1251788"/><ref>{{Наведено списание|last=Marcussen|first=T.|date=2014|title=Ancient hybridizations among the ancestral genomes of bread wheat|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1250092|doi=10.1126/science.1250092|pmid=25035499}}</ref> Неодамнешните истражувања покажуваат дека ''T. macha'' потекнува од хибридно вкрстување помеѓу ''T. aestivum'' и дивата пченица.<ref>{{Наведено списание|last=De Oliveira|first=Romain|last2=Rimbert|first2=Hélène|last3=Balfourier|first3=François|last4=Kitt|first4=Jonathan|last5=Dynomant|first5=Emeric|last6=Vrána|first6=Jan|last7=Doležel|first7=Jaroslav|last8=Cattonaro|first8=Federica|last9=Paux|first9=Etienne|date=18 August 2020|title=Structural Variations Affecting Genes and Transposable Elements of Chromosome 3B in Wheats|journal=Frontiers in Genetics|volume=11|pages=891|doi=10.3389/fgene.2020.00891|pmc=7461782|pmid=33014014|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Matsuoka|first=Yoshihiro|date=1 мај 2011|title=Evolution of Polyploid Triticum Wheats under Cultivation: The Role of Domestication, Natural Hybridization and Allopolyploid Speciation in their Diversification|journal=Plant and Cell Physiology|volume=52|issue=5|pages=750–764|doi=10.1093/pcp/pcr018|pmid=21317146|doi-access=free}}</ref> Слободното издвојување на [[пченица]] е тесно поврзано со спелтата. Како и со спелтата, гените придонесени од ''Aegilops tauschii'' и даваат на обичната пченица поголема отпорност на студ од повеќето пченици, и таа се одгледува низ умерените региони во светот.{{Се бара извор|date=June 2021}} == Историја == Обичната пченица првпат била припитомена во [[Југозападна Азија]] за време на раниот [[холоцен]], а од таму се проширила во [[Северна Африка]], [[Европа]] и [[Источна Азија]] во [[Праисторија|праисторискиот]] период. Голи пченици (како што се ''Triticum aestivum/durum/turgidum'') биле пронајдени во [[Римјани|римските]] погребни места кои се движат од 100 п.н.е. до 300 година.<ref>{{Наведено списание|last=Rottoli|first=Mauro|last2=Castiglioni|first2=Elisabetta|date=19 април 2011|title=Plant offerings from Roman cremations in northern Italy: a review|journal=Vegetation History and Archaeobotany|language=en|volume=20|issue=5|pages=495–506|doi=10.1007/s00334-011-0293-3|issn=0939-6314}}</ref> Пченицата првпат стигнала во [[Северна Америка]] со шпанските мисии во 16 век, но улогата на Северна Америка како главен извозник на жито датира од колонизацијата на [[Прерија|прериите]] во 1870-тите. Како што извозот на жито од [[Руска Империја|Русија]] престанало во [[Првата светска војна]], производството на жито во [[Канзас]] се удвоило. Ширум светот, обичната пченица се покажала добро прилагодена на современото индустриско печење и поместила многу други видови пченица, [[јачмен]] и [[’Рж|'рж]] кои некогаш вообичаено биле користени за правење [[леб]], особено во Европа. == Одгледување растенија == [[Податотека:A_field_of_wheat.JPG|десно|мини| Поле со пченица во Дегендорф, [[Германија]].]] Современите сорти на пченица се избирани со кратки стебла, резултат на гените за џуџести RHt<ref>{{Наведено списание|last=m.|first=E.|last2=w.|first2=S.|last3=k.|first3=G.|last4=g.|first4=R.|last5=r.|first5=R.|year=2002|title="Perfect" markers for the Rht-B1b and Rht-D1b dwarfing genes in wheat|journal=Theoretical and Applied Genetics|volume=105|issue=6–7|pages=1038–1042|doi=10.1007/s00122-002-1048-4|pmid=12582931}}</ref> кои ја намалуваат чувствителноста на растението на гиберелинска киселина, растителен [[хормон]] кој ги издолжува клетките. RHt гените биле воведени во современите сорти на пченица во 1960-тите од страна на [[Норман Борлог]] од сортата пченица Norin 10 одгледувана во [[Јапонија]]. Кратките стебла се важни бидејќи примената на високи нивоа на хемиски ѓубрива инаку би предизвикала стеблата да растат премногу високо, што ќе резултира со сместување (уривање на стеблата). Висините на стеблото се исто така изедначени, што е важно за современите техники на берба. == Други облици на обична пченица == [[Податотека:Usdacompactum.jpg|десно|мини|150x150пкс| Уши од збиена пченица.]] Збиената пченица (на пр., палковата пченица ''Triticum compactum'', но во [[Индија]] ''[[Пченица|T. sphaerococcum]]'') се тесно поврзани со обичната пченица, но имаат многу позбиено уво. Нивните пократки рашисни сегменти доведуваат до дршките спакувани поблиску еден до друг. Збиените пченици често се сметаат за подвидови, а не како видови сами по себе (така што ''T. aestivum'' subsp. ''compactum'').{{Се бара извор|date=June 2021}} == Поврзано == * [[Меѓународен правилник на номенклатура за култивирани растенија]] == Наводи == {{Наводи}}{{Житарки}}{{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Житни култури]] g6cevu4hkw40ttp8pj8e1a4k4gvr3wh 5560970 5560968 2026-05-18T07:55:33Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Житни култури]]; додадена [[Категорија:Житарки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560970 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Обична пченица |image = Blé tendre (GRAPELLI) AO-5-cliche Jean Weber (5) (23975019962).jpg |image_caption = Ушки на обична пченица | regnum = [[Растенија]] | ordo = [[Тревовидни]] | familia = [[Треви]] | subfamilia = [[Ливадарки]] |genus = [[Пченица]] |species = '''Обична пченица''' |binomial=''Triticum aestivum'' |binomial_authority = [[Карл Линеј|Л.]] |synonyms_ref = |synonyms = *''Triticum sativum {{au|Lam.}} *''Triticum vulgare'' {{au|Vill.}} }} [[Податотека:Triticum_aestivum_subsp._aestivum_MHNT.BOT.2015.2.31.jpg|мини|''Triticum aestivum subsp. aestivum'' - Музеј Тулуз.]] [[Податотека:54. Прости скробни зрна од пченица (Triticum vulgare).ogg|мини|250п|Прости [[скроб]]ни зрна од обична пченица под [[микроскоп]].]] '''Обична пченица''' ([[Биномна номенклатура|научно]]: ''Triticum aestivum'') ― култивиран [[Вид (биологија)|вид]] [[пченица]].<ref>{{Наведено списание|last=Brenchley|first=R|last2=Spannagl|first2=M.|last3=Pfeifer|first3=M.|last4=Barker|first4=G. L.|last5=d'Amore|first5=R.|last6=Allen|first6=A. M.|last7=McKenzie|first7=N.|last8=Kramer|first8=M.|last9=Kerhornou|first9=A.|year=2012|title=Analysis of the bread wheat genome using whole-genome shotgun sequencing|journal=Nature|volume=491|issue=7426|pages=705–10|bibcode=2012Natur.491..705B|doi=10.1038/nature11650|pmc=3510651|pmid=23192148}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The world wheat book : a history of wheat breeding|last=Bonjean, Alain P. and William J. Angus (eds)|publisher=Intercept|year=2001|isbn=978-1-898298-72-4|location=Andover|page=1131}} Excellent resource for 20th century plant breeding.</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat taxonomy : the legacy of John Percival|last=Caligari, P.D.S. and P.E. Brandham (eds)|publisher=Linnean Society, Linnean Special Issue 3|year=2001|location=London|page=190}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wheat and wheat improvement|last=Heyne, E.G. (ed.)|publisher=American Society of Agronomy|year=1987|isbn=978-0-89118-091-3|location=Madison, Wis.|page=765}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Domestication of Old World plants: the origin and spread of cultivated plants in West Asia|last=Zohary, Daniel and Maria Hopf|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-850356-9|location=Oxford|page=316}} Standard reference for evolution and early history.</ref> Околу 95% од произведената пченица во светот е обична пченица;<ref name="10.1126/science.1251788">{{Наведено списание|last=Mayer|first=K. F. X.|date=2014|title=A chromosome-based draft sequence of the hexaploid bread wheat (Triticum aestivum) genome|url=https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1251788|doi=10.1126/science.1251788|pmid=25035500|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318010034/https://push-zb.helmholtz-muenchen.de/frontdoor.php?source_opus=32357|url-status=dead}}</ref> таа е најраспространета од сите земјоделски култури и е [[Жито|житна култура]] со највисок монетарен принос.<ref name="Kew">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:332110-2|title=Triticum aestivum (bread wheat)|publisher=[[Kew Gardens]]|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> == Номенклатура и таксономија на пченицата и нејзините сорти == Бројни облици на пченица еволуирале под човечко избирање. Оваа разновидност довела до збунување во именувањето на пченицата, со имиња засновани и на генетски и на морфолошки одлики. За повеќе информации, видете ја [[Таксономија на пченицата|таксономијата на пченицата]]. === Список на вообичаени сорти === * Албимонте<ref name="ijtc">{{Наведено списание|last=Sanità Di Toppi|first=L.|last2=Castagna|first2=A.|last3=Andreozzi|first3=E.|last4=Careri|first4=M.|last5=Predieri|first5=G.|last6=Vurro|first6=E.|last7=Ranieri|first7=A.|year=2009|title=Occurrence of different inter-varietal and inter-organ defence strategies towards supra-optimal zinc concentrations in two cultivars of ''Triticum aestivum'' L|journal=Environmental and Experimental Botany|volume=66|issue=2|pages=220|doi=10.1016/j.envexpbot.2009.02.008}}</ref> * Манитал<ref name="ijtc" /> == Еволуција == Обичната пченица е [[Полиплоидија|алохексаплоид]] ([[Полиплоидија|алополиплоид]] со шест групи на [[хромозоми]]: две групи од секој од трите различни видови). Од шесте групи на хромозоми, два доаѓаат од ''Triticum urartu'' и два од видот поврзан со ''Aegilops speltoides''. Оваа спонтана хибридизација го создала тетраплоидниот вид ''Triticum turgidum'' (предок на дивата пченица и тврдата пченица) 580.000–820.000  пред години. Последните две групи на хромозоми потекнуваат од дивата козја трева, ''Aegilops tauschii'', 230.000–430.000  пред години.<ref name="10.1126/science.1251788"/><ref>{{Наведено списание|last=Marcussen|first=T.|date=2014|title=Ancient hybridizations among the ancestral genomes of bread wheat|journal=Science|volume=345|issue=6194|pages=1250092|doi=10.1126/science.1250092|pmid=25035499}}</ref> Неодамнешните истражувања покажуваат дека ''T. macha'' потекнува од хибридно вкрстување помеѓу ''T. aestivum'' и дивата пченица.<ref>{{Наведено списание|last=De Oliveira|first=Romain|last2=Rimbert|first2=Hélène|last3=Balfourier|first3=François|last4=Kitt|first4=Jonathan|last5=Dynomant|first5=Emeric|last6=Vrána|first6=Jan|last7=Doležel|first7=Jaroslav|last8=Cattonaro|first8=Federica|last9=Paux|first9=Etienne|date=18 August 2020|title=Structural Variations Affecting Genes and Transposable Elements of Chromosome 3B in Wheats|journal=Frontiers in Genetics|volume=11|pages=891|doi=10.3389/fgene.2020.00891|pmc=7461782|pmid=33014014|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Matsuoka|first=Yoshihiro|date=1 мај 2011|title=Evolution of Polyploid Triticum Wheats under Cultivation: The Role of Domestication, Natural Hybridization and Allopolyploid Speciation in their Diversification|journal=Plant and Cell Physiology|volume=52|issue=5|pages=750–764|doi=10.1093/pcp/pcr018|pmid=21317146|doi-access=free}}</ref> Слободното издвојување на [[пченица]] е тесно поврзано со спелтата. Како и со спелтата, гените придонесени од ''Aegilops tauschii'' и даваат на обичната пченица поголема отпорност на студ од повеќето пченици, и таа се одгледува низ умерените региони во светот.{{Се бара извор|date=June 2021}} == Историја == Обичната пченица првпат била припитомена во [[Југозападна Азија]] за време на раниот [[холоцен]], а од таму се проширила во [[Северна Африка]], [[Европа]] и [[Источна Азија]] во [[Праисторија|праисторискиот]] период. Голи пченици (како што се ''Triticum aestivum/durum/turgidum'') биле пронајдени во [[Римјани|римските]] погребни места кои се движат од 100 п.н.е. до 300 година.<ref>{{Наведено списание|last=Rottoli|first=Mauro|last2=Castiglioni|first2=Elisabetta|date=19 април 2011|title=Plant offerings from Roman cremations in northern Italy: a review|journal=Vegetation History and Archaeobotany|language=en|volume=20|issue=5|pages=495–506|doi=10.1007/s00334-011-0293-3|issn=0939-6314}}</ref> Пченицата првпат стигнала во [[Северна Америка]] со шпанските мисии во 16 век, но улогата на Северна Америка како главен извозник на жито датира од колонизацијата на [[Прерија|прериите]] во 1870-тите. Како што извозот на жито од [[Руска Империја|Русија]] престанало во [[Првата светска војна]], производството на жито во [[Канзас]] се удвоило. Ширум светот, обичната пченица се покажала добро прилагодена на современото индустриско печење и поместила многу други видови пченица, [[јачмен]] и [[’Рж|'рж]] кои некогаш вообичаено биле користени за правење [[леб]], особено во Европа. == Одгледување растенија == [[Податотека:A_field_of_wheat.JPG|десно|мини| Поле со пченица во Дегендорф, [[Германија]].]] Современите сорти на пченица се избирани со кратки стебла, резултат на гените за џуџести RHt<ref>{{Наведено списание|last=m.|first=E.|last2=w.|first2=S.|last3=k.|first3=G.|last4=g.|first4=R.|last5=r.|first5=R.|year=2002|title="Perfect" markers for the Rht-B1b and Rht-D1b dwarfing genes in wheat|journal=Theoretical and Applied Genetics|volume=105|issue=6–7|pages=1038–1042|doi=10.1007/s00122-002-1048-4|pmid=12582931}}</ref> кои ја намалуваат чувствителноста на растението на гиберелинска киселина, растителен [[хормон]] кој ги издолжува клетките. RHt гените биле воведени во современите сорти на пченица во 1960-тите од страна на [[Норман Борлог]] од сортата пченица Norin 10 одгледувана во [[Јапонија]]. Кратките стебла се важни бидејќи примената на високи нивоа на хемиски ѓубрива инаку би предизвикала стеблата да растат премногу високо, што ќе резултира со сместување (уривање на стеблата). Висините на стеблото се исто така изедначени, што е важно за современите техники на берба. == Други облици на обична пченица == [[Податотека:Usdacompactum.jpg|десно|мини|150x150пкс| Уши од збиена пченица.]] Збиената пченица (на пр., палковата пченица ''Triticum compactum'', но во [[Индија]] ''[[Пченица|T. sphaerococcum]]'') се тесно поврзани со обичната пченица, но имаат многу позбиено уво. Нивните пократки рашисни сегменти доведуваат до дршките спакувани поблиску еден до друг. Збиените пченици често се сметаат за подвидови, а не како видови сами по себе (така што ''T. aestivum'' subsp. ''compactum'').{{Се бара извор|date=June 2021}} == Поврзано == * [[Меѓународен правилник на номенклатура за култивирани растенија]] == Наводи == {{Наводи}}{{Житарки}}{{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Житарки]] l06xc4t4wboeevfhzp06txttsqutfrh 0 1324356 5560893 5429687 2026-05-17T22:29:57Z Andrew012p 85224 5560893 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Подем на злите мртовци.png|caption=Плакатот на македонски|director=[[Ли Кронин]]|writer=Ли Кронин|based_on=|producer=[[Роб Таперт]]|starring={{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}}|cinematography=Дејв Гарбет|editing=Брајан Шо|music=[[Стивен Макеон]]|production_companies={{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Promotional material alternatively use the [[Ghost House Pictures]] logo.}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}}|distributor=[[Warner Bros. Pictures]]|released=[[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД)|runtime=97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref>|country={{САД}}|language=[[англиски]]|budget=15 — 19 милиони долари|gross=146,3 милиони долари|image_size=10000}}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Хорор-филмови]] crkvoici6lvizbh7wri8jgv3609bmqy 0 1333087 5560741 5077025 2026-05-17T12:54:58Z P.Nedelkovski 47736 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Чуваркуќа]] на [[Чуваркуќа (род)]] 5560741 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Чуваркуќа (род)]] kdk73428afz04ttjvpl8vzcdxo73hs6 0 1333899 5560931 5083646 2026-05-17T23:57:23Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '86“]] 5560931 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Македонска алпинистичка хималајска експедиција „Манаслу '86“]] jabmk52o2wpcgx9yzk63rz63hs0uqr8 4 1336944 5560990 5236617 2026-05-18T08:18:32Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: Перјест → Перест 5560990 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Mero (Epinephelus marginatus), Madeira, Portugal, 2019-05-31, DD 24.jpg|500x500п]]<br />[[Кирња]] (''Epinephelus marginatus'') кај [[Мадејра]]. |<!---2-->[[Податотека:Dülmen, Kirchspiel, ehem. Sondermunitionslager Visbeck, "What if" -- 2023 -- 6686 (kreativ 2).jpg|500x500п]]<br />Творечка фотографија „Џебен часовник“, Германија. |<!---3-->[[Податотека:Male Bush Elephant Head Trunk Up Kafue Jul23 A7R 05195.jpg|500x500п]]<br />[[Африкански савански слон]] (''Loxodonta africana'') во националниот парк „Кафуе“, Замбија. |<!---4-->[[Податотека:TR Yedigöller asv2021-10 img16.jpg|500x500п]]<br />Големото Езеро во националниот парк „Седум Езера“, Турција. |<!---5-->[[Податотека:Katscha February 2017 06.jpg|500x500п]]<br />Станбената зграда „Кача“ во [[Норшепинг]], Шведска, изградена во 2015&nbsp;г. |<!---6-->[[Податотека:Kungsträdgården Metro station May 2014 08.jpg|500x500п]]<br />Перон на метростаницата „Кунгстредгорден“ во Стокхолм. |<!---7-->[[Податотека:001 Juvenile leopard in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Млад [[леопард]] (''Panthera pardus'') на дрво во националниот парк „[[Национален парк Серенгети|Серенгети]]“, Танзанија. |<!---8-->[[Податотека:Brown booby (Sula leucogaster plotus) female and juvenile male on nest Michaelmas Cay.jpg|500x500п]]<br />[[Беломешеста блуна]] (''Sula leucogaster plotus'') како храни млади. [[Голем Корален Гребен]], Австралија. |<!---9-->[[Податотека:Acronicta auricoma - Betula pubescens - Niitvälja bog.jpg|500x500п]]<br />Ларва на златновлакнеста совица ('''Acronicta auricoma''') на [[влакнеста бреза]] (''Betula pubescens''), Естонија. |<!---10-->[[Податотека:Zaadpluizen van een Clematis texensis 'Princess Diana'. 18-07-2023 (actm.) 02.jpg|500x500п]]<br />Перести семиња на тексашки повит (''Clematis texensis''), сорта „Принцеза Дијана“. |<!---11-->[[Податотека:Monasterio de São Bento roof, São Paulo, Brazil.jpg|500x500п]]<br />Таваница во манастирот „[[Бенедикт Нурсиски|Св. Бенедикт]]“ („Саун Бенту“), Бразил. |<!---12-->[[Податотека:KotaKinabalu Sabah CityMosque-00.jpg|500x500п]]<br />Квечерина над [[Градска џамија на Кота Кинабалу|Градската џамија на Кота Кинабалу]], Малезија. |<!---13-->[[Податотека:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (5).jpg|500x500п]]<br />Финале [[фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] - [[фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во фудбал 2014]]. Стадион „[[Маракана (стадион)|Маракана]]“, Рио де Жанеиро. |<!---14-->[[Податотека:Patrouille de France Radom 3 1.JPG|500x500п]]<br />Француската аеробатска патрола на [[аеромитинг]] во [[Радом]], Полска. |<!---15-->[[Податотека:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|500x500п]]<br />Поглед на црквата во Гејрангер на познатиот [[Гејрангер-фјорд]] во Норвешка. |<!---16-->[[Податотека:Verregende bloem van een Helenium 'El Dorado'. 22-07-2023. (d.j.b).jpg|500x500п]]<br />Остаток од цвет на [[Оман (растение)|оман]] (''Helenium''), сорта „Ел Дорадо“. |<!---17-->[[Податотека:Sydney (AU), Darling Harbour -- 2019 -- 3193-5.jpg|500x500п]]<br />Вечер во пристаништето Дарлинг, Сиднеј. |<!---18-->[[Податотека:Château de Valère et Haut de Cry - juillet 2022.jpg|500x500п]]<br />Утврдената [[базилика]] Валер во [[Вале]], Швајцарија. |<!---19-->[[Податотека:Darius In Parse.JPG|500x500п]]<br />Релјеф на кралот [[Дариј I]] во [[Персеполис]], Иран. |<!---20-->[[Податотека:Triumph of St. Ignatius of Loyola, ceiling fresco by Andrea Pozzo.jpg|500x500п]]<br />Таванска фреска ''Триумфот на [[Игнатиј Лојолски|св. Игнатиј Лојолски]]'', дело на [[Андреја Поцо]]. Црква „Св. Игнатиј“, Рим. |<!---21-->[[Податотека:Sweet Bread Mountain.jpg|500x500п]]<br />Залез над предел во [[Рио де Жанеиро]]. Лево се гледа планината [[Шеќерна Глава]]. |<!---22-->[[Податотека:Heilbronn - Kirchhausen - Dorfkern - Schloss - Ansicht von Westen (1).jpg|500x500п]]<br>Некогашниот замок на [[Тевтонски ред|Тевтонскиот ред]] кај [[Хајлброн]] |<!---23-->[[Податотека:Sally Ride (1984).jpg|500x500п]]<br>Американската космонаутка [[Сали Рајд]] (1984.&nbsp;г.) |<!---24-->[[Податотека:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />Избув на вулканот Фаградалсфјатл во Исланд, јули 2023&nbsp;г. |<!---25-->[[Податотека:Tour Saint-Jacques au crépuscule.jpg|500x500п]]<br />Кулата „Св. Јаков“ во Париз, единствен преостанат дел од истоимената црква уништена во [[Француска револуција|Француската револуција]]. |<!---26-->[[Податотека:Pont Royal and Musée d'Orsay, Paris 10 July 2020.jpg|500x500п]]<br />Кралскиот мост и [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]] во Париз. |<!---27-->[[Податотека:Final 2013 Fencing WCH FMS-EQ t194733.jpg|500x500п]]<br />Рејс Имбоден од САД (Л) против Ајдреја Касара (Д) од Италија на Светското првенство во [[мечувалство]] 2013 во Будимпешта. |<!---28-->[[Податотека:View from Volcano Pacaya, Guatemala.jpg|500x500п]]<br />Поглед на вулканите [[Фуего (вулкан)|Фуего]], [[Акатенанго (вулкан)|Акатенанго]] и [[Агва (вулкан)|Агва]] во Гватемала. |<!---29-->[[Податотека:Men triple jump French Athletics Championships 2013 t160700.jpg|500x500п]]<br />Бенжамен Компаоре како прави [[троскок]] на Француското првенство во атлетика 2013. |<!---30-->[[Податотека:Trier Mahnmal für Sinti und Roma.jpg|500x500п]]<br />Споменик на депортираните [[Синти]] и [[Роми]] во [[Трир]], Германија. |<!---31-->[[Податотека:Centro Histórico, 16.9 -- 2023 -- Córdoba, España.jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Кордоба]] од реката [[Гвадалкивир]]. }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец јули 2024 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 јули]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 јули]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец јули 2024 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2024]] </noinclude> 4dr19eyvharr0vxmmdevm4ztudkuwl5 4 1336945 5560989 5454680 2026-05-18T08:18:30Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен збор, replaced: Перјест → Перест 5560989 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Iglesia de San Carlos Borromeo, Viena, Austria, 2020-01-31, DD 164-166 HDR.jpg|500x500п]]<br />Вечерен поглед на [[Карлова црква|Карловата црква]] во Виена, посветена на св. [[Карло Боромејски]]. |<!---2-->[[Податотека:2014 DécaNation - 800 m 13.jpg|500x500п]]<br />Леонел Мансано (САД) го освојува првото место на трката на 800&nbsp;м во Франција, 2014&nbsp;г. |<!---3-->[[Податотека:Dülmen, Kirchspiel, ehem. Sondermunitionslager Visbeck, Laufgang -- 2023 -- 6796 (bw).jpg|500x500п]]<br />Набљудувачко окно во склад за [[муниција]] кај [[Дилмен]], Германија. |<!---4-->[[Податотека:Surfer in Santa cruz 11-8-9 -1.jpg|500x500п]]<br />[[Јавање на бранови|Јавач на бранови]] кај [[Санта Крус (Калифорнија)|Санта Крус]], Калифорнија. |<!---5-->[[Податотека:Pensive Bodhisattva 02.jpg|500x500п]]<br />Позлатена бронзена статуа на [[Маитреја]] како [[медитација|медитира]], прогласена за национално богатство на Јужна Кореја. |<!---6-->[[Податотека:Climbing World Championships 2018 Combined Final Klingler (BT0B0188).jpg|500x500п]]<br />Петра Клингер (Швајцарија) на Светското првенство во [[Искачување по карпи|искачување]] во [[Инсбрук]], Австрија. |<!---7-->[[Податотека:Scuol-Motta Naluns, 15-09-2023. (actm.) 09.jpg|500x500п]]<br />Шкуол-Мота Налунс, Швајцарија. |<!---8-->[[Податотека:Jean-Baptiste Perronneau - Magdaleine Pinceloup de la Grange, née de Parseval.jpg|500x500п]]<br />Портрет на Магдалена Пренслуп де ла Гранж (1747) од Жан-Батист Пероно. |<!---9-->[[Податотека:ESTADOS UNIDOS LEVAM OURO NA GINÁSTICA FEMININA POR EQUIPES DOS JOGOS OLÍMPICOS RIO 2016 (28849586476).jpg|500x500п]]<br />Даниели Иполито (Бразил) на [[Летни олимписки игри 2016|ЛОИ 2016]]. |<!---10-->[[Податотека:Aktie Canal de Panama 1880.jpg|500x500п]]<br />[[Акција (финансии)|Акција]] од 500 франци на [[Панамски Канал|Панамскиот Канал]] од 1880&nbsp;г. |<!---11-->[[Податотека:40. Schwimmzonen- und Mastersmeeting Enns 2017 100m Butterfly-9318.jpg|500x500п]]<br />Пливање во стилот „[[пеперутка (пливање)|пеперутка]]“ на натпревар во Енс, Австрија, 2017 г. |<!---12-->[[Податотека:U.S. Air Force at Pittsburgh air show.jpg|500x500п]]<br />Аеробатски ешалон на „Громовниците“. Питсбуршки аеромитинг, 2017 г. |<!---13-->[[Податотека:Henry Espinoza Panta smashing a wave at Lobitos.jpg|500x500п]]<br />Јавач на бранови разбива бран кај Лобитос, Перу. |<!---14-->[[Податотека:Strokkur, Área geotérmica de Geysir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 088.JPG|500x500п]]<br />Избув на гејзерот [[Строкир]], југозападен Исланд. |<!---15-->[[Податотека:Catedral de Santa María, Sigüenza, España, 2015-12-28, DD 118-120 HDR.JPG|500x500п]]<br />Таванско [[крстиште]] во Богородичната катедрала во [[Сигуенса]], Шпанија. |<!---16-->[[Податотека:Kreta (GR), Rethymno, Küchenutensilien -- 2023 -- 8185.jpg|500x500п]]<br />Лопатки за тесто од маслиново дрво во [[Ретимно]], Крит. |<!---17-->[[Податотека:Margaret Hamilton - restoration.jpg|500x500п]]<br />Информатичарката Маргарет Хамилтон во 1969 г. како стои до испишаниот сметачки код за Месечевиот модул и Командниот модул на „[[Аполо (вселенска програма)|Аполо]]“. |<!---18-->[[Податотека:Zaadbox van een Triteleia brodiaea 'Corrina'. 22-07-2023. (d.j.b).jpg|500x500п]]<br />Семена чаура на ''Triteleia brodiaea 'Corrina'''. |<!---19-->[[Податотека:Trees in ICM on Myrstigen hiking trail, Brastad 2.jpg|500x500п]]<br />Дрва сликани со ICM-метод во Брастад, Шведска. |<!---20-->[[Податотека:La pirogue à balancier.jpg|500x500п]]<br />Чун со потпора како секојдневно превозно средство во [[Француска Полинезија]]. |<!---21-->[[Податотека:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|500x500п]]<br />Кули во средновековното село Ерзи, [[Ингушетија]], Русија. |<!---22-->[[Податотека:002 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />[[Лав]] (''Panthera leo'') во националниот парк „[[Национален парк Серенгети|Серенгети]]“, Танзанија. |<!---23-->[[Податотека:Beetroots in a basket.jpg|500x500п]]<br />Кошница со штотуку набрани [[цвекло|цвекла]], Шведска. |<!---24-->[[Податотека:Підгорянський монастир.jpg|500x500п]]<br />Подгорјанскиот манастир во [[Тернополска Област|Тернополската Област]], Украина. |<!---25-->[[Податотека:La Rochelle - Vitrail 01.jpg|500x500п]]<br />[[Луј IX Светиот]] на [[витраж]] во истоимената катедрала во [[Ла Рошел]], Франција. |<!---26-->[[Податотека:Plaza Pogorzelica 1.jpg|500x500п]]<br />Плажата Погоржелица во [[Померанија]], Полска. |<!---27-->[[Податотека:Cirrus uncinus clouds in the morning sky.jpg|500x500п]]<br />[[Цирус|Перести облаци]] наречени „кобилини опашки“. |<!---28-->[[Податотека:Museo Guggenheim -- 2021 -- Bilbao, Euskadi, España.jpg|500x500п]]<br />Музејот „[[Музеј Гугенхаjм (Билбао)|Гугенхајм]]“ во [[Билбао]] од северозапад. |<!---29-->[[Податотека:071 Wild marmot at Grand Muveran Nature Reserve Photo by Giles Laurent.jpg|500x500п]]<br />[[Алпски мрмот]] (''Marmota marmota'') во Швајцарија. |<!---30-->[[Податотека:Bebe Rexha @ Wiltern 06 30 2023 (53047143292) (denoised).jpg|500x500п]]<br />Пејачката [[Бебе Реџа]] на фестивалот „Антолд 2023“, Романија. |<!---31-->[[Податотека:Ariramba-de-cauda-ruiva (cropped).jpg|500x500п]]<br />Црвеноопашест јакамар (''Galbula ruficauda'') кај [[Кампо Гранде]], Бразил. |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец август 2024 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 август]] [[2024]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 август]] [[2024]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец август 2024 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2024]] </noinclude> bc841at22111k96sbibjawej06et3kn 0 1342186 5560960 5338956 2026-05-18T07:51:51Z Bjankuloski06 332 /* ДНК мешавини */ Исправен поим, replaced: медицински растенија → лековити растенија 5560960 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DNA_double_helix_horizontal.png|мини|Двојната спирала на ДНК]] '''ДНК анализа''' (исто така наречена '''ДНК тест или''' '''генетски профил''') — процес на одредување на карактеристиките на деоксирибонуклеинската киселина ([[ДНК]]) на поединецот. ДНК анализата наменета за идентификување на вид, наместо поединец, се нарекува ДНК баркодирање. ДНК анализата е форензичка техника во криминалните истраги, споредувајќи ги профилите на осомничените за криминал со ДНК докази за да се процени веројатноста за нивна вмешаност во кривичното дело.<ref name="Eureka">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2009/may/24/dna-fingerprinting-alec-jeffreys|title=Eureka moment that led to the discovery of DNA fingerprinting|date=24 May 2009|work=The Guardian|access-date=11 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426075251/https://www.theguardian.com/science/2009/may/24/dna-fingerprinting-alec-jeffreys|archive-date=26 April 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=13 October 2017|title=Forensic DNA Typing|journal=Annual Review of Criminology|volume=1|pages=497–515|doi=10.1146/annurev-criminol-032317-092127|issn=2572-4568}}</ref> Исто така се користи при тестирањето за татковство,<ref>Petersen, K., J.. ''Handbook of Surveillance Technologies''. 3rd ed. Boca Raton, FL. CRC Press, 2012. p815</ref> за да се утврди подобноста за имиграција,<ref name="BBC">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/8245312.stm|title=DNA pioneer's 'eureka' momen|date=9 September 2009|work=BBC|access-date=14 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822224619/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/8245312.stm|archive-date=22 August 2017}}</ref> и во [[Генеалогија|генеалошките]] и медицинските истражувања. ДНК анализата, исто така, се користи во проучувањето на животинските и растителните популации во областа на зоологијата, ботаниката и земјоделството.<ref>{{Наведено списание|date=February 2014|title=DNA fingerprinting in zoology: past, present, future|journal=Investigative Genetics|volume=5|issue=1|pages=3|doi=10.1186/2041-2223-5-3|pmc=3909909|pmid=24490906|doi-access=free}}</ref> == Заднина == [[Податотека:Alec_Jeffreys_-2008.jpg|мини|Сер Алек Џефрис, пионер на ДНК анализата. Неговото откритие довело до осуда на Колин Пичфорк во 1988 година <ref name="Eureka"/>]] Почнувајќи од 1980-тите, научниот напредок дозволил употреба на ДНК како материјал за идентификација на поединецот. Прв патент кој ја покрил директната употреба на варијации на ДНК за форензика ([https://docs.google.com/viewer?url=patentimages.storage.googleapis.com/pdfs/US5593832.pdf US5593832A] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?CC=US&NR=5593832&KC=&FT=E&locale=en_EP|title=Espacenet - Bibliographic data|work=worldwide.espacenet.com|accessdate=2022-08-22}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.google.com/viewer?url=patentimages.storage.googleapis.com/pdfs/US5593832.pdf|title=US5593832.pdf|work=docs.google.com|accessdate=2022-08-22}}</ref>) бил поднесен од Џефри Гласберг во 1983 година, врз основа на работата што ја направил додека бил на Универзитетот Рокфелер во САД во 1981 година. [[Британци|Британскиот]] генетичар сер Алек Џефрис самостојно развил процес за ДНК анализата во 1985 година додека работел на Катедрата за генетика на Универзитетот во Лестер. Џеферис открил дека испитувачот на ДНК може да утврди модели во непозната ДНК. Овие обрасци биле дел од наследни особини што може да се користат за унапредување на полето на анализа на односите. Овие откритија довеле до првата употреба на ДНК анализата во кривично дело.<ref>{{Наведено списание|last=Wickenheiser|first=Ray A.|date=Jul 12, 2019|title=Forensic genealogy, bioethics and the Golden State Killer case|journal=Forensic Science International. Synergy|volume=1|pages=114–125|doi=10.1016/j.fsisyn.2019.07.003|pmc=7219171|pmid=32411963}}</ref><ref name="Tautz2">{{Наведено списание|last=Tautz D|author-link=Diethard Tautz|year=1989|title=Hypervariability of simple sequences as a general source for polymorphic DNA markers|url=|journal=Nucleic Acids Research|volume=17|issue=16|pages=6463–6471|doi=10.1093/nar/17.16.6463|pmc=318341|pmid=2780284}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=November 2013|title=The man behind the DNA fingerprints: an interview with Professor Sir Alec Jeffreys|journal=Investigative Genetics|volume=4|issue=1|pages=21|doi=10.1186/2041-2223-4-21|pmc=3831583|pmid=24245655|doi-access=free}}</ref> Процесот, развиен од Џефрис во врска со Питер Гил и Дејв Верет од Форензичката научна служба (ФНС), првпат бил форензички користен во решавањето на убиството на двајца тинејџери кои биле силувани и убиени во Нарборо, Лестершир во 1983 и 1986 година. Во истрагата за убиството, предводена од детективот Дејвид Бејкер, ДНК содржана во примероците на крв, добиени доброволно од околу 5.000 локални мажи кои доброволно и помагале на полицијата на Лестершир во истрагата, резултирала со ослободување на Ричард Бакланд, кој бил првично осомничен и истрагата довела до последователното осудување на Колин Пичфорк на 2 јануари 1988 година. Пичфорк, вработен во локална пекара, го присилил својот колега Ијан Кели да даде примерок од неговата крв - Кели потоа користел фалсификуван пасош за да се претставува како Пичфорк. Друг колега ја пријавил измамата во полиција. Пичфорк бил уапсен, а неговата крв била испратена во лабораторијата на Џефрис за обработка и развој на профилот. Анализата на Пичфорк се совпаѓа со онаа на ДНК оставена од убиецот што го потврдило присуството на Пичфорк на двете места на злосторството; тој се изјаснил за виновен за двете убиства.<ref>{{Наведена книга|title=The Casebook of Forensic Detection: How Science Solved 100 of the World's Most Baffling Crimes|vauthors=Evans C|publisher=Berkeley Books|year=2007|isbn=978-1440620539|edition=2nd|location=New York|page=[https://books.google.com/books?id=adKcM055ERoC&pg=PT86 86]–89}}</ref> По неколку години, хемиска компанија по име Imperial Chemical Industries (ICI) го претставила првиот комерцијално достапен комплет во светот. И покрај тоа што е релативно неодамнешно поле, имала значително глобално влијание и врз системот на кривичната правда и врз општеството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/dna-profiling|title=DNA Profiling - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|work=www.sciencedirect.com|accessdate=2023-09-24}}</ref> [[Податотека:D1S80Demo.png|мини|Варијации на должината на алелот VNTR кај 6 индивидуи.]] Иако 99,9% од секвенците на човечката ДНК се исти кај секој човек, доволно ДНК е различна што е можно да се разликува една единка од друга, освен доколку не се монозиготни (идентични) близнаци.<ref name="Lander">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Use_of_DNA_Identification.php|title=Use of DNA in Identification|publisher=Accessexcellence.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20080426014318/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Use_of_DNA_Identification.php|archive-date=2008-04-26|accessdate=2010-04-03}}</ref> ДНК анализа користи повторувачки секвенци кои се многу променливи, наречени тандемски повторувања со променливи броеви (ТППБ), особено кратки тандемски повторувања (КТП), исто така познати како микросателити и минисателити. [[Локус (генетика)|Локусите]] на ТППБ се слични помеѓу тесно поврзани индивидуи, но се толку променливи што неповрзаните поединци веројатно нема да ги имаат истите ТППБ. Пред ТППБ и КТП, луѓето како Џеферис користеле процес наречен ограничувачки фрагмент на полиморфистичка должина (ОФПД). Овој процес редовно користел големи делови од ДНК за да ги анализира разликите помеѓу два примероци на ДНК. ОФПД бил меѓу првите технологии користени во ДНК анализа. Меѓутоа, како што технологијата еволуирала, новите технологии, како што е КТП, се појавиле и го зазеле местото на постарата технологија како ОФПД.<ref>{{Наведено списание|last=Marks|first=Kathy|date=June 2009|title=New DNA Technology for Cold Cases|url=https://www.proquest.com/docview/1074789441|journal=Law & Order|volume=57|issue=6|pages=36–38, 40–41, 43|id={{ProQuest|1074789441}}|via=Criminal Justice (ProQuest)}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> Допуштеноста на доказите за ДНК во судовите била оспорувана во САД во 1980-тите и 1990-тите, но оттогаш станала универзално прифатена поради подобрените техники.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.law.berkeley.edu/wp-content/uploads/2022/03/Admissibility_of_DNA_Evidence_in_Court.pdf|title=Chapter 13: Admissibility of DNA Evidence in Court|last=Roth|first=Andrea|date=2020|work=University of California Berkeley School of Law|accessdate=2023-03-25|quote=The original forms of forensic DNA testing and interpretation used in the 1980s and early 1990s were subject to much criticism during the “DNA Wars,” the history of which has been ably told by others (Kaye, 2010; Lynch et al., 2008; see chapter 1). But these earlier techniques have been replaced in forensic DNA analysis by PCR- based STR discrete- allele typing. Courts now universally accept as generally reliable both the PCR process for amplification of DNA and the STR- based system of identifying and comparing alleles (Kaye, 2010, pp. 190– 191).}}</ref> == Процеси на анализа == === Екстракција на ДНК === Кога ќе се добие примерок од [[крв]] или [[плунка]], ДНК е само мал дел од она што е присутно во примерокот. Пред да може да се анализира ДНК, таа мора да се извади од клетките и да се прочисти. Постојат многу начини на кои тоа може да се постигне, но сите методи ја следат истата основна процедура. Клетката и јадрените мембрани треба да се разбијат за да се овозможи ДНК да биде ослободена во раствор. Откако ДНК ќе стане слободна, таа може да се одвои од сите други клеточни компоненти. Откако ДНК ќе се одвои во растворот, преостанатиот клеточен отпад потоа може да се отстрани од растворот и да се фрли, оставајќи ја само ДНК. Најчестите методи за екстракција на ДНК вклучуваат органска екстракција (исто така наречена екстракција на фенол хлороформ),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/phenol-chloroform-extraction|title=Phenol-Chloroform Extraction - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|work=www.sciencedirect.com|accessdate=2023-10-28}}</ref> екстракција на хелекс и цврстофазна екстракција. Диференцијалната екстракција е модифицирана верзија на екстракција во која ДНК од два различни типа на клетки може да се одвои една од друга пред да се прочисти од растворот. Секој метод на екстракција работи добро во лабораторија, но аналитичарите обично го избираат својот претпочитан метод врз основа на фактори како што се цената, вклученото време, количината на добиената ДНК и квалитетот на добиената ДНК.<ref>{{Наведена книга|title=Forensic DNA typing: biology, technology, and genetics of STR markers|vauthors=Butler JM|date=2005|publisher=Elsevier Academic Press|isbn=978-0080470610|edition=2nd|location=Amsterdam|oclc=123448124}}</ref> === ОФПД анализа === [[Податотека:Restriction_Fragment_Length_Polymorphism.jpg|мини|Полиморфизам на должина на фрагмент на ограничување]] Ограничувачкиот фрагмент на полиморфистичка должина (ОФПД). се залага за полиморфизам со должина на рестриктивен фрагмент и, во смисла на ДНК анализа, опишува метод за тестирање на ДНК кој користи рестриктивни [[Рестрикционен ензим|ензими]] за да ја „пресече“ ДНК на кратки и специфични секвенци низ примерокот. За да започнете со обработка во лабораторија, примерокот најпрвин треба да помине низ протокол за екстракција, кој може да варира во зависност од типот на примерокот или лабораториските стандардни оперативни процедури. Откако ДНК ќе се „извлече“ од клетките во примерокот и ќе се одвои од надворешни клеточни материјали и какви било нуклеази што би ја разградиле ДНК, примерокот потоа може да се воведе до саканите рестриктивни ензими за да се исече на видливи фрагменти. По дигестијата на ензимот, се врши саудерн блот. Овој метод на сепарација се заснована на големина што се изведува со радиоактивни или хемилуминисцентни сонди. ОФПД може да се спроведе со сонди со еден или повеќе локус (сонди кои таргетираат или една местоположба на ДНК или повеќе места на ДНК). Вградувањето на сонди со повеќе места овозможило поголема моќ на дискриминација за анализата, но завршувањето на овој процес може да потрае неколку дена до една недела за еден примерок поради екстремното време потребно за секој чекор потребен за визуелизација на сондите. === ПВР анализа === Техниката била развиена во 1983 година од Кари Мулис. ПВР денес е вообичаена и важна техника што се користи во медицинските и биолошките лаборатории за истражување за различни апликации.<ref>{{Наведено списание|last=Rahman|first=Md Tahminur|last2=Uddin|first2=Muhammed Salah|last3=Sultana|first3=Razia|last4=Moue|first4=Arumina|last5=Setu|first5=Muntahina|date=2013-02-06|title=Polymerase Chain Reaction (PCR): A Short Review|url=https://www.banglajol.info/index.php/AKMMCJ/article/view/13682|journal=Anwer Khan Modern Medical College Journal|language=en|volume=4|issue=1|pages=30–36|doi=10.3329/akmmcj.v4i1.13682|issn=2304-5701|doi-access=free}}</ref> ПВР, или [[полимераза верижна реакција]], е широко користена техника на молекуларна биологија за засилување на специфична ДНК секвенца. [[Податотека:Polymerase_chain_reaction.svg|мини|Чекори на полимеразна верижна реакција]] Засилувањето се постигнува со серија од три чекори: '''1- Денатурација''': Во овој чекор, ДНК се загрева до 95 '''°C''' за да се дисоцираат водородните врски помеѓу комплементарните базни парови на двоверижна ДНК. '''2-Греење''': Во оваа фаза реакцијата се лади на 50-65 '''°C'''. Ова им овозможува на прајмерите да се прикачат на одредена местоположба на едноверижниот шаблон ДНК по пат на водородна врска. '''3-Екстензија''': Во овој чекор најчесто се користи термостабилна ДНК полимераза која е Taq полимераза. Ова се прави на температура од 72 '''°C'''. ДНК полимеразата додава нуклеотиди во насока 5'-6' и ја синтетизира комплементарната нишка на моделот на ДНК. === КТП анализа === [[Податотека:Short_Tandem_Repeat_(STR)_analysis.png|мини|309x309пкс| Кратки тандемски повторувања (КТП), исто анализа на поедноставен модел: Прво, примерок од ДНК се подложува на [[Полимераза верижна реакција|полимеразна верижна реакција]] со [[Зачетник (молекуларна биологија)|прајмери]] насочени кон одредени КТП (кои се разликуваат по должина помеѓу поединците и нивните [[алел]]и). Резултирачките фрагменти се одделени по големина (како што е електрофореза).<ref>Image by Mikael Häggström, MD, using following source image: [https://www.researchgate.net/figure/Principles-of-STR-analysis-STRs-loci-comprise-repetitive-sequences-of-2-7-bp-which-are_fig1_26513043 Figure 1 - available via license: Creative Commons Attribution 4.0 International"], from the following article:<br /><br />{{Наведено списание|last=Roberta Sitnik, Margareth Afonso Torres, Nydia Strachman Bacal, João Renato Rebello Pinho|year=2006|title=Using PCR for molecular monitoring of post-transplantation chimerism|url=https://www.researchgate.net/publication/26513043|journal=Einstein (Sao Paulo)|volume=4|issue=2}}</ref>]] Системот за ДНК анализа што се користи денес се базира на [[Полимераза верижна реакција|полимеразна верижна реакција]] (ПВР) и користи едноставни секвенци. Од земја до земја, се користат различни системи за анализа на ДНК базирани на КТП. Во Северна Америка, системите кои ги засилуваат јадрените локуси CODIS 20 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fbi.gov/services/laboratory/biometric-analysis/codis|title=Combined DNA Index System (CODIS)|work=Federal Bureau of Investigation|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429154144/https://www.fbi.gov/services/laboratory/biometric-analysis/codis|archive-date=29 April 2017|accessdate=20 April 2017}}</ref> се речиси универзални, додека во Обединетото Кралство се користи системот на локуси [[DNA-17|ДНК-17]], а Австралија користи 18 основни маркери.<ref>{{Наведени вести|url=https://theconversation.com/from-the-crime-scene-to-the-courtroom-the-journey-of-a-dna-sample-82250|title=From the crime scene to the courtroom: the journey of a DNA sample|date=29 August 2017|work=The Conversastion|access-date=14 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725203821/http://theconversation.com/from-the-crime-scene-to-the-courtroom-the-journey-of-a-dna-sample-82250|archive-date=25 July 2018}}</ref> Вистинската моќ на оваа анализа е во нејзината статистичка моќ на дискриминација. Бидејќи 20-те локуси кои моментално се користат за дискриминација во CODIS се [[Менделови закони|независно сортирани]] (имањето одреден број повторувања на еден локус не ја менува веројатноста да се има било кој број повторувања на кој било друг локус), може да се примени [[Веројатност|правилото за производ за веројатности.]] Ова значи дека, доколку некој има ДНК тип на ABC, каде што трите локуси биле независни, тогаш веројатноста таа единка да го има тој ДНК тип е веројатноста да има тип А пати поголема од веројатноста да има тип Б повеќе од веројатноста да има тип В. Ова резултирало со способност да се генерираат веројатности за совпаѓање од 1 во квинтилион (1x10 ¹⁸ ) или повеќе. Сепак, пребарувањата на базата на податоци на ДНК покажале многу почести од очекуваните совпаѓања на лажни ДНК профили.<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.latimes.com/2008/jul/20/local/me-dna20|title=FBI resists scrutiny of 'matches'|date=20 July 2008|work=Los Angeles Times|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811135116/http://articles.latimes.com/2008/jul/20/local/me-dna20|archive-date=11 August 2011|pages=P8|display-authors=etal}}</ref> === Анализа на Y-хромозом === Поради татковското наследство, Y-хаплотиповите даваат информации за генетското потекло на машката популација. За да се истражи историјата на оваа популација и да се обезбедат проценки за фреквенциите на хаплотипот во криминалните случаи, „Y хаплотип референтна база на податоци (YHRD)“ била основана во 2000 година како онлајн ресурс. Во моментов содржи повеќе од 300.000 минимални (8 локуси) хаплотипови од популации ширум светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yhrd.org|title=Y haplotype reference database|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223175333/https://yhrd.org/|archive-date=23 February 2021|accessdate=19 April 2020}}</ref> === Митохондриска ДНК === мтДНК може да се добие од материјал како влкна од коса и стари коски или заби.<ref>{{Наведено списание|date=1 January 2018|title=DNA profiling of ''Streptococcus mutans'' in children with and without black tooth stains: A polymerase chain reaction analysis|journal=Dental Research Journal|volume=15|issue=5|pages=334–339|doi=10.4103/1735-3327.240472|pmc=6134728|pmid=30233653|doi-access=free}}</ref> Ова е контролен механизам базиран на точка на интеракција со податоци. Ова може да се утврди со алатно поставување во примерокот.<ref>{{Наведено списание|date=2004|title=DNA profiling technologies in forensic analysis|url=http://krepublishers.com/02-Journals/IJHG/IJHG-04-0-000-000-2004-Web/IJHG-04-1-001-000-2004-Abst-PDF/IJHG-04-1-011-030-2004-Kashyap/IJHG-04-1-011-030-2004-Kashyap.pdf|journal=International Journal of Human Genetics|volume=4|issue=1|doi=10.31901/24566330.2004/04.01.02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606120729/http://krepublishers.com/02-Journals/IJHG/IJHG-04-0-000-000-2004-Web/IJHG-04-1-001-000-2004-Abst-PDF/IJHG-04-1-011-030-2004-Kashyap/IJHG-04-1-011-030-2004-Kashyap.pdf|archive-date=6 June 2021|access-date=6 June 2021|doi-access=free}}</ref> == Прашања со форензички ДНК примероци == Кога луѓето размислуваат за начинот на кој се прави ДНК анализа, тие често размислуваат за телевизиски емисии и серии како ''NCIS'' или ''[[CSI|Истрага на местото на злосторството]]'', кои прикажуваат примероци од ДНК кои доаѓаат во лабораторија и веднаш се анализираат, проследено со сликање на осомничениот во рок од неколку минути. Меѓутоа, реалноста е сосема поинаква, а совршените примероци на ДНК често не се собираат од местото на злосторството. Жртвите на убиства често се оставаат изложени на сурови услови пред да бидат пронајдени, а предметите што се користат за извршување на злосторства честопати се ракувани од повеќе од едно лице. Двата најраспространети прашања со кои се среќаваат форензичарите при анализа на примероците на ДНК се деградираните примероци и смесите на ДНК.<ref>{{Наведено списание|date=August 2016|title=Evaluation of forensic DNA mixture evidence: protocol for evaluation, interpretation, and statistical calculations using the combined probability of inclusion|journal=BMC Genetics|volume=17|issue=1|pages=125|doi=10.1186/s12863-016-0429-7|pmc=5007818|pmid=27580588|doi-access=free}}</ref> === Деградирана ДНК === Пред да постојат современи методи на [[полимераза верижна реакција]], било речиси невозможно да се анализираат деградираните примероци на ДНК. Методите како полиморфизам со должина на рестриктивен фрагмент или ограничувачки фрагмент на полиморфистичка должина (ОФПД), која била првата техника користена за анализа на ДНК во форензичката наука, бара ДНК со висока молекуларна тежина во примерокот со цел да се добијат веродостојни податоци. Сепак, ДНК со висока молекуларна тежина недостасува во деградираните примероци, бидејќи ДНК е премногу фрагментирана за прецизно да се спроведе ОФПД. Дури кога биле измислени техниките на ПВР, можело да се изврши анализа на деградираните примероци на ДНК [[Полимераза верижна реакција|полимеразна верижна реакција]]. Мултиплекс ПВР особено овозможил да се изолираат и да се засилат малите фрагменти од ДНК кои сè уште се оставени во деградирани примероци. Кога методите на мултиплекс ПВР се споредуваат со постарите методи како ОФПД, може да се види огромна разлика. Мултиплекс ПВР теоретски може да засили помалку од 1&nbsp;ng на ДНК, но ОФПД мора да има најмалку 100&nbsp;ng на ДНК со цел да се спроведе анализа.<ref name="Forensic DNA Typing">{{Наведена книга|title=Forensic DNA Typing|vauthors=Butler J|date=2001|publisher=Academic Press|pages=99–115|chapter=Chapter 7}}</ref> === ДНК со низок шаблон === ДНК со низок шаблон може да се случи кога има помалку од 0,1&nbsp;ng(<ref>{{Наведена книга|title=Forensic DNA typing : biology, technology, and genetics of STR markers|last=Butler|first=John M.|date=2005|publisher=Elsevier Academic Press|isbn=978-0-12-147952-7|edition=2nd|location=Amsterdam|pages=68, 167–168}}</ref>) од ДНК во примерок. Ова може да доведе до повеќе стохастички ефекти (случајни настани) како што се алелно опаѓање или алелно паѓање што може да ја смени интерпретацијата на ДНК анализата. Овие стохастички ефекти може да доведат до нееднакво засилување на двете алели кои доаѓаат од хетерозиготна единка. Особено е важно да се земе предвид ДНК со низок шаблон кога се работи со мешавина на ДНК примерок. Ова е затоа што за еден (или повеќе) од придонесувачите во смесата, тие имаат поголема веројатност да имаат помала количина на ДНК од оптималната количина за правилно функционирање на ПВР реакцијата.<ref>{{Наведена книга|title=Advanced topics in forensic DNA typing : interpretation|last=Butler|first=John M.|date=2015|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-405213-0|location=Oxford, England|pages=159–161}}</ref> Затоа, стохастичките прагови се развиени за интерпретација на ДНК профилот. Стохастичкиот праг е минималната висина на врвот (вредност на RFU), што се гледа во електроферограм каде што се јавува отпаѓањето. Доколку вредноста на висината на врвот е над овој праг, тогаш разумно е да се претпостави дека алелното опаѓање не се случило. На пример, доколку се гледа само 1 пик за одреден локус во електроферограмот, но неговата висина е над стохастичкиот праг, тогаш разумно може да се претпостави дека оваа единка е хомозиготна и дека не му недостасува својот хетерозиготен партнер алел кој инаку би испаднал. поради тоа што има ДНК со низок шаблон. Алелното напуштање може да се случи кога има ДНК со низок образец затоа што има толку малку ДНК за да се започне со тоа што во овој локус придонесувачот за примерокот на ДНК (или смесата) е вистински хетерозигот, но другиот алел не е зацврстен и така би било изгубени. Алелно паѓање <ref>{{Наведено списание|last=Gittelson|first=S|last2=Steffen|first2=CR|last3=Coble|first3=MD|date=July 2016|title=Low-template DNA: A single DNA analysis or two replicates?|journal=Forensic Science International|volume=264|pages=139–45|doi=10.1016/j.forsciint.2016.04.012|pmc=5225751|pmid=27131143}}</ref> може да се случи и кога има ДНК со низок шаблон бидејќи понекогаш врвот на пелтечење може да се засили. За време на ПВР реакцијата, ДНК полимеразата ќе влезе и ќе додаде нуклеотиди од прајмерот, но целиот овој процес е многу динамичен, кое означува дека ДНК полимеразата постојано се врзува, никнува и потоа повторно се врзува. Затоа, понекогаш ДНК полимеразата ќе се придружи на краткото тандемско повторување пред него, што ќе доведе до кратко повторување во тандем што е 1 повторување помалку од шаблонот. За време на ПВР, доколку ДНК полимеразата се поврзе со локус и почне да го засилува за да направи многу копии, тогаш овој производ за пелтечење ќе се појави случајно во електроферограмот, што ќе доведе до алелно паѓање. ==== Мини-КТП анализа ==== Во случаите кога примероците на ДНК се деградирани, како на пример доколку има интензивни пожари или сè што останува се фрагменти од коски, стандардната КТП анализа на тие примероци може да биде несоодветно. Кога се прави стандардната КТП анализа на високо деградирани примероци, поголемите КТП локуси често опаѓаат и се добиваат само делумни ДНК профили. Делумните ДНК профили можат да бидат моќна алатка, но веројатноста за случајно совпаѓање е поголема отколку ако се добие целосен профил. Еден метод што е развиен за анализа на деградирани примероци на ДНК е да се користи технологијата мини-КТП. Во новиот пристап, прајмерите се специјално дизајнирани да се врзуваат поблиску до регионот КТП.<ref name="Coble 2005">{{Наведено списание|date=January 2005|title=Characterization of new miniSTR loci to aid analysis of degraded DNA|url=https://strbase.nist.gov/pub_pres/Coble2005miniSTR.pdf|journal=Journal of Forensic Sciences|volume=50|issue=1|pages=43–53|doi=10.1520/JFS2004216|pmid=15830996|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224005/http://strbase.nist.gov/pub_pres/Coble2005miniSTR.pdf|archive-date=7 September 2017|access-date=24 November 2018}}</ref> При нормално КТП тестирање, прајмерите се врзуваат за подолги секвенци кои го содржат КТП регионот во сегментот. Сепак, мини-КТП анализата ја таргетира само локацијата на КТП, што резултира со производ на ДНК кој е многу помал.<ref name="Coble 2005"/> Со поставување на прајмерите поблиску до вистинските КТП региони, постои поголема шанса да се случи успешно засилување на овој регион. Сега може да се случи успешно засилување на тие КТП региони и може да се добијат поцелосни ДНК профили. Успехот што помалите ПВР производи произведуваат поголема стапка на успех со високо деградирани примероци за првпат бил пријавен во 1995 година, кога технологијата мини-КТП била искористена за да се идентификуваат жртвите од пожарот во Вако.<ref>{{Наведено списание|date=April 1995|title=Short tandem repeat typing of bodies from a mass disaster: high success rate and characteristic amplification patterns in highly degraded samples|journal=BioTechniques|volume=18|issue=4|pages=670–677|pmid=7598902}}</ref> === ДНК мешавини === Мешавините се уште еден заеднички проблем со кој се соочуваат форензичарите кога анализираат непознати или сомнителни примероци на ДНК. Мешавината се дефинира како примерок од ДНК што содржи два или повеќе поединечни придонесувачи. Тоа често може да се случи кога примерокот од ДНК се брише од предмет со кој ракува повеќе од едно лице или кога примерокот содржи ДНК и на жртвата и на напаѓачот. Присуството на повеќе од еден поединец во примерок од ДНК може да претставува предизвик за откривање на поединечни профили, а толкувањето на мешавините треба да се врши единствено од страна на високо обучени лица. Мешавините кои содржат две или три единки многу потешко се толкуваат. Мешавините кои содржат четири или повеќе единки се премногу згрчени за да може да се добијат поединечни профили. Едно вообичаено сценарио во кое често се добива мешавина е во случај на сексуален напад. При таков случај, може да се собере примерок кој содржи материјал од жртвата, консензуалните сексуални партнери на жртвата и сторителот(ите).<ref>{{Наведено списание|date=March 1997|title=Interpreting DNA mixtures|url=https://projects.nfstc.org/workshops/resources/articles/Interpreting%20DNA%20Mixtures.pdf|journal=Journal of Forensic Sciences|volume=42|issue=2|pages=213–222|doi=10.1520/JFS14100J|pmid=9068179|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429055409/https://projects.nfstc.org/workshops/resources/articles/Interpreting%20DNA%20Mixtures.pdf|archive-date=29 April 2020|access-date=25 October 2018}}</ref> Мешавините генерално може да се разделат во три категории: Тип А, Тип Б и Тип Ц.<ref>{{Наведена книга|title=Advanced topics in forensic DNA typing : interpretation|last=Butler|first=John M.|date=2015|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-405213-0|location=Oxford, England|page=140}}</ref> Мешавините од типот А имаат алели со слични висини наоколу, така што придонесувачите не можат да се разликуваат едни од други. Мешавините од типот Б може да се деконволтираат со споредување на односот врв-висина за да се одреди кои алели се донирани заедно. Мешавините од типот C не можат безбедно да се толкуваат според денешната технологија, бидејќи примероците се погодени од деградација на ДНК или присутна премала количина на ДНК. Кога се гледа електроферограм, можно е да се одреди бројот на придонесувачи во помалку сложените мешавини врз основа на бројот на врвови кои се наоѓаат во секој локус. Во споредба со еден изворен профил, кој ќе има единствено еден или два врва на секој локус, мешавина е кога има три или повеќе врвови на два или повеќе локуси.<ref>{{Наведена книга|title=Advanced topics in forensic DNA typing : interpretation|last=Butler|first=John M.|date=2015|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-405213-0|location=Oxford, England|page=134}}</ref> Доколку има три врвови само на еден локус, тогаш можно е да се има еден придонесувач кој е три-алеличен на тој локус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://strbase.nist.gov/tri_tab.htm|title=Tri-Allelic Patterns|work=strbase.nist.gov|publisher=National Institute of Standards and Technology|accessdate=6 December 2022|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617195535/https://strbase.nist.gov//tri_tab.htm|url-status=dead}}</ref> Мешавините за две лица ќе имаат помеѓу два и четири врвови на секој локус, а мешавините за три лица ќе имаат помеѓу три и шест врвови на секој локус. Мешавините стануваат сè потешко да се деконволтираат како што се зголемува бројот на придонесувачи. Како што напредуваат методите за откривање во профилирањето на ДНК, форензичарите гледаат повеќе примероци на ДНК кои содржат мешавини, бидејќи дури и најмалиот придонесувач денес може да се открие со современи тестови. Леснотијата во која форензичарите имаат меѓусебно продирање во ДНК смесите во голема мера зависи од односот на ДНК присутна од секој поединец, комбинациите на генотипот и вкупната количина на засилена ДНК.<ref>{{Наведена книга|title=Forensic DNA Typing|vauthors=Butler J|date=2001|publisher=Academic Press|pages=99–119|chapter=Chapter 7}}</ref> Односот на ДНК често е најважниот аспект што треба да се разгледа при одредувањето дали смесата може да се толкува. На пример, доколку примерокот на ДНК има два придонесувачи, би било лесно да се интерпретираат поединечни профили ако соодносот на ДНК придонесен од едно лице е многу поголем од второто лице. Кога примерокот има три или повеќе придонесувачи, станува исклучително тешко да се одредат поединечни профили. За среќа, напредокот во веројатностичкото генотипирање може да го овозможи тој вид определување во иднина. Веројатното генотипирање користи комплексен компјутерски софтвер за да помине низ илјадници математички пресметки за да произведе статистичка веројатност за поединечни генотипови пронајдени во мешавина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.in.gov/isp/labs/files/STRmix_and_Likelihood_Ratios_IPAC%20and_Defense_Council_Training_2017.pdf|title=Introduction to STRmix and Likelifood Ratios|last=Indiana State Police Laboratory|work=In.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025190514/https://www.in.gov/isp/labs/files/STRmix_and_Likelihood_Ratios_IPAC%20and_Defense_Council_Training_2017.pdf|archive-date=25 October 2018|accessdate=25 October 2018}}</ref> <big>'''ДНК профилирање во растение'''</big> Анализата на растителна ДНК е метод за идентификување на сорти кое користи техники на молекуларни маркери. Овој метод привлекува внимание поради правата на интелектуална сопственост поврзани со трговијата (TRIPs) и Конвенцијата за биолошка разновидност (CBD).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/228559903|title=Plant DNA fingerprinting: an overview}}</ref> '''<big>Предности</big>''' Идентификација, автентикација, специфична дистинкција, откривање на фалсификување и идентификување на фитоконституенти се можни со отпечатоци од ДНК во лековити растенија.<ref name="DNA Fingerprinting">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jairjp.com/MARCH%202017/02%20SELVAKUMARI%20REVIEW.pdf|title=Application of DNA Fingerprinting for Plant Identification}}</ref> Маркерите базирани на ДНК се клучни за овие апликации, одредувајќи ја иднината на научните студии во фармакогнозијата.<ref name="DNA Fingerprinting"/> Исто така, помага во одредувањето на особините (како што се големината на семето и бојата на листовите) кои веројатно ќе го подобрат потомството или не.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biotech.iastate.edu/publications/biotech_info_series/bio7.html|title=DNA fingerprinting in Agricultural Genetics Programs|accessdate=2024-02-08|archive-date=2023-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210020639/https://www.biotech.iastate.edu/publications/biotech_info_series/bio7.html|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|DNA profiling}} * {{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/2009/may/24/dna-fingerprinting-alec-jeffreys |title=Eureka moment that led to the discovery of DNA fingerprinting | vauthors = McKie R |newspaper=[[The Observer]] |location=London |date=24 May 2009}} * [http://for-sci-law-now.blogspot.com/ Forensic Science, Statistics, and the Law] – Blog that tracks scientific and legal developments pertinent to forensic DNA profiling * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/sheppard/analyze.html Create a DNA Fingerprint] – PBS.org * [http://insilico.ehu.es/ In silico simulation of Molecular Biology Techniques] – A place to learn typing techniques by simulating them * [https://www.kuleuven.be/cbmer/page.php?LAN=E&ID=399&FILE=subject&PAGE=1 National DNA Databases in the EU] * [https://www.innocencerecord.org/ The Innocence Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913084250/https://www.innocencerecord.org/Pages/Home.aspx?ReturnUrl=%2F_layouts%2FAuthenticate.aspx%3FSource%3D%2F&Source=%2F |date=13 September 2019 }}, Winston & Strawn LLP/The Innocence Project * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo45345 Making Sense of DNA Backlogs, 2012: Myths vs. Reality] [[United States Department of Justice]] * {{cite web |url=https://senseaboutscience.org/activities/making-sense-of-forensic-genetics/ |title=Making Sense of Forensic Genetics |date=25 January 2017 |access-date=19 April 2020 |work=[[Sense about Science]]}} [[Категорија:Молекуларна биологија]] [[Категорија:Лични исправи]] [[Категорија:ДНК]] [[Категорија:Биометрија]] [[Категорија:Применета генетика]] rjct1nutizsmjc3bg0ajkl9qxbt9bxw 10 1342805 5560977 5170164 2026-05-18T08:00:23Z Bjankuloski06 332 5560977 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Несигурен медицински извор}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | link = Википедија:Идентификување на сигурни извори (медицина) | title = Material near this tag may rely on an unreliable or less reliable medical source. {{{reason|}}} | text = Несигурен медицински извор{{#ifeq:{{{certain|{{{sure|}}}}}}|y||?}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Категорија:Сите статии кои немаат сигурни наводи]] | cat-date = Категорија:Сите статии кои немаат сигурни наводи }}<!--{{Несигурен медицински извор}} end--> }}<noinclude> {{Документација}} [[Категорија:Предлошки за одржување за наводи и проверливост]] </noinclude> rv8lagdsq60j3ticsfnqksglo25tzd7 5560978 5560977 2026-05-18T08:02:01Z Bjankuloski06 332 5560978 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Несигурен медицински извор}} begin-->{{Поправи | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | link = :en:Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine) | title = Материјалот до оваа ознака може да се ослонува на несигурен или помалку меродавен медицински извор. {{{reason|}}} | text = Несигурен медицински извор{{#ifeq:{{{certain|{{{sure|}}}}}}|y||?}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Категорија:Сите статии кои немаат сигурни наводи]] | cat-date = Категорија:Сите статии кои немаат сигурни наводи }}<!--{{Несигурен медицински извор}} end--> }}<noinclude> {{Документација}} [[Категорија:Предлошки за одржување за наводи и проверливост]] </noinclude> jgb9fuzwbwpm8s9lpru13vmi8rpu9zl 0 1351643 5560922 5450707 2026-05-17T23:05:52Z ГП 23995 дополнување 5560922 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Негроидна раса}} [[Податотека:Aïssa_Maïga_at_the_2007_Cannes_Film_Festival-01.jpg|мини|301x301пкс| Аиса Маига, француска глумица со [[субхарско африканско]] потекло [[Сенегал]]ец, [[Малија]] и [[Гамбија]] ]] [[Податотека:Children_in_Namibia(1_cropped).jpg|мини|200x200пкс| Деца во [[Намибија]] .]] [[Податотека:Unlabeled_Renatto_Luschan_Skin_color_map.svg|мини|200x200пкс| Распределба на различни бои на човечка кожа во светот.]] [[Податотека:Sub-Saharan_Africa_with_borders.svg|мини|200x200пкс| Демографија на црнците во [[Африка]].]] '''Црнците''', или '''црни луѓе''', термините што се користат во одредени земји, често како социјален систем на расна класификација или етничка припадност, за да се напише личност за која се смета дека има потемна боја на кожа во споредба со другите луѓе. Како таква, важност на терминот многу варира помеѓу и во општествената состојба и зависи од контекстот. За многу други поединци, заедници и земји“, терминот „црно има погрдно, застарено, редуктивно значење или има некоја друга нерепрезентативна ознака и затоа терминот не се користи или дефинира.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nocitizenleftbeh0000levi|title=No citizen left behind|last=Levinson|first=Meira|publisher=Harvard University Press|year=2012|isbn=978-0-674-06529-1|location=Cambridge, MA [etc.]|pages=[https://archive.org/details/nocitizenleftbeh0000levi/page/70 70]|language=en}}</ref> Различни општества се менуваат со различни критериуми за тоа кој е класифициран „како црно“ и овие општествени конструкции се менуваат со текот на времето. Во многу земји, социјалните променливи гледаат на класификацијата, како и на бојата на кожата, а социјалните критериуми за „црнина“ варираат. Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], „црните луѓе“ историски се еквивалентни на „обоени луѓе“, општи термин за неевропските народи. Во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], [[Латинска Америка]] и [[Северна Америка]], луѓето од мешана раса генерално не биле класифицирани како „црни“. Во други области, што е [[Австралија]], доселениците го користеле терминот Црни“ за да се однесуваат на историјата на населението со потеклото и потеклото. ==Црнците како мотив во уметноста== * „Милонга за Црнците“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 57-58.</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nocitizenleftbeh0000levi|title=No citizen left behind|last=Levinson|first=Meira|publisher=Harvard University Press|year=2012|isbn=978-0-674-06529-1|location=Cambridge, MA [etc.]|pages=[https://archive.org/details/nocitizenleftbeh0000levi/page/70 70]|language=en|ref=harv}} {{Ризница-врска|People of Black African descent}} [[Категорија:Човечки раси]] [[Категорија:Расизам]] f3wabj5h2p534wperoserlfq54v3dwm 0 1353622 5560839 5435408 2026-05-17T18:03:10Z Andrew012p 85224 /* Стариот Запад */ 5560839 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Capitao-mato.jpg|мини|''Афро-бразилски ловец на глави бара избегани робови'', од Јохан Мориц Ругендас. 1823 г.]] '''Ловец на глави''' ({{langx|en|Bounty Hunter}}, букв. ''ловец за награди'') — лице што за [[пари]]чна награда се занимава со претрес и фаќање/убивање на избегани злосторници и дезертери, како и на лица осомничени за сторени кривични дела и што не се појавиле на судското рочиште во определеното време. == Историја == === Стариот Запад === Во 1873 г., Врховниот суд забележал дека ловците на глави биле дел од американскиот систем за спроведување на законот со одлука во ''Тејлор против Тејнтор'':<ref>{{cite book|title=Introduction to Private Security|last=Dempsey|first=John|date=March 23, 2010|publisher=Cengage Learning|page=367}}</ref> {{Почеток на цитат}} Кога некој ќе биде ослободен со кауција, тој сè уште се смета за под управување на луѓето што ги ставаат парите под гаранција (гаранти). Овие гаранти можат да го вратат лицето во притвор во секое време доколку е потребно. Ако не можат веднаш да го земат, можат да го држат во затвор додека можат. Тие можат да го направат тоа сами или да користат некој друг за да помогне. Дури можат и да одат во друга држава за да го најдат лицето, да го уапсат на сабат или да упаднат во неговата куќа ако е потребно. Ова не бара службен судски процес, сличен на тоа како шериф може да уапси избеган затвореник.{{Изворен текст|en|When the bail is given, the principal is regarded as delivered to the custody of his sureties. Their domain is a continuance of the original imprisonment. Whenever they choose to do so, they may seize him and deliver him up to his discharge; and if it cannot be done at once, they may imprison him until it can be done. They may exercise their rights in person or by agent. They may pursue him into another state; may arrest him on the Sabbath; and if necessary, may break and enter his house for that purpose. The seizure is not made by virtue of due process. None is needed. It is likened to the arrest by the sheriff of an escaped prisoner.}} {{Крај на цитат|извор=}} === Современост === Денес, ловците на глави се главно одговорни за апсење на [[Човек|луѓе]] што ја пропуштиле кауцијата или чија кауција е откажана. Тие често претпочитаат да се нарекуваат „извршители на кауција“ или „агенти за враќање на бегалци“. Кога апсат, овие агенти можат да носат панцирни елеци, значки и облека што ги посочува како извршители на кауција. Тие можат да носат [[огнено оружје]] или други алатки за заштита, како што се електрошокери, палки, солзавец или [[лут спреј]].<ref name="insi_Bail">{{cite web|url=http://www.insidejobs.com/careers/bail-enforcement-agent|title=Bail Enforcement Agent|website=Insidejobs.com|access-date=July 8, 2015|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216192445/http://www.insidejobs.com/careers/bail-enforcement-agent|url-status=dead}}</ref><ref name="dos._NYSD">{{cite web|url=http://www.dos.ny.gov/licensing/bailagent/bailagent.html|title=NYS Division of Licensing Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709172400/http://www.dos.ny.gov/licensing/bailagent/bailagent.html|archive-date=July 9, 2015|website=Dos.ny.gov|access-date=July 8, 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/s-yN7LJcxZA Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160310003432/https://www.youtube.com/watch?v=s-yN7LJcxZA Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=s-yN7LJcxZA|title=Tools Of The Trade|date=May 8, 2009|work=Secrets of a Modern Day Bounty Hunter|publisher=[[YouTube]]|access-date=December 20, 2016}}{{cbignore}}</ref> Во [[Соединети Американски Држави|САД]], Националната асоцијација за враќање на бегалци е главната професионална група за оваа област. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=TGomdoO368g Inside America's Pro-Profit Bail System] на [[YouTube]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Див Запад]] [[Категорија:Американско право]] [[Категорија:Кривична постапка]] [[Категорија:Правни занимања]] 3wu5scoes68m1bzdzkifd84dizmccr0 5560840 5560839 2026-05-17T18:04:14Z Andrew012p 85224 5560840 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Capitao-mato.jpg|мини|''Афро-бразилски ловец на глави бара избегани робови'', од Јохан Мориц Ругендас. 1823 г.]] '''Ловец на глави''' ({{langx|en|Bounty Hunter}}, букв. ''ловец за награди'') — лице што за [[пари]]чна награда се занимава со претрес и фаќање/убивање на избегани злосторници и дезертери, како и на лица осомничени за сторени кривични дела и што не се појавиле на судското рочиште во определеното време. == Историја == === Стариот Запад === {{Почеток на цитат|извор=Во 1873 г., Врховниот суд забележал дека ловците на глави биле дел од американскиот систем за спроведување на законот со одлука во ''Тејлор против Тејнтор'':<ref>{{cite book|title=Introduction to Private Security|last=Dempsey|first=John|date=March 23, 2010|publisher=Cengage Learning|page=367}}</ref>}} Кога некој ќе биде ослободен со кауција, тој сè уште се смета за под управување на луѓето што ги ставаат парите под гаранција (гаранти). Овие гаранти можат да го вратат лицето во притвор во секое време доколку е потребно. Ако не можат веднаш да го земат, можат да го држат во затвор додека можат. Тие можат да го направат тоа сами или да користат некој друг за да помогне. Дури можат и да одат во друга држава за да го најдат лицето, да го уапсат на сабат или да упаднат во неговата куќа ако е потребно. Ова не бара службен судски процес, сличен на тоа како шериф може да уапси избеган затвореник.{{Изворен текст|en|When the bail is given, the principal is regarded as delivered to the custody of his sureties. Their domain is a continuance of the original imprisonment. Whenever they choose to do so, they may seize him and deliver him up to his discharge; and if it cannot be done at once, they may imprison him until it can be done. They may exercise their rights in person or by agent. They may pursue him into another state; may arrest him on the Sabbath; and if necessary, may break and enter his house for that purpose. The seizure is not made by virtue of due process. None is needed. It is likened to the arrest by the sheriff of an escaped prisoner.}} {{Крај на цитат|извор=}} === Современост === Денес, ловците на глави се главно одговорни за апсење на [[Човек|луѓе]] што ја пропуштиле кауцијата или чија кауција е откажана. Тие често претпочитаат да се нарекуваат „извршители на кауција“ или „агенти за враќање на бегалци“. Кога апсат, овие агенти можат да носат панцирни елеци, значки и облека што ги посочува како извршители на кауција. Тие можат да носат [[огнено оружје]] или други алатки за заштита, како што се електрошокери, палки, солзавец или [[лут спреј]].<ref name="insi_Bail">{{cite web|url=http://www.insidejobs.com/careers/bail-enforcement-agent|title=Bail Enforcement Agent|website=Insidejobs.com|access-date=July 8, 2015|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216192445/http://www.insidejobs.com/careers/bail-enforcement-agent|url-status=dead}}</ref><ref name="dos._NYSD">{{cite web|url=http://www.dos.ny.gov/licensing/bailagent/bailagent.html|title=NYS Division of Licensing Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709172400/http://www.dos.ny.gov/licensing/bailagent/bailagent.html|archive-date=July 9, 2015|website=Dos.ny.gov|access-date=July 8, 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/s-yN7LJcxZA Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160310003432/https://www.youtube.com/watch?v=s-yN7LJcxZA Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=s-yN7LJcxZA|title=Tools Of The Trade|date=May 8, 2009|work=Secrets of a Modern Day Bounty Hunter|publisher=[[YouTube]]|access-date=December 20, 2016}}{{cbignore}}</ref> Во [[Соединети Американски Држави|САД]], Националната асоцијација за враќање на бегалци е главната професионална група за оваа област. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=TGomdoO368g Inside America's Pro-Profit Bail System] на [[YouTube]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Див Запад]] [[Категорија:Американско право]] [[Категорија:Кривична постапка]] [[Категорија:Правни занимања]] ozypfo7yv8bov43z0fskryba50lcdp6 0 1358286 5561083 5290167 2026-05-18T10:51:24Z Тиверополник 1815 5561083 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Историско место|name=Џамија Мирахори|native_name=Џамија на Иљаз Мирахори|native_language=sq|image=Xhamia e Iljaz Bej Mirahorit, Korce.jpg|caption=|designation1=Cultural Monument of Albania|designation1_date=|designation1_partof=|designation1_number=|designation1_criteria=|designation1_type=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|location=[[Корча]]|built={{start date and age|1496}}|architect=|locmapin=}} '''Џамијата Илјаз Мирахори''' е историска џамија во [[Горица (Албанија)|Корча]], [[Албанија]] . == Историја == [[Податотека:Mirahori_mosque,_Korcë.jpg|лево|мини| Историскиот таван на џамијата од кој делови од фреските се изгубиле и треба да се обноват]] Џамијата била изградена во 1494 година, а завршена во 1496 година од страна на Илјаз Хоџа (познат и како Илјаз бег Мирахори), кој бил ветеран од падот [[Пад на Цариград (1453)|на Истанбул]] и основач на градот Корча.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.albaniaexplorer.com/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=78|title=Tours: Discover Albania|work=Albania Explorer|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903153644/http://www.albaniaexplorer.com/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=78|archive-date=3 September 2011|accessdate=11 September 2010}}</ref>  Според писателот Сами Фрашери, тој бил изграден врз темелите на постоечки манастир, тогаш наречен посветен на [[Света Петка|Света Петка.]]<ref name="Gazeta Dita">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetadita.al/cfare-dihet-per-xhamine-e-mirahorit-ne-korce/|title=Çfarë dihet për xhaminë e Mirahorit në Korçë?|date=29 February 2016|work=Dita|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702064841/http://www.gazetadita.al/cfare-dihet-per-xhamine-e-mirahorit-ne-korce/|archive-date=2 July 2017|accessdate=20 October 2017}}</ref> Со рушењето на нејзиното [[минаре]] за време на комунистичката диктатура, џамијата Илијаз Мирахори била прогласена за верски [[Споменик на културата на Албанија|културен споменик на Албанија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19|title=Religious buildings with the "Culture Monument" status|work=Komiteti Shqiptar per Kultet|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706071224/http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19|archive-date=6 July 2011|accessdate=28 October 2010}}</ref> По крајот на комунистичкото владеење во 1990-тите, минарето било обновено дури во 2014 година кога било реконструирано во малку поинаков и поедноставен стил во споредба со оригиналниот. Подоцна е обновена и отоманската саат-кула во Корча која се наоѓала пред џамијата. == Наводи == {{Coord|40|36|57|N|20|46|31|E|region:AL-BR_type:landmark_source:kolossus-dewiki}} [[Категорија:Џамии во Албанија]] [[Категорија:Бајазит II]] qr1w7f3lacjdfaula1m9pp5veklqbfp 0 1358305 5561081 5442091 2026-05-18T10:49:46Z Тиверополник 1815 5561081 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Историско место|name=Кралска џамија|native_name=Xhamia Mbret|native_language=sq|image=Xhamia Mbret e Beratit.jpg|caption=|designation1=Cultural monument of Albania|designation1_date=|designation1_partof=|designation1_number=|designation1_criteria=|designation1_type=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation2=|designation2_date=|designation2_number=|designation2_offname=|location=[[Белград (Албанија)|Белград]], [[Албанија]]|built=1492 година|architect=|coordinates={{coord|40.7056|19.9521|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}|locmapin=}} [[Податотека:Ceiling_of_King_Mosque_in_Berat.jpg|лево|мини| Таванот на Кралската џамија.]] '''Кралската џамија''' ({{langx|sq|Xhamia e Mbretit}}), позната и како '''Султанова џамија''' ({{Јаз|sq|Xhamia e Sulltanit}}) или '''џамија „султан Бајазит"''', — џамија и [[Споменик на културата на Албанија|културен споменик]] во [[Белград (Албанија)|градот Белград]], [[Белград (област)|округот Белград]], [[Албанија]]. [[Џамија]]та била изградена во 15 век од отоманскиот султан [[Бајазит II]] за локалното албанско население. Кралската џамија станала културен споменик во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19|title=Religious buildings with the "Culture Monument" status|publisher=Republic of Albania National Committee for Cult|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706071224/http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19|archive-date=July 6, 2011|accessdate=October 28, 2010}}</ref> [[Податотека:Pjesa_balllore_e_xhamisë_Mbret_në_Berat.jpg|лево|мини| Јужниот дел на Кралската џамија.]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Џамии во Белград (Албанија)]] [[Категорија:Џамии од 15 век]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Албанија]] [[Категорија:Бајазит II]] qfnxppuxh9o0lan6rsp6j8zia27x3z5 0 1360423 5560747 5551739 2026-05-17T13:19:38Z Carshalton 30527 5560747 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Антуан Семењо | image = [[Податотека:Antoine Semenyo 2026.png|200px]] | fullname = Антуан Серлом Семењо<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4110099 |title=2024/25 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 септември 2024 |access-date=14 септември 2024}}</ref> | height = {{height|m=1.85}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2000|1|7}} | cityofbirth = [[Челси (Лондон)|Челси]] | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]]<br>{{flagsport|GHA}} [[Гана]] (од 2022) | currentclub = {{Fb team Manchester City}} | clubnumber = 42 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2017-2018 | youthclubs1 = {{Fb team Bristol City}} | years1 = 2018-2023 | caps1 = 112 | goals1 = 16 | clubs1 = {{Fb team Bristol City}} | years2 = 2018 | caps2 = 14 | goals2 = 3 | clubs2 = →{{Fb team Bath City}} | years3 = 2018-2019 | caps3 = 21 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Newport County}} | years4 = 2020 | caps4 = 7 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Sunderland}} | years5 = 2023-2026 | caps5 = 101 | goals5 = 30 | clubs5 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Manchester City}} | nationalyears1 = 2022- |nationalcaps1 = 32 |nationalgoals1 = 3 |nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Антуан Серлом Семењо''' (роден на [[7 јануари]] [[2000]] година, во [[Челси (Лондон)|Челси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. ==Биографија== Таткото на Семењо, Лери, е поранешен фудбалер, играјќи како играч од средниот ред за [[ФК Окваву Јунајтед|Окваву Јунајтед]] во [[Премиер лига на Гана|Премиер лигата на Гана]].<ref>{{cite web |url=https://footy-ghana.com/2022/05/photos-antoine-semenyo-models-in-ghana-kit-to-mark-debut-black-stars-call-up/ |title=PHOTOS: Antoine Semenyo models in Ghana kit to mark debut Black Stars call-up |publisher=Footy Ghana |date=26 May 2022 |accessdate=24 November 2022 |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124182139/https://footy-ghana.com/2022/05/photos-antoine-semenyo-models-in-ghana-kit-to-mark-debut-black-stars-call-up/ |url-status=dead }}</ref> Помладиот брат на Антуан [[Џаи Семењо]] е исто така професионален фудбалер. Моментално игра за [[ФК Истли|Истли]] во [[Национална лига на Англија|Националната лига на Англија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bristolworld.com/sport/football/bristol-city/pride-ghana-jai-and-the-rise-of-a-bristol-city-star-antoine-semenyos-father-and-ex-coach-discuss-3601188|title=Pride, Ghana, Jai and the rise of a Bristol City star: Interview with Antoine Semenyo's father|publisher=bristolworld.com}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Напад (фудбал)|Напаѓач]] кој може да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Крилен напаѓач|лево крило]], [[Напад (фудбал)#Крилен напаѓач|десно крило]] или [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]]. Поседува голема брзина, добра техника и шут. ==Клупска кариера== ===Почетоци и рана кариера=== Роден во Лондон, Семењо бил на проби во неколку клубови во својата рана кариера вклучувајќи го и [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c5ygxx422eno|title=Antoine Semenyo: Bournemouth and Ghana forward motivated by trial rejections|date=4 November 2024|website=BBC Sport}}</ref> Во 2017 година, на 17 годишна возраст, Семењо потпишал за [[ФК Бристол Сити|Бристол Сити]], откако импресионирал на фудбалската академија на [[Јужен Глостершир и Страуд (колеџ)|Колеџот Јужен Глостершир и Страуд]].<ref>{{cite web |url=https://www.sgscol.ac.uk/news/CitysignSGSstudentAntoineSemenyo |title=City sign SGS student Antoine Semenyo |publisher=South Gloucestershire and Stroud College |accessdate=24 November 2022 }}</ref> На 19 јануари 2018 година, дванаесет дена по неговиот 18-ти роденден, Бристол Сити го позајмил Семењо на [[ФК Бат Сити|Бат Сити]] во [[Национална лига на Англија - југ|Националната лига југ]], шесттото ниво на англискиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.bcfc.co.uk/news/semenyo-goes-pro-and-heads-to-bath/|title=Semenyo goes pro and heads to Bath - Bristol City FC|publisher=Britol City FC|date=19 јануари 2018|access-date=23 декември 2024}}</ref> Своето деби го направил веќе следниот ден, играјќи во победата со 2-0 на домашен терен над [[ФК Конкорд Ренџерс|Конкорд Ренџерс]]. На 2 април 2018, во победата со 5-1 над [[АФК Глостер Сити|Глостер Сити]], Семењо влегол како замена во првото полувреме и ги постигнал последните два гола за Бат Сити, што биле и неговите први во кариерата. Кон крајот на истиот месец, тој постигнал уште еден гол, во победата со 2-0 во гости над [[ФК Велинг Јунајтед|Велинг Јунајтед]].<ref>{{cite web|url=https://www.bcfc.co.uk/news/loan-watch-semenyo-on-target-for-bath-city/|title=Loan Watch: Semenyo on target for Bath City|publisher=Bristol City FC|date=25 април 2024|access-date=23 декември 2024}}</ref> ===Бристол Сити=== По завршувањето на сезоната во Националната лига југ, во која забележал 14 настапи и 3 гола за Бат Сити, Семењо се вратил во Бристол Сити во мај 2018, што му овозможило да дебитира и за својот матичен клуб. Своето деби за Бристол Сити го имал во последното коло од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип 2017–2018]], второто ниво на англискиот фудбал, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Лојд Кели]] во поразот со 3–2 од [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на [[Стадион Ештон Гејт|Ештон Гејт]].<ref name="BBC Football">{{cite web |title=Bristol City 2–3 Sheffield United|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43938863|publisher=BBC Football|date=6 May 2018|accessdate=10 May 2018}}</ref> На 18 јули 2018 година, Семењо бил позајмен на [[ФК Њупорт Каунти|Њупорт Каунти]] во [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]] до крајот на сезоната 2018-2019.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44874548 |title=Newport County sign Semenyo on loan from Bristol City |publisher=BBC Sport |date=18 July 2018 |accessdate=18 July 2018}}</ref> Тој го направил своето деби за Њупорт во поразот со 3–0 од [[ФК Мансфилд Таун|Мансфилд Таун]] на 4 август 2018 година, влегувајќи како замена во второто полувреме.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44989421 |title=Mansfield Town 3–0 Newport County |publisher=BBC Sport |date=4 August 2018 |accessdate=4 August 2018}}</ref> На 14 август 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за Њупорт во победата со 4–1 над [[ФК Кембриџ Јунајтед|Кембриџ Јунајтед]] во [[Лига куп на Англија|Лига купот]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45092718|title=Carabao Cup: Amond double helps Newport hammer Cambridge 4–1|date=14 August 2018|publisher=BBC Sport}}</ref> На 13 октомври 2018, Семењо постигнал гол во осмата минута од судиското надополнување со кој му донел победа на својот тим од 2-1 над [[ФК Стивениџ|Стивениџ]], што бил неговиот прв погодок во Лига Два. Тој постигнал уште два гола и имал уште две асистенции, пред неговата позајмица да биде прекината од Бристол Сити на 28 јануари 2019.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47024019 |title=Bristol City recall Antoine Semenyo from Newport County loan |publisher=BBC Sport |date=28 January 2019 |accessdate=28 January 2019 }}</ref> Откако Семењо се вратил во Бристол Сити, веднаш бил приклучен во првиот тим и му бил доделен дресот со број 18. Првиот повик за настап го добил на 9 февруари 2019 за натпреварот од Чемпионшип на гости против [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], останувајќи неискористена замена. Сепак, околу месец дена подоцна, на 2 март 2019, тој го имал својот прв настап за сезоната 2018-2019, заменувајќи го [[Калум О'Дауда]] во 53-тата минута од првенствениот натпревар на гости против [[ФК Престо Норт Енд|Престон Норт Енд]] кој завршил нерешено 1-1. На 27 април 2019 година, Семењо го добил својот прв црвен картон во кариерата за старт над [[Том Хадлстоун]] во натпреварот против [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47994358|title=Bristol City 0–2 Derby County: Lawrence and Bogle boost Rams' play-off hopes|date=27 April 2019|publisher=BBC Sport}}</ref> поради што добил суспензија од три натпревари и не можел да учествува во последните два натпревари од сезоната, завршувајќи ја истата со само 4 одиграни натпревари. Во јуни 2019, тој потпишал нов четиригодишен договор со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48756475|title=Antoine Semenyo: Bristol City forward signs new four-year deal|date=25 June 2019|publisher=BBC Sport}}</ref> Во првата половина од [[ФК Бристол Сити сезона 2019-2020|сезоната 2019-2020]], тој редовно добива повик за натпреварите на Бристол Сити, но со скромна минутажа: одиграл само 11 натпревари во сите натпреварувања, од кои само во 4 бил стартер и дури во 19 останал на клупата како неискористена замена. Поради оваа причина во последниот ден од јануарскиот трансферен прозорец на 2020 година, Семењо се приклучил на [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] на шестмесечен договор за заем до крајот на сезоната 2019–2020.<ref>{{cite news |url=https://www.sunderlandecho.com/sport/football/sunderland-afc/phil-parkinson-and-antoine-semenyo-react-youngster-joins-sunderland-and-goes-straight-squad-portsmouth-clash-1382156 |title=Phil Parkinson and Antoine Semenyo react as youngster joins Sunderland and goes straight into squad for Portsmouth clash |last=Smith |first=Phil |publisher=[[Sunderland Echo]] |date=31 January 2020 |accessdate=1 February 2020}}</ref> Сепак, ниту таму не се наиграл, забележувајќи само 7 настапи (само еднаш од почетокот) за ''црните мачки'' без ниту еден постигнат гол. Во сезоната 2020-2021, под водството најпрво на менаџерот [[Дин Холден]], а потоа и на [[Најџел Пирсон]] (кој го заменил отпуштениот Холден), Семењо го направил својот пробив во Бристол Сити, станувајќи стандарден првотимец во текот на сезоната која ја завршил со 44 настапи и два гола во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]]. На 5 септември 2020, тој го постигнал својот прв гол за Бристол Сити во победата со 2-0 против [[ФК Ексетер Сити|Ексетер Сити]] во Лига купот.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53955628|title=Bristol City 2–0 Exeter |publisher=BBC|date=5 September 2020 |accessdate=5 September 2020}}</ref> Својот прв гол во Чемпионшип го постигнал на 27 февруари 2021, гол со кој ја заверил победата на гостувањето кај [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]] (3-1) во последните секунди од натпреварот. Заедно со куповите, Семењо се појавил во игра во 50 натпревари на Бристол Сити за сезоната и постигнал 5 гола.<ref>{{cite web|url= https://footballleagueworld.co.uk/what-is-the-current-situation-with-antoine-semenyo-at-bristol-city-we-take-a-look/|title=What is the current situation with Antoine Semenyo at Bristol City? We take a look|website=footballleagueworld.co.uk|first=Ned|last=Holmes|date=22 July 2021|access-date=9 October 2021}}</ref> На 15 јануари 2022, тој постигнал два гола на еден натпревар - за првпат како играч на Бристол Сити - во поразот со 6-2 на гостувањето кај [[ФК Фулам|Фулам]]. Подоцна, тој бил избран за играч на месецот јануари во Чемпионшип, откако забележал 3 гола и 3 асистенции.<ref>{{Cite web | url=https://www.bcfc.co.uk/news/viva-semenyo-player-of-the-month/#:~:text=Antoine%20Semenyo%20has%20been%20voted,Rangers%20attacking%20midfielder%20Chris%20Willock. | title=🏆 Viva Semenyo – Player of the Month | date=11 February 2022 }}</ref> Сезоната 2021-2022 ја завршил со 32 настапи и 8 гола, а само [[Андреас Вајман]] (22) и [[Крис Мартин (фудбалер 1988)|Крис Мартин]] (12) постигнале повеќе голови за клубот во оваа сезона.<ref>{{Cite web | url=https://www.skysports.com/football/story-telling/11095/12651420/championship-tyrese-campbell-daryl-dike-among-25-of-the-most-exciting-talents-under-the-age-of-25|title=Championship: 25 under 25|publisher= Sky Sports}}</ref> Во сезоната 2022-2023, Семењо постигнал 8 гола на 27 натпревари, по што го напуштил Бристол Сити во јануари 2023. Вкупно за клубот одиграл 125 натпревари и постигнал 21 гол. ===Борнмут=== На 27 јануари 2023 година, [[АФК Борнмут|Борнмут]] го купил Семењо за 10 милиони фунти, потпишувајќи четири и пол годишен договор со играчот.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64432637|title=Antoine Semenyo: Bournemouth sign Ghana forward from Bristol City|website=BBC Sport|date=27 January 2023}}</ref> Своето деби за клубот, а воедно и во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], Семењо го направил на 4 февруари 2023, во поразот со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Брајтон енд Хоув Албион|Брајтон енд Хоув Албион]]. Тој го започнал и го одиграл целиот натпревар на позицијата централен напаѓач.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12801986/brighton-1-0-bournemouth-karou-mitoma-heads-late-winner-to-send-brighton-sixth|title=Brighton 1-0 Bournemouth: Kaoru Mitoma heads late winner to send Brighton sixth|publisher=skysports|date=4 февруари 2023|access-date=24 декември 2024}}</ref> Својот прв првенствен гол го постигнал на 30 април 2023 година во победата со 4–1 на домашен терен над [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс]].<ref>{{Cite news |last=Fisher |first=Ben |date=2023-04-30 |title=Leeds woes deepen as Jefferson Lerma takes Bournemouth away from danger |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2023/apr/30/bournemouth-leeds-premier-league-match-report |access-date=2023-04-30 |issn=0261-3077}}</ref> Првата сезона со ''црешите'' ја завршил со 11 настапи (сите во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|Премиер лигата]]) и еден постигнат гол. Следната сезона Семењо одиграл 36 натпревари и постигнал 8 гола за Борнмут. Својот прв гол за сезоната го постигнал на 19 август 2023, во поразот со 3-1 од {{Fb team (N) Liverpool}} на [[Анфилд]]. На 13 март 2024, Семењо постигнал два гола во второто полувреме во натпреварот против [[ФК Лутон Таун|Лутон Таун]] инспирирајќи го својот тим да стигне до победа од 4-3 и покрај негативата на полувремето од 0-3 во еден од најнезаборавливите пресврти во историјата на Премиер лигата.<ref>{{cite web|url=https://sport1.mk/fudbal/ligi/mech-za-dolgo-pametenje-bornmut-gubeshe-so-0-3-na-poluvreme-i-na-krajot-pobedi-video|title= Меч за долго паметење: Борнмут губеше со 0-3 на полувреме и на крајот – победи (ВИДЕО)|publisher=sport1.mk|date=13 март 2024|access-date=24 декември 2024}}</ref> [[File:Alex Scott and Antoine Semenyo 27122025 (1).jpg|thumb|Семењо играјќи за Борнмут во 2025]] ' На 8 јули 2024 година, тој потпишал нов договор со клубот до 2029 година.<ref>{{cite web |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/08/semenyo-signs-news-contract/ |title=Semenyo sings new contract |publisher=AFC Bournemouth |date=8 July 2024 }}</ref> Сезоната 2024-2025, Семењо ја отворил со погодок во првиот натпревар за сезоната, ремито 1-1 на домашен терен против [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]]. На 31 август 2024, Семењо го постигнал првиот гол за Борнмут во 87-мата минута со кој го започнал пресвртот во последните минути од натпреварот против Евертон, помагајќи им на црешите да дојдат од негатива 2-0 до победа од 2-3. На 30 септември 2024, за време на неговиот 50-ти настап во Премиер лигата, тој постигнал гол во победата со 3-1 над [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]].<ref>{{cite web|url=https://zedmultimedia.com/2024/10/03/antoine-semenyo-makes-50-epl-appearances-for-bournemouth/|title=Antoine Semenyo makes 50 EPL appearances for Bournemouth|publisher=zedmultimedia.com|date=3 октомври 2024|access-date=24 декември 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj6exe5jwndo|title=Bournemouth 3-1 Southampton: Semenyo stars|publisher=BBC|date=30 септември 2024|access-date=24 декември 2024}}</ref> На 2 ноември 2024, Семењо ја затресол мрежата и на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во изненадувачката победа над шампионот на [[Дин Корт|Виталити]] со 2-1.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cwygp95enwrt|title=Bournemouth seal historic win against Man City|publisher=BBC|date=2 ноември 2024|access-date=24 декември 2024}}</ref> Својот петти гол за сезоната во Премиер лигата, го постигнал во уште една незаборавна победа на ''„црешите“'' со 3-0 над [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]].<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/soccer-bournemouth-climb-to-fifth-with-3-0-rout-at-man-united/articleshow/116574474.cms?from=mdr|title=Soccer: Bournemouth climb to fifth with 3-0 rout at Man United|date=22 декември 2024|access-date=24 декември 2024}}</ref> На 25 јануари 2025 година, тој го постигнал петтиот гол во победата на Борнмут од 5–0 над Нотингем Форест, продолжувајќи ја серијата на клубот без пораз во Премиер лигата на единаесет натпревари.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj48518eyzwt |title=Bournemouth 5–0 Nottingham Forest: Dango Outtara scores hat-trick as Cherries extend record run |date=25 January 2025 |access-date=26 April 2025 |website=BBC Sport}}</ref> На 14 април, Семењо го постигнал својот десетти гол во сезоната, со кој му донел победа на Борнмут над Фулам со 1–0 и ја прекинал серијата на тимот од шест натпревари без победа во Премиер лигата. Неговиот гол дошол по само 53 изминати секунди од натпреварот, што го правил третиот најбрз гол на Борнмут во Премиер лигата.<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4282491 |title=AFC Bournemouth beat Fulham to end six-match winless run |date=15 April 2025 |access-date=26 April 2025 |publisher=Premier League}}</ref> Тој постигнал 11 гола во сезоната [[Премиер лига на Англија 2024–2025|2024-2025]], што е негово најдобро лично достигнување во Премиер лигата.<ref>{{cite web |url=https://ghanasoccernet.com/god-is-working-behind-me-antoine-semenyo-after-surpassing-goal-contribution-at-bournemouth |title="God is working behind me" – Antoine Semenyo after surpassing goal contribution at Bournemouth |publisher=GhanaSoccernet |date=5 June 2025 }}</ref> ===Манчестер Сити=== На 9 јануари 2026 година, Семењо потпишал петиполгодишен договор со [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во трансфер вреден околу 75 милиони евра.<ref>{{Cite web |last=Pollard |first=Rob |title=City seal Semenyo signature |url=https://www.mancity.com/news/mens/antoine-semenyo-transfer-manchester-city-bournemouth-63903542 |access-date=2026-01-09 |website=Manchester City FC |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Dawson |first=Rob |url=https://www.espn.com/football/story/_/id/47537480/man-city-transfer-antoine-semenyo-bournemouth-64-million-premier-league |title=Man City sign Antoine Semenyo from Bournemouth in £64M deal |publisher=ESPN |date=2026-01-09 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Иако е роден во Англија, Семењо има потекло од Гана, што го направило подобен да настапува и за оваа африканска земја.<ref>{{Cite web|url=https://ghanasportsonline.com/2019/08/performance-of-ghanaian-players-abroad-yartey-sparkles-ache-strikes-as-antwi-hits-brace-as-20-players-score-23-goals-abroad/|title=Performance of Ghanaian Players Abroad: Yartey sparkles, Ache strikes as Antwi hits brace as 20 players score 23 goals abroad – Ghana Sports Online|date=12 August 2019|access-date=7 May 2020|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016173519/https://ghanasportsonline.com/2019/08/performance-of-ghanaian-players-abroad-yartey-sparkles-ache-strikes-as-antwi-hits-brace-as-20-players-score-23-goals-abroad/|url-status=dead}}</ref> Во 2022 година, тој прифатил да ја престатвува [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] на репрезентативно ниво, правејќи го своето деби на 1 јуни во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Мадагаскар|Мадагаскар]] во [[Квалификации за Африканскиот куп на нации 2023|квалификациите]] за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]].<ref>{{cite web | url=https://int.soccerway.com/matches/2022/06/01/africa/africa-cup-of-nations-qualification/ghana/madagascar/3783008/ | title=Ghana vs. Madagascar – 1 June 2022 – Soccerway }}</ref> Во својот четврти настап за репрезентацијата, Семењо го постигнал првиот гол, во победата со 2-0 над {{NazNB|FUrep|SUI}} во пријателски натпревар одигран во [[Абу Даби]] на 17 ноември 2022. Семењо бил вклучен во составот на Гана од 26 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]].<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/sport/africa/63576436| title=World Cup 2022: Jojo Wollacott ruled out of Ghana squad after finger injury| work=BBC Sport}}</ref> Своето деби на турнирот го имал на 24 ноември во поразот со 3-2 од [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во првиот натпревар од [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Х|групната фаза]], заменувајќи [[Салис Абдул Самед]] во судиското надполонување. Тој, играл и во последниот натпревар од групата против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]], повторно влегувајќи од клупата, кој завршил со пораз на Гана од 2-0 што значел и крај на турнирот за нив. Тој настапил и на [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]], каде играл во сите три натпревари на Гана од групата, која не успеале да ја минат. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|GHA}} {{Cronopar|1-6-2022|Кејп Коуст|GHA|3|0|MDG|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|23-9-2022|Ле Авр|BRA|3|0|GHA|-|Пријателска|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Лорка|NIC|0|1|GHA|-|Пријателска|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|17-11-2022|Абу Даби|GHA|2|0|CHE|1|Пријателска|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|24-11-2022|Доха|POR|3|2|GHA|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|89}}}} {{Cronopar|2-12-2022|Ал Вакра|GHA|0|2|URU|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|23-3-2023|Кумаси|GHA|1|0|ANG|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Луанда|ANG|1|1|GHA|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Кумаси|GHA|2|1|CAF|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Акра|GHA|3|1|LBR|-|Пријателска|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2023|Шарлот|MEX|2|0|GHA|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Нешвил|USA|4|0|GHA|-|Пријателска|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|17-11-2023|Кумаси|GHA|1|0|MDG|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Икони|COM|1|0|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-1-2024|Абиџан|GHA|1|2|CPV|-|АФКОН|2023|Прва фаза|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|18-1-2024|Абиџан|EGY|2|2|GHA|-|АФКОН|2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-1-2024|Абиџан|MOZ|2|2|GHA|-|АФКОН|2023|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Маракеш|GHA|1|2|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2024|Маракеш|UGN|2|2|GHA|-|Пријателска}} {{Cronopar|6-6-2024|Бамако|MLI|1|2|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|10-6-2024|Кумаси|GHA|4|3|CAF|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Кумаси|GHA|0|1|ANG|-|Квал. за АФКОН|2025}} {{Cronopar|9-9-2024|Беркане|NIG|1|1|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025}} {{Cronopar|10-10-2024|Акра|GHA|0|0|SUD|-|Квал. за АФКОН|2025}} {{Cronopar|15-10-2024|Бенгази|SUD|2|0|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{yel|24}} {{suboff|57}}}} {{Cronofin|25|2}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 28 декември 2024''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2017-2018 || {{flagsport|ENG}} [[ФК Бат Сити|Бат Сити]] || [[Национална лига на Англија - југ|НЛЈ]] || 14 || 3 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]] || 0 || 0 || -|| - || - || [[Трофеј на фудбалската асоцијација|ТФА]] || 0 || 0 || 14 || 3 |- || [[ФК Бристол Сити сезона 2017-2018|мај. 2018]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Bristol City}} || [[Фудбалска лига на Англија 2017-2018|ФЛЧ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 0 || 0 || -|| - || - || -|| - || - || 1 || 0 |- || [[АФК Њупорт Каунти сезона 2018-2019|2018-јан. 2019]] || {{flagsport|ENG}} [[АФК Њупорт Каунти|Њупорт Каунти]] || [[Фудбалска лига на Англија Два 2018-2019|ФЛ2]] || 21 || 3 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 5+2 || 0+1 || -|| - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2018-2019|ТФЛ]] || 4 || 2 || 32 || 6 |- || [[ФК Бристол Сити сезона 2018-2019|јан.-јун. 2019]] |rowspan=2|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Bristol City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2018-2019|ФЛЧ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0 || 0 || -|| - || - || -|| - || - || 4 || 0 |- || [[АФК Сандерленд сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2019-2020|ФЛЧ]] || 9 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 1+1 || 0 || -|| - || - || -|| - || - || 11 || 0 |- || [[ФК Сандерленд сезона 2019-2020|2019-2020]] ||{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Sunderland}} || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2019-2020|ФЛ1]] || 7 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0 || 0 || -|| - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2019-2020|ТФЛ]] || 0 || 0 || 7 || 0 |- || [[ФК Бристол Сити сезона 2020-2021|2020-2021]] |rowspan="3"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Bristol City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 44 || 2 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 3+3 || 1+2 || -|| - || - || -|| - || - || 50 || 5 |- || [[ФК Бристол Сити сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2021-2022|ФЛЧ]] || 31 || 8 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0+0 || -|| - || - || -|| - || - || 32 || 8 |- || [[ФК Бристол Сити сезона 2022-2023|2022-јан. 2023]] || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|ФЛЧ]] || 23 || 6 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 2+2 || 1+1 || -|| - || - || -|| - || - || 27 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Бристол Сити || 112 || 16 || || 13 || 5 || || - || - || || - || - || 125 || 21 |- || [[АФК Борнмут сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]] |rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 11 || 1 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || -|| - || - || -|| - || - || 11 || 1 |- || [[АФК Борнмут сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 33 || 8 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 1+2 || 0+0 || -|| - || - || -|| - || - || 36 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно Борнмут || 44 || 9 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 9 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 198 || 31 || || 23 || 6 || || - || - || || 4 || 2 || 225 || 39 |} ===Репрезентативна статистика=== {{updated|15 октомври 2024}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] |2022||6||1 |- |2023||8||1 |- |2024||11||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!25!!2 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Лига куп]]''' : 1 : 2025-2026 *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : [[ФА Куп 2025-2026|2025-2026]] ===Поединечни=== *[[Играч на месецот во Премиер лигата на Англија]] : Февруари 2026 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/antoine-semenyo/529560/ Антуан Семењо на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/antoine-semenyo/profil/spieler/583255 Антуан Семењо на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/273292/antoine-semenyo Антуан Семењо на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/357073/Show/Antoine-Semenyo Антуан Семењо на whoscored] {{Состав на Гана на СП фудбал 2022}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Играч на месецот во Премиер лигата на Англија}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Семењо, Антуан}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Бристол Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] q20otk1yufsc3iu4tu5h7scp3fx1c6k 0 1361590 5560959 5477755 2026-05-18T07:51:19Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560959 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Climbing Oleander(Strophanthus gratus) 4244.jpg|image_caption=|genus=Strophanthus|species=gratus|authority=([[Nathaniel Wallich|Wall.]] and [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Henri Ernest Baillon|Baill.]]<ref name=WCSP>{{WCSP | 198229 | ''Strophanthus gratus'' | accessdate = 26 June 2017}}</ref>|synonyms=*''Roupellia grata'' {{Au|Wall. & Hook.}} *''Roupalia grata'' {{Au|(Wall. & Hook.) T.Moore & Ayres}} *''Strophanthus stanleyanus'' {{Au|Hook.}} *''Strophanthus glaber'' {{Au|Cornu ''ex'' Holmes}} *''Nerium guineense'' {{Au|Brongn. ''ex'' Perrot & Vogt}} *''Strophanthus chopraie'' {{Au|M.R.Almeida}}|synonyms_ref=<ref name=WCSP/>}} '''''Strophanthus gratus''''' - (строфант) е растение од фамилијата [[Apocynaceae]]. == Опис == ''Strophanthus gratus'' е дрвенеста лијана која може да порасне до 25 метри вовисина и со дијаметар на стеблото до 10 цм. Нејзините миризливи цветови се одликуваат со бела круна, на врвот со црвена или виолетова боја, со розови крунични ливчиња.<ref name="EFloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468|title=''Strophanthus gratus''|publisher=eFloras|accessdate=11 July 2013}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Strophanthus gratus'' е нативно растение во тропска [[Африка]]: од [[Сенегал]] на запад, исток и југ до [[Демократска Република Конго]]. Раширен е во [[Тајван (држава)|Тајван]], а исто така и во [[Тринидад и Тобаго]]. == Употреба == ''Strophanthus gratus'' се користи во локалната традиционална медицина: [[уабаин]] ([[кардиотоничен хетерозид]]) добиен од семето на растението се користи за третман за срцева слабост. Се користел и како отров за стрели.<ref name="EFloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468|title=''Strophanthus gratus''|publisher=eFloras|accessdate=11 July 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468 "''Strophanthus gratus''"]. </cite></ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Растенија од тропска Африка]] [[Категорија:Лековити растенија во Африка]] j7v7ypcjl28z9w5px6xwu6jbf95vu0e 5560969 5560959 2026-05-18T07:55:14Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Лековити растенија во Африка]]; додадена [[Категорија:Лековити растенија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560969 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Climbing Oleander(Strophanthus gratus) 4244.jpg|image_caption=|genus=Strophanthus|species=gratus|authority=([[Nathaniel Wallich|Wall.]] and [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Henri Ernest Baillon|Baill.]]<ref name=WCSP>{{WCSP | 198229 | ''Strophanthus gratus'' | accessdate = 26 June 2017}}</ref>|synonyms=*''Roupellia grata'' {{Au|Wall. & Hook.}} *''Roupalia grata'' {{Au|(Wall. & Hook.) T.Moore & Ayres}} *''Strophanthus stanleyanus'' {{Au|Hook.}} *''Strophanthus glaber'' {{Au|Cornu ''ex'' Holmes}} *''Nerium guineense'' {{Au|Brongn. ''ex'' Perrot & Vogt}} *''Strophanthus chopraie'' {{Au|M.R.Almeida}}|synonyms_ref=<ref name=WCSP/>}} '''''Strophanthus gratus''''' - (строфант) е растение од фамилијата [[Apocynaceae]]. == Опис == ''Strophanthus gratus'' е дрвенеста лијана која може да порасне до 25 метри вовисина и со дијаметар на стеблото до 10 цм. Нејзините миризливи цветови се одликуваат со бела круна, на врвот со црвена или виолетова боја, со розови крунични ливчиња.<ref name="EFloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468|title=''Strophanthus gratus''|publisher=eFloras|accessdate=11 July 2013}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Strophanthus gratus'' е нативно растение во тропска [[Африка]]: од [[Сенегал]] на запад, исток и југ до [[Демократска Република Конго]]. Раширен е во [[Тајван (држава)|Тајван]], а исто така и во [[Тринидад и Тобаго]]. == Употреба == ''Strophanthus gratus'' се користи во локалната традиционална медицина: [[уабаин]] ([[кардиотоничен хетерозид]]) добиен од семето на растението се користи за третман за срцева слабост. Се користел и како отров за стрели.<ref name="EFloras">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468|title=''Strophanthus gratus''|publisher=eFloras|accessdate=11 July 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200018468 "''Strophanthus gratus''"]. </cite></ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Растенија од тропска Африка]] [[Категорија:Лековити растенија]] qmv8i96j65jmsjo3dy3ppvj97i0y56i 2 1361645 5560757 5560723 2026-05-17T14:31:26Z Gurther 105215 /* Литературни дела */ 5560757 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Алексо Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=|blank2=Дела|data2=''„[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]“'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=}} '''Александар Мартулков''', роден '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group=белешка>Во некои дела, наместо Ончев именуван е како Панов или Иванов.</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1899|1899 година]] организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против педагошкото училиште]] и [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|агитаторска одисеја]]. Во [[1900|1900 година]] се приклучил во [[МРО]] и учествува во [[Илинденското востание]]. После востанието, соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се пресели во [[Софија]] и станал дел од [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. После [[Младотурската револуција]], Мартулков станал дел од новата велешка власт. Испратен како делегат во првиот конгрес на Балканската комунистичка партија во [[Белград]], [[1910|1910 година]]. Во текот на [[Балканските војни]], учествувал во управувањето на [[Велешко]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлиле воени дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Го уапсиле во [[1915|1915 година]] но ослободен е откако почна [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|бугарската окупација на Македонија]]. Во [[1916|1916 година]] станал секретар на [[Општина Оморани]]. Во [[1918|1918 година]] го одбрале за чиновник во [[Космет]]. После војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и учествувал во борбата меѓу [[македонската емиграција во Бугарија]]. Во [[1919|1919 година]] бил претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкиот благотворително братство]]. Во [[1925|1925 година]] се приклучил во [[ВМРО (Обединета)]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме]]''“, [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во текот на војната се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Ја организирал [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Во [[1960-тите]], по наредба од [[Лазар Колишевски]], Мартулков целосно го изолирале од секојдневниот политички живот на Македонија. Разочаран со новите одлуки, Мартулков се преселил во Софија, каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 – 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Български математици|last=Чобанов|first=Иван|publisher=Државно издателство „Народна просвета“|year=1987|pages=19}}</ref> Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат, [[Петар Мартулков]], учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со Васил Главинов, кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата „''Студенство и социјализам''“ од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал група на социјалисти со седум члена, меѓу кои биле Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. Во [[1896|1896 година]] се приклучил [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]],<ref name=":12">{{Наведена книга|url=|title=Прилози за Илинден 1978, материјали од Научниот собир Местото на Илинденското востание и Крушевската република во борбата на македонскиот народ за национално и социјално ослободување, одржан на 3, 4 и 5 август 1978. г. во Крушево по повод 75-годишнината од Илинденското востание|last=Христов|first=Александар|publisher=Совет Десет дена Крушевска република|year=1979|pages=807}}</ref> [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} Во [[1896|1896 година]] МСГ обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“, за [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Поради нејзиниот [[Македонство|македонски карактер]] бил забранет но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во [[Борисова градина|Борисовата градина]] Андон Шулев одржал говор каде ги истакна главните цели на организацијата.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} После настанот Мартулков почнал да го шири [[Социјализам|социјализмот]] во неговата прогимназија. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> После настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> После живеел на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]] со Васил Главинов.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да го снабди весникот „''[[Политичка слобода]]''“.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> Со таа цел [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]] и го зголеми влијанието на [[социјализмот]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ristogjorgjiev.com/2025/04/02/%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D1%82-8/|title=Времеплов – Струмица низ историјата – Струмички учители од 1880 до 1913 година|last=Ѓорѓиев|first=Ристо|work=РистоЃорѓиев}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. За време на [[Велигден]], [[1900|1900 година]], Мартулков предводел група составена од [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]]. Тие го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} После нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков прележал пет месеци казна во [[Куршумли ан]]. Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 – 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|МСГ]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци, со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] го побарале во [[Софија]]. Мартулков бил против одлуката, но откако открил дека Никола Дечев со неговата чета биле ликвидирани во [[Луково (Кратовско)|Луково]] се сместил во Софија заедно со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> После востанието Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> После востанието, влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се зголемило. [[Јован Бабунски]] се сместил во градот додека во [[пролетта]] [[1904|1904 година]] [[Христо Татарчев]] го пратил [[Стефан Димитров]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} Поради тоа [[Борис Сарафов]], тогашен претседател на [[Врховниот македонски комитет]], го пратил [[Иван Наумов Аљабакот]]. Како претставник на [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда]], [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] со неговата чета го придружил Бабунски.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна Мартулков се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]], ги поддржи тесните социјалисти предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија со четата на [[Крсто Б'лгаријата]] преку [[Ќустендил]], но по патот [[Врховизам|врховистичка]] чета ги поразиле.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> После [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво „''Класно единство''“ со 20 членови.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и нејзиниот саботаж на [[Македонско национално движење|македонското национално движење]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков се приклучил во неговата чета.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} После борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил назначен Васил Главинов. Меѓу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се вложиле. Поради тоа Мартулков го известил Лазар Трајков, тогашниот градоначалник на градот, да го спремал Велес за војна.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 – 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] со генералите Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] се вратил во Велес и организирал Општамакедонска конференција. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} После војните се запишал во педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главна цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле отворени во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Поради тоа Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна се ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> Следната година се сместил во [[Приштина]] каде работел како чиновник заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. После поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници на [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 – 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 - 1934)}}[[Податотека:Весник Ослободување.png|мини|321x321px|Исечок од [[Ослободување (1920 - 1923)|весникот „Ослободување“]], печатен орган на [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]].]][[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Поради неговото учество во [[Илинденското востание]] во [[1918|1918 година]] го наградиле со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во Бугарија се развило внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], заедно со [[Христо Калајџиев]], Мартулков се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, ЕКС ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|македонска држава]] како членка во идна [[Балканска федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] од [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group=белешка>За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребило името „''Работничка партија''“.</ref> Во Народното собрание Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, како резултат на тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''“. Во весникот тој редовно го критикувал Михајлов, поради тоа на [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од ВМРО (Автономисти).<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — михајловистите сакале да го убијат Мартулков поради неговите [[Македонство|промакедонски ставови]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> После неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Поради атентатите, Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа михајловистите се повлекле од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно поради неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на Кимон Георгиев, ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот „''Македонско знаме''“, врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group=белешка>Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Додека пак, според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Покрај тоа, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на „''[[Огинот]]''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 – 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Апел до Македонците во Бугарија]], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „...''ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против влада на [[Александар Цанков]]. После државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Како знак на поддршка, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> После [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] лично се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, за време на седница во Уставотворното собрание, Мартулков протестирал пред останатите членови. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров лично се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот „''[[Нова Македонија]]''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Книгата е дел од серијалот „[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']]“.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со софиското списание „''Участие''“ за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Литературни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|320x320пкс|Исечок од статијата „''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]''“ во книгата „''Гоце Делчев во спомените на современиците''“ на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал различни статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата „''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''“ во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата „''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]''“ каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена „''За Гоцета Делчев''“. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]], претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата „''За положбата по Илинденското востание''“ каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]]. Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]]. Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] истакнал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено „''Спомени од втората половина на XIX век до 1912''“ кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на [[Социјализам|македонските социјалисти]]. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во [[Вардарска Македонија]] и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]]. == Одликувања == == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} l1x9wari974d2ia4n9s5sni93idr7ss 5560764 5560757 2026-05-17T14:57:37Z Gurther 105215 /* Литературни дела */ 5560764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Алексо Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=|blank2=Дела|data2=''„[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]“'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=}} '''Александар Мартулков''', роден '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group=белешка>Во некои дела, наместо Ончев именуван е како Панов или Иванов.</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1899|1899 година]] организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против педагошкото училиште]] и [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|агитаторска одисеја]]. Во [[1900|1900 година]] се приклучил во [[МРО]] и учествува во [[Илинденското востание]]. После востанието, соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се пресели во [[Софија]] и станал дел од [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. После [[Младотурската револуција]], Мартулков станал дел од новата велешка власт. Испратен како делегат во првиот конгрес на Балканската комунистичка партија во [[Белград]], [[1910|1910 година]]. Во текот на [[Балканските војни]], учествувал во управувањето на [[Велешко]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлиле воени дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Го уапсиле во [[1915|1915 година]] но ослободен е откако почна [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|бугарската окупација на Македонија]]. Во [[1916|1916 година]] станал секретар на [[Општина Оморани]]. Во [[1918|1918 година]] го одбрале за чиновник во [[Космет]]. После војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и учествувал во борбата меѓу [[македонската емиграција во Бугарија]]. Во [[1919|1919 година]] бил претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкиот благотворително братство]]. Во [[1925|1925 година]] се приклучил во [[ВМРО (Обединета)]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме]]''“, [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во текот на војната се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Ја организирал [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Во [[1960-тите]], по наредба од [[Лазар Колишевски]], Мартулков целосно го изолирале од секојдневниот политички живот на Македонија. Разочаран со новите одлуки, Мартулков се преселил во Софија, каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 – 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Български математици|last=Чобанов|first=Иван|publisher=Државно издателство „Народна просвета“|year=1987|pages=19}}</ref> Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат, [[Петар Мартулков]], учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со Васил Главинов, кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата „''Студенство и социјализам''“ од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал група на социјалисти со седум члена, меѓу кои биле Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. Во [[1896|1896 година]] се приклучил [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]],<ref name=":12">{{Наведена книга|url=|title=Прилози за Илинден 1978, материјали од Научниот собир Местото на Илинденското востание и Крушевската република во борбата на македонскиот народ за национално и социјално ослободување, одржан на 3, 4 и 5 август 1978. г. во Крушево по повод 75-годишнината од Илинденското востание|last=Христов|first=Александар|publisher=Совет Десет дена Крушевска република|year=1979|pages=807}}</ref> [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} Во [[1896|1896 година]] МСГ обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“, за [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Поради нејзиниот [[Македонство|македонски карактер]] бил забранет но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во [[Борисова градина|Борисовата градина]] Андон Шулев одржал говор каде ги истакна главните цели на организацијата.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} После настанот Мартулков почнал да го шири [[Социјализам|социјализмот]] во неговата прогимназија. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> После настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> После живеел на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]] со Васил Главинов.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да го снабди весникот „''[[Политичка слобода]]''“.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> Со таа цел [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]] и го зголеми влијанието на [[социјализмот]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ristogjorgjiev.com/2025/04/02/%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D1%82-8/|title=Времеплов – Струмица низ историјата – Струмички учители од 1880 до 1913 година|last=Ѓорѓиев|first=Ристо|work=РистоЃорѓиев}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. За време на [[Велигден]], [[1900|1900 година]], Мартулков предводел група составена од [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]]. Тие го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} После нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков прележал пет месеци казна во [[Куршумли ан]]. Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 – 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|МСГ]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци, со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] го побарале во [[Софија]]. Мартулков бил против одлуката, но откако открил дека Никола Дечев со неговата чета биле ликвидирани во [[Луково (Кратовско)|Луково]] се сместил во Софија заедно со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> После востанието Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> После востанието, влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се зголемило. [[Јован Бабунски]] се сместил во градот додека во [[пролетта]] [[1904|1904 година]] [[Христо Татарчев]] го пратил [[Стефан Димитров]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} Поради тоа [[Борис Сарафов]], тогашен претседател на [[Врховниот македонски комитет]], го пратил [[Иван Наумов Аљабакот]]. Како претставник на [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда]], [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] со неговата чета го придружил Бабунски.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна Мартулков се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]], ги поддржи тесните социјалисти предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија со четата на [[Крсто Б'лгаријата]] преку [[Ќустендил]], но по патот [[Врховизам|врховистичка]] чета ги поразиле.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> После [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво „''Класно единство''“ со 20 членови.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и нејзиниот саботаж на [[Македонско национално движење|македонското национално движење]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков се приклучил во неговата чета.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} После борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил назначен Васил Главинов. Меѓу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се вложиле. Поради тоа Мартулков го известил Лазар Трајков, тогашниот градоначалник на градот, да го спремал Велес за војна.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 – 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] со генералите Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] се вратил во Велес и организирал Општамакедонска конференција. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} После војните се запишал во педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главна цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле отворени во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Поради тоа Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна се ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> Следната година се сместил во [[Приштина]] каде работел како чиновник заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. После поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници на [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 – 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 - 1934)}}[[Податотека:Весник Ослободување.png|мини|321x321px|Исечок од [[Ослободување (1920 - 1923)|весникот „Ослободување“]], печатен орган на [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]].]][[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Поради неговото учество во [[Илинденското востание]] во [[1918|1918 година]] го наградиле со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во Бугарија се развило внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], заедно со [[Христо Калајџиев]], Мартулков се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, ЕКС ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|македонска држава]] како членка во идна [[Балканска федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] од [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group=белешка>За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребило името „''Работничка партија''“.</ref> Во Народното собрание Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, како резултат на тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''“. Во весникот тој редовно го критикувал Михајлов, поради тоа на [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од ВМРО (Автономисти).<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — михајловистите сакале да го убијат Мартулков поради неговите [[Македонство|промакедонски ставови]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> После неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Поради атентатите, Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа михајловистите се повлекле од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно поради неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на Кимон Георгиев, ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот „''Македонско знаме''“, врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group=белешка>Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Додека пак, според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Покрај тоа, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на „''[[Огинот]]''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 – 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Апел до Македонците во Бугарија]], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „...''ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против влада на [[Александар Цанков]]. После државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Како знак на поддршка, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> После [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] лично се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, за време на седница во Уставотворното собрание, Мартулков протестирал пред останатите членови. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров лично се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот „''[[Нова Македонија]]''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Книгата е дел од серијалот „[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']]“.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со софиското списание „''Участие''“ за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Литературни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|320x320пкс|Исечок од статијата „''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]''“ во книгата „''Гоце Делчев во спомените на современиците''“ на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал различни статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата „''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''“ во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата „''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]''“ каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена „''За Гоцета Делчев''“. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]], претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата „''За положбата по Илинденското востание''“ каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]]. Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]]. Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] истакнал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено „''Спомени од втората половина на XIX век до 1912''“ кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на [[Социјализам|македонските социјалисти]]. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во [[Вардарска Македонија]] и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Во неговите мемоари Мартулков ја критикувал Македонската револуционерна организација и [[ВМРО (Обединета)]]. Поради тоа во нејзиниот предговор Абаџиев напишал: „''Во некои погледи и коментари на Мартулков има неправилности, кои во крајна линија се негови субјективни гледања, својствени за луѓето од неговата генерација''.“ == Одликувања == == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} h1ixxnpxxc4rae3qbobynsjifl2o46l 0 1362702 5560987 5341795 2026-05-18T08:18:24Z Bjankuloski06 332 Исправен збор, replaced: перјест → перест (2) 5560987 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Aiphanes minima.jpg|image_caption=Црвени, округли плодови на ''Aiphanes minima''|image_alt=Десетици тркалезни, црвени плодови закачени на стеблата каде што некогаш имало цветови. Неколку зелени плодови се расфрлани меѓу црвените.|genus=Aiphanes|species=minima|authority=([[Joseph Gaertner|Gaertn.]]) [[Max Burret|Burret]]|synonyms_ref=<ref name = "Kew">{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?accepted_id=5123&repSynonym_id=18974&name_id=5123&status=true |title= ''Aiphanes minima''|access-date=2010-03-08 |format= |work= [[Royal Botanic Gardens, Kew]]: World Checklist of Selected Plant Families}}</ref>|synonyms=''Bactris minima'' <small>Gaertn.</small><br/> ''Bactris acanthophylla'' <small>Mart. in A.D.d'Orbigny</small><br/> ''Bactris erosa'' <small>Mart.</small><br/> ''Martinezia corallina'' <small>Mart.</small><br/> ''Martinezia erosa'' <small>(Mart.) Linden</small><br/> ''Aiphanes corallina'' <small>(Mart.) H.Wendl. in O.C.E.de Kerchove de Denterghem</small><br/> ''Bactris martineziifolia'' <small>H.Wendl. in O.C.E.de Kerchove de Denterghem,</small><br/> ''Curima colophylla'' <small>O.F.Cook</small><br/> ''Curima corallina'' <small>(Mart.) O.F.Cook</small><br/> ''Martinezia acanthophylla'' <small>(Mart.) [[Odoardo Beccari|Becc.]]</small><br/> ''Aiphanes acanthophylla'' <small>(Mart.) Burret</small><br/> ''Aiphanes erosa'' <small>(Mart.) Burret</small><br/> ''Aiphanes luciana'' <small>L.H.Bailey</small><br/> ''Aiphanes vincentiana'' <small>L.H.Bailey</small>}} [[Податотека:Aiphanes_cf._minima.jpg|мини| Во [[Санто Доминго]], [[Доминиканска Република]]]] '''''Aiphanes minima''''' е шилеста [[Палми|палма]] која потекнува од островските [[Кариби]] од [[Хаити (остров)|Хиспаниола]] до [[Гренада]], а се одгледува на други места. Обично e 5-8 метри висока, но понекогаш може да расте како најниско дрво во шумата со само 2 метри висина. == Опис == [[Податотека:Aiphanes_minima3.jpg|алт=A short section of a narrow palm stem, covered with long, dark spines. The stem section includes four scars left where petioles were once attached. Unlike the rest of the stem, these petiole scars lack spines.|лево|мини| Стеблото на ''Aiphanes minima,'' има боцки и лузни од лисја]] ''Aiphanes minima'' е палма со едно стебло, бодликава, со пересто сложени листови - редови ливчиња се појавуваат од двете страни на оската на листот во форма на пердув или папрат. Стеблата обично се високи од 5 до 18 метри, иако повремено се и помалку од 2 метри високи и се со 6 до 20 сантиметри во дијаметар. Помладите стебла се покриени со прстени од црни боцки, но на постарите стебла тие често се губат. Единките носат 10-20 листови кои се пересто сложени, со 18 до 34 пара ливчиња долж централна оска која е долга од 130 до 400 см. Ливчињата се распоредени во една рамнина и обично се линеарни по форма, но понекогаш се шират кон нивниот врв, особено во [[Порторико]]. Долната површина на листот може да биде покриена со боцки долги до 3 см или може да биде без боцки; горната површина има ред боцки долги околу 1 см долж средишниот нерв. Оската може да биде без боцки, но често е покриен со црни боцки долги до 6 см. Лисната дршка, која ја поврзува оската со стеблото, е долг од 15 до 110 см и е покриена со црни боцки долги до 8 см. == Таксономија == ''Aiphanes'' е сместен во [[Семејство (биологија)|подфамилијата]] [[Палми|Arecoideae]], [[Племе (биологија)|племето]] Cocoseae и подплемето Bactridinae, заедно со ''Desmoncus'', ''Bactris'', ''Acrocomia'' и ''Astrocaryum''.<ref name="Dransfield2005">{{Наведено списание|last=Dransfield|first=John|last2=Natalie W. Uhl|last3=Conny B. Asmussen|last4=William J. Baker|last5=Madeline M. Harley|last6=Carl E. Lewis|year=2005|title=A New Phylogenetic Classification of the Palm Family, Arecaceae|journal=Kew Bulletin|publisher=Kew Bulletin, Vol. 60, No. 4|volume=60|issue=4|pages=559–69|jstor=25070242}}</ref> Германскиот ботаничар [[Макс Бурет]], во неговата ревизија на родот од 1932 година, го поделил ''Aiphanes'' на два подрода и го поставил ''А.minima'' во подродот ''Macroanthera''. [[Фин Борхсениус]] и [[Родриго Бернал]] во својата монографија од 1996 година, заклучиле дека ''Макроантерата'' ќе биде вијабилен таксон само ако се намали на три вида ''- А.aculeata'', ''А.eggersii'' и ''А.minima''. Сепак, ова ќе го остави другиот подрод, ''Brachyanthera'', како премногу широк и хетероген ентитет, и тие решиле да ја напуштат употребата на подродовите од Бурет. Борхсениус и Бернал ги сместиле сите карипски ''Aiphanes'' (освен оние во [[Тринидад и Тобаго]] ) во еден вид ''А.minima'', но ова не е универзално прифатено. Американскиот ботаничар [[Џорџ Проктор]] не се согласува со ова, наведувајќи дека верува дека има неколку видови присутни и тврди дека популациите во [[Порторико]] и [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]] треба да се одржуваат во посебен вид, ''А.acanthophylla''. Во [[Доминика]], систематистот за палми Скот Зона и неговите колеги го документирале присуството на две различни популации на палми ''Aiphanes'' на островот - едната беше поголема и пошилеста, а другата помала, потенка и помалку шилеста. Ова ги навело да шпекулираат дека ова може да претставува втор вид на ''Aiphanes''.<ref>{{Наведено списание|last=Zona|first=Scott|last2=Arlington James|last3=Katherine Maidman|year=2003|title=The Native Palms of Dominica|url=http://www.tipalm.fr/telechargement/zona-dominica.pdf|journal=Palms|volume=47|issue=3|pages=151–157|access-date=2025-01-30|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205847/http://www.tipalm.fr/telechargement/zona-dominica.pdf|url-status=dead}}</ref> === Историја === Првиот ботанички опис на видот го направил францускиот ботаничар [[Шарл Плумие]]. Плумие направил три патувања во [[Западни Инди|Западните Индии]] помеѓу 1689 и 1695 година, а меѓу неговите описи имало и два вида палми кои ги нарекол ''Palma dactylifera, aculeata, fructu corallino, major'' и ''Palma dactylifera, aculeata, fructu corallino, minor'', користејќи пре-[[Карл Линеј|Линеови]] имиња. И двете од овие сега се смета дека припаѓаат на ''Aiphanes minima''. Во 1763 година, холандскиот ботаничар [[Николаус Џозеф фон Жакин]] го опишал истиот вид, користејќи го името ''Palma Grigri Martinicensibus'' . Најстариот опис на видот кој се смета за валиден е описот на [[Јозеф Гeртнер]] за ''Bactris minima'', кој го објавил во 1791 година во ''De Fructibus et Seminibus Plantarum''. Ова име, кое се засновало на едно овошје од непознато потекло, е основа за модерното име на видот. Името ''Aiphanes'' било дадено една деценија подоцна од германскиот ботаничар [[Карл Лудвиг Вилденов]] во 1801 година. == Распространетост == ''Aiphanes minima'' е нативна во [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]], [[Порторико]], [[Доминика]], [[Свети Винцент и Гренадини|Свети Винсент и Гренадини]], [[Света Луција]], [[Мартиник]], [[Барбадос]] и [[Гренада]] и широко се одгледува на други места. Тој е најсеверниот член на родот и единствениот вид на ''Aiphanes'' што е отсутен од копното на [[Јужна Америка]]. == Живеалиште и екологија == Во северниот дел од своето живеалиште, ''Aiphanes minima'' расте на варовнички ридови и зависи од празнините во шумската крошна за да достигне зрелост.<ref name="Inman">{{Наведено списание|last=Inman|first=Faith M.|last2=Thomas R. Wentworth|last3=Martha Groom|last4=Cavell Brownie|author-link4=Cavell Brownie|last5=Russ Lea|year=2007|title=Using artificial canopy gaps to restore Puerto Rican Parrot (Amazona vittata) habitat in tropical timber plantations|journal=Forest Ecology and Management|volume=243|issue=2–3|pages=169–177|doi=10.1016/j.foreco.2007.02.003}}</ref> Во јужниот дел тоа е дрво од подкрошна или дрво на шумскиот под,<ref name="B&B" /> како што е тоа во Тарнерс Хол Вудс во Барбадос.<ref>{{Наведено списание|last=Watts|first=David|year=1978|title=Biogeographical Variation in the Mahogany (''Swietenia mahagoni'' (L.) Jacq.) Woodlots of Barbados, West Indies|journal=Journal of Biogeography|publisher=Journal of Biogeography, Vol. 5, No. 4|volume=5|issue=4|pages=347–363|doi=10.2307/3038028|jstor=3038028}}</ref> Цветовите имаат сладок мирис и се верува дека се опрашуваат од пчели. Плодовите, цветовите и семките на ''Aiphanes minima'' се консумираат од загрозениот вид на папагал ''Amazona guildingii'' <ref>{{Наведена книга|title=Species Conservation Plan for the St. Vincent Parrot ''Amazona guildingii''|last=Culzac-Wilson|first=Lystra|publisher=Loro Parque Fundación|year=2005|location=Puerto de la Cruz, Tenerife}}</ref> и исто така се сметаат за важен вид храна за [[Критично загрозен вид|критично загрозениот]] порторикански амазон (''Amazona vittata'').<ref name="Inman"/> == Употреба == ''Aiphanes minima'' често се користи како украсен вид. [[Ендосперм]]от на семето може да се јаде и е со сличен по вкус на [[Кокосова палма|кокосот]]. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Monocotyledons and Gymnosperms of Puerto Rico and the Virgin Islands|last=Acevedo-Rodríguez|first=Pedro|last2=Mark T. Strong|publisher=Smithsonian Institution|year=2005|series=Contributions from the United States National Herbarium|volume=52|location=Washington, DC|pages=1–415}} * {{Наведено списание|last=Borchsenius|first=Finn|last2=Rodrigo Bernal|date=December 1996|title=Aiphanes (Palmae)|journal=[[Flora Neotropica]]|volume=70}} * {{Наведена книга|title=Field Guide to the Palms of the Americas|last=Henderson|first=Andrew|last2=Gloria Galeano|last3=Rodrigo Bernal|publisher=Princeton University Press|year=1995|isbn=0-691-08537-4|location=Princeton, New Jersey|author-link=Andrew Henderson (botanist)|author-link2=Gloria Galeano|author-link3=Rodrigo Bernal}} [[Категорија:Палми]] [[Категорија:Флора на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Флора на Доминиканска Република]] eas1bodoxdimd7v6075bro2qpxy4mkg 0 1369886 5560820 5467974 2026-05-17T16:21:58Z JayCubby 122276 ([[c:GR|GR]]) [[File:Battle of Rovine (1395).jpg]] → [[File:Battle of Rovine.jpg]] Better copy 5560820 wikitext text/x-wiki '''Дејановиќи''' ({{langx|sr|Дејановићи}}) или '''Драгаши''' потекнува од средновековно благородничко семејство кое им служело на [[Српско Царство|Српскoто Царство]] на [[Стефан Душан]] (р. 1331–1355 година) и [[Стефан Урош V]] (р. 1355–1371 година), а за време на падот на Српското царство, по [[Маричка битка|Маричката битка]], станал вазал (1371 година). Семејството било едно од најистакнатите во овие периоди. Семејството поседувало средишен регион каде се спојуваат границите на [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Македонија]]. Последните двајца [[Список на византиски цареви|византиски цареви]] биле потомци на династијата по мајка. Прородникот, ''[[севастократор]]'' Дејан, бил магнат во служба на царот Душан, а воедно и зет на царот преку бракот со Теодора-Евдокија. Дејан ги држел ''жупите'' [[Куманово|Жеглигово]] (Куманово) и [[Прешево]] под Душан, а подоцна ја добил титулата ''деспот'' за време на владеењето на синот на Душан, императорот Урош V, кога бил назначен за управа на Горна Струма со [[Ќустендил|Велбужд]] (Ќустендил), по смртта на моќниот ''деспот'' [[Јован Оливер]]. По смртта на Дејан помеѓу 1358 и 1365 година, поголемиот дел од неговата провинција му бил даден на Влатко Паскачиќ, покрај почетните жупанија Жеглигово и Прешево, кои им биле оставени на неговите два сина, [[Јован Драгаш|Јован]] и [[Константин Дејанов|Константин]]. Браќата, кои владееле заедно, успеале да го удвојат обемот на нивната провинција за време на падот на Српското царство по смртта на императорот Урош V, главно на југ; земјиштата денес се опфатени од [[Врање]] и Прешево до Радомир, на југ до [[Штип]], [[Радовиш]] и [[Струмица]]. Во 1373 година, две години по разорната [[Маричка битка]], браќата станале вазали на [[Отоманско Царство|Отоманското царство]]. По смртта на Јован во 1377 година, Константин продолжил да владее под османлиска власт. Константин и неговиот провинциски сосед и колега османлиски вазал, [[Крал Марко]], паднале во [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровине]] во 1395 година. Семејството Дејановиќ изградило и реконструирало неколку цркви и манастири низ својата провинција. Некои од нив се: Земенскиот манастир и црквата Архиљевица, изградени од Дејан, и [[манастир Поганово]] и [[Осоговски манастир|Осоговскиот манастир]], изградени од страна на Константин. Константин ја оженил својата ќерка Јелена за византискиот император [[Мануил II Палеолог]] (р. 1391–1425 година), од каде дошле последните византиски императори [[Јован VIII Палеолог|Јован VIII]] (р. 1425–1448 година) и [[Константин XI Палеолог|Константин XI]] (р. 1449–1453 година). Константин XI, кој загинал [[Пад на Цариград (1453)|бранејќи го Константинопол од Османлиите во 1453 година]], бил знаен по презимето на неговата мајка, на [[Грчки јазик|грчки]] '''''Драгашес''''' (Δραγάσης, <small>тр.</small> ''Драгашес''). == Историја == [[Податотека:Деспот_Дејан_и_његова_супруга,_из_манастира_Белово_код_Земена.jpg|мини|Деспот Дејан и неговата сопруга, фреска од Земенскиот манастир.]] Почеток на семејството бил Дејан, српски ''[[војвода]]'' (воен командант и господар) во Кумановско, кој се оженил со Теодора, сестрата на Стефан Душан. Дејан станал ''севастократор'' во 1346 година. Неговото потекло не се знае.{{Sfn|Mihaljčić|1975}} Постарите научници сметале дека Дејановиќ се роднини на [[Јован Оливер]], меѓутоа, тоа денес не е прифатено (Фајне 1994 година). {{Sfn|Fine|1994}} [[Константин Јиречек|К.Јиречек]] предложил дека бил ''војводата'' Дејан Мањак.{{Sfn|Mihaljčić|1975}} На 16 април 1346 година ([[Велигден]]), [[Стефан Душан]] свикал огромен собор во [[Скопје]], каде автокефалната Српска архиепископија била подигната на статус на Патријаршија.{{Sfn|Fine|1994}} Новиот патријарх Јоаникије II свечено го крунисал Душан како „[[Василевс|Цар (Василевс)]] и автократ на [[Срби]]те и Римјаните (Грците)“.{{Sfn|Fine|1994}} Душан го крунисал својот син Урош V за ''крал на Србите и Грците'', давајќи му номинална власт над ''српските земји'', и иако Душан управувал со целата држава, тој имал посебна одговорност за „римските“, односно ''грчките земји.''{{Sfn|Fine|1994}} Следело дополнително зголемување на византиизацијата на српскиот двор, особено во судските церемонијални и титули.{{Sfn|Fine|1994}} Во годините што следеле, српското благородништво било издигнато: полубратот на Душан Симеон Урош, шурата Јован Асен и [[Јован Оливер]] ја добиле титулата ''деспот.'' Неговиот девер Дејан и [[Бранко Младеновиќ|Бранко]] ја добиле титулата ''[[севастократор]]''. Воените команданти (''војводи'') Прељуб, [[Воихна]] и Гргур ја добиле титулата ''[[Цезар (титула)|цезар]]''.{{Sfn|Fine|1994}}{{Sfn|Ćorović|2001}}{{Sfn|Fajfrić|2000}} Подигнувањето на Српската патријаршија резултирала со истиот дух - епископите станале митрополити.{{Sfn|Fine|1994}} Тој се споменува во 1354 година.{{Sfn|Miklosich|1858}} Според повелбата на Стефан Душан до манастирот Архиљевица (август 1355 година), ''севастократор'' Дејан, кого го нарекол својот брат („брат царства ми севастократор Дејан“) поседувал голема провинција источно од [[Скопска Црна Гора]]. Ги опфаќал старите ''жупи''[[Куманово|Жеглигово]] и [[Прешево]] (модерен кумановски регион со Средорек, [[Козјак (Козјачија)|Козјак]] и поголемиот дел од [[Пчињски Управен Округ|Пчиња]]). Врз основа на повелбата, Архиљевица се наоѓала таму каде што лежеле доделените села (''[[метох]]'') Подлешане, [[Општина Чашка|Чашка]] и [[Руѓинце]] ([[Kumanovska Crna Gora|Кумановска Црна Гора]]), во падините на Језер. Фактот дека Дејан ја изградил Архиљевица наместо да ја реновира, е доказ за неговата економска сила.{{Sfn|Mihaljčić|1989}} Душан во свое име доделил и црква, ''метохион'' и две села во регионот.{{Sfn|Mihaljčić|1989}} Дејан бил една од најистакнатите личности од времето на владеењето на Душан и за време на падот на Српското царство по смртта на Душан.{{Sfn|Mihaljčić|1989}}{{Sfn|Fajfrić|2000}} За време на царот Душан, ''деспотот'' Јован Оливер, со својот брат Богдан и ''севастократор'' Дејан, владеел со цела источна Македонија.{{Sfn|Soulis|1984}} Тој не се споменува многу во воените потфати на Душан, иако угледот на него и неговите наследници сугерира дека бил вклучен во повеќето успеси на Душан.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Неговата важност надвор од Србија се гледа преку обраќањето на [[Папа Инокентиј VI|папата Инокентиј VI]] на Дејан во 1355 година, барајќи од него да го поддржи создавањето на унијата меѓу Католичката црква и Српската православна црква (таквите писма биле испратени до највисокото благородништво и до црквата{{Sfn|Soulis|1984}}).{{Sfn|Fajfrić|2000}} Дејан ја добил титулата ''деспот'' по август 1355 година, или од страна на императорот Душан, кој умрел на 20 декември 1355 година, или од неговиот наследник Урош V,{{Sfn|Soulis|1984}} веројатно за време на владеењето на вториот.{{Sfn|Mihaljčić|1989}}{{Sfn|Fajfrić|2000}} Како ''деспот'' под власта на Урош V, на Дејан му била доделена управата на територијата помеѓу [[Јужна Морава]], [[Пчињски Управен Округ|Пчиња]], Скопска Црна Гора (наследни земји) и на исток, реката Горна Струма со Велбужд, провинција многу поголема отколку во времето на Душан.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Како единствен ''деспот'', Дејан ја имал највисоката титула во Империјата (пред тоа бил Јован Оливер). Ќерката на Дејан, Теодора, се омажила за Жарко, Господарот на Долна Зета, во 1356 година.{{Sfn|Ćorović|2001}} Заедно го добиле синот Мркша (роден 1363 г.). До смртта на ''Кнезот'' Воислав Војиновиќ во декември 1363 година, српското благородништво во грчките земји се покажало поамбициозно, бидејќи имало повеќе титули (''деспоти'' Дејан и Волкашин, ''севастократор'' Влатко, ''кесар'' Војихна итн.) и поголема независност (произлегува од поседноста на нивната небитност и проширување) во поврзаност со стари српски земји.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Додека Воислав живеел, неговото влијание го обезбедило предимството на старото српско благородништво,{{Sfn|Fajfrić|2000}} но смртта, Волкашин брзо стекнал одлучувачко влијание врз императорот. Благородништвото во старите српски земји на почетокот не се вознемирило заради тоа, но амбициите на Волкашин и неговите последователни потези го разбудиле зоврениот антагонизам помеѓу двете групи.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Не била само бескрајната амбиција на Волкашин што го отворила патот до врвот, бидејќи тој имал голема поддршка од другите благородници кои имале корист од него.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Јован Оливер и Дејан умреле некаде пред 1365 година, тоа е кога Волкашин бил издигнат во крал како совладетел на императорот Урош V.{{Sfn|Mandić|1986}} Мандиќ сметал дека Дејан умрел во 1358 година, а неговото место како деспот го зазел Волкашин (кој дотогаш бил ''голем војвода''), а Јован Углеша станал ''велики војвода''. Не е многу веројатно дека Дејан дал монашки завети пред неговата смрт, затоа што неговите деца биле уште мали.{{Sfn|Mandić|1990}} Неговата сопруга Теодора, земала монашки завети како Евдокија и живеела во Струмица и Ќустендил, а до нејзината смрт се потпишувала како „Царица“, добивајќи го тоа право како жена припадник на династијата. По смртта на Дејан, неговата провинција, покрај ''жупите'' на Жеглигово и Горна Струма, била присвоена на благородникот Влатко Паскачиќ.{{Sfn|Fajfrić|2000}} [[Волкашин|Волкашин Мрњавчевиќ]], за кого нема забележителни споменувања до 1365 година, станал помоќен (на крај, најмоќниот во Македонија) по смртта на Воислав,{{Sfn|Fajfrić|2000}} Дејан и ''деспотот'' Јован Оливер (чиј статус во [[Македонија (регион)|Македонија]] бил многу висок), бидејќи подемот на Волкашин за време на животот не би бил сличен на нив.{{Sfn|Ćorović|2001}} Се верува дека помладиот брат на Волкашин, [[Јован Углеша]], учествувал во распарчувањето на покраината Дејан, бидејќи ја искористил оваа шанса да ги преземе провинциите што се граничат со ''областа'' [[Сер]], која тој ''де факто'' ја држел (царица Јелена ''де јуре'').{{Sfn|Fajfrić|2000}} Никој не ги забележувал малите синови на Дејан кои подоцна станале многу важни.{{Sfn|Fajfrić|2000}} Смртта на Дејан им донела корист на Волкашин и Углеша, не толку во територијалната експанзија (што не е толку сигурно), туку затоа што исчезнувањето на Дејан ставило крај на секој посилен кандидат да му се спротивстави на семејството Мрњавчевиќ.{{Sfn|Fajfrić|2000}} [[Јован Драгаш|Јован]] ја добил титулата ''деспот'', како и неговиот татко порано, од царот Урош. Поголемиот дел од земјиштата на Јован Оливер подоцна им биле дадени на браќата.{{Sfn|Fine|1994}} Не се знае зошто синовите на Јован Оливер не ги наследиле неговите земји; српскиот историчар [[Владимир Ќоровиќ|В. Ќоровиќ]] ги сметал превирањата и нередот за случајот, но не знаејќи до кој степен се развиле и какви се последиците.{{Sfn|Ćorović|2001}} Претходните научници верувале дека Дејановиќ биле роднини на [[Јован Оливер]], иако тоа повеќе не се прифаќа (Фајне 1994 година).{{Sfn|Fine|1994}} Браќата Дејановиќ владееле со пространа провинција во источна Македонија, во јужните земји на Империјата, и му останале верни на Урош V.{{Sfn|Fine|1994}} [[Податотека:Central_balkans_1373_1395.png|мини|Држави кои се појавија со падот на Српското царство.]] По османлиската победа [[Маричка битка|кај Марица (1371 година)]], Османлиите не започнале веднаш со целосни освојувања на Балканот, туку, зајакнувајќи ги своите позиции, престанале да го шират своето влијание и да создадат основа за понатамошен напредок.{{Sfn|Ćorović|2001}} Тие не сакале да предизвикаат упорна борба од христијански сојуз додека не се уверат целосно, па затоа на почетокот биле задоволни со тоа што балканските магнатски семејства го признавале нивниот суверенитет и им оддавале данок, за да ги зголемат османлиските финансиски средства.{{Sfn|Ćorović|2001}} Така, тие не ја зазеле провинцијата на Волкашин, туку се согласиле да го остават неговиот син и наследник [[Крал Марко|Марко]] да владее Прилепското Царство (најистакнатото утврдување на [[Пелагонија]]).{{Sfn|Ćorović|2001}} Во северниот дел на провинцијата Волкашин, помладиот брат на Марко, Андријаш, имал имоти.{{Sfn|Ćorović|2001}} Наследниците на Волкашин се бореле со нивните западни и северни српски соседи, кои по смртта на Волкашин побрзале да го преземат неговиот имот.{{Sfn|Ćorović|2001}} Царот Урош V умрел без деца на 24 декември 1371 година, откако голем дел од српското благородништво било уништено во Марица на почетокот на истата година. Ова ставило крај на некогаш моќната Империја. Синот на Волкашин, Марко, кој претходно бил крунисан за ''млад крал,'' требал да ја наследи кралската титула на неговиот татко, и преку тоа станал еден во редот на наследниците на српскиот престол. Во меѓувреме, благородниците ги следеле своите интереси, понекогаш и се карале меѓу себе. Србија, без император „станала конгломерат од аристократски територии“, и со тоа империјата била поделена меѓу провинциските господари: Марко, браќата Дејановиќ, [[Ѓураѓ I Балшиќ]], [[Вук Бранковиќ]], Никола Алтомановиќ, Лазар Хребељанов. [[Благородничко семејство Балшиќ|Семејството Балшиќ]] го зазело [[Призрен]], а [[Вук Бранковиќ]] од Марко [[Скопје]].{{Sfn|Ćorović|2001}} Во новата прераспределба на феудалната власт, по 1371 година, браќата деспотот Јован и Господин Константин многу ја прошириле својата провинција.{{Sfn|Mihaljčić|1975}} Не само што ја обновиле провинцијата на нивниот татко, туку и најмалку ја удвоиле територијата, од сите страни, но најмногу кон југ.{{Sfn|Mihaljčić|1975}} Браќата владееле на левата река на Вардар, од Куманово до Струмица.{{Sfn|Ćorović|2001}} Во 1373 година, две години по Марица, се споменуваат првите настани во провинцијата на браќата Дејановиќ, како и нивната меѓусебна врска. Во јуни 1373 година, на патот од [[Солун]] кон Ново Брдо, некои [[Дубровничка Република|дубровнички]] трговци доживеале несреќа во земјата на деспотот Јован („in terenum despotis Dragassii“). Отоманските извори известиле дека во 1373 година, османлиската војска го натерала Јован (кого го нарекувале ''Сарујар'') во горната Струма да го признае отоманскиот вазал. Како што направил Марко, така и браќата Дејановиќ го признале османлискиот суверенитет.{{Sfn|Ćorović|2001}} Иако биле вазали, тие имале своја влада. Отоманските ''гази'' во тој период освоиле повеќе отколку што Империјата можела да стави под нејзина непосредна контрола. Така, не е чудно што браќата изградиле внатрешна управа, делеле имоти, издавале повелби, ковале монети. Во 1376 година, Константин зазел висока функција во владата, а тоа покажува дека постариот брат Јован релативно рано почнал да го дели владеењето со својот помал брат. На 1 јуни 1377 година, браќата напишале повелба до [[Хиландар]], каде ги потврдиле претходните донации на ''челенски'' Станислав; донациите ја опфатиле црквата Свети Бласиј во [[Штип]] и три села.<ref>{{Наведено списание|last=Vujošević|first=Žarko|year=2011|title=Povelja braće Dragaša Hilandaru o crkvi Sv. Vlasija: Kočani, 1. juni 1377|journal=Stari Srpski Arhiv|volume=10|pages=71–86}}</ref> Во 1377 и 1380 година, семејството издало повелби на манастирот Свети Пантелејмон на [[Света Гора (планина)|Света Гора]].{{Sfn|Српско учено друштво|1868}} Јован обично потпишувал документи за двајцата. Бидејќи браќата Дејановиќ мајчински потекнувале од династијата Немањиќ како внуци на кралот [[Стефан Дечански]], тие работеле на проширување на нивното владеење и можеби на крајот владеење со Србија.{{Sfn|Čupić|1914}} Браќата зборувале за „нашата империја“, а нивната мајка Теодора-Евдокија се потпишувала како ''царица''. Нивниот државен симбол бил белиот [[двоглав орел]] и ковале монети по стилот на Немањиќ.{{Sfn|Čupić|1914}} Јован починал околу 1378 година, пред 1381 година. Константин продолжил да владее под сузеренството на Отоманското царство. До 1379 година, [[Лазар Хребељановиќ]], господарот на Поморавље, се појавил како прв и најмоќен меѓу српските благородници. Во своите потписи, тој се нарекол себеси „Автократор на сите [[Срби]]“; сепак, тој не бил доволно моќен да ги обедини сите српски земји под негова власт. Константин, Балшиќ, Мрњавчевиќ, Вук Бранковиќ и Радослав Хлапен, владееле во нивните области без да се консултираат со Лазар.{{Sfn|Mihaljčić|1975}} Константин и дозволил на османлиската војска да ја премине неговата провинција во Косово и исто така дал во поддршка вооружени чети, пред [[Косовска битка|Косовската битка]] (1389 година).{{Sfn|Ćorović|2001}} Константин се оженил, но името на неговата сопруга е непознато. Константин имал ќерка [[Елена Драгаш|Елена]], која во 1392 година се омажила за византискиот император [[Мануил II Палеолог|Мануил II]]{{Sfn|Ćorović|2001}} Иако Мануил II и Константин одржувале односи, тие немале никаква политичка важност.{{Sfn|Ćorović|2001}} Константин бил османлиски вазал, на најблизок дофат и секогаш се пазел од Едрене и султанот, и не можел да го промени.{{Sfn|Ćorović|2001}} [[Податотека:Battle of Rovine.jpg|десно|мини| [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровин]], 1395 година.]] Бајазит, откако ја освоил јужна Бугарија, видел можност за освојување на [[Влашка]] кога незадоволните влашки благородници повикале на османлиска поддршка против [[Мирча I|Мирча I Влашкиски]], што тој го прифатил.{{Sfn|Ćorović|2001}} Сигизмунд го поддржал Мирча и му помогнал да се врати на тронот, додека Бајазит водел голема војска во Влашка, составена и од вазалите [[Стефан Лазаревиќ]], Константин Дејановиќ и Марко.{{Sfn|Ćorović|2001}} Еден современ извор, Константин Филозоф, напишал дека Марко неволно се вклучил во борбата против сохристијаните, и му рекол на Константин: ''„Зборувам и му се молам на Господ да им помогне на христијаните, дури и ако јас сум меѓу првите што ќе загинат во битката“.''{{Sfn|Ćorović|2001}} Во победата на Влашка во [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровине]] (17 мај 1395 година), и Марко и Константин загинале.{{Sfn|Ćorović|2001}} Покраините на Марко и Константин станале османлиски.{{Sfn|Ćorović|2001}} == Домен на семејството Дејановиќ == === Поседите на Дејан, Српска империја === Според Архиљевичката повелба на императорот Душан (август 1355 година), ''севастократор'' Дејан ги поседувал ''жупе'' (жупани{{Sfn|Fine|1991}}) на [[Куманово|Жеглигово]] и [[Прешево]] (модерен кумановски регион со Средорек, [[Козјак (Козјачија)|Козјачија]] и поголемиот дел од [[Пчињски Управен Округ|Пчиња]]). Како ''деспот'' под власта на Урош V, на Дејан му била доверена управата на територијата помеѓу [[Јужна Морава]], [[Пчињски Управен Округ|Пчиња]], Скопска Црна Гора (наследни земји) и на исток, реката Горна Струма со [[Ќустендил|Велбужд (Ќустендил)]], провинција значително поголема отколку во времето на Душан.{{Sfn|Fajfrić|2000}} === Поседите на Јован и Константин, Отоманска Империја === [[Податотека:Principality_of_Velbazhd.png|мини|Приближен територијален опсег (1373–1395 година).]] Синот на Дејан [[Јован Драгаш|Јован]] станал вазал на [[Отоманско Царство|Отоманското царство]] по [[Маричка битка]] (1371 година), а [[Константин Дејанов|Константин]] исто така ја признал османлиската власт. Нивната провинција (''област''{{Cref2|b}}) за време на падот на Српското царство била приближно лоцирана помеѓу реките [[Струма]] и [[Вардар]] и опфаќала територии на современите земји [[Бугарија]], [[Србија]] и [[Македонија|Северна Македонија]]. Според [[Стојан Новаковиќ]], покраината „се протегала од [[Моравска Србија]] (меѓу [[Куманово]] и [[Прешево]] и сртот [[Скопска Црна Гора|на Скопска Црна Гора]]), а потоа многу подалеку на југ, како што изгледа, до венецот што на југ ја означува границата на водопадот на [[Дојранско Езеро|Дојранското]] и бугарското езеро“. Имало четири спорови во врска со границите во Струмичката област во рамките на Константиновата покраина, од 6884 година (1 септември 1375 - 31 август 1376 година): за ''[[метох]]''(територија зависна од црквата) помеѓу [[Хиландар]] и манастирот Агиу Пантелејмон; Хиландар и благородник Војин Радишиќ; Хиландар и Богослав, господарот на селото Нежичино; потврда за граница на село Просеников. === Економија === Браќата ковале монети по стилот на Немањиќ и го користеле белиот [[двоглав орел]] (српски орел).{{Sfn|Čupić|1914}} Провинцијата на браќата работела со странски трговци, а покрај домашната валута се користела и венецијанската ''монета''. Важниот трговски пат Виа де Зента што го поврзува [[Јадранско Море|Јадранот]] со Србија го минувал овој регион; се користел за трговија меѓу [[Венецијанска Република|Република Венеција]] и [[Дубровничка Република]] и Србија и Бугарија. Започнал во Зетанските пристаништа и градови, продолжил по долината Дрим до [[Призрен]], потоа до [[Липљан]], па преку Ново Брдо до [[Врање]] и [[Ниш]]. Патот ја завршил својата употреба со османлиското освојување на Србија. Имале огромни рудници во [[Кратово]] (до 1390 г.) и [[Злетово]]. == Последици и наследство == Константин се оженил, но името на неговата сопруга е непознато, и од овој брак Константин имал ќерка, [[Елена Драгаш|Елена]], која во 1392 година се омажила за византискиот император [[Мануил II Палеолог]] (р. 1391–1425 година).{{Sfn|Ćorović|2001}} Мануил II и Јелена имале неколку деца, меѓу кои биле и последните византиски императори [[Јован VIII Палеолог|Јован VIII]] (р. 1425–1448 година) и [[Константин XI Палеолог|Константин XI]] (р. 1449–1453 година). Константин XI, последниот византиски император, кој загинал [[Пад на Цариград (1453)|бранејќи го Константинопол од Османлиите во 1453 година]], бил познат по презимето на неговата мајка, на [[Грчки јазик|грчки]] '''''Драгасес''''' (Δραγάσης). Константин XI го добил името по неговиот дедо. Константин Драгаш во [[Српски епски народни песни|српската епска поезија]] е претставен како „бег Костадин“, пријател на кнезот Марко. [[Ќустендил]], дури и во своето турско име, сè уште го чува споменот на својот господар Константин.{{Sfn|Ćorović|2001}} На турски, ''кустендил'' означува „Константинова бања/бања“. Кумановско (старо Жеглигово), својата географска положба и одредена населена слика ја добило во XIV век, за време на владеењето на Немањиќ и Дејановиќ. == Згради == === Утврдувања === === Црковни згради === Семејството Дејановиќ изградило и реконструирало неколку цркви и манастири низ својата провинција. Некои од нив ги вклучуваат Земенскиот манастир и црквата Архиљевица, изградени од страна на Дејан, и [[манастир Поганово]] и [[Осоговски манастир|Осоговскиот манастир]], изградени од страна на Константин. Погледнете ја листата подолу за целосен преглед на црковните згради што се наоѓале во провинцијата на семејството. {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%; font-size:88%" ! colspan="4" |Список на црковни згради во покраината |- ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Име, локација ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Основана ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Белешки ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Слика |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во регионот Ќустендил (Бугарија и Србија): |- |Спасовица,{{Sfn|Petković|1924}} во Влебужд (денешен [[Ќустендил]]) |1330 година, од [[Стефан Дечански|Стефан Урош III]] |Изградена во чест на победата во Битката кај Велбажд против Бугарите, на местото каде што кралот Стефан се молел во својот шатор ноќта пред битката. | |- |Црквата „Св. Ѓорѓи“,{{Sfn|Petković|1924}} во Колуши (денешен Ќустендил) | |Седиште на локалната митрополија. | |- |Црквата Господино Поле,{{Sfn|Petković|1924}} во Колуши |14 век | | |- |Црквата на Благовештението,{{Sfn|Petković|1924}} во Слокоштица (денешен Ќустендил) |1378-1395 година |Изградена за време на владеењето на Константин | |- |Црквата „Свети Никола“,{{Sfn|Petković|1924}} во Слокоштица |1378-1395 година |Изградена за време на владеењето на Константин | |- |Црквата на Светите Архангели,{{Sfn|Petković|1924}} во Слокоштица |1378-1395 година |Изградена за време на владеењето на Константин | |- |Црква „Свети Димитриј“,{{Sfn|Petković|1924}} во Слокоштица |1378-1395 година |Изградена за време на владеењето на Константин | |- |Црква „Света Параскева“,{{Sfn|Petković|1924}} во Слокоштица |1378-1395 година |Изградена за време на владеењето на Константин | |- |Црква „Свети Јован Крстител“ (манастир Земен),{{Sfn|Petković|1924}} во [[Земен]] (денешна [[Перник (област)|Перничка област]]) |од '''Дејан''' |Изградена врз урнатините на постара црква од 11 век. Во манастирот има ''ктиторски'' фрески што го прикажуваат Дејан. |[[Податотека:ZemenskiManastir-church-outside.JPG|100x100пкс]] |- |[[Манастир Поганово|Црква „Свети Јован Крстител“ (манастар Поганово)]],{{Sfn|Petković|1924}} во Поганово (денешен [[Пиротски Управен Округ|Пиротски округ]]) |1378–1395 година, од '''Константин''' | |[[Податотека:Poganovo_monastery01.jpg|100x100пкс]] |- |Цркви во Тран и Брезник{{Sfn|Petković|1924}} |1378–1395 година, од '''Константин''' | | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во Кратовскиот и Кривопаланечкиот регион (Македонија): |- |Лесновски манастир,{{Sfn|Petković|1924}} во Лесново (денешен [[Пробиштип]]) |1341 година, од [[Јован Оливер]] | |[[Податотека:Kratovo24.jpg|100x100пкс]] |- |Црква „Свети Димитриј“, во Злетово (денешен Пробиштип) |14 век | | |- |Црквата „Свети Никола“,{{Sfn|Petković|1924}} во Злетово |14 век | | |- |Манастир Пирог,{{Sfn|Petković|1924}} во Злетово |14 век | | |- |[[Осоговски манастир|Манастир „Свети Јоаким Осоговски“]],{{Sfn|Petković|1924}} во Крива Паланка |1378–1395 година, од '''Константин''' |Задужбина на Константин. |[[Податотека:Saint_Joakim_Osogovski_Monastery.JPG|100x100пкс]] |- |Црква Свети Никола (манастир Псача),{{Sfn|Petković|1924}} во [[Псачки манастир|Псача]] |околу 1358 година, од Влатко Паскачиќ | |[[Податотека:Paskačić_noble_family.jpg|100x100пкс]] |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во Штипскиот регион (Македонија): |- |[[Рилски манастир|Црква „Свети Архангели“ (Рилски манастир)]],{{Sfn|Petković|1924}} во Штип |околу 1334 година, од [[Хрељо|Хреља]] |Хреља ја изградил црквата на местото на постар манастир од 10 век. | |- |Црква на Светото Спасение,{{Sfn|Petković|1924}} во Штип |1369 година, од Дмитар |Изграден од роднина на Дејановиќ, Дмитар. | |- |Црквата „Свети Никола“,{{Sfn|Petković|1924}} во Штип |14 век | | |- |Црквата „Свети Јован Крстител“,{{Sfn|Petković|1924}} во Штип |14 век | | |- |Црквата „Свети Димитриј“,{{Sfn|Petković|1924}} во [[Кочани]] |од [[Јован Оливер]] | | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во регионот на Жеглигово (Прешево, Србија; Куманово, Македонија) и регионот Пчиња (Србија): |- |Црквата „Св. Ѓорѓи“,{{Sfn|Petković|1924}}<br /> во [[Старо Нагоричане]] |1313 година, од [[Стефан Урош II Милутин|Стефан Милутин]] |Изградена на местото на постара византиска црква изградена во 1071 година. |[[Податотека:Манастир_Св_Ђорђа.JPG|133x133пкс]] |- |Црквата „Света Богородица“,{{Sfn|Petković|1924}} во Архиљевица |1349 | | |- |Црква „Света Богородица“ (манастир Матејиќ),{{Sfn|Petković|1924}} во [[Матејче]] |1331-1355 |„Црквата Света Богородица на Црна Гора“ во планината Матејиќ (Матејче) била реконструирана за време на владеењето на Стефан Душан и денес е позната како манастир Матејиќ. | |- |Црквата „Свети Никола“,{{Sfn|Petković|1924}} во Норча, Прешево |од Неофит |Изградена од монахот Неофит. | |- |[[Прохор Пчински (манастир)|Црква „Свети Прохор Пчински“]],{{Sfn|Petković|1924}} во Пчиња |од [[Стефан Урош II Милутин|Стефан Милутин]] |Изграден на местото на поранешен манастир од 11 век изграден од византискиот император Роман IV Диоген (владеел 1068–1071). | |- |Црквата „Свети Никола“,{{Sfn|Petković|1924}} во Пчиња |од [[Стефан Урош II Милутин|Стефан Милутин]] |Подоцна реконструирана од Душан. | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во струмичкиот регион (Македонија): |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во регионот на Црна Река (Македонија): |- | colspan="4" style="text-align:center;" |Во регионот на Велес (Македонија): |} == Белешки == {{Cnote2 Begin|liststyle=upper-alpha}} {{Cnote2|a|The family is known as '''Dejanović''' ({{langx|sr|Дејановић}}) and '''Dragaš''' (Драгаш); '''Dejanovići''', '''Dragaši''' in [[plural]] (Дејановићи, Драгаши). Their family name in [[historiography]], ''Dejanović'', is derived from the [[progenitor]] [[Dejan (Serbian nobleman)|Dejan]]. [[Jovan Dragaš|Jovan]], the son of Dejan, usually signed himself ''"despot Jovan Dragaš"'', or simply ''"despot Dragaš"'', while only one document mention [[Konstantin Dragaš|Konstantin]] by this name.<ref name=Ostrogorski-1970>{{harvnb|Ostrogorski|1970|pp=[https://books.google.com/books?id=mX8JAQAAIAAJ&q=име+Драгаш 271-274]}}</ref> The ''Dragaš'' name was thus used by Jovan and Konstantin, and [[Jelena Dragaš|Jelena's]] son [[Constantine XI Palaiologos|Constantine XI]].<ref name=Ostrogorski-1970/> There is possibility that Dejan also used this name.<ref name=Ostrogorski-1970/>}} {{Cnote2|b|It is known in [[historiography]] as the '''province of the Dejanović family''' ({{langx|sr|Област Дејановића}} / Oblast Dejanovića) or '''province of the Dragaš family''' (Област Драгаша / Oblast Dragaša). In Bulgarian sources it has also been rarely referred to as '''Duchy of Velbazhd''' ({{langx|bg|Велбъждско княжество}}), '''Duchy of Kyustendil''' (Кюстендилско княжество) and '''Duchy of the Dragaš''' (Княжество на Драгаши<ref>[https://books.google.com/books?id=CiuUPQAACAAJ Княжеството на Драгаши: Към историята на Североизточна Македония в предосманската епоха]</ref>).}} {{Cnote2 End}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] [[Категорија:CS1 со писмо на српски (sr)]] [[Категорија:Статии со текст на бугарски]] [[Категорија:Статии со текст на српски]] [[Категорија:Српски благороднички семејства]] [[Категорија:Српски династии]] ltemvbja3m8uvmadr4hpck60o1qprs0 10 1379695 5561127 5498298 2026-05-18T11:39:21Z ~2026-29873-36 133260 5561127 wikitext text/x-wiki <Основање и развој на ориенталниот танц во Македонија Ориенталниот танц (Belly Dance) започнал поорганизирано да се развива и јавно да биде застапен во Македонија во текот на 2000-тите години, поточно од 2009 година, преку појава на специјализирани студија, јавни настапи и едукативни програми посветени на оваа уметност. Меѓу имињата поврзани со развојот и популаризацијата на ориенталниот танц во Македонија се споменува Елена Вукановска, инструктор, сценски изведувач и едукатор со повеќе од 15 години активно искуство во областа на ориенталниот танц. Нејзината работа опфаќа: изучување на ориентален танц; сценски настапи; меѓународни фестивали; професионални обуки; организација на работилници; јавна промоција на ориенталниот танц во Македонија и странство. Студио Ориентал Во 2009 година, Вукановска го основала Студио Ориентал. Студиото е насочено кон изучување и промоција на ориенталниот танц преку часови, настапи, фестивали и подготовка на танчери. Во рамки на Студио Ориентал се изучуваат повеќе категории: Oriental Classic Pop Oriental Tarab Mejance Lyrical Folklore Saidi Dabke Iraqi Baladi Shaabi Khaleegi Други категории Fusion стилови Импровизација со жива музика Сценски ориентален танц Во текот на својата кариера, Елена Вукановска посетувала професионални семинари и работилници во повеќе земји. Меѓу нив се: професионални обуки во Египет; едукации и семинари во Дубаи; работилници во Копаоник; Fairytales Festival (2016) – Белград; Cairo Dance Festival (2019) – Будимпешта; дополнителни обуки кај интернационални инструктори. Според достапни информации, дел од едукацијата била насочена кон традиционални египетски стилови. Меѓу сценските техники со кои се поврзува нејзината работа е Shamadan dance, египетски стил кој се изведува со свеќник поставен на глава. Активностите на студиото вклучуваат домашни и меѓународни настапи, фестивали и обуки поврзани со ориенталниот танц. Професионална едукација и меѓународни обуки. Фестивали и меѓународни настапи Во текот на кариерата, Вукановска настапувала на домашни и интернационални фестивали. Во 2025 година настапувала на: Magic Belly Dance Festival Oriental Maraton Festival Raqs Athens Noć sa Šeherezadom Во 2026 година, најавено е повторно учество на 12-тото издание на Oriental Maraton Festival во Франција. Преку овие фестивали Вукановска посетувала работилници и следела настапи на интернационални имиња како: Ранда Камел Тито Сеиф Ваел Мансур Шерон Месгвич Јаел Зарка Дарија Миќевич Медиумски настапи Покрај фестивалските активности, Вукановска гостувала во телевизиски емисии и интервјуа. Меѓу медиумските појавувања се: hypetv.mk⁠� zenskimagazin.faktor.mk⁠� slobodenpecat.mk⁠� youtu.be⁠� Соработка со Даниел Стоилков и Events Makedonija Дел од организациската, логистичката и промотивната поддршка на активностите поврзани со Студио Ориентал се поврзува со Даниел Стоилков и Events Makedonija. Организацијата е активна од 2009 година и работи во областа на: организација на концерти; логистика на јавни настани; менаџмент на артисти; координација на фестивали; промоција на културни и естрадни настани. Според достапни информации, организацијата се поврзува со организација или логистичка поддршка на настани со: Оливер Драгојевиќ Северина Жељко Јоксимовиќ Цеца Здравко Чолиќ Парни Ваљак Дорис Драговиќ Владо Георгиев како и со повеќе изданија на: Штипска Пастрмалијада Од 2022 година, организацијата наведува учество во реализација на дополнителни културни и музички настани организирани од Event Group. a1n1gc19rrxiaplqtqidazfljyb0rzd 4 1382873 5560983 5558359 2026-05-18T08:07:09Z Jtasevski123 69538 5560983 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки викенди на следните теми: === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Женски пронаоѓачи|Женски пронаоѓачи]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Битки во средниот век|Битки во средниот век]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Свети пештери|Свети пештери]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Фудбалски стадиони во Англија|Фудбалски стадиони во Англија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/јануари#Карипски пирати|Карипски пирати]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски пронаоѓачи || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]] (5) || 18 нови статии |- | 2. || Битки во средниот век|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 34 нови статии |- | 3. || Свети пештери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (2) || 6 нови статии |- | 4. || Фудбалски стадиони во Англија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (6) || 7 нови статии |- | 5. || Карипски пирати || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 12 нови статии |- |} === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Поранешни реки|Поранешни реки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Договори од Втората светска војна|Договори од Втората светска војна]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Светилници|Светилници]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/февруари#Кактуси|Кактуси]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Поранешни реки ||[[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] (2) || 11 нови статии |- | 2. || Договори од Втората светска војна ||[[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] || 18 нови статии |- | 3. || Светилници || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]] (4)|| 28 нови статии |- | 4. || Кактуси || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] || 30 нови и 1 подобрена статија |- |} === Март === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Женски воени лица|Женски воени лица]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Ботаничари со авторски кратенки|Ботаничари со авторски кратенки]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Македонски иселенички фудбалери|Македонски иселенички фудбалери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/март#Поранешни градови|Поранешни градови]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Женски воени лица || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (2) || 2 нови статии |- | 2. || Ботаничари со авторски кратенки|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Kralev123|Kralev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Liljana Manova|Liljana Manova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (9) || 26 нови статии |- | 3. || Македонски иселенички фудбалери || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Carshalton|Carshalton]], [[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Marija Brndevska|Marija Brndevska]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]] (7) || 13 нови и 1 подобрена статија |- | 4. || Поранешни градови|| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 8 нови статии |- |} === Април === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни денови на Обединетите нации|Меѓународни денови на Обединетите нации]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Европски филмски фестивали|Европски филмски фестивали]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Загрозени растенија|Загрозени растенија]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/април#Меѓународни академски награди|Меѓународни академски награди]]; ;Учесници во април {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Меѓународни денови на Обединетите нации || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:Temelkoskii|Temelkoskii]], [[Корисник:Adouuuuu|Adouuuuu]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]], [[Корисник:Kralevska|Kralevska]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Viksi123|Viksi123]] (8) || 25 нови статии |- | 2. || Европски филмски фестивали || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Anidani2025!|Anidani2025!]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Загрозени растенија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (4) || 22 нови статии |- | 4. || Меѓународни академски награди|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- |} === Мај === # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Црници|Црници]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Книжевни друштва|Книжевни друштва]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Северноамериканска митологија|Северноамериканска митологија]]; # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Хрватски филмски режисери|Хрватски филмски режисери]]; и # [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај#Ботанички градини во Обединетото Кралство|Ботанички градини во Обединетото Кралство]]; ;Учесници во мај {| class=wikitable |- ! Број !! Викенд !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Црници || [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] (5) || 36 нови статии |- | 2. || Книжевни друштва || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (3) || 42 нови статии |- | 3. || Северноамериканска митологија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]], [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (5) || 22 нови статии |- | 4. || Хрватски филмски режисери || || |- | 5. || Ботанички градини во Обединетото Кралство|| || |- |} [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026]] pq769c3x984hj9o60uswluakgacqwyk 0 1384223 5560732 5560623 2026-05-17T12:02:33Z Carshalton 30527 /* Финале */ 5560732 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season | title = ФА куп 2025-2026 | other_titles = 2025-26 Emirates FA Cup | image = | imagesize = | caption = | sport = Фудбал | competition = ФА куп | organization = [[Фудбалски сојуз на Англија|ФА]] | country = {{ENG}}<br />{{WAL}} | edition = 145-то | date_start = 31 октомври 2025 | date_end = 16 мај 2026 | num_teams = 124 | квалификувани учесници = 747 | website = [http://www.thefa.com/competitions/thefacup Матична страна] | champions = | count = | finalist = | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches played = | goals = | attendance = | top scorer = | player = | prevseason = [[ФА куп 2024-2025|2024–25]] | nextseason = [[ФА куп 2026–2027|2026–27]] | extra information = | updated = }} '''ФА куп 2025-2026''' - 145-тото издание на [[ФА куп]]от, најважниот куп во англискиот фудбал и најстарото елиминационо натпреварување во светот. Турнирот е спонзориран од [[Емирејтс]]. Бранител на титулата од претходната сезона била екипата на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]]. Победникот ќе се квалификува за првенствената фаза во [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лигата на Европа 2026-2027]]. Финалето се одиграло на 16 мај 2025 година на стадионот [[Вембли (стадион)|Вембли]]. ==Календар== Натпреварувањето се состои од 92 екипи од системот на фудбалската лига (20 екипи од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] и вкупно 72 од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]]) плус 32 квалификувани екипи од 655-те екипи од системот на Националната лига (од 5-то до 10-то ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбалски систем]]) кои го започнале натпреварувањето во квалификациските рунди. Паровите за сите рунди биле извлечени со ждрепка, обично на крајот од претходната рунда или во живо вечерта за време на последниот телевизиски натпревар од тековната рунда, во зависност од ТВ правата. {| class=wikitable style="font-size:90%; width:80%; text-align:center" !Фаза !Рунда !Жреб !Дата !Натпревари !Екипи !Екипи кои се приклучиле !Првенства кои се приклучиле |- | rowspan=6 |Квалификациски&nbsp;кола | Екстра&nbsp;преелиминарно&nbsp;коло | rowspan=2 |4 јули 2025|| 2 август 2025 ||221 |{{Безпрелом|446 → 223}}||446 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден (95 клуба најслабо пласирани и 32 новопромовирани екипи), [[Combined Counties Football League|CC]]&[[Hellenic Football League|HFL]]&[[Southern Counties East Football League|SCEF]]&[[Spartan South Midlands Football League|SSMFL]] |- | Преелиминарно&nbsp;коло || 16&nbsp;август&nbsp;2025 ||136 |{{Безпрелом|272&nbsp;→&nbsp;136}} |49 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден |- | Прво коло квалификации || 18&nbsp;август&nbsp;2025 || 30&nbsp;август&nbsp;2025 || 112 |{{Безпрелом|224&nbsp;→&nbsp;112}} |88 | [[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Премиер Дивизија |- | {{Безпрелом|Второ коло квалификации}} || 1&nbsp;септември&nbsp;2025 | 13&nbsp;септември&nbsp;2025 ||80 |{{Безпрелом|160&nbsp;→&nbsp;80}} |48 | [[Национална лига на Англија - Север|Национална лига - Север]] & [[Национална лига на Англија - Југ|Југ]] |- | Трето коло квалификации || 15&nbsp;септември&nbsp;2025 | 27&nbsp;септември&nbsp;2025 ||40 |{{Безпрелом|80&nbsp;→&nbsp;40}} | || |- | Четврто коло квалификации || 29 септември 2025 | 11&nbsp;октомври&nbsp;2025 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |24 | [[Национална лига на Англија|Национална лига]] |- | rowspan=8 |Главен турнир | Прво коло | 13&nbsp;октомври 2025|| 1&nbsp;ноември&nbsp;2025 ||48 |{{Безпрелом|124 → 84}} |48 | [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]] |- | Второ коло | 3 ноември 2025|| 6 декември 2025 ||20 |{{Безпрелом|84 → 64}} | || |- | Трето коло | 8 декември 2025|| 10 јануари 2026 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |44 | [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] |- | Четврто коло | 12 јануари 2026|| 14 февруари 2026 ||16 |{{Безпрелом|32 → 16}} | || |- | Петто коло | || 7 март 2026 ||8 |{{Безпрелом|16 → 8}} | || |- | Четвртфинале | || 4 април 2026 ||4 |{{Безпрелом|8 → 4}} | || |- | Полуфинале | || 25 април 2026 ||2 |{{Безпрелом|4 → 2}} | || |- | Финале | || 16 мај 2026 ||1 |{{Безпрелом|2 → 1}} | || |} ==Квалификации== {{main|ФА Куп 2024-2025 (квалификациски рунди)}} == Главен турнир == === Прво коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''31 октомври 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Luton Town}} (3)||4 – 3|{{Fb team Forest Green Rovers }} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''1 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||4 – 1|{{Fb team Braintree Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team AFC Wimbledon}} (3)||0 – 2|{{Fb team Gateshead}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Barnsley}} (3)||3 – 2|{{Fb team York City}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||1 – 0|{{Fb team Scunthorpe United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bolton Wanderers}} (3)||2 – 1|{{Fb team Huddersfield Town }} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Crawley Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bromley}} (4)||1 – 2|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||6 – 0|{{Fb team St. Albans City}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Buxton}} (6)||2 – 1|{{Fb team Chatham Town}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||3 – 0|{{Fb team Chester}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||1 – 0|{{Fb team Bradford City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Colchester United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Milton Keynes Dons}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Crewe Alexandra}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Halifax Town}} (5)||0 – 2|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 – 1|{{Fb team Barnet}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 1|{{Fb team Ebbsfleet United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||6 – 3|{{Fb team AFC Totton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||3 – 2|{{Fb team Harrogate Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newport County}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Gillingham}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oldham Athletic}} (4)||3 – 1|{{Fb team Northampton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||1 – 0|{{Fb team Cardiff City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Reading}} (3)||2 – 3|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Rotherham United}} (3)||1 – 2|{{Fb team Swindon Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||1 - 1 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Lincoln City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||2 – 1|{{Fb team Altrincham}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Spennymoor Town}} (6)||0 – 2|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stevenage}} (3)||0 – 1|{{Fb team Chesterfield}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||2 – 1|{{Fb team Telford United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tranmere Rovers}} (4)||1 – 3|{{Fb team Stockport County}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wealdstone}} (5)||1 – 0|{{Fb team Southend United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Weston-super-Mare}} (6)||2 – 1|{{Fb team Aldershot Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||1 - 1 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Hemel Hempstead Town}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wycombe Wanderers}} (3)||2 – 0|{{Fb team Plymouth Argyle}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town}} (5)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Notts County}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''2 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team South Shields}} (6)||1 – 3|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Eastleigh}} (5)||0 – 3|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||5 – 1|{{симбол2|Flag of None.svg}} Малдон & Типтри (8)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gainsborough Trinity}} (7)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Accrington Stanley}} (4)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tamworth}} (5)||0 – 1|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Второ коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||4 – 0|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Accrington Stanley}} (4)||2 - 2 {{dcr|1|3}}|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||0 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||6 – 2|{{Fb team Buxton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chesterfield}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Exeter City}} (3)||4 – 0|{{Fb team Wycombe}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Luton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Wealdstone}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||3 – 1|{{Fb team Oldham Athletic}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||0 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stockport County}} (3)||0 - 0 {{dcr|4|5}}|{{Fb team Cambridge United}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swindon Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Bolton Wanderers}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||1 – 3|{{Fb team Macclesfield}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Newport County}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gateshead}} (5)||0 – 2|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||4 – 1|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town|}} (5)||1 – 3|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} ===Трето коло=== {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||1 - 1 {{dcr|3|4}}|{{Fb team Oxford United}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Fleetwood Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Preston North End}} (2)||0 – 1|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team Nottingham Forest}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''10 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||0 – 5|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bristol City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Watford}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||5 – 1|{{Fb team Millwall}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Birmingham City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Charlton}} (2)||1 – 5|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||0 – 2|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Doncaster Rovers}} (3)||2 – 3|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Everton}} (1)||1 - 1 {{dcr|0|3}}|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||3 – 1|{{Fb team Middlesbrough}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Ipswich Town}} (2)||2 – 1|{{Fb team Blackpool}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||2 – 1|{{Fb team Crystal Palace}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||10 – 1|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team AFC Bournemouth}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield Wednesday}} (2)||0 – 2|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 0|{{Fb team Coventry City}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tottenham}} (1)||1 – 2|{{Fb team Aston Villa}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton}} (1)||6 – 1|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''11 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Derby County}} (2)||1 – 3|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Portsmouth}} (2)||1 – 4|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 - 0 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Blackburn}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield United}} (2)||3 – 4|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swansea City}} (2)||2 - 2 {{dcr|5|6}}|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 – 1|{{Fb team Queens Park Rangers }} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester United}} (1)||1 – 2|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''12 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||4 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''20 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||3 – 2|{{Fb team Swindon Town }} (4)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четврто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''13 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 – 4|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||1 – 0|{{Fb team Ipswich Town}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''14 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Aston Villa}} (1)||1 – 3|{{Fb team Newcastle United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||1 – 2|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||0 – 1|{{Fb team West Ham United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||3 – 0|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 0|{{Fb team Salford City}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||3 – 1|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''15 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Birmingham City}} (2)||1 - 1 {{dcr|2|4}}|{{Fb team Leeds United }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||0 – 1|{{Fb team Wolverhampton}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oxford United}} (2)||0 – 1|{{Fb team Sunderland }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 2|{{Fb team Fulham}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Arsenal}} (1)||4 – 0|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||0 – 1|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0 {{aet}}|{{Fb team Bristol City}} (2)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Петто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton|D}} (1)||1 – 3|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||1 – 2|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||2 – 4 {{aet}}|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||1 – 3|{{Fb team Manchester City}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||0 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Leeds United}} (1)||3 – 0|{{Fb team Norwich City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четвртфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''4 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||7 – 0|{{Fb team Port Vale}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||4 – 0|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|2|4|}}|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Полуфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''25 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''26 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||1 – 0|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Финале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 мај 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}}||0 - 1|{{Fb team Manchester City}}||winner=2}} {{OneLegEnd}} '''Детали''' {{main|Финале на ФА купот во 2026 година}} <onlyinclude>{{Football box | date = 16 мај 2026 | time = 15:00 [[British Summer Time|BST]] | team1 = {{Fb team Chelsea}} | team2 = {{Fb team Manchester City}} | report = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/clypx2em7drt | score = 0–1 | goals1 = | goals2 = *{{goal|72}} [[Антуан Семењо|Семењо]] | stadium = [[Стадион Вембли|Вембли]] | location = [[Лондон]] | attendance = 83,337 | referee = [[Дарен Ингланд]] ([[Шефилд]]) }}</onlyinclude> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _chelsea2526h |pattern_b = _chelsea2526h |pattern_ra = _chelsea2526h |pattern_sh = _chelsea2526h |pattern_so = _chelsea2526Hl |leftarm = 0040D0 |body = 0040D0 |rightarm = 0040D0 |shorts = 0040D0 |socks = FFFFFF |title = Челси }} |{{Football kit |pattern_la = _mancity2526h |pattern_b = _mancity2526h |pattern_ra = _mancity2526h |pattern_sh = _mancity2526h |pattern_so = _mancity2526hl |leftarm = 98C6EB |body = 98C6EB |rightarm = 98C6EB |shorts = FFFFFF |socks = 1C214F |title = Манчестер&nbsp;Сити }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagsport|ESP}} [[Роберт Санчес]] |- |RB ||'''27'''||{{flagsport|FRA}} [[Мало Густо]] |- |CB ||'''29'''||{{flagsport|FRA}} [[Весли Фофана (фудбалер)|Весли Фофана]] |- |CB ||'''6''' ||{{flagsport|ENG}} [[Ливај Колвил]] |- |LB ||'''21'''||{{flagsport|NED}} [[Јорел Хато]] |- |CM ||'''24'''||{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''25'''||{{flagsport|ECU}} [[Моисес Каиседо]] || {{yel|90+2}} |- |RW ||'''10'''||{{flagsport|ENG}} [[Кол Палмер]] |- |AM ||'''8''' ||{{flagsport|ARG}} [[Енцо Фернандес]] || {{yel|29}} |- |LW ||'''3''' ||{{flagsport|ESP}} [[Марк Кукуреља]] || {{yel|32}} || {{suboff|74}} |- |CF ||'''20'''||{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''12'''||{{flagsport|DEN}} [[Филип Јоргенсен]] |- |DF ||'''4''' ||{{flagsport|ENG}} [[Тосин Адарбиојо]] |- |DF ||'''23'''||{{flagsport|ENG}} [[Тревох Чалоба]] |- |DF ||'''34'''||{{flagsport|ENG}} [[Џош Ачеампонг]] |- |MF ||'''14'''||{{flagsport|POR}} [[Дарио Есуго]] |- |MF ||'''17'''||{{flagsport|BRA}} [[Андреј Сантос]] |- |FW ||'''7''' ||{{flagsport|POR}} [[Педро Нето]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||{{flagsport|ENG}} [[Лиам Делап]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''49'''||{{flagsport|ARG}} [[Алехандро Гарначо]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Тренер''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] |} |valign="top"|[[File:Chelsea vs Manchester City 2026-05-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagicon|ENG}} [[James Trafford]] |- |RB ||'''27'''||{{flagicon|POR}} [[Matheus Nunes]] |- |CB ||'''45'''||{{flagicon|UZB}} [[Abdukodir Khusanov]] || {{yel|56}} |- |CB ||'''15'''||{{flagicon|ENG}} [[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''33'''||{{flagicon|ENG}} [[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''16'''||{{flagicon|ESP}} [[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]] || || {{suboff|65}} |- |CM ||'''20'''||{{flagicon|POR}} [[Bernardo Silva]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |RW ||'''42'''||{{flagicon|GHA}} [[Antoine Semenyo]] |- |AM ||'''7''' ||{{flagicon|EGY}} [[Omar Marmoush]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''11'''||{{flagicon|BEL}} [[Jérémy Doku]] |- |CF ||'''9''' ||{{flagicon|NOR}} [[Erling Haaland]] |- |colspan=3|'''Substitutes:''' |- |GK ||'''25'''||{{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Donnarumma]] |- |DF ||'''3''' ||{{flagicon|POR}} [[Rúben Dias]] |- |DF ||'''5''' ||{{flagicon|ENG}} [[John Stones]] |- |DF ||'''6''' ||{{flagicon|NED}} [[Nathan Aké]] |- |MF ||'''4''' ||{{flagicon|NED}} [[Tijjani Reijnders]] |- |MF ||'''8''' ||{{flagicon|CRO}} [[Mateo Kovačić]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''10'''||{{flagicon|FRA}} [[Rayan Cherki]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||{{flagicon|BRA}} [[Savinho]] |- |MF ||'''47'''||{{flagicon|ENG}} [[Phil Foden]] |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ESP}} [[Pep Guardiola]] |} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Англија |image2=Flag of England.svg }} *[http://www.thefa.com/competitions/thefacup Официјално мрежно место] {{ФА куп}} [[Категорија:ФА Куп сезони|2024-2025]] 7qxtpd2x3zaw7ks98uj6k940ax89rzh 5560743 5560732 2026-05-17T13:04:57Z Carshalton 30527 /* Финале */ 5560743 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season | title = ФА куп 2025-2026 | other_titles = 2025-26 Emirates FA Cup | image = | imagesize = | caption = | sport = Фудбал | competition = ФА куп | organization = [[Фудбалски сојуз на Англија|ФА]] | country = {{ENG}}<br />{{WAL}} | edition = 145-то | date_start = 31 октомври 2025 | date_end = 16 мај 2026 | num_teams = 124 | квалификувани учесници = 747 | website = [http://www.thefa.com/competitions/thefacup Матична страна] | champions = | count = | finalist = | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches played = | goals = | attendance = | top scorer = | player = | prevseason = [[ФА куп 2024-2025|2024–25]] | nextseason = [[ФА куп 2026–2027|2026–27]] | extra information = | updated = }} '''ФА куп 2025-2026''' - 145-тото издание на [[ФА куп]]от, најважниот куп во англискиот фудбал и најстарото елиминационо натпреварување во светот. Турнирот е спонзориран од [[Емирејтс]]. Бранител на титулата од претходната сезона била екипата на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]]. Победникот ќе се квалификува за првенствената фаза во [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лигата на Европа 2026-2027]]. Финалето се одиграло на 16 мај 2025 година на стадионот [[Вембли (стадион)|Вембли]]. ==Календар== Натпреварувањето се состои од 92 екипи од системот на фудбалската лига (20 екипи од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] и вкупно 72 од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]]) плус 32 квалификувани екипи од 655-те екипи од системот на Националната лига (од 5-то до 10-то ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбалски систем]]) кои го започнале натпреварувањето во квалификациските рунди. Паровите за сите рунди биле извлечени со ждрепка, обично на крајот од претходната рунда или во живо вечерта за време на последниот телевизиски натпревар од тековната рунда, во зависност од ТВ правата. {| class=wikitable style="font-size:90%; width:80%; text-align:center" !Фаза !Рунда !Жреб !Дата !Натпревари !Екипи !Екипи кои се приклучиле !Првенства кои се приклучиле |- | rowspan=6 |Квалификациски&nbsp;кола | Екстра&nbsp;преелиминарно&nbsp;коло | rowspan=2 |4 јули 2025|| 2 август 2025 ||221 |{{Безпрелом|446 → 223}}||446 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден (95 клуба најслабо пласирани и 32 новопромовирани екипи), [[Combined Counties Football League|CC]]&[[Hellenic Football League|HFL]]&[[Southern Counties East Football League|SCEF]]&[[Spartan South Midlands Football League|SSMFL]] |- | Преелиминарно&nbsp;коло || 16&nbsp;август&nbsp;2025 ||136 |{{Безпрелом|272&nbsp;→&nbsp;136}} |49 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден |- | Прво коло квалификации || 18&nbsp;август&nbsp;2025 || 30&nbsp;август&nbsp;2025 || 112 |{{Безпрелом|224&nbsp;→&nbsp;112}} |88 | [[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Премиер Дивизија |- | {{Безпрелом|Второ коло квалификации}} || 1&nbsp;септември&nbsp;2025 | 13&nbsp;септември&nbsp;2025 ||80 |{{Безпрелом|160&nbsp;→&nbsp;80}} |48 | [[Национална лига на Англија - Север|Национална лига - Север]] & [[Национална лига на Англија - Југ|Југ]] |- | Трето коло квалификации || 15&nbsp;септември&nbsp;2025 | 27&nbsp;септември&nbsp;2025 ||40 |{{Безпрелом|80&nbsp;→&nbsp;40}} | || |- | Четврто коло квалификации || 29 септември 2025 | 11&nbsp;октомври&nbsp;2025 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |24 | [[Национална лига на Англија|Национална лига]] |- | rowspan=8 |Главен турнир | Прво коло | 13&nbsp;октомври 2025|| 1&nbsp;ноември&nbsp;2025 ||48 |{{Безпрелом|124 → 84}} |48 | [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]] |- | Второ коло | 3 ноември 2025|| 6 декември 2025 ||20 |{{Безпрелом|84 → 64}} | || |- | Трето коло | 8 декември 2025|| 10 јануари 2026 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |44 | [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] |- | Четврто коло | 12 јануари 2026|| 14 февруари 2026 ||16 |{{Безпрелом|32 → 16}} | || |- | Петто коло | || 7 март 2026 ||8 |{{Безпрелом|16 → 8}} | || |- | Четвртфинале | || 4 април 2026 ||4 |{{Безпрелом|8 → 4}} | || |- | Полуфинале | || 25 април 2026 ||2 |{{Безпрелом|4 → 2}} | || |- | Финале | || 16 мај 2026 ||1 |{{Безпрелом|2 → 1}} | || |} ==Квалификации== {{main|ФА Куп 2024-2025 (квалификациски рунди)}} == Главен турнир == === Прво коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''31 октомври 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Luton Town}} (3)||4 – 3|{{Fb team Forest Green Rovers }} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''1 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||4 – 1|{{Fb team Braintree Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team AFC Wimbledon}} (3)||0 – 2|{{Fb team Gateshead}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Barnsley}} (3)||3 – 2|{{Fb team York City}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||1 – 0|{{Fb team Scunthorpe United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bolton Wanderers}} (3)||2 – 1|{{Fb team Huddersfield Town }} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Crawley Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bromley}} (4)||1 – 2|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||6 – 0|{{Fb team St. Albans City}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Buxton}} (6)||2 – 1|{{Fb team Chatham Town}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||3 – 0|{{Fb team Chester}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||1 – 0|{{Fb team Bradford City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Colchester United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Milton Keynes Dons}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Crewe Alexandra}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Halifax Town}} (5)||0 – 2|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 – 1|{{Fb team Barnet}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 1|{{Fb team Ebbsfleet United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||6 – 3|{{Fb team AFC Totton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||3 – 2|{{Fb team Harrogate Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newport County}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Gillingham}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oldham Athletic}} (4)||3 – 1|{{Fb team Northampton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||1 – 0|{{Fb team Cardiff City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Reading}} (3)||2 – 3|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Rotherham United}} (3)||1 – 2|{{Fb team Swindon Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||1 - 1 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Lincoln City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||2 – 1|{{Fb team Altrincham}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Spennymoor Town}} (6)||0 – 2|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stevenage}} (3)||0 – 1|{{Fb team Chesterfield}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||2 – 1|{{Fb team Telford United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tranmere Rovers}} (4)||1 – 3|{{Fb team Stockport County}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wealdstone}} (5)||1 – 0|{{Fb team Southend United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Weston-super-Mare}} (6)||2 – 1|{{Fb team Aldershot Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||1 - 1 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Hemel Hempstead Town}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wycombe Wanderers}} (3)||2 – 0|{{Fb team Plymouth Argyle}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town}} (5)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Notts County}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''2 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team South Shields}} (6)||1 – 3|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Eastleigh}} (5)||0 – 3|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||5 – 1|{{симбол2|Flag of None.svg}} Малдон & Типтри (8)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gainsborough Trinity}} (7)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Accrington Stanley}} (4)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tamworth}} (5)||0 – 1|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Второ коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||4 – 0|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Accrington Stanley}} (4)||2 - 2 {{dcr|1|3}}|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||0 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||6 – 2|{{Fb team Buxton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chesterfield}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Exeter City}} (3)||4 – 0|{{Fb team Wycombe}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Luton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Wealdstone}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||3 – 1|{{Fb team Oldham Athletic}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||0 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stockport County}} (3)||0 - 0 {{dcr|4|5}}|{{Fb team Cambridge United}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swindon Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Bolton Wanderers}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||1 – 3|{{Fb team Macclesfield}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Newport County}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gateshead}} (5)||0 – 2|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||4 – 1|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town|}} (5)||1 – 3|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} ===Трето коло=== {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||1 - 1 {{dcr|3|4}}|{{Fb team Oxford United}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Fleetwood Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Preston North End}} (2)||0 – 1|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team Nottingham Forest}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''10 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||0 – 5|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bristol City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Watford}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||5 – 1|{{Fb team Millwall}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Birmingham City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Charlton}} (2)||1 – 5|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||0 – 2|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Doncaster Rovers}} (3)||2 – 3|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Everton}} (1)||1 - 1 {{dcr|0|3}}|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||3 – 1|{{Fb team Middlesbrough}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Ipswich Town}} (2)||2 – 1|{{Fb team Blackpool}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||2 – 1|{{Fb team Crystal Palace}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||10 – 1|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team AFC Bournemouth}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield Wednesday}} (2)||0 – 2|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 0|{{Fb team Coventry City}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tottenham}} (1)||1 – 2|{{Fb team Aston Villa}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton}} (1)||6 – 1|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''11 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Derby County}} (2)||1 – 3|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Portsmouth}} (2)||1 – 4|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 - 0 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Blackburn}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield United}} (2)||3 – 4|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swansea City}} (2)||2 - 2 {{dcr|5|6}}|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 – 1|{{Fb team Queens Park Rangers }} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester United}} (1)||1 – 2|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''12 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||4 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''20 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||3 – 2|{{Fb team Swindon Town }} (4)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четврто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''13 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 – 4|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||1 – 0|{{Fb team Ipswich Town}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''14 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Aston Villa}} (1)||1 – 3|{{Fb team Newcastle United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||1 – 2|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||0 – 1|{{Fb team West Ham United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||3 – 0|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 0|{{Fb team Salford City}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||3 – 1|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''15 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Birmingham City}} (2)||1 - 1 {{dcr|2|4}}|{{Fb team Leeds United }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||0 – 1|{{Fb team Wolverhampton}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oxford United}} (2)||0 – 1|{{Fb team Sunderland }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 2|{{Fb team Fulham}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Arsenal}} (1)||4 – 0|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||0 – 1|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0 {{aet}}|{{Fb team Bristol City}} (2)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Петто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton|D}} (1)||1 – 3|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||1 – 2|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||2 – 4 {{aet}}|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||1 – 3|{{Fb team Manchester City}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||0 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Leeds United}} (1)||3 – 0|{{Fb team Norwich City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четвртфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''4 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||7 – 0|{{Fb team Port Vale}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||4 – 0|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|2|4|}}|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Полуфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''25 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''26 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||1 – 0|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Финале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 мај 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}}||0 - 1|{{Fb team Manchester City}}||winner=2}} {{OneLegEnd}} '''Детали''' {{main|Финале на ФА купот во 2026 година}} <onlyinclude>{{Football box | date = 16 мај 2026 | time = 15:00 [[British Summer Time|BST]] | team1 = {{Fb team Chelsea}} | team2 = {{Fb team Manchester City}} | report = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/clypx2em7drt | score = 0–1 | goals1 = | goals2 = *{{goal|72}} [[Антуан Семењо|Семењо]] | stadium = [[Стадион Вембли|Вембли]] | location = [[Лондон]] | attendance = 83,337 | referee = [[Дарен Ингланд]] ([[Шефилд]]) }}</onlyinclude> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _chelsea2526h |pattern_b = _chelsea2526h |pattern_ra = _chelsea2526h |pattern_sh = _chelsea2526h |pattern_so = _chelsea2526Hl |leftarm = 0040D0 |body = 0040D0 |rightarm = 0040D0 |shorts = 0040D0 |socks = FFFFFF |title = Челси }} |{{Football kit |pattern_la = _mancity2526h |pattern_b = _mancity2526h |pattern_ra = _mancity2526h |pattern_sh = _mancity2526h |pattern_so = _mancity2526hl |leftarm = 98C6EB |body = 98C6EB |rightarm = 98C6EB |shorts = FFFFFF |socks = 1C214F |title = Манчестер&nbsp;Сити }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagsport|ESP}} [[Роберт Санчес]] |- |RB ||'''27'''||{{flagsport|FRA}} [[Мало Густо]] |- |CB ||'''29'''||{{flagsport|FRA}} [[Весли Фофана (фудбалер)|Весли Фофана]] |- |CB ||'''6''' ||{{flagsport|ENG}} [[Ливај Колвил]] |- |LB ||'''21'''||{{flagsport|NED}} [[Јорел Хато]] |- |CM ||'''24'''||{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''25'''||{{flagsport|ECU}} [[Моисес Каиседо]] || {{yel|90+2}} |- |RW ||'''10'''||{{flagsport|ENG}} [[Кол Палмер]] |- |AM ||'''8''' ||{{flagsport|ARG}} [[Енцо Фернандес]] || {{yel|29}} |- |LW ||'''3''' ||{{flagsport|ESP}} [[Марк Кукуреља]] || {{yel|32}} || {{suboff|74}} |- |CF ||'''20'''||{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''12'''||{{flagsport|DEN}} [[Филип Јоргенсен]] |- |DF ||'''4''' ||{{flagsport|ENG}} [[Тосин Адарбиојо]] |- |DF ||'''23'''||{{flagsport|ENG}} [[Тревох Чалоба]] |- |DF ||'''34'''||{{flagsport|ENG}} [[Џош Ачеампонг]] |- |MF ||'''14'''||{{flagsport|POR}} [[Дарио Есуго]] |- |MF ||'''17'''||{{flagsport|BRA}} [[Андреј Сантос]] |- |FW ||'''7''' ||{{flagsport|POR}} [[Педро Нето]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||{{flagsport|ENG}} [[Лиам Делап]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''49'''||{{flagsport|ARG}} [[Алехандро Гарначо]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Тренер''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] |} |valign="top"|[[File:Chelsea vs Manchester City 2026-05-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagsport|ENG}} [[Џејмс Трафорд]] |- |RB ||'''27'''||{{flagsport|POR}} [[Матеуш Нунеш]] |- |CB ||'''45'''||{{flagsport|UZB}} [[Абдукодир Хусанов]] || {{yel|56}} |- |CB ||'''15'''||{{flagsport|ENG}} [[Марк Гехи]] |- |LB ||'''33'''||{{flagsport|ENG}} [[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''16'''||{{flagsport|ESP}} [[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] || || {{suboff|65}} |- |CM ||'''20'''||{{flagsport|POR}} [[Бернардо Силва]] {{Капитен}} |- |RW ||'''42'''||{{flagsport|GHA}} [[Антуан Семењо]] |- |AM ||'''7''' ||{{flagsport|EGY}} [[Омар Мармуш]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''11'''||{{flagsport|BEL}} [[Жереми Доку]] |- |CF ||'''9''' ||{{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''25'''||{{flagsport|ITA}} [[Џанлујџи Донарума]] |- |DF ||'''3''' ||{{flagsport|POR}} [[Рубен Дијаш]] |- |DF ||'''5''' ||{{flagsport|ENG}} [[Џон Стоунс]] |- |DF ||'''6''' ||{{flagsport|NED}} [[Нејтан Аке]] |- |MF ||'''4''' ||{{flagsport|NED}} [[Тиџани Рајндерс]] |- |MF ||'''8''' ||{{flagsport|CRO}} [[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''10'''||{{flagsport|FRA}} [[Рајан Шерки]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||{{flagsport|BRA}} [[Савињо]] |- |MF ||'''47'''||{{flagsport|ENG}} [[Фил Фоден]] |- |colspan=3|'''Менаџер:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Пеп Гвардиола]] |} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Англија |image2=Flag of England.svg }} *[http://www.thefa.com/competitions/thefacup Официјално мрежно место] {{ФА куп}} [[Категорија:ФА Куп сезони|2024-2025]] g5ajdeabg28hrxphsc8rxlm8ns9glxu 5560745 5560743 2026-05-17T13:08:38Z Carshalton 30527 5560745 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season | title = ФА куп 2025-2026 | other_titles = 2025-26 Emirates FA Cup | image = | imagesize = | caption = | sport = Фудбал | competition = ФА куп | organization = [[Фудбалски сојуз на Англија|ФА]] | country = {{ENG}}<br />{{WAL}} | edition = 145-то | date_start = 31 октомври 2025 | date_end = 16 мај 2026 | num_teams = 124 | квалификувани учесници = 747 | website = [http://www.thefa.com/competitions/thefacup Матична страна] | champions = {{Fb team Manchester City}} | count = 8 | finalist = {{Fb team Chelsea}} | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches played = 122 | goals = 421 | attendance = | top scorer = {{flagsport|SKN}} [[Тајрис Шејд]] (5) | player = | prevseason = [[ФА куп 2024-2025|2024–25]] | nextseason = [[ФА куп 2026–2027|2026–27]] | extra information = | updated = }} '''ФА куп 2025-2026''' - 145-тото издание на [[ФА куп]]от, најважниот куп во англискиот фудбал и најстарото елиминационо натпреварување во светот. Турнирот е спонзориран од [[Емирејтс]]. Бранител на титулата од претходната сезона била екипата на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]]. Победникот ќе се квалификува за првенствената фаза во [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лигата на Европа 2026-2027]]. Финалето се одиграло на 16 мај 2025 година на стадионот [[Вембли (стадион)|Вембли]]. ==Календар== Натпреварувањето се состои од 92 екипи од системот на фудбалската лига (20 екипи од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] и вкупно 72 од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]]) плус 32 квалификувани екипи од 655-те екипи од системот на Националната лига (од 5-то до 10-то ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбалски систем]]) кои го започнале натпреварувањето во квалификациските рунди. Паровите за сите рунди биле извлечени со ждрепка, обично на крајот од претходната рунда или во живо вечерта за време на последниот телевизиски натпревар од тековната рунда, во зависност од ТВ правата. {| class=wikitable style="font-size:90%; width:80%; text-align:center" !Фаза !Рунда !Жреб !Дата !Натпревари !Екипи !Екипи кои се приклучиле !Првенства кои се приклучиле |- | rowspan=6 |Квалификациски&nbsp;кола | Екстра&nbsp;преелиминарно&nbsp;коло | rowspan=2 |4 јули 2025|| 2 август 2025 ||221 |{{Безпрелом|446 → 223}}||446 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден (95 клуба најслабо пласирани и 32 новопромовирани екипи), [[Combined Counties Football League|CC]]&[[Hellenic Football League|HFL]]&[[Southern Counties East Football League|SCEF]]&[[Spartan South Midlands Football League|SSMFL]] |- | Преелиминарно&nbsp;коло || 16&nbsp;август&nbsp;2025 ||136 |{{Безпрелом|272&nbsp;→&nbsp;136}} |49 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден |- | Прво коло квалификации || 18&nbsp;август&nbsp;2025 || 30&nbsp;август&nbsp;2025 || 112 |{{Безпрелом|224&nbsp;→&nbsp;112}} |88 | [[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Премиер Дивизија |- | {{Безпрелом|Второ коло квалификации}} || 1&nbsp;септември&nbsp;2025 | 13&nbsp;септември&nbsp;2025 ||80 |{{Безпрелом|160&nbsp;→&nbsp;80}} |48 | [[Национална лига на Англија - Север|Национална лига - Север]] & [[Национална лига на Англија - Југ|Југ]] |- | Трето коло квалификации || 15&nbsp;септември&nbsp;2025 | 27&nbsp;септември&nbsp;2025 ||40 |{{Безпрелом|80&nbsp;→&nbsp;40}} | || |- | Четврто коло квалификации || 29 септември 2025 | 11&nbsp;октомври&nbsp;2025 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |24 | [[Национална лига на Англија|Национална лига]] |- | rowspan=8 |Главен турнир | Прво коло | 13&nbsp;октомври 2025|| 1&nbsp;ноември&nbsp;2025 ||48 |{{Безпрелом|124 → 84}} |48 | [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]] |- | Второ коло | 3 ноември 2025|| 6 декември 2025 ||20 |{{Безпрелом|84 → 64}} | || |- | Трето коло | 8 декември 2025|| 10 јануари 2026 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |44 | [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] |- | Четврто коло | 12 јануари 2026|| 14 февруари 2026 ||16 |{{Безпрелом|32 → 16}} | || |- | Петто коло | || 7 март 2026 ||8 |{{Безпрелом|16 → 8}} | || |- | Четвртфинале | || 4 април 2026 ||4 |{{Безпрелом|8 → 4}} | || |- | Полуфинале | || 25 април 2026 ||2 |{{Безпрелом|4 → 2}} | || |- | Финале | || 16 мај 2026 ||1 |{{Безпрелом|2 → 1}} | || |} ==Квалификации== {{main|ФА Куп 2024-2025 (квалификациски рунди)}} == Главен турнир == === Прво коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''31 октомври 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Luton Town}} (3)||4 – 3|{{Fb team Forest Green Rovers }} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''1 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||4 – 1|{{Fb team Braintree Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team AFC Wimbledon}} (3)||0 – 2|{{Fb team Gateshead}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Barnsley}} (3)||3 – 2|{{Fb team York City}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||1 – 0|{{Fb team Scunthorpe United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bolton Wanderers}} (3)||2 – 1|{{Fb team Huddersfield Town }} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Crawley Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bromley}} (4)||1 – 2|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||6 – 0|{{Fb team St. Albans City}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Buxton}} (6)||2 – 1|{{Fb team Chatham Town}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||3 – 0|{{Fb team Chester}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||1 – 0|{{Fb team Bradford City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Colchester United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Milton Keynes Dons}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Crewe Alexandra}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Halifax Town}} (5)||0 – 2|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 – 1|{{Fb team Barnet}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 1|{{Fb team Ebbsfleet United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||6 – 3|{{Fb team AFC Totton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||3 – 2|{{Fb team Harrogate Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newport County}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Gillingham}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oldham Athletic}} (4)||3 – 1|{{Fb team Northampton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||1 – 0|{{Fb team Cardiff City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Reading}} (3)||2 – 3|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Rotherham United}} (3)||1 – 2|{{Fb team Swindon Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||1 - 1 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Lincoln City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||2 – 1|{{Fb team Altrincham}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Spennymoor Town}} (6)||0 – 2|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stevenage}} (3)||0 – 1|{{Fb team Chesterfield}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||2 – 1|{{Fb team Telford United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tranmere Rovers}} (4)||1 – 3|{{Fb team Stockport County}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wealdstone}} (5)||1 – 0|{{Fb team Southend United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Weston-super-Mare}} (6)||2 – 1|{{Fb team Aldershot Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||1 - 1 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Hemel Hempstead Town}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wycombe Wanderers}} (3)||2 – 0|{{Fb team Plymouth Argyle}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town}} (5)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Notts County}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''2 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team South Shields}} (6)||1 – 3|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Eastleigh}} (5)||0 – 3|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||5 – 1|{{симбол2|Flag of None.svg}} Малдон & Типтри (8)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gainsborough Trinity}} (7)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Accrington Stanley}} (4)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tamworth}} (5)||0 – 1|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Второ коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||4 – 0|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Accrington Stanley}} (4)||2 - 2 {{dcr|1|3}}|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||0 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||6 – 2|{{Fb team Buxton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chesterfield}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Exeter City}} (3)||4 – 0|{{Fb team Wycombe}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Luton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Wealdstone}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||3 – 1|{{Fb team Oldham Athletic}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||0 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stockport County}} (3)||0 - 0 {{dcr|4|5}}|{{Fb team Cambridge United}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swindon Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Bolton Wanderers}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||1 – 3|{{Fb team Macclesfield}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Newport County}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gateshead}} (5)||0 – 2|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||4 – 1|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town|}} (5)||1 – 3|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} ===Трето коло=== {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||1 - 1 {{dcr|3|4}}|{{Fb team Oxford United}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Fleetwood Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Preston North End}} (2)||0 – 1|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team Nottingham Forest}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''10 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||0 – 5|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bristol City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Watford}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||5 – 1|{{Fb team Millwall}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Birmingham City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Charlton}} (2)||1 – 5|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||0 – 2|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Doncaster Rovers}} (3)||2 – 3|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Everton}} (1)||1 - 1 {{dcr|0|3}}|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||3 – 1|{{Fb team Middlesbrough}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Ipswich Town}} (2)||2 – 1|{{Fb team Blackpool}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||2 – 1|{{Fb team Crystal Palace}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||10 – 1|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team AFC Bournemouth}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield Wednesday}} (2)||0 – 2|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 0|{{Fb team Coventry City}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tottenham}} (1)||1 – 2|{{Fb team Aston Villa}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton}} (1)||6 – 1|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''11 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Derby County}} (2)||1 – 3|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Portsmouth}} (2)||1 – 4|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 - 0 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Blackburn}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield United}} (2)||3 – 4|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swansea City}} (2)||2 - 2 {{dcr|5|6}}|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 – 1|{{Fb team Queens Park Rangers }} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester United}} (1)||1 – 2|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''12 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||4 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''20 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||3 – 2|{{Fb team Swindon Town }} (4)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четврто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''13 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 – 4|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||1 – 0|{{Fb team Ipswich Town}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''14 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Aston Villa}} (1)||1 – 3|{{Fb team Newcastle United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||1 – 2|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||0 – 1|{{Fb team West Ham United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||3 – 0|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 0|{{Fb team Salford City}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||3 – 1|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''15 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Birmingham City}} (2)||1 - 1 {{dcr|2|4}}|{{Fb team Leeds United }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||0 – 1|{{Fb team Wolverhampton}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oxford United}} (2)||0 – 1|{{Fb team Sunderland }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 2|{{Fb team Fulham}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Arsenal}} (1)||4 – 0|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||0 – 1|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0 {{aet}}|{{Fb team Bristol City}} (2)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Петто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton|D}} (1)||1 – 3|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||1 – 2|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||2 – 4 {{aet}}|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||1 – 3|{{Fb team Manchester City}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||0 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Leeds United}} (1)||3 – 0|{{Fb team Norwich City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четвртфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''4 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||7 – 0|{{Fb team Port Vale}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||4 – 0|{{Fb team Liverpool}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 - 2 {{dcr|2|4|}}|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Полуфинале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''25 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 1|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''26 април 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}} (1)||1 – 0|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Финале === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 мај 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelsea}}||0 - 1|{{Fb team Manchester City}}||winner=2}} {{OneLegEnd}} '''Детали''' {{main|Финале на ФА купот во 2026 година}} <onlyinclude>{{Football box | date = 16 мај 2026 | time = 15:00 [[British Summer Time|BST]] | team1 = {{Fb team Chelsea}} | team2 = {{Fb team Manchester City}} | report = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/clypx2em7drt | score = 0–1 | goals1 = | goals2 = *{{goal|72}} [[Антуан Семењо|Семењо]] | stadium = [[Стадион Вембли|Вембли]] | location = [[Лондон]] | attendance = 83,337 | referee = [[Дарен Ингланд]] ([[Шефилд]]) }}</onlyinclude> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _chelsea2526h |pattern_b = _chelsea2526h |pattern_ra = _chelsea2526h |pattern_sh = _chelsea2526h |pattern_so = _chelsea2526Hl |leftarm = 0040D0 |body = 0040D0 |rightarm = 0040D0 |shorts = 0040D0 |socks = FFFFFF |title = Челси }} |{{Football kit |pattern_la = _mancity2526h |pattern_b = _mancity2526h |pattern_ra = _mancity2526h |pattern_sh = _mancity2526h |pattern_so = _mancity2526hl |leftarm = 98C6EB |body = 98C6EB |rightarm = 98C6EB |shorts = FFFFFF |socks = 1C214F |title = Манчестер&nbsp;Сити }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagsport|ESP}} [[Роберт Санчес]] |- |RB ||'''27'''||{{flagsport|FRA}} [[Мало Густо]] |- |CB ||'''29'''||{{flagsport|FRA}} [[Весли Фофана (фудбалер)|Весли Фофана]] |- |CB ||'''6''' ||{{flagsport|ENG}} [[Ливај Колвил]] |- |LB ||'''21'''||{{flagsport|NED}} [[Јорел Хато]] |- |CM ||'''24'''||{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''25'''||{{flagsport|ECU}} [[Моисес Каиседо]] || {{yel|90+2}} |- |RW ||'''10'''||{{flagsport|ENG}} [[Кол Палмер]] |- |AM ||'''8''' ||{{flagsport|ARG}} [[Енцо Фернандес]] || {{yel|29}} |- |LW ||'''3''' ||{{flagsport|ESP}} [[Марк Кукуреља]] || {{yel|32}} || {{suboff|74}} |- |CF ||'''20'''||{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''12'''||{{flagsport|DEN}} [[Филип Јоргенсен]] |- |DF ||'''4''' ||{{flagsport|ENG}} [[Тосин Адарбиојо]] |- |DF ||'''23'''||{{flagsport|ENG}} [[Тревох Чалоба]] |- |DF ||'''34'''||{{flagsport|ENG}} [[Џош Ачеампонг]] |- |MF ||'''14'''||{{flagsport|POR}} [[Дарио Есуго]] |- |MF ||'''17'''||{{flagsport|BRA}} [[Андреј Сантос]] |- |FW ||'''7''' ||{{flagsport|POR}} [[Педро Нето]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||{{flagsport|ENG}} [[Лиам Делап]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''49'''||{{flagsport|ARG}} [[Алехандро Гарначо]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Тренер''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] |} |valign="top"|[[File:Chelsea vs Manchester City 2026-05-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||{{flagsport|ENG}} [[Џејмс Трафорд]] |- |RB ||'''27'''||{{flagsport|POR}} [[Матеуш Нунеш]] |- |CB ||'''45'''||{{flagsport|UZB}} [[Абдукодир Хусанов]] || {{yel|56}} |- |CB ||'''15'''||{{flagsport|ENG}} [[Марк Гехи]] |- |LB ||'''33'''||{{flagsport|ENG}} [[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''16'''||{{flagsport|ESP}} [[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] || || {{suboff|65}} |- |CM ||'''20'''||{{flagsport|POR}} [[Бернардо Силва]] {{Капитен}} |- |RW ||'''42'''||{{flagsport|GHA}} [[Антуан Семењо]] |- |AM ||'''7''' ||{{flagsport|EGY}} [[Омар Мармуш]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''11'''||{{flagsport|BEL}} [[Жереми Доку]] |- |CF ||'''9''' ||{{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''25'''||{{flagsport|ITA}} [[Џанлујџи Донарума]] |- |DF ||'''3''' ||{{flagsport|POR}} [[Рубен Дијаш]] |- |DF ||'''5''' ||{{flagsport|ENG}} [[Џон Стоунс]] |- |DF ||'''6''' ||{{flagsport|NED}} [[Нејтан Аке]] |- |MF ||'''4''' ||{{flagsport|NED}} [[Тиџани Рајндерс]] |- |MF ||'''8''' ||{{flagsport|CRO}} [[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''10'''||{{flagsport|FRA}} [[Рајан Шерки]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||{{flagsport|BRA}} [[Савињо]] |- |MF ||'''47'''||{{flagsport|ENG}} [[Фил Фоден]] |- |colspan=3|'''Менаџер:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Пеп Гвардиола]] |} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Англија |image2=Flag of England.svg }} *[http://www.thefa.com/competitions/thefacup Официјално мрежно место] {{ФА куп}} [[Категорија:ФА Куп сезони|2024-2025]] oam261t0x8b4kdk9zsrlqhum2ljc20x 4 1389793 5560984 5528832 2026-05-18T08:09:20Z Jtasevski123 69538 5560984 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година беа одржани уредувачки натпревари на следните теми: # [[Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Минералогија]]; # [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]; == Статистики == {| class="wikitable" |- ! Мерка !! Опис !! Натпревар !! Резултат |- |rowspan="3"| '''Создадени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на создадени статии на Википедија || Минералогија || 442 |- || СИЕ Пролет 2026 || 447 |- | '''Вкупно''' || 889 |- |rowspan="3"| '''Подобрени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на подобрени постоечки статии на Википедија || Минералогија || 7 |- || СИЕ Пролет 2026 || 7 |- | '''Вкупно''' || 14 |- |rowspan="3"| '''Број на учесници''' ||rowspan="3"| вкупен број на учесници по натпревар || Минералогија || 11 |- || СИЕ Пролет 2026 || 10 |- | '''Вкупно''' || 11 |- | '''Вклученост на заедницата''' || вкупен број на различни учесници на натпреварите || '''Вкупно''' || X |} [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Уредувачки натпревари]] qioj7tfx7by2z0lb9f0vyu315ijiteq 5560985 5560984 2026-05-18T08:16:22Z Jtasevski123 69538 5560985 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година беа одржани уредувачки натпревари на следните теми: # [[Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Минералогија]]; # [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]; == Статистики == {| class="wikitable" |- ! Мерка !! Опис !! Натпревар !! Резултат |- |rowspan="3"| '''Создадени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на создадени статии на Википедија || Минералогија || 442 |- || СИЕ Пролет 2026 || 447 |- | '''Вкупно''' || 889 |- |rowspan="3"| '''Подобрени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на подобрени постоечки статии на Википедија || Минералогија || 7 |- || СИЕ Пролет 2026 || 7 |- | '''Вкупно''' || 14 |- |rowspan="3"| '''Број на учесници''' ||rowspan="3"| вкупен број на учесници по натпревар || Минералогија || 11 |- || СИЕ Пролет 2026 || 10 |- | '''Вкупно''' || 11 |- | '''Вклученост на заедницата''' || вкупен број на различни учесници на натпреварите || '''Вкупно''' || 18 |} [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Уредувачки натпревари]] qg68of2wdw0ffdq4bqynwaeja97wiop 5560986 5560985 2026-05-18T08:16:40Z Jtasevski123 69538 5560986 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година беа одржани уредувачки натпревари на следните теми: # [[Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Минералогија]]; # [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]; == Статистики == {| class="wikitable" |- ! Мерка !! Опис !! Натпревар !! Резултат |- |rowspan="3"| '''Создадени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на создадени статии на Википедија || Минералогија || 442 |- || СИЕ Пролет 2026 || 447 |- | '''Вкупно''' || 889 |- |rowspan="3"| '''Подобрени статии''' ||rowspan="3"| вкупен број на подобрени постоечки статии на Википедија || Минералогија || 7 |- || СИЕ Пролет 2026 || 7 |- | '''Вкупно''' || 14 |- |rowspan="3"| '''Број на учесници''' ||rowspan="3"| вкупен број на учесници по натпревар || Минералогија || 11 |- || СИЕ Пролет 2026 || 10 |- | '''Вкупно''' || 21 |- | '''Вклученост на заедницата''' || вкупен број на различни учесници на натпреварите || '''Вкупно''' || 18 |} [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Уредувачки натпревари]] mfin2wzb6oulbpzy1is16hswpunzagu 10 1391971 5560744 5541874 2026-05-17T13:05:08Z Andrew012p 85224 5560744 wikitext text/x-wiki == Поврзано == * [[Предлошка:Нихонго-н]] — поедноставена верзија со фиксни кратенки (јап., мак. и англ.). pbvuthv59bsvm1kp5h18k8rtkv15k3a 0 1392578 5560854 5544613 2026-05-17T19:54:56Z Gurther 105215 5560854 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб | име = Партизан Обршани | целосно име = Фудбалски клуб Партизан Обршани | основан = 1947 | тренер = Дарко Пајпузо | терен = Стадион Обршани | капацитет = 1535 | лига = ОФЛ Прилеп 2 | сезона = 2025–26 | позиција = ОФЛ Прилеп 2, 2. место |лого=[[File:FK Partizan Obrsani Logo.jpg|200px]]}} '''ФК Партизан Обршани''' — [[фудбал|фудбалски]] клуб од селото [[Обршани]] во близина на [[Прилеп]]. Клубот моментално се натпреварува во Општинската фудбалска лига — ОФЛ Прилеп 2. ==Историја== Клубот е основан во [[1947|1947 година]] и претставува најстар фудбалски клуб во [[Општина Кривогаштани]]. Во сезоната 2018–19, клубот учествувале во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]] (Источна група), каде завршија на 10. место и биле деградирани. Во сезоната 2025–26, Партизан се натпреварувале во Општинската фудбалска лига ОФЛ Прилеп 2, каде заземаат 2. место. ==Надворешни врски== *[https://www.facebook.com/pages/FK-PARTIZAN/319508347853 Партизан Обршани на Facebook] *[https://macedonianfootball.com/team/partizan/ Информации на MacedonianFootball] *[http://ffm.mk/ Фудбалска федерација на Македонија] == Наводи == {{DEFAULTSORT:ФК Партизан Обршани}} [[Категорија:Фудбалски клубови во Северна Македонија]] [[Категорија:Фудбалски клубови основани во 1947]] [[Категорија:Општина Кривогаштани]] <references responsive="" /> gkk1d168uzicbs39h0yftcefjm1796r 5560859 5560854 2026-05-17T19:55:48Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Фудбалски клубови во Северна Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560859 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб | име = Партизан Обршани | целосно име = Фудбалски клуб Партизан Обршани | основан = 1947 | тренер = Дарко Пајпузо | терен = Стадион Обршани | капацитет = 1535 | лига = ОФЛ Прилеп 2 | сезона = 2025–26 | позиција = ОФЛ Прилеп 2, 2. место |лого=[[File:FK Partizan Obrsani Logo.jpg|200px]]}} '''ФК Партизан Обршани''' — [[фудбал|фудбалски]] клуб од селото [[Обршани]] во близина на [[Прилеп]]. Клубот моментално се натпреварува во Општинската фудбалска лига — ОФЛ Прилеп 2. ==Историја== Клубот е основан во [[1947|1947 година]] и претставува најстар фудбалски клуб во [[Општина Кривогаштани]]. Во сезоната 2018–19, клубот учествувале во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]] (Источна група), каде завршија на 10. место и биле деградирани. Во сезоната 2025–26, Партизан се натпреварувале во Општинската фудбалска лига ОФЛ Прилеп 2, каде заземаат 2. место. ==Надворешни врски== *[https://www.facebook.com/pages/FK-PARTIZAN/319508347853 Партизан Обршани на Facebook] *[https://macedonianfootball.com/team/partizan/ Информации на MacedonianFootball] *[http://ffm.mk/ Фудбалска федерација на Македонија] == Наводи == {{DEFAULTSORT:ФК Партизан Обршани}} [[Категорија:Фудбалски клубови основани во 1947]] [[Категорија:Општина Кривогаштани]] <references responsive="" /> chlw368zzo6mz3aelx0ci7tb8441uub 5560860 5560859 2026-05-17T19:56:05Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Фудбалски клубови основани во 1947]]; додадена [[Категорија:Појавено во 1947 година во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560860 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб | име = Партизан Обршани | целосно име = Фудбалски клуб Партизан Обршани | основан = 1947 | тренер = Дарко Пајпузо | терен = Стадион Обршани | капацитет = 1535 | лига = ОФЛ Прилеп 2 | сезона = 2025–26 | позиција = ОФЛ Прилеп 2, 2. место |лого=[[File:FK Partizan Obrsani Logo.jpg|200px]]}} '''ФК Партизан Обршани''' — [[фудбал|фудбалски]] клуб од селото [[Обршани]] во близина на [[Прилеп]]. Клубот моментално се натпреварува во Општинската фудбалска лига — ОФЛ Прилеп 2. ==Историја== Клубот е основан во [[1947|1947 година]] и претставува најстар фудбалски клуб во [[Општина Кривогаштани]]. Во сезоната 2018–19, клубот учествувале во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]] (Источна група), каде завршија на 10. место и биле деградирани. Во сезоната 2025–26, Партизан се натпреварувале во Општинската фудбалска лига ОФЛ Прилеп 2, каде заземаат 2. место. ==Надворешни врски== *[https://www.facebook.com/pages/FK-PARTIZAN/319508347853 Партизан Обршани на Facebook] *[https://macedonianfootball.com/team/partizan/ Информации на MacedonianFootball] *[http://ffm.mk/ Фудбалска федерација на Македонија] == Наводи == {{DEFAULTSORT:ФК Партизан Обршани}} [[Категорија:Појавено во 1947 година во Македонија]] [[Категорија:Општина Кривогаштани]] <references responsive="" /> d06rhde5hbv07hmxs6x68d8x0i85n3a 0 1392588 5560789 5560327 2026-05-17T15:35:45Z Carshalton 30527 5560789 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Јоси Бенајун | image = [[Податотека:Benayoun Haifa (2a).jpg|220px]] | fullname = Јоси Шаи Бенајун<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/01e4-0e69fa3be6ab-9af0130fa984-1000/2009_10_uefa_europa_league_disciplinary_chart_prior_to_semi-finals_second_leg.pdf |title=UEFA Europa League 2009/2010: Booking List Semi-Finals, Second Leg Match |page=3 |publisher=UEFA |access-date=18 September 2024}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1980|5|5|df=y}}<ref>{{Hugman|22268|access-date=27 March 2018}}</ref> | birth_place = [[Димона]], [[Израел]] | nationality = {{flagsport|ISR}} [[Израел]] | height = {{height|m=1.73}}<ref>{{cite web |url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |title=Yossi Benayoun |publisher=Maccabi Tel Aviv F.C. |access-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319015055/https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |archive-date=19 March 2017 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | retired = 2019 <small>(39 г.)</small> | youthyears1 = 1989–1992 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Хапоел Димона | youthyears2 = 1992–1995 | youthclubs2 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | youthyears3 = 1995–1996 | youthclubs3 = {{Fb team Ajax}} | youthyears4 = 1996–1997 | youthclubs4 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years1 = 1997–1998 | caps1 = 25 | goals1 = 15 | clubs1 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years2 = 1998–2002 | caps2 = 130 | goals2 = 55 | clubs2 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years3 = 2002–2005 | caps3 = 101 | goals3 = 20 | clubs3 = {{Fb team Racing Santander}} | years4 = 2005–2007 | caps4 = 63 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team West Ham United}} | years5 = 2007–2010 | caps5 = 92 | goals5 = 18 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | years6 = 2010–2013 | caps6 = 14 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Chelsea}} | years7 = 2011–2012 | caps7 = 19 | goals7 = 4 | clubs7 = →{{Fb team Arsenal}} | years8 = 2012 | caps8 = 6 | goals8 = 0 | clubs8 = →{{Fb team West Ham United}} | years9 = 2013-2014 | caps9 = 16 | goals9 = 3 | clubs9 = {{Fb team Queens Park Rangers}} | years10 = 2014–2016 | caps10 = 55 | goals10 = 11 | clubs10 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years11 = 2016–2017 | caps11 = 27 | goals11 = 1 | clubs11 = {{Fb team Maccabi Tel Aviv}} | years12 = 2017–2018 | caps12 = 14 | goals12 = 3 | clubs12 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | years13 = 2018–2019 | caps13 = 22 | goals13 = 7 | clubs13 = {{Fb team Maccabi Petah Tikva}} | years14 = 2019 | caps14 = 15 | goals14 = 0 | clubs14 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | nationalyears1 = 1995 | nationalcaps1 = 30 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 16 години|Израел 16]] | nationalyears2 = 1996–1997 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 12 | nationalteam2 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 18 години|Израел 18]] | nationalyears3 = 1998–2001 | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 21 година|Израел 21]] | nationalyears4 = 1998–2017 | nationalcaps4 = 102 | nationalgoals4 = 24 | nationalteam4 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел|Израел]] }} '''Јоси Шаи Бенајун''' (роден на [[5 мај]] [[1980]] година, во [[Димона]]) — [[Израел|израелски]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Роден во [[Димона]], во текот на својата кариера бил познат по прекарот „Дијамантот од Димона“ во Израел и се смета за еден од најголемите израелски фудбалери на сите времиња. Поголемиот дел од својата кариера, тој го поминал играјќи во [[Израел]] и [[Англија]] и бил [[капитен]] на [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]], чиј е рекордер по бројот на настапи (102) во моментов. Од 2023 година, работи како спортски директор на израелската репрезентација.<ref>{{cite web|date=24 May 2023|title=Top Israelis to Play in Europe|url=https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|website=FootballExpress.co.uk|access-date=23 May 2023|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523235555/https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|url-status=dead}}</ref> ==Биографија== Бенајун е роден во [[Димона]], [[Израел]], во семејство од [[Мароко|мароканско]] [[Сефарди|сефардско-еврејско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/sports/2014/12/the-12-best-current-jewish-athletes/yossi-benayoun|title=The 12 Best Current Jewish AthletesYossi Benayoun|website=Complex}}</ref><ref>[http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3059721,00.html Benayoun hopes to get Spanish nationality in August] [[Ynet]], 17:03:05</ref> Неговиот татко, Дуду Бенајун, исто така бил фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.haokets.org/2014/09/15/%D7%A2%D7%9C-%D7%99%D7%99%D7%A6%D7%95%D7%92-%D7%9B%D7%A4%D7%99-%D7%A9%D7%9C%D7%99%D7%9E%D7%93-%D7%90%D7%95%D7%AA%D7%99-%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%99-%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%9F/|title=על ייצוג כפי שלימד אותי יוסי בניון – עמית בוטבול|work=העוקץ |date=15 September 2014|access-date=20 July 2016 |last1=נעמן |first1=יונית }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dimona.org/index.php?option=com_content&view=article&id=918:2010-11-04-22-00-10&catid=25&Itemid=233|title=הפועל דימונה אימפריה של פעם מסמך נוסטלגי מרגש.|last=igal|access-date=20 July 2016}}</ref> ==Технички карактеристики== Како напаѓачки настроен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], тој можел да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од средниот ред|офанзивен играч од средниот ред]] и како [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]]. Поради неговата брзина и дриблинг, тој бил често споредуван со [[Кака]]. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Бенајун ја започнал својата фудбалска кариера на возраст од 9 години, во екипата на Хапоел Димона. На 11-годишна возраст бил етикетиран како гениј, а на 13-годишна возраст неговото лице почнало да се појавува во израелските списанија. Во 1992 година, се преселил во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], каде за да може да присуствува на тренинг, тој стопирал 60 км во двата правци заедно со својот татко.<ref name=uefa>{{cite news|url=http://www.uefa.com/magazine/news/kind=512/newsid=319108.html |title=Benayoun the kid for Hammers |publisher=UEFA |date=22 July 2005 |access-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013092928/http://uefa.com/magazine/news/kind%3D512/newsid%3D319108.html |archive-date=13 October 2007 |url-status=dead }}</ref> Кога имал 15 години, [[ФК Ајакс|Ајакс]] го поканил Бенајун и неговото семејство во Холандија. До својот 16-ти роденден, тој бил најдобар стрелец и најдобар играч во младинскиот тим на Ајакс, па клубот му понудил четиригодишен професионален договор.<ref name=independent>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=The Kid from the Negev Desert|first=Jason|last=Burt|work=The Independent|location=UK|date=24 September 2005|access-date=4 June 2014}}{{cbignore}}</ref> Сепак, на Бенајун и неговото семејство им било тешко да се прилагодат на Амстердам и се вратиле во Израел по осум месеци. ===Хапоел Бершева=== На 16-годишна возраст, тој бил промовиран во сениорскиот тим на [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]] за [[Лига Леумит 1997–1998]], но не можел да спречи клубот да испадне во втората лига на Израел. Во последниот натпревар од сезоната против [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], Бенајун изборил пенал во 90-тата минута. Голманот на Хаифа, [[Нир Давидович]], го одбранил ударот од белата точка, но Бенајун ја сместил одбиената топка во мрежата одбиениот со што му донел победа на својот тим. Сепак, бидејќи нивниот конкурент за опстанок го добил натпреварот, тоа значело дека неговиот тим сепак ќе испадне од лигата. Неколку секунди по постигнувањето на голот, додека ја славел победата и она што го сметал за гол за опстанок во лигата, Бенајун дознал дека неговиот тим ќе испадне и се расплакал.<ref name = "sbase">{{soccerbase}}</ref> Бенајун завршил како четврти најдобар стрелец во израелското првенство за таа сезона, со 15 гола во 25 настапи. ===Макаби Хаифа=== По завршувањето на сезоната 1997-1998, Бенајун се преселил во Макаби Хаифа во договор потпишан од [[Јаков Шахар]] (претседател на Макаби Хаифа) и Ели Зино (поранешен претседател на Бершева), и било договорено двата клуба да ја поделат заработката од продажбата на Бенајун во некој европски клуб. Во 1998 година, под водство на [[Душан Ухрин]] и [[Даниел Браиловски]], Бенајун и Хаифа стигнале до четвртфиналето на [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1998–99|Купот на победниците на куповите]], а тој постигнал доцен израмнувачки гол против [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], а и исто така и против [[ФК Рид|Рид]] во победата од 4–1. Тој, исто така, постигнал 16 гола на 29 натпревари за Хаифа во [[Лига Леумит 1998–1999|првенството]]. Во 1999 година, тој се соочил со својот менаџер [[Ели Коен (фудбалер 1951)|Ели Коен]], кога Бенајун наводно одбил да биде заменет за време на натпревар. Овој инцидент, плус лошиот месец за клубот, на крајот предизвикал оставка на Коен. Во [[Премиер лига на Израел 1999–2000|сезоната 1999–2000]], првата сезона на новоформираната [[Премиер лига на Израел]], Бенајун постигнал 19 гола на 38 натпревари за [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]] и бил трет најдобар стрелец во првенството. Во [[Премиер лига 2000–2001|сезоната 2000–2001]] под водство на [[Аврам Грант]], Бенајун ја предводел Хаифа до првата првенствена титула по седум години и бил избран за [[Фудбалер на годината во Израел|најдобар играч на сезоната]], откако постигнал 13 гола на 37 натпревари. Во [[Премиер лига на Израел 2001–2002|следната сезона]], Бенајун му помогнал на Макаби Хаифа да освои уште едно првенство, и покрај тоа што се повредил на почетокот на сезоната. Кога се вратил во акција, тој бил еден од клучните играчи и соработувал одлично во нападот со [[Џовани Росо]], [[Рајмондас Жутаутас]] и [[Јакубу Ајегбени]] давајќи значаен придонес за освојувањето на првенството. Во својата последна сезона со Макаби Хаифа, Бенајун постигнал 7 гола во 28 натпревари. Бенајун одиграл вкупно 130 натпревари во дресот на Макаби Хаифа, постигнувајќи 55 гола. ===Расинг Сантандер=== Во април 2002 година, Бенајун потпишал петгодишен договор со шпанскиот клуб од [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], кој стапил на сила во летото истата година.<ref>{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/deportes/20020409/51262752664/el-racing-ficha-al-israeli-benayoun-por-cinco-temporadas.html|title=El Racing ficha al israelí Benayoun por cinco temporadas|language=es|date=9 април 2002|access-date=5 мај 2026}}</ref> Своето деби за клубот го направил во натпреварот од првото коло на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|првенството]] против [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]] загубен на домашен терен со 0-1. Својте први голови (постигнал два) во дресот на Расинг ги постигнал на 15 декември 2002, во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Celta Vigo}} на [[Стадион Ел Сардинеро|Ел Сардинеро]]. Во Расинг Сантандер, Бенајун поминал три сезони забележувајќи вкупно 101 настап и 21 постигнат гол. Тој бил редовен стартер во најголемиот дел од својот престој во клубот и имал значител придонес во секоја сезона помагајќи му на клубот кој главно се борел за опстанок да избегне испаѓање во секоја од неговите три сезони во клубот. Во неговата последна сезона, тој постигнал 9 гола во првенството, вклучувајќи го и [[хет-трик]]от во победа со 1-4 против [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]].<ref>{{cite web|url=https://www.racinguismo.com/2021/12/racing-santander-ultimos-hat-tricks.html|title=Recordando los últimos hat-tricks|language=es|publisher=racinguismo.com|date=20 декември 2021|access-date=5 мај 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2004-2005, Сантандер одлучил да профитира од Бенајун продавајќи го на неговите агенти [[Пини Захави]] и Ронен Кацав за 3,5 милиони евра. Бенајун одбил трансфер од 5 милиони евра во [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]], претпочитајќи преселба во Англија или останување во Шпанија. Ова предизвикало голем интерес за играчот, а како најверојатни кандидати за неговиот потпис се сметале [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]], [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]], [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] и Депортиво Ла Коруња.<ref>{{cite news |last=Kendall |first=Mark |title=Agents buy Benayoun's rights |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11840_2340953,00.html# |access-date=6 August 2008}}</ref> ===Вест Хем Јунајтед=== Во јули 2005 година, новопромовираниот тим во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], го комплетирале трансферот на Бенајун за надомест од 2,5 милиони фунти; играчот потпишал четиригодишен договор.<ref>[https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm ''"West Ham complete Benayoun swoop"''], ''BBC Sport'', 19 July 2005. Retrieved 23 June 2007.</ref> Менаџерот [[Алан Пардју]] го поздравил потпишувањето, наведувајќи ја способноста на Бенајун да „отвора врата кога тимовите се во тешка ситуација“, додека Бенајун открил дека е возбуден од можноста да игра за Вест Хем и во Премиер лигата..<ref>{{cite news |title=West Ham complete Benayoun swoop |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm |date= 19 June 2005 |access-date=30 November 2009}}</ref> Тој го имал своето деби во Премиер лигата за Вест Хем во првото коло од [[Премиер лига на Англија 2005–2006|сезоната 2005–2006]], на 13 август 2005 година, во победата со 3-1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]].<ref>{{cite news |title=West Ham 3–1 Blackburn |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4127042.stm |date=13 August 2005 |access-date=6 August 2008}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 4–0 на домашен терен над [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] на 12 септември 2005 година.<ref>{{cite news |title=West ham 4–0 Aston Villa |website=BBC Sport |date=12 September 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4210912.stm |access-date=6 August 2008}}</ref> Во мај 2006 година, Бенајун играл во [[Финале на ФА купот во 2006 година|финалето]] на [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]] за Вест Хем против Ливерпул во Кардиф, каде што Вест Хем загубиле по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] откако натпреварот завршил со нерешен резултат 3–3.<ref>[https://archive.today/20140604215338/http://www.thefa.com/TheFACup/News/2006/May/FACF06_MatchReport ''"Reds in seventh heaven"''], The Football Association, 13 May 2006. Retrieved 4 June 2014.</ref> Бенајун постигнал пет гола во 34 првенствени натпревари во својата прва сезона во Вест Хем и три гола во 29 настапи во својата втора сезона. Неговиот последен натпревар за Вест Хем бил во победата од 1–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]] на 13 мај 2007 година, натпревар во кој Вест Хем избегнале испаѓање благодарение на победничкиот гол кој го постигнал [[Карлос Тевес]].<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/6627803.stm | title=Manchester United 0-1 West Ham United | website=BBC Sport | access-date=20 May 2015}}</ref><ref name="whustats">{{cite web | url=http://www.westhamstats.info/westham.php?west=2&ham=812&united=Yossi_Benayoun | title=Welcome to the Wonderful World of West Ham United Statistics – Yossi Benayoun | publisher=www.westhamstats.info | access-date=20 May 2015}}</ref> ===Ливерпул=== Во летото 2007 година, Бенајун се преселил во [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] под контроверзни околности. Тој усно се согласил на нов четиригодишен договор со Вест Хем во мај 2007 година, само за да се откаже од истиот во обид да се пресели во Ливерпул.<ref>{{cite news |last=O'Rourke |first=Peter |title=Yossi agrees new hammers deal |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11685_2389133,00.html |access-date=6 August 2008}}</ref> Контроверзноста се заострила на 10 јули кога израелските медиуми објавиле дека агентот на Бенајун, Ронен Кацав, се согласил на договор со Ливерпул, што би значело дека Бенајун ќе прима пониска плата од 50.000 фунти неделно што ја понудил Вест Хем во мај.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3423780,00.html ''"Benayoun leaves West Ham for Liverpool"''], ynetnews.com, 10 July 2007. Retrieved 10 July 2007.</ref> На 12 јули, Ливерпул објавил на својата официјална веб-страница дека потпишувањето на Бенајун е завршено, трансфер вреден 5 милиони фунти, при што тој потпишал четиригодишен договор.<ref>[http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool ''"Benayoun signs for Liverpool"''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140606220353/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool |date=6 June 2014 }}, Liverpool F.C., 12 July 2007. Retrieved 4 June 2014.</ref><ref>[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/6289760.stm ''"Benayoun seals Liverpool transfer"''], ''BBC Sport'', 12 July 2007. Retrieved 14 July 2007.</ref> Бенајун бил претставен како играч на Ливерпул заедно со [[Рајан Бабел]] на 13 јули, и му бил даден дресот со број 11. Своето деби за ''„црвените“'' го имал на 15 август против [[ФК Тулуза|Тулуза]] во првиот натпревар од третото квалификациско коло за [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]]. На своето деби во првенството, Бенајун појавувајќи се од клупата забележал асистенција за голот на [[Чаби Алонсо]] во победата со 6-0 над [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Неговиот прв гол за Ливерпул дошол на 25 септември 2007 година, кога постигнал гол против [[ФК Рединг|Рединг]] во победата со 2-4 во третото коло на Лига купот. На 7 ноември 2007 година, во натпревар на домашен терен од Лигата на шампионите против [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] во групната фаза, Бенајун постигнал [[хет-трик]] во победата на Ливерпул од 8–0 против тимот од [[Истанбул]]. Кон крајот на јануари, тој постигнал уште еден хет-трик против нисколигашот [[ФК Хавант енд Вотерлувил|Хавант енд Вотерлувил]] во победата со 5-2 на [[Анфилд]] во четвртото коло на [[ФА куп 2007-2008|ФА купот]]. Бенајун ја завршил успешната прва сезона во Ливерпул со 48 одиграни натпревари и 11 постигнати гола, вклучувајќи и четири гола во [[Премиер лига на Англија 2007-2008|Премиер лигата]] против [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]], [[ФК Портсмут|Портсмут]], Астон Вила и [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]]. Неговите настапи не биле доволни за да ги спречат гласините за трансфер во летото 2008 година. Ова довело до тоа израелецот отворено да ја објави својата намера да остане, велејќи: „Ливерпул е добар за мене и секогаш ми беше јасно дека сакам да останам и дека Ливерпул ме сака мене“.<ref>{{cite news |title=Benayoun staying with reds |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11669_3793337,00.html |access-date=6 August 2008 |date=8 July 2008}}</ref> Пред почетокот на неговата втора сезона, Бенајун го зел неговиот омилен број на дресот 15 (претходно носен од [[Питер Крауч]] во сезоната 2007-2008, но бил испразнет по неговиот трансфер во Портсмут), кој претходно го носел во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и во [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]].<ref>{{cite web |title=Yossi switches numbers |publisher=Liverpool F.C. |url=http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |access-date=6 August 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080822074958/http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |archive-date = 22 August 2008}}</ref> На 6 декември 2008 година, Бенајун го постигнал својот прв гол во сезоната 2008–2009 во победата на Ливерпул од 3–1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]]. На 25 февруари 2009 година, Бенајун постигнал гол со глава по слободниот удар на [[Фабио Аурелио]] во 82-рата минута во натпреварот против [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] на стадионот [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]] во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]], во којшто Ливерпул победил со 1-0.<ref>{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7899591.stm |website=BBC Sport | title=Real Madrid 0–1 Liverpool | date=25 February 2009}}</ref> На 4 април 2009 година, Бенајун влегол како замена во натпреварот на Ливерпул против [[ФК Фулам|Фулам]] и го постигнал победничкиот гол во 94-тата минута.<ref>{{cite news |title=Liverpool's late reward may mask prime form for Europe|work=Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2009/apr/06/fulham-liverpool-premier-league-yossi-benayoun|first=Dominic|last=Fifield|access-date=4 May 2014|date=6 April 2009}}</ref> На 21 април 2009 година, во домашниот натпревар против [[ФК Арсенал|Арсенал]], тој постигнал гол со глава и израмнил со волеј-удар во судиското надополнување за да го израмни резултатот на 4–4.<ref>{{cite web |title=English Soccer: Benayoun scores 2 but Arshavin dents Liverpool's title hopes|work=The Jerusalem Post|date=22 April 2009 |url=https://www.jpost.com/Sports/English-Soccer-Benayoun-scores-2-but-Arshavin-dents-Liverpools-title-hopes|access-date=4 June 2014}}</ref> Својата втора сезона на Анфилд ја завршил на спектакуларен начин; постигнувајќи по еден гол во секој од последните три домашни натпревари на Ливерпул. Во сезоната 2008–2009, Бенајун одиграл 39 натпревари, постигнувајќи 9 гола, од кои осум биле во првенственото. Во втората половина од сезоната, тој ја зацврстил својата позиција во почетната постава на Ливерпул. На 6 јули 2009 година, тој потпишал двегодишно продолжување на договорот со кое бил врзан за клубот до 2013 година.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8137165.stm|title=Benayoun extends Liverpool deal |date=5 July 2009|website=BBC Sport|access-date=6 July 2009}}</ref> На 12 септември 2009 година, тој го постигнал својот прв хет-трик во Премиер лигата за Ливерпул во победата од 4–0 против [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915175840/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|url-status=dead|archive-date=15 September 2009|title=Liverpool 4 Burnley 0|date=12 September 2009|work=The Daily Telegraph |location=London |access-date=12 September 2009 | first=Rory | last=Smith}}</ref> Со ова, тој станал првиот играч во историјата кој постигнал хет-трик во Премиер лигата, Лигата на шампионите и ФА купот, но подоцна му се придружиле [[Серхио Агуеро]],[[Хари Кејн]] и [[Ерлинг Холанд]], како единствени играчи на кои им успеал овој подвиг.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|title=Who is the only player to have scored hat-tricks in the Premier League, FA Cup and Champions League?|date=5 July 2009|publisher=Sport.co.uk|access-date=18 January 2011|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005112458/http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/onsidefootballfooty/posts/4-players-have-scored-a-hattrick-in-the-uefa-champions-league-premier-league-and/1243593507773817/ 4 Players have scored a hattrick in the UEFA Champions League, Premier League and the FA Cup;] Onside Footy on Facebook</ref> Тој го постигна првиот гол во победата на Ливерпул од 3–0 над неговиот поранешен клуб Вест Хем. Последниот гол на Бенајун за клубот дошол во полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2009–2010|Лига Европа 2009-2010]] против [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]]; Бенајун постигна гол во продолжението за да му даде на Ливерпул водство од 2–1, пред [[Диего Форлан]] да постигне гол за пласман на Атлетико во финалето.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8649664.stm|title=Liverpool 2 – 1 Atletico Madrid (agg 2 – 2)|last=Ornstein|first=David|date=29 April 2010|website=BBC Sport |access-date=4 July 2017}}</ref> ===Челси=== [[File:Yossibenayounch.jpg|thumb|upright|Бенајун со [[ФК Челси|Челси]] во 2010]] На 2 јули 2010 година, Бенајун потпишал за [[ФК Челси|Челси]], согласувајќи се на тригодишен договор во трајност до летото 2013 година.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2010/07/02/2005672/liverpool-winger-yossi-benayoun-to-ink-55m-deal-at-chelsea-today- |title=Liverpool winger Yossi Benayoun to ink £6.5m deal at Chelsea today – report |publisher=Goal.com |date=2 July 2010 |access-date=6 January 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2082180 |title=YOSSI BENAYOUN SIGNS |date=2 July 2010 |access-date=4 June 2014 |work=Chelsea FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805010758/http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0%2C%2C10268~2082180%2C00.html |archive-date=5 August 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |title=Yossi joins Chelsea |date=2 July 2010 |access-date=8 April 2011 |work=Liverpool FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726062046/http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |archive-date=26 July 2010 }}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 5,5 милиони фунти за трансферот. Тој, во изјава за официјалната веб-страница на клубот, рекол: „Многу сум возбуден што дојдов во клуб како Челси, тоа е голем клуб и мислам дека е сон за секој играч. Се надевам дека ќе бидеме успешни.“ Своето деби за ''„сините“'' го направил на 8 август во поразот од 3–1 од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во [[ФА Комјунити Шилд 2010]], влегувајќи во игра наместото на [[Флорен Малуда]] во 72-рата минута. На 21 август, Бенајун го постигна својот прв гол за Челси, погодувајќи ја мрежата на [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] во 93-тата минута од првенствената победата со 6–0 на стадионот [[Ди Даблју (стадион)|Ди Даблју]].<ref>{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |title=MATCH REPORT: WIGAN ATHLETIC 0 CHELSEA 6 |publisher=Chelsea FC |access-date=4 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630163356/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |archive-date=30 June 2014 }}</ref> На 22 септември, Бенајун се здобил со повреда на Ахиловата тетива за време на поразот со 4–3 од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Лига купот. На 26 август 2011 година, Бенајун му го понудил на [[Хуан Мата]] својот дрес со број 10. Бенајун рекол: „Решив да му го дадам на Мата бројот 10 - неговиот омилен. За мене тоа е само број, а не е мојата среќна 15-ка.“ (Флорен Малуда го носел бројот 15 во тоа време). Мата, кој го носел бројот 10 за Валенсија и додека бил капитен на шпанската репрезентација под 21 година во летото, му ја изразил својата благодарност на Бенајун. „Тоа е многу важен број за мене, па затоа ми е драго што го носам. Сакам да му се заблагодарам на Јоси“, рекол тој.<ref>{{cite web|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|title=Chelsea playmaker confirms new No.10|work=GiveMeSport|access-date=13 May 2012|archive-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001031902/http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|url-status=dead}}</ref> За време на Турнејата на Азија во 2011 година, во пријателскиот натпревар против тимот од играчи од малезиската лига, Бенајун постојано добивал исвиркувања од малезиската публика секој пат кога ќе ја допрел топката. Причината се претпоставува дека била таа што „Малезија, која е мнозинско муслиманско население, била цврст поддржувач на Палестинците и немала дипломатски односи со Израел. Играчот од средниот ред бил исмејуван во текот на целиот свој настап во првото полувреме од пријателскиот натпревар.“<ref>{{cite news|title=EPL giants Chelsea win friendly in Malaysia; Israeli midfielder Yossi Benayoun booed by large crowd|url=http://www.foxsports.com.au/football/premier-league/epl-giants-chelsea-win-friendly-in-malaysia-israeli-midfielder-yossi-benayoun-booed-by-large-crowd/story-e6frf4a3-1226099472584|access-date=26 July 2011|newspaper=Fox Sports|date=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Dalleres|first=Frank|title=Benayoun abused as Chelsea fail to shine under Villas-Boas|url=http://www.cityam.com/sport/benayoun-abused-chelsea-fail-shine-under-villas-boas|access-date=26 July 2011|newspaper=City A.M.|date=22 July 2011}}</ref> ===Арсенал=== [[Податотека:Yossi Benayoun Arsenal.jpg|thumb|left|280px|Бенајун се загрева додека игра за [[ФК Арсенал|Арсенал]]]] На 31 август 2011 година, Бенајун му се приклучил на [[ФК Арсенал|Арсенал]] на едногодишна позајмица, бидејќи неговите можност за игра во Челси биле ограничени. Тој го имаше своето деби на 10 септември 2011 година, влегувајќи како замена во второто полувреме за [[Андреј Аршавин]] во натпреварот против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]]. На 20 септември 2011 година, тој го постигнал својот прв гол за Арсенал во 78-мата минута од натпреварот од [[Лига куп на Англија 2011-2012|Лига Купот]] против [[ФК Шрузбери Таун|Шрузбери Таун]].<ref>{{cite news|title=Arsenal 3 – 1 Shrewsbury|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14893648|website=BBC Sport|access-date=21 September 2011|date=20 September 2011}}</ref> Бенајун го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] за Арсенал во поразот од 3–1 од [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]. Својот прв гол во Премиер лигата за Арсенал го постигнал против [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], сместувајќи ја топката во мрежата со глава во 87-та минута во победата од 2–1 на 21 декември 2011 година.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114013450/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-date=14 January 2012 | title=Report: Aston Villa v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Бенајун бил капитен на Арсенал во поразот со 1–0 во Лига купот од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]. Тој изјавил: „Вистината е дека не го очекував ова, но беше убав момент. Кога составот беше откриен во хотелот, ја видов буквата „C“ до моето име; мислев дека има некаква забуна. Но, генерално, тоа беше убаво искуство“.<ref>{{cite web|url=http://goonertalk.com/2011/12/01/benayoun-when-i-saw-the-team-sheet-i-thought-it-was-a-mix-up/|title=Benayoun: 'When I saw the team-sheet I thought it was a mix-up!' – Gooner Talk|work=goonertalk.com|date=December 2011}}</ref> На 26 февруари 2012 година, тој го започнал [[Севернолондонско дерби|Севернолондонското дерби]] против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]]: во 88-мата минута бил заменет од [[Жервињо]], добивајќи овации од верните навивачи на Арсенал, а ''„топџиите“'' го добиле натпреварот со 5–2, откако губеле со 2–0. Потоа, го започнал и натпреварот против неговиот поранешен клуб Ливерпул, на 3 март 2012 година, пред да биде заменет во 74-тата минута повторно од Жервињо, додека Арсенал славеле победа со 2–1. На 11 април 2012 година, тој го постигна својот втор гол во лигата за сезоната во Премиер лигата, во победата од 3–0 на гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Воиндерерс]], резултат што го зацврстил третата позиција на Арсенал на табелата, зголемувајќи ја разликата од пет бода пред нивниот најголем ривал Тотенхем и Њукасл Јунајтед, на пет натпревари до крајот.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414001212/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-date=14 April 2012 | title=Report: Wolverhampton Wanderers v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Потоа, тој го отворил резултатот против [[ФК Норич Сити|Норич Сити]] во последниот домашен натпревар на Арсенал за сезоната, кој завршил 3–3<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17878309|title=Arsenal 3–3 Norwich|author=Graham Chase|work=BBC Sport |date=3 May 2012 }}</ref> и ја завршил сезоната со уште еден гол во последниот натпревар за сезоната на Арсенал против [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]] на [[Хоторнс]] во натпреварот што завршил 3–2 за Арсенал. Своето искуство во Арсенал го завршил со 25 настапи и 6 гола во сите натпреварувања. ===Вест Хем Јунајтед и враќање во Челси=== На 31 август 2012 година, Бенајун се вратил во [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на позајмица за сезоната 2012–2013, станувајќи нивното единаесетто засилување во преодниот рок.<ref name=whuloan>{{cite news|last=Ornstein|first=David|title=Yossi Benayoun to join West Ham on loan from Chelsea|work=BBC Sport |date=31 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/19446475|access-date=1 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Benayoun returns|url=http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|publisher=whufc.com|access-date=1 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903223831/http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|archive-date=3 September 2012}}</ref> Тој се повредил во натпреварот против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во ноември и ги истегнал лигаментите откако се вратил на тренинзите. Поради ова, тој не одиграл повеќе ниту еден натпревар за Вест Хем и се вратил во Челси во декември 2012 година, откако одигра само шест натпревари на позајмица во Вест Хем.<ref>{{cite news|last=Griver|first=Simon|title=D-day looms for injured Benayoun|url=http://www.thejc.com/sport/sport-news/94888/d-day-looms-injured-benayoun|access-date=2 January 2013|newspaper=www.thejc.com|date=21 December 2012}}</ref> По враќањето во Челси, тој играл повремено за ''„сините“'', но без преголема минутажа. Исто така, имал неколку настапи во победничката кампања во [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|Лигата на Европа]], но двата натпревари од полуфиналето против [[ФК Базел|Базел]] како и финалето против [[ФК Бенфика|Бенфика]] ги преседел на клупата. На крајот од сезоната, договорот на Бенајун со Челси кој истекувал не му бил обновен и тој го напуштил клубот станувајќи слободен играч во летото 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/chelsea-transfer-news-yossi-benayoun-2262512|title=Yossi Benayoun set for Getafe move following Chelsea release|publisher=Mirror|date=9 септември 2013|access-date=8 мај 2026}}</ref> ===Квинс Парк Ренџерс=== На 10 декември 2013 година, Бенајун се приклучил на [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]], со кој потпишал договор до крајот на сезоната 2013–2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/25316206|title=Yossi Benayoun: QPR sign ex-Chelsea and Liverpool midfielder|website=BBC Sport|date=10 December 2013|access-date=10 December 2013}}</ref> Дебитирал во натпреварот од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионип]] против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], загубен со 1–0, влегувајќи како замена во 69-тата минута за [[Том Керол (англиски фудбалер)|Том Керол]].<ref>{{cite web|title=QPR vs Leicester City|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/12/21/england/championship/queens-park-rangers-fc/leicester-city-fc/1484281/?ICID=HP_MS_02_01|publisher=Soccerway|access-date=21 December 2013}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот на 22 март 2014 година на гостувањето кај [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]], со што моментално го израмнил резултатот во натпреварот кој КПР го добил со 1–3.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26589061|title=Middlesbrough 1–3 Queens Park Rangers|work=BBC Sport |date=21 March 2014 }}</ref> ===Враќање во Израел и подоцнежните години=== На 6 јуни 2014 година, Бенајун се вратил во својата татковина потпишувајќи двегодишен договор со неговиот поранешен клуб, [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]].<ref>{{cite web|url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/2016/06/benayoun-signs-one-year-deal-maccabi/|title=BENAYOUN SIGNS ONE-YEAR-DEAL AT MACCABI – Maccabi Tel Aviv Football Club|date=13 June 2016|access-date=20 July 2016}}</ref> Тој бил назначен за капитен на тимот, заменувајќи го ветеранот [[Јанив Катан]] кој се пензионирал од фудбалот. Во двете негови сезони, Бенајун постигнал пет и шест гола соодветно, но клубот играл под очекувањата освојувајќи ги петтото и четвртото место во првенството. Сепак, тие го освоиле [[Фудбалски куп на Израел|Купот на Израел]] во 2016 година, по 18 години. Бенајун имал конфронтации и со навивачите, а откако тој и Хаифа го освоиле купот, тој објавил дека ја напушта Хаифа и ќе им се придружи на нивните лути ривали [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. Во дресот на Макаби Тел Авив, Бенајун одиграл само една сезона, во која одиграл 27 натпревари и постигнал еден гол во првенството, кое тимот го завршил на второто место зад шампионот Хапоел Бершева. На почетокот на сезоната 2017-2018, тој потпишал за [[ФК Беитар Ерусалим|Беитар Ерусалим]].<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-bolts-Maccabi-Tel-Aviv-for-Beitar-Jerusalem-497347|title=Benayoun bolts Maccabi Tel Aviv for Beitar Jerusalem|website=The Jerusalem Post|date=19 June 2017}}</ref> Тој започнал добро, постигнувајќи три гола во лигата, додека Беитар бил рангиран меѓу водечките тимови во лигата. Подоцна, тој го загубил местото во почетниот состав во јануари и играл многу малку. Како резултат на тоа, тој го напушти Беитар и потпишал за [[ФК Макаби Петах Тиква|Макаби Петах Тиква]]. По краток период во Макаби Петах Тиква, тој се вратил во Беитар Ерусалим во јануари 2019 година,<ref>{{cite news |date=31 January 2018 |title=Benayoun finalizes deal with Maccabi Petah Tikvah |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-finalizes-deal-with-Maccabi-Petah-Tikvah-540277 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> а во април истата година го објавил своето пензионирање.<ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/345427-yossi-benayoun-announces-retirement|title=Yossi Benayoun announces retirement|website=Liverpool FC|date=11 April 2019}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Бенајун бил член на израелската репрезентација под 16 години, која го освоила третото место на [[Европското првенство во фудбал за играчи под 16 години 1996|Европското првенство во категоријата]] во 1996.<ref name="uefa"/> Подоцна, тој настапувал и за репрезентациите под 18 и под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Израел|сениорската репрезентација]] го направил во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] на 18 ноември 1998 година, завршен со пораз од 2–0 во Сетубал. Својот прв гол за репрезентацијата го постигнал на 5 септември 1999 година, во поразот со 3-2 на гости од {{NazNB|FUrep|CYP}} во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]. Три дена подоцна, во следниот квалификациски натпревар тој постигнал хет-трик против [[Фудбалска репрезентација на Сан Марино|Сан Марино]] во победата со 8–0. За време на квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]], Бенајун станал водечка фигура на израелската репрезентација. Тој постигнал гол во победата на домашен терен над Кипар (2-1) и постигнал два гола против ремито 2-2 против {{NazNB|FUrep|SUI}}. На гостувањето во Кипар, тој асистирал за победничкиот гол во успехот со 1-2. Неговите одлични игри му донеле шанса на Израел да се квалификува за Светското првенство, но на крајот тоа не било доволно ниту за баражот, откако завршиле на третото место со еднаков број на бодови како Швајцарија но со полоша гол-разлика од нив. Непосредно пред квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]], Бенајун ја доби [[Капитен|капитенската лента]] на израелската репрезентација. Во осум настапи во квалификациите постигнал два гола. На 2 септември 2010 година, во победата од 3–1 против {{NazNB|FUrep|MLT}}, тој го постигнал својот втор хет-трик во репрезентативниот дрес. На 28 мај 2014 година, со настапот во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|MEX}} загубен со 3-0, Бенајун станал играчот со најмногу настапи за Израел (95), надминувајќи го [[Арик Бенадо]]. Тој се збогувал со репрезентацијата во 2017 година, после 102 одиграни натпревари и 23 постигнати гола. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ISR}} {{Cronopar|18-11-1998|Сетубал|PRT|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-12-1998|Тел Авив|ISR|2|0|YUG (1992-2003)|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|5-9-1999|Лимасол|CYP|3|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|8-9-1999|Рамат Ган|ISR|8|0|SMR|3|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|10-10-1999|Албасете|ESP|3|0|ISR||Квал. за ЕП|2000|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|13-11-1999|Хаифа|ISR|0|5|DNK|-|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|37}}}} {{Cronopar|17-11-1999|Копенхаген|DNK|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|16-8-2000|Москва|RUS|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Рамат Ган|ISR|2|0|LIE|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|11-10-2000|Тел Авив|ISR|3|1|BIH|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|15-11-2000|Брага|PRT|2|1|ISR|1|Пријателска}} {{Cronopar|17-1-2001|Бет Шеан|ISR|2|0|UZB|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|14-2-2001|Херцлија|ISR|1|0|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|28-3-2001|Виена|AUT|2|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|24-4-2001|Тбилиси|GEO (1990-2004)|3|2|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2001|Вадуц|LIE|0|3|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-6-2001|Рамат Ган|ISR|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|15-8-2001|Каунас|LTU (1989-2004)|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{yel|27}} {{suboff|68}}}} {{Cronopar|13-2-2002|Кајзерслаутерн|DEU|7|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-4-2002|Копенхаген|DNK|3|1|ISR|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2002|Луксембург|LUX|0|5|ISR|1|Пријателска|13={{subon|76}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-10-2002|Та Кали|MLT|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|20-11-2002|Скопје|MKD|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|12-2-2003|Рамат Ган|ISR|2|0|ARM|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|29-3-2003|Лимасол|CYP|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|2-4-2003|Палермо|ISR|1|2|FRA|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|30-4-2003|Палермо|ISR|2|0|CYP|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|52}}}} {{Cronopar|7-6-2003|Анталија|ISR|0|0|SVN|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|6-9-2003|Љубљана|SVN|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|10-9-2003|Анталија|ISR|2|2|MLT|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|11-10-2003|Сен Дени|FRA|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2004}} {{Cronopar|18-2-2004|Рамат Гам|ISR|6|0|AZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-4-2004|Рамат Ган|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|27-5-2004|Тбилиси|GEO|0|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-8-2004|Вараждин|HRV|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|4-9-2004|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|8-9-2004|Рамат Ган|ISR|2|1|CYP|1|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-10-2004|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|2|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|17-11-2004|Строволос|CYP|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-2-2005|Ерусалим|ISR|3|3|HRV|1|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|IRL|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|30-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|FRA|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|4-6-2005|Даблин|IRL|2|2|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{yel|90+1}}}} {{Cronopar|3-9-2005|Базел|CHE|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|7-9-2005|Торшавн|FRO|0|2|FRO|-|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|8-10-2005|Рамат Ган|ISR|2|1|FRO|1|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|1-3-2006|Рамат Ган|ISR|0|2|DNK|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|15-8-2006|Цеље|SVN|1|1|ISR|1|Пријателска|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|2-9-2006|Талин|EST|0|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2006|Најмеген|ISR|4|1|AND|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|31}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|7-10-2006|Москва|RUS|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{suboff|75}}|14=Mosca (Russia)}} {{Cronopar|15-11-2006|Рамат Ган|ISR|3|4|HRV|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-2-2007|Рамат Ган|ISR|1|1|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|24-3-2007|Рамат Ган|ISR|0|0|ENG|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|28-3-2007|Тел Авив|ISR|4|0|EST|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|76}}}} {{Cronopar|6-6-2007|Андора ла Веља|AND|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|22-8-2007|Минск|BLR (1995-2012)|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|26}}}} {{Cronopar|8-9-2007|Лондон|ENG|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|13-10-2007|Загреб|HRV|1|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|ROU|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|CHL|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|79}}}} {{Cronopar|20-8-2008|Тампере|FIN|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|6-9-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-9-2008|Кишињев|MDA|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Луксембург|LUX|1|3|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|88}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|15-10-2008|Рига|LAT|1|1|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CIV|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-2-2009|Рамат Ган|ISR|1|0|HUN|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|90}}}} {{Cronopar|28-3-2009|Рамат Ган|ISR|1|1|GRC|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|77}}}} {{Cronopar|1-4-2009|Ираклион|GRC|2|1|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|12-8-2009|Белфаст|NIR|1|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|54}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Рамат Ган|ISR|0|1|LAT|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|67}}}} {{Cronopar|9-9-2009|Рамат Ган|ISR|7|0|LUX|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-10-2009|Рамат Ган|ISR|3|1|MDA|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Базел|CHE|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|3-3-2010|Темишвар|ROU|0|2|ISR|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|60}} {{suboff|80}}}} {{Cronopar|2-9-2010|Рамат Ган|ISR|3|1|MLT|3|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}} {{yel|40}}}} {{Cronopar|7-9-2010|Тбилиси|GEO|0|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-3-2011|Тел Авив|ISR|1|0|GEO|-|Квал. за ЕП|2012|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|4-6-2011|Рига|LAT|1|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-8-2011|Женева|CIV|4|3|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|61}}}} {{Cronopar|2-9-2011|Тел Авив|ISR|0|1|GRC|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2011|Загреб|HRV|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-2-2012|Петах Тиква|ISR|2|3|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-5-2012|Грац|CZE|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|31-5-2012|Лајпциг|DEU|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|7-9-2012|Баку|AZE|1|1|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|11-9-2012|Рамат Ган|ISR|0|4|RUS|-|Квал. за СП|2014|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|22-3-2013|Тел Авив|ISR|3|3|PRT|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|26-3-2013|Белфаст|NIR|0|2|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|2-6-2013|Њујорк|ISR|2|0|HON (1949-2022)|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|14-8-2013|Киев|UKR|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-5-2014|Мексико Сити|MEX|3|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|64}}|14=Мексико (град)}} {{Cronopar|1-6-2014|Хјустон|HON (1949-2022)|2|4|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2016|Осиек|HRV|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|6-6-2017|Нетанја|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|11-6-2017|Хаифа|ISR|0|3|ALB|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|5-9-2017|Реџо Емилија|ITA|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|6-10-2017|Вадуц|LIE|0|1|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|9-10-2017|Ерусалим|ISR|0|1|ESP|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|75}}}} {{Cronofin|102|24|1|2|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу настапи|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу постигнати голови}} ==Статистика== ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 14/11/1998 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Кирјат Елиезер|Кирјат Елиезер]], [[Хаифа]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Bnei Yehuda}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Лига Леумит 1998-1999]] || [https://www.transfermarkt.com/maccabi-haifa_bnei-yehuda-tel-aviv/index/spielbericht/3552750 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF <!--|'''2''' || 02/11/2023 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Farense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 2 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Лига куп на Португалија 2023-2024]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_sc-farense/index/spielbericht/4195833 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 17/03/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Boavista}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2023-2024]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_boavista-fc/index/spielbericht/4109442 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 23/08/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион де Саун Луиш]], [[Фаро]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Farense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sc-farense_sporting-cp/index/spielbericht/4396761 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 01/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Estrela Amadora (2020)}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_cf-estrela-amadora/index/spielbericht/4396735 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 05/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Manchester City}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{симбол2|UEFA Champions League logo 2.svg}} [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_manchester-city/index/spielbericht/4445108 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 19/11/2024 || align=left|{{flagsport|SWE}} [[Стробери Арена]], [[Стокхолм]] || align=left|{{Naz|FUrep|SWE}} || align=left|{{Naz|FUrep|AZE}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 0 || align=left|{{симбол2|UEFA Nations League.png}} [[УЕФА Лига на нации 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sweden_azerbaijan/index/spielbericht/4284325 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 03/01/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Дон Афонсо Енрикеш“|Дон Афонсо Енрикеш]], [[Гимараеш]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Vitoria Guimaraes}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 4 - '''4''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/vitoria-guimaraes-sc_sporting-cp/index/spielbericht/4396891 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 18/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Moreirense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_moreirense-fc/index/spielbericht/4396915 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''10''' || 27/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион Беса|Беса]], [[Порто]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Boavista}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/boavista-fc_sporting-cp/index/spielbericht/4396879 Извештај]--> |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ====={{flagsport|ISR}} Макаби Хаифа===== *'''[[Премиер лига на Израел|Израелско првенство]]''' : 2 : 2000-2001, 2001-2002 *'''[[Фудбалски куп на Израел|Куп на Израел]]''' : 1 : 2015-2016 ====={{flagsport|ENG}} Челси===== *'''{{Трофеј-УЕФА Лига Европа}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2012-2013 ===Индивидуални=== *[[Фудбалер на годината во Израел]]: 2000-2001<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/israpoy.html|title = Israel - Player of the Year}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Израел |image3=Flag of Israel.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/benayoun-yossi/ppfLYtjB/ Јоси Бенајун на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/yossi-benayoun/profil/spieler/7858 Јоси Бенајун на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/19091/yossi-benayoun Јоси Бенајун на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4490/show/yossi-benayoun Јоси Бенајун на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бенајун, Јоси}} [[Категорија:Израелски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хапоел Бершева]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вест Хем Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Квинс Парк Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Хаифа]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Тел Авив]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Беитар Ерусалим]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Петах Тиква]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] mi0mgac2tjo87zm9eigzn26nvd95jda 5560826 5560789 2026-05-17T17:01:28Z Carshalton 30527 /* Хет-трикови */ 5560826 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Јоси Бенајун | image = [[Податотека:Benayoun Haifa (2a).jpg|220px]] | fullname = Јоси Шаи Бенајун<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/01e4-0e69fa3be6ab-9af0130fa984-1000/2009_10_uefa_europa_league_disciplinary_chart_prior_to_semi-finals_second_leg.pdf |title=UEFA Europa League 2009/2010: Booking List Semi-Finals, Second Leg Match |page=3 |publisher=UEFA |access-date=18 September 2024}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1980|5|5|df=y}}<ref>{{Hugman|22268|access-date=27 March 2018}}</ref> | birth_place = [[Димона]], [[Израел]] | nationality = {{flagsport|ISR}} [[Израел]] | height = {{height|m=1.73}}<ref>{{cite web |url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |title=Yossi Benayoun |publisher=Maccabi Tel Aviv F.C. |access-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319015055/https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |archive-date=19 March 2017 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | retired = 2019 <small>(39 г.)</small> | youthyears1 = 1989–1992 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Хапоел Димона | youthyears2 = 1992–1995 | youthclubs2 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | youthyears3 = 1995–1996 | youthclubs3 = {{Fb team Ajax}} | youthyears4 = 1996–1997 | youthclubs4 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years1 = 1997–1998 | caps1 = 25 | goals1 = 15 | clubs1 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years2 = 1998–2002 | caps2 = 130 | goals2 = 55 | clubs2 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years3 = 2002–2005 | caps3 = 101 | goals3 = 20 | clubs3 = {{Fb team Racing Santander}} | years4 = 2005–2007 | caps4 = 63 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team West Ham United}} | years5 = 2007–2010 | caps5 = 92 | goals5 = 18 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | years6 = 2010–2013 | caps6 = 14 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Chelsea}} | years7 = 2011–2012 | caps7 = 19 | goals7 = 4 | clubs7 = →{{Fb team Arsenal}} | years8 = 2012 | caps8 = 6 | goals8 = 0 | clubs8 = →{{Fb team West Ham United}} | years9 = 2013-2014 | caps9 = 16 | goals9 = 3 | clubs9 = {{Fb team Queens Park Rangers}} | years10 = 2014–2016 | caps10 = 55 | goals10 = 11 | clubs10 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years11 = 2016–2017 | caps11 = 27 | goals11 = 1 | clubs11 = {{Fb team Maccabi Tel Aviv}} | years12 = 2017–2018 | caps12 = 14 | goals12 = 3 | clubs12 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | years13 = 2018–2019 | caps13 = 22 | goals13 = 7 | clubs13 = {{Fb team Maccabi Petah Tikva}} | years14 = 2019 | caps14 = 15 | goals14 = 0 | clubs14 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | nationalyears1 = 1995 | nationalcaps1 = 30 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 16 години|Израел 16]] | nationalyears2 = 1996–1997 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 12 | nationalteam2 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 18 години|Израел 18]] | nationalyears3 = 1998–2001 | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 21 година|Израел 21]] | nationalyears4 = 1998–2017 | nationalcaps4 = 102 | nationalgoals4 = 24 | nationalteam4 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел|Израел]] }} '''Јоси Шаи Бенајун''' (роден на [[5 мај]] [[1980]] година, во [[Димона]]) — [[Израел|израелски]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Роден во [[Димона]], во текот на својата кариера бил познат по прекарот „Дијамантот од Димона“ во Израел и се смета за еден од најголемите израелски фудбалери на сите времиња. Поголемиот дел од својата кариера, тој го поминал играјќи во [[Израел]] и [[Англија]] и бил [[капитен]] на [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]], чиј е рекордер по бројот на настапи (102) во моментов. Од 2023 година, работи како спортски директор на израелската репрезентација.<ref>{{cite web|date=24 May 2023|title=Top Israelis to Play in Europe|url=https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|website=FootballExpress.co.uk|access-date=23 May 2023|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523235555/https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|url-status=dead}}</ref> ==Биографија== Бенајун е роден во [[Димона]], [[Израел]], во семејство од [[Мароко|мароканско]] [[Сефарди|сефардско-еврејско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/sports/2014/12/the-12-best-current-jewish-athletes/yossi-benayoun|title=The 12 Best Current Jewish AthletesYossi Benayoun|website=Complex}}</ref><ref>[http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3059721,00.html Benayoun hopes to get Spanish nationality in August] [[Ynet]], 17:03:05</ref> Неговиот татко, Дуду Бенајун, исто така бил фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.haokets.org/2014/09/15/%D7%A2%D7%9C-%D7%99%D7%99%D7%A6%D7%95%D7%92-%D7%9B%D7%A4%D7%99-%D7%A9%D7%9C%D7%99%D7%9E%D7%93-%D7%90%D7%95%D7%AA%D7%99-%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%99-%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%9F/|title=על ייצוג כפי שלימד אותי יוסי בניון – עמית בוטבול|work=העוקץ |date=15 September 2014|access-date=20 July 2016 |last1=נעמן |first1=יונית }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dimona.org/index.php?option=com_content&view=article&id=918:2010-11-04-22-00-10&catid=25&Itemid=233|title=הפועל דימונה אימפריה של פעם מסמך נוסטלגי מרגש.|last=igal|access-date=20 July 2016}}</ref> ==Технички карактеристики== Како напаѓачки настроен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], тој можел да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од средниот ред|офанзивен играч од средниот ред]] и како [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]]. Поради неговата брзина и дриблинг, тој бил често споредуван со [[Кака]]. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Бенајун ја започнал својата фудбалска кариера на возраст од 9 години, во екипата на Хапоел Димона. На 11-годишна возраст бил етикетиран како гениј, а на 13-годишна возраст неговото лице почнало да се појавува во израелските списанија. Во 1992 година, се преселил во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], каде за да може да присуствува на тренинг, тој стопирал 60 км во двата правци заедно со својот татко.<ref name=uefa>{{cite news|url=http://www.uefa.com/magazine/news/kind=512/newsid=319108.html |title=Benayoun the kid for Hammers |publisher=UEFA |date=22 July 2005 |access-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013092928/http://uefa.com/magazine/news/kind%3D512/newsid%3D319108.html |archive-date=13 October 2007 |url-status=dead }}</ref> Кога имал 15 години, [[ФК Ајакс|Ајакс]] го поканил Бенајун и неговото семејство во Холандија. До својот 16-ти роденден, тој бил најдобар стрелец и најдобар играч во младинскиот тим на Ајакс, па клубот му понудил четиригодишен професионален договор.<ref name=independent>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=The Kid from the Negev Desert|first=Jason|last=Burt|work=The Independent|location=UK|date=24 September 2005|access-date=4 June 2014}}{{cbignore}}</ref> Сепак, на Бенајун и неговото семејство им било тешко да се прилагодат на Амстердам и се вратиле во Израел по осум месеци. ===Хапоел Бершева=== На 16-годишна возраст, тој бил промовиран во сениорскиот тим на [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]] за [[Лига Леумит 1997–1998]], но не можел да спречи клубот да испадне во втората лига на Израел. Во последниот натпревар од сезоната против [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], Бенајун изборил пенал во 90-тата минута. Голманот на Хаифа, [[Нир Давидович]], го одбранил ударот од белата точка, но Бенајун ја сместил одбиената топка во мрежата одбиениот со што му донел победа на својот тим. Сепак, бидејќи нивниот конкурент за опстанок го добил натпреварот, тоа значело дека неговиот тим сепак ќе испадне од лигата. Неколку секунди по постигнувањето на голот, додека ја славел победата и она што го сметал за гол за опстанок во лигата, Бенајун дознал дека неговиот тим ќе испадне и се расплакал.<ref name = "sbase">{{soccerbase}}</ref> Бенајун завршил како четврти најдобар стрелец во израелското првенство за таа сезона, со 15 гола во 25 настапи. ===Макаби Хаифа=== По завршувањето на сезоната 1997-1998, Бенајун се преселил во Макаби Хаифа во договор потпишан од [[Јаков Шахар]] (претседател на Макаби Хаифа) и Ели Зино (поранешен претседател на Бершева), и било договорено двата клуба да ја поделат заработката од продажбата на Бенајун во некој европски клуб. Во 1998 година, под водство на [[Душан Ухрин]] и [[Даниел Браиловски]], Бенајун и Хаифа стигнале до четвртфиналето на [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1998–99|Купот на победниците на куповите]], а тој постигнал доцен израмнувачки гол против [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], а и исто така и против [[ФК Рид|Рид]] во победата од 4–1. Тој, исто така, постигнал 16 гола на 29 натпревари за Хаифа во [[Лига Леумит 1998–1999|првенството]]. Во 1999 година, тој се соочил со својот менаџер [[Ели Коен (фудбалер 1951)|Ели Коен]], кога Бенајун наводно одбил да биде заменет за време на натпревар. Овој инцидент, плус лошиот месец за клубот, на крајот предизвикал оставка на Коен. Во [[Премиер лига на Израел 1999–2000|сезоната 1999–2000]], првата сезона на новоформираната [[Премиер лига на Израел]], Бенајун постигнал 19 гола на 38 натпревари за [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]] и бил трет најдобар стрелец во првенството. Во [[Премиер лига 2000–2001|сезоната 2000–2001]] под водство на [[Аврам Грант]], Бенајун ја предводел Хаифа до првата првенствена титула по седум години и бил избран за [[Фудбалер на годината во Израел|најдобар играч на сезоната]], откако постигнал 13 гола на 37 натпревари. Во [[Премиер лига на Израел 2001–2002|следната сезона]], Бенајун му помогнал на Макаби Хаифа да освои уште едно првенство, и покрај тоа што се повредил на почетокот на сезоната. Кога се вратил во акција, тој бил еден од клучните играчи и соработувал одлично во нападот со [[Џовани Росо]], [[Рајмондас Жутаутас]] и [[Јакубу Ајегбени]] давајќи значаен придонес за освојувањето на првенството. Во својата последна сезона со Макаби Хаифа, Бенајун постигнал 7 гола во 28 натпревари. Бенајун одиграл вкупно 130 натпревари во дресот на Макаби Хаифа, постигнувајќи 55 гола. ===Расинг Сантандер=== Во април 2002 година, Бенајун потпишал петгодишен договор со шпанскиот клуб од [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], кој стапил на сила во летото истата година.<ref>{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/deportes/20020409/51262752664/el-racing-ficha-al-israeli-benayoun-por-cinco-temporadas.html|title=El Racing ficha al israelí Benayoun por cinco temporadas|language=es|date=9 април 2002|access-date=5 мај 2026}}</ref> Своето деби за клубот го направил во натпреварот од првото коло на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|првенството]] против [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]] загубен на домашен терен со 0-1. Својте први голови (постигнал два) во дресот на Расинг ги постигнал на 15 декември 2002, во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Celta Vigo}} на [[Стадион Ел Сардинеро|Ел Сардинеро]]. Во Расинг Сантандер, Бенајун поминал три сезони забележувајќи вкупно 101 настап и 21 постигнат гол. Тој бил редовен стартер во најголемиот дел од својот престој во клубот и имал значител придонес во секоја сезона помагајќи му на клубот кој главно се борел за опстанок да избегне испаѓање во секоја од неговите три сезони во клубот. Во неговата последна сезона, тој постигнал 9 гола во првенството, вклучувајќи го и [[хет-трик]]от во победа со 1-4 против [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]].<ref>{{cite web|url=https://www.racinguismo.com/2021/12/racing-santander-ultimos-hat-tricks.html|title=Recordando los últimos hat-tricks|language=es|publisher=racinguismo.com|date=20 декември 2021|access-date=5 мај 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2004-2005, Сантандер одлучил да профитира од Бенајун продавајќи го на неговите агенти [[Пини Захави]] и Ронен Кацав за 3,5 милиони евра. Бенајун одбил трансфер од 5 милиони евра во [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]], претпочитајќи преселба во Англија или останување во Шпанија. Ова предизвикало голем интерес за играчот, а како најверојатни кандидати за неговиот потпис се сметале [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]], [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]], [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] и Депортиво Ла Коруња.<ref>{{cite news |last=Kendall |first=Mark |title=Agents buy Benayoun's rights |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11840_2340953,00.html# |access-date=6 August 2008}}</ref> ===Вест Хем Јунајтед=== Во јули 2005 година, новопромовираниот тим во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], го комплетирале трансферот на Бенајун за надомест од 2,5 милиони фунти; играчот потпишал четиригодишен договор.<ref>[https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm ''"West Ham complete Benayoun swoop"''], ''BBC Sport'', 19 July 2005. Retrieved 23 June 2007.</ref> Менаџерот [[Алан Пардју]] го поздравил потпишувањето, наведувајќи ја способноста на Бенајун да „отвора врата кога тимовите се во тешка ситуација“, додека Бенајун открил дека е возбуден од можноста да игра за Вест Хем и во Премиер лигата..<ref>{{cite news |title=West Ham complete Benayoun swoop |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm |date= 19 June 2005 |access-date=30 November 2009}}</ref> Тој го имал своето деби во Премиер лигата за Вест Хем во првото коло од [[Премиер лига на Англија 2005–2006|сезоната 2005–2006]], на 13 август 2005 година, во победата со 3-1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]].<ref>{{cite news |title=West Ham 3–1 Blackburn |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4127042.stm |date=13 August 2005 |access-date=6 August 2008}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 4–0 на домашен терен над [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] на 12 септември 2005 година.<ref>{{cite news |title=West ham 4–0 Aston Villa |website=BBC Sport |date=12 September 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4210912.stm |access-date=6 August 2008}}</ref> Во мај 2006 година, Бенајун играл во [[Финале на ФА купот во 2006 година|финалето]] на [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]] за Вест Хем против Ливерпул во Кардиф, каде што Вест Хем загубиле по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] откако натпреварот завршил со нерешен резултат 3–3.<ref>[https://archive.today/20140604215338/http://www.thefa.com/TheFACup/News/2006/May/FACF06_MatchReport ''"Reds in seventh heaven"''], The Football Association, 13 May 2006. Retrieved 4 June 2014.</ref> Бенајун постигнал пет гола во 34 првенствени натпревари во својата прва сезона во Вест Хем и три гола во 29 настапи во својата втора сезона. Неговиот последен натпревар за Вест Хем бил во победата од 1–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]] на 13 мај 2007 година, натпревар во кој Вест Хем избегнале испаѓање благодарение на победничкиот гол кој го постигнал [[Карлос Тевес]].<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/6627803.stm | title=Manchester United 0-1 West Ham United | website=BBC Sport | access-date=20 May 2015}}</ref><ref name="whustats">{{cite web | url=http://www.westhamstats.info/westham.php?west=2&ham=812&united=Yossi_Benayoun | title=Welcome to the Wonderful World of West Ham United Statistics – Yossi Benayoun | publisher=www.westhamstats.info | access-date=20 May 2015}}</ref> ===Ливерпул=== Во летото 2007 година, Бенајун се преселил во [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] под контроверзни околности. Тој усно се согласил на нов четиригодишен договор со Вест Хем во мај 2007 година, само за да се откаже од истиот во обид да се пресели во Ливерпул.<ref>{{cite news |last=O'Rourke |first=Peter |title=Yossi agrees new hammers deal |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11685_2389133,00.html |access-date=6 August 2008}}</ref> Контроверзноста се заострила на 10 јули кога израелските медиуми објавиле дека агентот на Бенајун, Ронен Кацав, се согласил на договор со Ливерпул, што би значело дека Бенајун ќе прима пониска плата од 50.000 фунти неделно што ја понудил Вест Хем во мај.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3423780,00.html ''"Benayoun leaves West Ham for Liverpool"''], ynetnews.com, 10 July 2007. Retrieved 10 July 2007.</ref> На 12 јули, Ливерпул објавил на својата официјална веб-страница дека потпишувањето на Бенајун е завршено, трансфер вреден 5 милиони фунти, при што тој потпишал четиригодишен договор.<ref>[http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool ''"Benayoun signs for Liverpool"''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140606220353/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool |date=6 June 2014 }}, Liverpool F.C., 12 July 2007. Retrieved 4 June 2014.</ref><ref>[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/6289760.stm ''"Benayoun seals Liverpool transfer"''], ''BBC Sport'', 12 July 2007. Retrieved 14 July 2007.</ref> Бенајун бил претставен како играч на Ливерпул заедно со [[Рајан Бабел]] на 13 јули, и му бил даден дресот со број 11. Своето деби за ''„црвените“'' го имал на 15 август против [[ФК Тулуза|Тулуза]] во првиот натпревар од третото квалификациско коло за [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]]. На своето деби во првенството, Бенајун појавувајќи се од клупата забележал асистенција за голот на [[Чаби Алонсо]] во победата со 6-0 над [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Неговиот прв гол за Ливерпул дошол на 25 септември 2007 година, кога постигнал гол против [[ФК Рединг|Рединг]] во победата со 2-4 во третото коло на Лига купот. На 7 ноември 2007 година, во натпревар на домашен терен од Лигата на шампионите против [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] во групната фаза, Бенајун постигнал [[хет-трик]] во победата на Ливерпул од 8–0 против тимот од [[Истанбул]]. Кон крајот на јануари, тој постигнал уште еден хет-трик против нисколигашот [[ФК Хавант енд Вотерлувил|Хавант енд Вотерлувил]] во победата со 5-2 на [[Анфилд]] во четвртото коло на [[ФА куп 2007-2008|ФА купот]]. Бенајун ја завршил успешната прва сезона во Ливерпул со 48 одиграни натпревари и 11 постигнати гола, вклучувајќи и четири гола во [[Премиер лига на Англија 2007-2008|Премиер лигата]] против [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]], [[ФК Портсмут|Портсмут]], Астон Вила и [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]]. Неговите настапи не биле доволни за да ги спречат гласините за трансфер во летото 2008 година. Ова довело до тоа израелецот отворено да ја објави својата намера да остане, велејќи: „Ливерпул е добар за мене и секогаш ми беше јасно дека сакам да останам и дека Ливерпул ме сака мене“.<ref>{{cite news |title=Benayoun staying with reds |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11669_3793337,00.html |access-date=6 August 2008 |date=8 July 2008}}</ref> Пред почетокот на неговата втора сезона, Бенајун го зел неговиот омилен број на дресот 15 (претходно носен од [[Питер Крауч]] во сезоната 2007-2008, но бил испразнет по неговиот трансфер во Портсмут), кој претходно го носел во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и во [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]].<ref>{{cite web |title=Yossi switches numbers |publisher=Liverpool F.C. |url=http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |access-date=6 August 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080822074958/http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |archive-date = 22 August 2008}}</ref> На 6 декември 2008 година, Бенајун го постигнал својот прв гол во сезоната 2008–2009 во победата на Ливерпул од 3–1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]]. На 25 февруари 2009 година, Бенајун постигнал гол со глава по слободниот удар на [[Фабио Аурелио]] во 82-рата минута во натпреварот против [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] на стадионот [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]] во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]], во којшто Ливерпул победил со 1-0.<ref>{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7899591.stm |website=BBC Sport | title=Real Madrid 0–1 Liverpool | date=25 February 2009}}</ref> На 4 април 2009 година, Бенајун влегол како замена во натпреварот на Ливерпул против [[ФК Фулам|Фулам]] и го постигнал победничкиот гол во 94-тата минута.<ref>{{cite news |title=Liverpool's late reward may mask prime form for Europe|work=Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2009/apr/06/fulham-liverpool-premier-league-yossi-benayoun|first=Dominic|last=Fifield|access-date=4 May 2014|date=6 April 2009}}</ref> На 21 април 2009 година, во домашниот натпревар против [[ФК Арсенал|Арсенал]], тој постигнал гол со глава и израмнил со волеј-удар во судиското надополнување за да го израмни резултатот на 4–4.<ref>{{cite web |title=English Soccer: Benayoun scores 2 but Arshavin dents Liverpool's title hopes|work=The Jerusalem Post|date=22 April 2009 |url=https://www.jpost.com/Sports/English-Soccer-Benayoun-scores-2-but-Arshavin-dents-Liverpools-title-hopes|access-date=4 June 2014}}</ref> Својата втора сезона на Анфилд ја завршил на спектакуларен начин; постигнувајќи по еден гол во секој од последните три домашни натпревари на Ливерпул. Во сезоната 2008–2009, Бенајун одиграл 39 натпревари, постигнувајќи 9 гола, од кои осум биле во првенственото. Во втората половина од сезоната, тој ја зацврстил својата позиција во почетната постава на Ливерпул. На 6 јули 2009 година, тој потпишал двегодишно продолжување на договорот со кое бил врзан за клубот до 2013 година.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8137165.stm|title=Benayoun extends Liverpool deal |date=5 July 2009|website=BBC Sport|access-date=6 July 2009}}</ref> На 12 септември 2009 година, тој го постигнал својот прв хет-трик во Премиер лигата за Ливерпул во победата од 4–0 против [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915175840/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|url-status=dead|archive-date=15 September 2009|title=Liverpool 4 Burnley 0|date=12 September 2009|work=The Daily Telegraph |location=London |access-date=12 September 2009 | first=Rory | last=Smith}}</ref> Со ова, тој станал првиот играч во историјата кој постигнал хет-трик во Премиер лигата, Лигата на шампионите и ФА купот, но подоцна му се придружиле [[Серхио Агуеро]],[[Хари Кејн]] и [[Ерлинг Холанд]], како единствени играчи на кои им успеал овој подвиг.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|title=Who is the only player to have scored hat-tricks in the Premier League, FA Cup and Champions League?|date=5 July 2009|publisher=Sport.co.uk|access-date=18 January 2011|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005112458/http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/onsidefootballfooty/posts/4-players-have-scored-a-hattrick-in-the-uefa-champions-league-premier-league-and/1243593507773817/ 4 Players have scored a hattrick in the UEFA Champions League, Premier League and the FA Cup;] Onside Footy on Facebook</ref> Тој го постигна првиот гол во победата на Ливерпул од 3–0 над неговиот поранешен клуб Вест Хем. Последниот гол на Бенајун за клубот дошол во полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2009–2010|Лига Европа 2009-2010]] против [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]]; Бенајун постигна гол во продолжението за да му даде на Ливерпул водство од 2–1, пред [[Диего Форлан]] да постигне гол за пласман на Атлетико во финалето.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8649664.stm|title=Liverpool 2 – 1 Atletico Madrid (agg 2 – 2)|last=Ornstein|first=David|date=29 April 2010|website=BBC Sport |access-date=4 July 2017}}</ref> ===Челси=== [[File:Yossibenayounch.jpg|thumb|upright|Бенајун со [[ФК Челси|Челси]] во 2010]] На 2 јули 2010 година, Бенајун потпишал за [[ФК Челси|Челси]], согласувајќи се на тригодишен договор во трајност до летото 2013 година.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2010/07/02/2005672/liverpool-winger-yossi-benayoun-to-ink-55m-deal-at-chelsea-today- |title=Liverpool winger Yossi Benayoun to ink £6.5m deal at Chelsea today – report |publisher=Goal.com |date=2 July 2010 |access-date=6 January 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2082180 |title=YOSSI BENAYOUN SIGNS |date=2 July 2010 |access-date=4 June 2014 |work=Chelsea FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805010758/http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0%2C%2C10268~2082180%2C00.html |archive-date=5 August 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |title=Yossi joins Chelsea |date=2 July 2010 |access-date=8 April 2011 |work=Liverpool FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726062046/http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |archive-date=26 July 2010 }}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 5,5 милиони фунти за трансферот. Тој, во изјава за официјалната веб-страница на клубот, рекол: „Многу сум возбуден што дојдов во клуб како Челси, тоа е голем клуб и мислам дека е сон за секој играч. Се надевам дека ќе бидеме успешни.“ Своето деби за ''„сините“'' го направил на 8 август во поразот од 3–1 од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во [[ФА Комјунити Шилд 2010]], влегувајќи во игра наместото на [[Флорен Малуда]] во 72-рата минута. На 21 август, Бенајун го постигна својот прв гол за Челси, погодувајќи ја мрежата на [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] во 93-тата минута од првенствената победата со 6–0 на стадионот [[Ди Даблју (стадион)|Ди Даблју]].<ref>{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |title=MATCH REPORT: WIGAN ATHLETIC 0 CHELSEA 6 |publisher=Chelsea FC |access-date=4 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630163356/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |archive-date=30 June 2014 }}</ref> На 22 септември, Бенајун се здобил со повреда на Ахиловата тетива за време на поразот со 4–3 од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Лига купот. На 26 август 2011 година, Бенајун му го понудил на [[Хуан Мата]] својот дрес со број 10. Бенајун рекол: „Решив да му го дадам на Мата бројот 10 - неговиот омилен. За мене тоа е само број, а не е мојата среќна 15-ка.“ (Флорен Малуда го носел бројот 15 во тоа време). Мата, кој го носел бројот 10 за Валенсија и додека бил капитен на шпанската репрезентација под 21 година во летото, му ја изразил својата благодарност на Бенајун. „Тоа е многу важен број за мене, па затоа ми е драго што го носам. Сакам да му се заблагодарам на Јоси“, рекол тој.<ref>{{cite web|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|title=Chelsea playmaker confirms new No.10|work=GiveMeSport|access-date=13 May 2012|archive-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001031902/http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|url-status=dead}}</ref> За време на Турнејата на Азија во 2011 година, во пријателскиот натпревар против тимот од играчи од малезиската лига, Бенајун постојано добивал исвиркувања од малезиската публика секој пат кога ќе ја допрел топката. Причината се претпоставува дека била таа што „Малезија, која е мнозинско муслиманско население, била цврст поддржувач на Палестинците и немала дипломатски односи со Израел. Играчот од средниот ред бил исмејуван во текот на целиот свој настап во првото полувреме од пријателскиот натпревар.“<ref>{{cite news|title=EPL giants Chelsea win friendly in Malaysia; Israeli midfielder Yossi Benayoun booed by large crowd|url=http://www.foxsports.com.au/football/premier-league/epl-giants-chelsea-win-friendly-in-malaysia-israeli-midfielder-yossi-benayoun-booed-by-large-crowd/story-e6frf4a3-1226099472584|access-date=26 July 2011|newspaper=Fox Sports|date=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Dalleres|first=Frank|title=Benayoun abused as Chelsea fail to shine under Villas-Boas|url=http://www.cityam.com/sport/benayoun-abused-chelsea-fail-shine-under-villas-boas|access-date=26 July 2011|newspaper=City A.M.|date=22 July 2011}}</ref> ===Арсенал=== [[Податотека:Yossi Benayoun Arsenal.jpg|thumb|left|280px|Бенајун се загрева додека игра за [[ФК Арсенал|Арсенал]]]] На 31 август 2011 година, Бенајун му се приклучил на [[ФК Арсенал|Арсенал]] на едногодишна позајмица, бидејќи неговите можност за игра во Челси биле ограничени. Тој го имаше своето деби на 10 септември 2011 година, влегувајќи како замена во второто полувреме за [[Андреј Аршавин]] во натпреварот против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]]. На 20 септември 2011 година, тој го постигнал својот прв гол за Арсенал во 78-мата минута од натпреварот од [[Лига куп на Англија 2011-2012|Лига Купот]] против [[ФК Шрузбери Таун|Шрузбери Таун]].<ref>{{cite news|title=Arsenal 3 – 1 Shrewsbury|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14893648|website=BBC Sport|access-date=21 September 2011|date=20 September 2011}}</ref> Бенајун го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] за Арсенал во поразот од 3–1 од [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]. Својот прв гол во Премиер лигата за Арсенал го постигнал против [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], сместувајќи ја топката во мрежата со глава во 87-та минута во победата од 2–1 на 21 декември 2011 година.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114013450/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-date=14 January 2012 | title=Report: Aston Villa v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Бенајун бил капитен на Арсенал во поразот со 1–0 во Лига купот од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]. Тој изјавил: „Вистината е дека не го очекував ова, но беше убав момент. Кога составот беше откриен во хотелот, ја видов буквата „C“ до моето име; мислев дека има некаква забуна. Но, генерално, тоа беше убаво искуство“.<ref>{{cite web|url=http://goonertalk.com/2011/12/01/benayoun-when-i-saw-the-team-sheet-i-thought-it-was-a-mix-up/|title=Benayoun: 'When I saw the team-sheet I thought it was a mix-up!' – Gooner Talk|work=goonertalk.com|date=December 2011}}</ref> На 26 февруари 2012 година, тој го започнал [[Севернолондонско дерби|Севернолондонското дерби]] против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]]: во 88-мата минута бил заменет од [[Жервињо]], добивајќи овации од верните навивачи на Арсенал, а ''„топџиите“'' го добиле натпреварот со 5–2, откако губеле со 2–0. Потоа, го започнал и натпреварот против неговиот поранешен клуб Ливерпул, на 3 март 2012 година, пред да биде заменет во 74-тата минута повторно од Жервињо, додека Арсенал славеле победа со 2–1. На 11 април 2012 година, тој го постигна својот втор гол во лигата за сезоната во Премиер лигата, во победата од 3–0 на гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Воиндерерс]], резултат што го зацврстил третата позиција на Арсенал на табелата, зголемувајќи ја разликата од пет бода пред нивниот најголем ривал Тотенхем и Њукасл Јунајтед, на пет натпревари до крајот.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414001212/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-date=14 April 2012 | title=Report: Wolverhampton Wanderers v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Потоа, тој го отворил резултатот против [[ФК Норич Сити|Норич Сити]] во последниот домашен натпревар на Арсенал за сезоната, кој завршил 3–3<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17878309|title=Arsenal 3–3 Norwich|author=Graham Chase|work=BBC Sport |date=3 May 2012 }}</ref> и ја завршил сезоната со уште еден гол во последниот натпревар за сезоната на Арсенал против [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]] на [[Хоторнс]] во натпреварот што завршил 3–2 за Арсенал. Своето искуство во Арсенал го завршил со 25 настапи и 6 гола во сите натпреварувања. ===Вест Хем Јунајтед и враќање во Челси=== На 31 август 2012 година, Бенајун се вратил во [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на позајмица за сезоната 2012–2013, станувајќи нивното единаесетто засилување во преодниот рок.<ref name=whuloan>{{cite news|last=Ornstein|first=David|title=Yossi Benayoun to join West Ham on loan from Chelsea|work=BBC Sport |date=31 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/19446475|access-date=1 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Benayoun returns|url=http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|publisher=whufc.com|access-date=1 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903223831/http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|archive-date=3 September 2012}}</ref> Тој се повредил во натпреварот против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во ноември и ги истегнал лигаментите откако се вратил на тренинзите. Поради ова, тој не одиграл повеќе ниту еден натпревар за Вест Хем и се вратил во Челси во декември 2012 година, откако одигра само шест натпревари на позајмица во Вест Хем.<ref>{{cite news|last=Griver|first=Simon|title=D-day looms for injured Benayoun|url=http://www.thejc.com/sport/sport-news/94888/d-day-looms-injured-benayoun|access-date=2 January 2013|newspaper=www.thejc.com|date=21 December 2012}}</ref> По враќањето во Челси, тој играл повремено за ''„сините“'', но без преголема минутажа. Исто така, имал неколку настапи во победничката кампања во [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|Лигата на Европа]], но двата натпревари од полуфиналето против [[ФК Базел|Базел]] како и финалето против [[ФК Бенфика|Бенфика]] ги преседел на клупата. На крајот од сезоната, договорот на Бенајун со Челси кој истекувал не му бил обновен и тој го напуштил клубот станувајќи слободен играч во летото 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/chelsea-transfer-news-yossi-benayoun-2262512|title=Yossi Benayoun set for Getafe move following Chelsea release|publisher=Mirror|date=9 септември 2013|access-date=8 мај 2026}}</ref> ===Квинс Парк Ренџерс=== На 10 декември 2013 година, Бенајун се приклучил на [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]], со кој потпишал договор до крајот на сезоната 2013–2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/25316206|title=Yossi Benayoun: QPR sign ex-Chelsea and Liverpool midfielder|website=BBC Sport|date=10 December 2013|access-date=10 December 2013}}</ref> Дебитирал во натпреварот од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионип]] против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], загубен со 1–0, влегувајќи како замена во 69-тата минута за [[Том Керол (англиски фудбалер)|Том Керол]].<ref>{{cite web|title=QPR vs Leicester City|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/12/21/england/championship/queens-park-rangers-fc/leicester-city-fc/1484281/?ICID=HP_MS_02_01|publisher=Soccerway|access-date=21 December 2013}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот на 22 март 2014 година на гостувањето кај [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]], со што моментално го израмнил резултатот во натпреварот кој КПР го добил со 1–3.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26589061|title=Middlesbrough 1–3 Queens Park Rangers|work=BBC Sport |date=21 March 2014 }}</ref> ===Враќање во Израел и подоцнежните години=== На 6 јуни 2014 година, Бенајун се вратил во својата татковина потпишувајќи двегодишен договор со неговиот поранешен клуб, [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]].<ref>{{cite web|url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/2016/06/benayoun-signs-one-year-deal-maccabi/|title=BENAYOUN SIGNS ONE-YEAR-DEAL AT MACCABI – Maccabi Tel Aviv Football Club|date=13 June 2016|access-date=20 July 2016}}</ref> Тој бил назначен за капитен на тимот, заменувајќи го ветеранот [[Јанив Катан]] кој се пензионирал од фудбалот. Во двете негови сезони, Бенајун постигнал пет и шест гола соодветно, но клубот играл под очекувањата освојувајќи ги петтото и четвртото место во првенството. Сепак, тие го освоиле [[Фудбалски куп на Израел|Купот на Израел]] во 2016 година, по 18 години. Бенајун имал конфронтации и со навивачите, а откако тој и Хаифа го освоиле купот, тој објавил дека ја напушта Хаифа и ќе им се придружи на нивните лути ривали [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. Во дресот на Макаби Тел Авив, Бенајун одиграл само една сезона, во која одиграл 27 натпревари и постигнал еден гол во првенството, кое тимот го завршил на второто место зад шампионот Хапоел Бершева. На почетокот на сезоната 2017-2018, тој потпишал за [[ФК Беитар Ерусалим|Беитар Ерусалим]].<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-bolts-Maccabi-Tel-Aviv-for-Beitar-Jerusalem-497347|title=Benayoun bolts Maccabi Tel Aviv for Beitar Jerusalem|website=The Jerusalem Post|date=19 June 2017}}</ref> Тој започнал добро, постигнувајќи три гола во лигата, додека Беитар бил рангиран меѓу водечките тимови во лигата. Подоцна, тој го загубил местото во почетниот состав во јануари и играл многу малку. Како резултат на тоа, тој го напушти Беитар и потпишал за [[ФК Макаби Петах Тиква|Макаби Петах Тиква]]. По краток период во Макаби Петах Тиква, тој се вратил во Беитар Ерусалим во јануари 2019 година,<ref>{{cite news |date=31 January 2018 |title=Benayoun finalizes deal with Maccabi Petah Tikvah |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-finalizes-deal-with-Maccabi-Petah-Tikvah-540277 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> а во април истата година го објавил своето пензионирање.<ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/345427-yossi-benayoun-announces-retirement|title=Yossi Benayoun announces retirement|website=Liverpool FC|date=11 April 2019}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Бенајун бил член на израелската репрезентација под 16 години, која го освоила третото место на [[Европското првенство во фудбал за играчи под 16 години 1996|Европското првенство во категоријата]] во 1996.<ref name="uefa"/> Подоцна, тој настапувал и за репрезентациите под 18 и под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Израел|сениорската репрезентација]] го направил во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] на 18 ноември 1998 година, завршен со пораз од 2–0 во Сетубал. Својот прв гол за репрезентацијата го постигнал на 5 септември 1999 година, во поразот со 3-2 на гости од {{NazNB|FUrep|CYP}} во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]. Три дена подоцна, во следниот квалификациски натпревар тој постигнал хет-трик против [[Фудбалска репрезентација на Сан Марино|Сан Марино]] во победата со 8–0. За време на квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]], Бенајун станал водечка фигура на израелската репрезентација. Тој постигнал гол во победата на домашен терен над Кипар (2-1) и постигнал два гола против ремито 2-2 против {{NazNB|FUrep|SUI}}. На гостувањето во Кипар, тој асистирал за победничкиот гол во успехот со 1-2. Неговите одлични игри му донеле шанса на Израел да се квалификува за Светското првенство, но на крајот тоа не било доволно ниту за баражот, откако завршиле на третото место со еднаков број на бодови како Швајцарија но со полоша гол-разлика од нив. Непосредно пред квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]], Бенајун ја доби [[Капитен|капитенската лента]] на израелската репрезентација. Во осум настапи во квалификациите постигнал два гола. На 2 септември 2010 година, во победата од 3–1 против {{NazNB|FUrep|MLT}}, тој го постигнал својот втор хет-трик во репрезентативниот дрес. На 28 мај 2014 година, со настапот во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|MEX}} загубен со 3-0, Бенајун станал играчот со најмногу настапи за Израел (95), надминувајќи го [[Арик Бенадо]]. Тој се збогувал со репрезентацијата во 2017 година, после 102 одиграни натпревари и 23 постигнати гола. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ISR}} {{Cronopar|18-11-1998|Сетубал|PRT|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-12-1998|Тел Авив|ISR|2|0|YUG (1992-2003)|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|5-9-1999|Лимасол|CYP|3|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|8-9-1999|Рамат Ган|ISR|8|0|SMR|3|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|10-10-1999|Албасете|ESP|3|0|ISR||Квал. за ЕП|2000|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|13-11-1999|Хаифа|ISR|0|5|DNK|-|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|37}}}} {{Cronopar|17-11-1999|Копенхаген|DNK|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|16-8-2000|Москва|RUS|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Рамат Ган|ISR|2|0|LIE|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|11-10-2000|Тел Авив|ISR|3|1|BIH|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|15-11-2000|Брага|PRT|2|1|ISR|1|Пријателска}} {{Cronopar|17-1-2001|Бет Шеан|ISR|2|0|UZB|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|14-2-2001|Херцлија|ISR|1|0|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|28-3-2001|Виена|AUT|2|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|24-4-2001|Тбилиси|GEO (1990-2004)|3|2|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2001|Вадуц|LIE|0|3|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-6-2001|Рамат Ган|ISR|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|15-8-2001|Каунас|LTU (1989-2004)|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{yel|27}} {{suboff|68}}}} {{Cronopar|13-2-2002|Кајзерслаутерн|DEU|7|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-4-2002|Копенхаген|DNK|3|1|ISR|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2002|Луксембург|LUX|0|5|ISR|1|Пријателска|13={{subon|76}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-10-2002|Та Кали|MLT|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|20-11-2002|Скопје|MKD|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|12-2-2003|Рамат Ган|ISR|2|0|ARM|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|29-3-2003|Лимасол|CYP|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|2-4-2003|Палермо|ISR|1|2|FRA|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|30-4-2003|Палермо|ISR|2|0|CYP|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|52}}}} {{Cronopar|7-6-2003|Анталија|ISR|0|0|SVN|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|6-9-2003|Љубљана|SVN|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|10-9-2003|Анталија|ISR|2|2|MLT|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|11-10-2003|Сен Дени|FRA|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2004}} {{Cronopar|18-2-2004|Рамат Гам|ISR|6|0|AZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-4-2004|Рамат Ган|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|27-5-2004|Тбилиси|GEO|0|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-8-2004|Вараждин|HRV|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|4-9-2004|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|8-9-2004|Рамат Ган|ISR|2|1|CYP|1|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-10-2004|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|2|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|17-11-2004|Строволос|CYP|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-2-2005|Ерусалим|ISR|3|3|HRV|1|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|IRL|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|30-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|FRA|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|4-6-2005|Даблин|IRL|2|2|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{yel|90+1}}}} {{Cronopar|3-9-2005|Базел|CHE|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|7-9-2005|Торшавн|FRO|0|2|FRO|-|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|8-10-2005|Рамат Ган|ISR|2|1|FRO|1|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|1-3-2006|Рамат Ган|ISR|0|2|DNK|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|15-8-2006|Цеље|SVN|1|1|ISR|1|Пријателска|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|2-9-2006|Талин|EST|0|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2006|Најмеген|ISR|4|1|AND|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|31}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|7-10-2006|Москва|RUS|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{suboff|75}}|14=Mosca (Russia)}} {{Cronopar|15-11-2006|Рамат Ган|ISR|3|4|HRV|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-2-2007|Рамат Ган|ISR|1|1|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|24-3-2007|Рамат Ган|ISR|0|0|ENG|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|28-3-2007|Тел Авив|ISR|4|0|EST|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|76}}}} {{Cronopar|6-6-2007|Андора ла Веља|AND|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|22-8-2007|Минск|BLR (1995-2012)|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|26}}}} {{Cronopar|8-9-2007|Лондон|ENG|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|13-10-2007|Загреб|HRV|1|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|ROU|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|CHL|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|79}}}} {{Cronopar|20-8-2008|Тампере|FIN|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|6-9-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-9-2008|Кишињев|MDA|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Луксембург|LUX|1|3|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|88}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|15-10-2008|Рига|LAT|1|1|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CIV|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-2-2009|Рамат Ган|ISR|1|0|HUN|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|90}}}} {{Cronopar|28-3-2009|Рамат Ган|ISR|1|1|GRC|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|77}}}} {{Cronopar|1-4-2009|Ираклион|GRC|2|1|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|12-8-2009|Белфаст|NIR|1|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|54}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Рамат Ган|ISR|0|1|LAT|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|67}}}} {{Cronopar|9-9-2009|Рамат Ган|ISR|7|0|LUX|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-10-2009|Рамат Ган|ISR|3|1|MDA|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Базел|CHE|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|3-3-2010|Темишвар|ROU|0|2|ISR|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|60}} {{suboff|80}}}} {{Cronopar|2-9-2010|Рамат Ган|ISR|3|1|MLT|3|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}} {{yel|40}}}} {{Cronopar|7-9-2010|Тбилиси|GEO|0|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-3-2011|Тел Авив|ISR|1|0|GEO|-|Квал. за ЕП|2012|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|4-6-2011|Рига|LAT|1|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-8-2011|Женева|CIV|4|3|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|61}}}} {{Cronopar|2-9-2011|Тел Авив|ISR|0|1|GRC|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2011|Загреб|HRV|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-2-2012|Петах Тиква|ISR|2|3|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-5-2012|Грац|CZE|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|31-5-2012|Лајпциг|DEU|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|7-9-2012|Баку|AZE|1|1|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|11-9-2012|Рамат Ган|ISR|0|4|RUS|-|Квал. за СП|2014|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|22-3-2013|Тел Авив|ISR|3|3|PRT|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|26-3-2013|Белфаст|NIR|0|2|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|2-6-2013|Њујорк|ISR|2|0|HON (1949-2022)|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|14-8-2013|Киев|UKR|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-5-2014|Мексико Сити|MEX|3|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|64}}|14=Мексико (град)}} {{Cronopar|1-6-2014|Хјустон|HON (1949-2022)|2|4|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2016|Осиек|HRV|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|6-6-2017|Нетанја|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|11-6-2017|Хаифа|ISR|0|3|ALB|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|5-9-2017|Реџо Емилија|ITA|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|6-10-2017|Вадуц|LIE|0|1|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|9-10-2017|Ерусалим|ISR|0|1|ESP|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|75}}}} {{Cronofin|102|24|1|2|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу настапи|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу постигнати голови}} ==Статистика== ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 14/11/1998 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Кирјат Елиезер|Кирјат Елиезер]], [[Хаифа]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Bnei Yehuda}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Лига Леумит 1998-1999]] || [https://www.transfermarkt.com/maccabi-haifa_bnei-yehuda-tel-aviv/index/spielbericht/3552750 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 04/03/2000 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Кирјат Елиезер|Кирјат Елиезер]], [[Хаифа]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Maccabi Netanya}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''7''' - 0 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Премиер лига на Израел 1999-2000]] || [https://www.transfermarkt.com/maccabi-haifa_maccabi-netanya/index/spielbericht/3499621 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 27/05/2000 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Општински стадион во Херцлија|Општински стадион]], [[Херцлија]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Maccabi Herzliya}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''4''' || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Премиер лига на Израел 1999-2000]] || [https://www.transfermarkt.com/yossi-benayoun/meistetore/spieler/7858 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF <!--|'''4''' || 23/08/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион де Саун Луиш]], [[Фаро]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Farense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sc-farense_sporting-cp/index/spielbericht/4396761 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 01/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Estrela Amadora (2020)}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_cf-estrela-amadora/index/spielbericht/4396735 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 05/11/2024 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Manchester City}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{симбол2|UEFA Champions League logo 2.svg}} [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_manchester-city/index/spielbericht/4445108 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 19/11/2024 || align=left|{{flagsport|SWE}} [[Стробери Арена]], [[Стокхолм]] || align=left|{{Naz|FUrep|SWE}} || align=left|{{Naz|FUrep|AZE}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 0 || align=left|{{симбол2|UEFA Nations League.png}} [[УЕФА Лига на нации 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sweden_azerbaijan/index/spielbericht/4284325 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 03/01/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Дон Афонсо Енрикеш“|Дон Афонсо Енрикеш]], [[Гимараеш]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Vitoria Guimaraes}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 4 - '''4''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/vitoria-guimaraes-sc_sporting-cp/index/spielbericht/4396891 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 18/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион „Жозе Алваладе“|Жозе Алваладе]], [[Лисабон]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Moreirense}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 1 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/sporting-cp_moreirense-fc/index/spielbericht/4396915 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''10''' || 27/04/2025 || align=left|{{flagsport|POR}} [[Стадион Беса|Беса]], [[Порто]] || align=left|{{Fb team Sporting Lisboa}} || align=left|{{Fb team Boavista}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|POR}} [[Примеира лига 2024-2025]] || [https://www.transfermarkt.com/boavista-fc_sporting-cp/index/spielbericht/4396879 Извештај]--> |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ====={{flagsport|ISR}} Макаби Хаифа===== *'''[[Премиер лига на Израел|Израелско првенство]]''' : 2 : 2000-2001, 2001-2002 *'''[[Фудбалски куп на Израел|Куп на Израел]]''' : 1 : 2015-2016 ====={{flagsport|ENG}} Челси===== *'''{{Трофеј-УЕФА Лига Европа}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2012-2013 ===Индивидуални=== *[[Фудбалер на годината во Израел]]: 2000-2001<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/israpoy.html|title = Israel - Player of the Year}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Израел |image3=Flag of Israel.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/benayoun-yossi/ppfLYtjB/ Јоси Бенајун на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/yossi-benayoun/profil/spieler/7858 Јоси Бенајун на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/19091/yossi-benayoun Јоси Бенајун на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4490/show/yossi-benayoun Јоси Бенајун на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бенајун, Јоси}} [[Категорија:Израелски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хапоел Бершева]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вест Хем Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Квинс Парк Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Хаифа]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Тел Авив]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Беитар Ерусалим]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Петах Тиква]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] 6t73m28gy2xavnldazkzxyms3nu11q4 4 1393089 5560846 5560715 2026-05-17T19:40:58Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5560846 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вајоб]] (Н)|[[Камаити]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[]] ()}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] 7350kq099ufx42muek5es87ytcrhlu4 5560848 5560846 2026-05-17T19:46:39Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5560848 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вајоб]] (Н)|[[Камаити]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Акна (инуитска митологија)]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] fsoe9l2a5t4ikizbooyxaicfl9l4tvt 5560855 5560848 2026-05-17T19:55:05Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5560855 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вајоб]] (Н)|[[Камаити]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] 1mbdtz91h83ztjedhgjhhs2c93mskky 5560980 5560855 2026-05-18T08:05:00Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни викенди */ 5560980 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вајоб]] (Н)|[[Камаити]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] l9m19tvyzrodsqwqbt9w2ij2dihrk88 5561036 5560980 2026-05-18T09:20:18Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5561036 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаити]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] jf0v2x8be7493int4ujampuzxswpjay 5561040 5561036 2026-05-18T09:23:21Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5561040 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слепиот човек и лунарот]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] mmbr6ncihxlljphej11gug00e5au4mb 5561056 5561040 2026-05-18T10:17:24Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5561056 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Тандерберд и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисериа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] niep8d2se9eboaits49p62ydpo49zgo 0 1393377 5560742 5547734 2026-05-17T12:58:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5560742 wikitext text/x-wiki {{Радар | name = NEXRAD | image = 2025-03-04 15 58 38 The Fort Dix WSR-88D NEXRAD radar (KDIX) at Joint Base McGuire–Dix–Lakehurst in Manchester Township, Ocean County, New Jersey.jpg | caption = Радар NEXRAD во [[Форт Дикс]], [[Њу Џерси]] | country = {{САД}} | introdate = {{Start date|1988}} | number = 159 во САД, Порторико и Гвам | type = [[метеоролошки радар]] | frequency = 2.700 до 3.000 MHz ([[S-појас]]) | PRF = 320 до 1.300 Hz | beamwidth = 0,96° (на 2,7 GHz)<br/>0,88° (на 3,0 GHz) | pulsewidth = 1,57 до 4,57 μs | RPM = 3 | range = 460 км (рефлексивност)<br/>230 км (Доплерова брзина) | diameter = 8,54 м | azimuth = 0 до 360º | elevation = -1° до +20° (оперативно)<br/>до +60° (тест) | power = 750 KW | other names = WSR-88D }} [[Податотека:US National Weather Service office and radar in Negaunee Township Michigan.jpg|мини|Канцеларија на Националната метеоролошка служба на САД во [[Мичиген]] со радарска кула на ''NEXRAD'']] [[Податотека:NEXRAD map.jpg|мини|x150пкс|Мрежата на радари NEXRAD на територијата на континенталниот дел на САД.]] '''NEXRAD''' ({{langx|en|Next Generation Radar}}) — разгранета мрежа на [[Метеоролошки радар|метеоролошки радарски станици]] со која управува [[Национална метеоролошка служба на САД|Националната метеоролошка служба на САД]]. Високите перформанси на [[Машинска опрема|машинската опрема]] на радарите NEXRAD овозможуваат автоматизирано набљудување и мапирање на атмосферските врнежи во режим близок до реално време, со задоцнување што не надминува 6 минути. Ова овозможува оперативно ажурирање на метеоролошките податоци за изработка на [[Временска прогноза|временски прогнози]] и издавање предупредувања за потенцијални природни непогоди. Покрај временската прогноза, податоците од мрежата NEXRAD се користат и во други области, како што се [[земјоделство]]то, [[транспорт]]от и [[хидротехника]]та. == Општи информации == Мрежата NEXRAD е создадена преку заеднички напори на [[Министерство за трговија на САД|Министерството за трговија]], [[Министерство за одбрана на САД|Министерството за одбрана]] и [[Министерство за транспорт на САД|Министерството за транспорт на САД]]<ref name=noaa>[https://www.ncdc.noaa.gov/data-access/radar-data/nexrad NEXRAD] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210430062032/https://www.ncdc.noaa.gov/data-access/radar-data/nexrad |date=2021-04-30 }} National Oceanic and Atmospheric Administration, 2019</ref>{{sfn|Crum, Alberty|1993|loc = Abstract|p=1669}}. Нејзин темел е комплексот [[Доплеров ефект|Доплерови]] радари [[WSR-88D]] ([[Англиски јазик|англ]]. '''''W'''eather '''S'''urveillance '''R'''adar 88 '''D'''oppler''), кој бил наменет да ја замени метеоролошката радарска опрема на националната метеоролошка служба, [[Воено воздухопловство на САД|военото воздухопловство]], [[Федерална управа за авијација на САД|управата за цивилно воздухопловство]] и воено-морската команда за метеорологија и океанографија.{{sfn|Crum, Alberty|1993|loc = Introduction|p=1669}} Првите обиди за користење на Доплеровиот ефект во [[Радарска метеорологија|радарската метеорологија]] во САД започнале во 1960-тите години.{{sfn|Fukao, Hamazu|2014|loc = Precipitation Observation Radar| p=344}} Создавањето на системот NEXRAD започнало во 1976 г. во Националната лабораторија за истражување на силни бури ([[Норман (Оклахома)|Норман]], [[Оклахома]]). Во 1979 г. бил изработен концептот на проектот што ги определил општите пристапи кон развојот, а до 1980 г. биле одобрени подробните планови за реализација на целата програма, техничките барања, спецификациите и распределбата на обврските меѓу развивачите. Во 1986 и 1989 г., Оперативниот центар за контрола на военото воздухопловство на САД (''AFOTEC'') спровел две серии експерименти за евалуација на ефикасноста и соодветноста на опремата понудена од различни добавувачи за програмата NEXRAD. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|NEXRAD}} ;Теорија на Доплеровиот временски радар * [http://www.srh.noaa.gov/srh/sod/radar/radinfo/radinfo.html Frequently Asked Questions] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110709024741/http://www.srh.noaa.gov/srh/sod/radar/radinfo/radinfo.html |date=2011-07-09 }} by NOAA * [http://www.wunderground.com/radar/help.asp Radar Frequently Asked Questions (FAQ)] by Weather Underground * [http://www.ncdc.noaa.gov/oa/esb/?goal=weather&file=obs/radar/nexrad/ Social & Economic Benefits of NEXRAD] from "NOAA Socioeconomics" website initiative ;Податоци во реално време * [http://weather.noaa.gov/radar/national.html NEXRAD real time data] ** [http://www.srh.noaa.gov/srh/sod/radar/radinfo/about.html National Radar Reflectivity Mosaic FAQ's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805212338/http://www.srh.noaa.gov/srh/sod/radar/radinfo/about.html |date=2011-08-05 }} by NOAA ;Истражување * [https://web.archive.org/web/20090815003343/http://www.nssl.noaa.gov/divisions/radar/ RADAR Research and Development] by NSSL [[Категорија:Организации во САД]] [[Категорија:Радар]] [[Категорија:Науката и технологијата во САД]] l1yoe8buzyfuuoyhf1li5u3onxyvj8h 0 1393492 5560958 5558402 2026-05-18T07:50:34Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: Медицински растенија → Лековити растенија 5560958 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Antiaris toxicaria GS311.png|image_caption=''Antiaris toxicaria''|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref>{{cite iucn|author=Oldfield, S.|year=2020|title=''Antiaris toxicaria''|article-number=e.T61210500A61210508|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-1.RLTS.T61210500A61210508.en|access-date=29 March 2024}}</ref>|display_parents=2|genus=Antiaris|parent_authority=[[Jean Baptiste Leschenault de la Tour|Lesch.]] (1810)|species=toxicaria|authority=([[J.F.Gmel.]]) Lesch. (1810)|synonyms=*''Antschar'' {{small|Horsf. (1814)}} *''Ipo'' {{small|Pers. (1807)}} *''Lepurandra'' {{small|Nimmo (1839)}} *''Toxicaria'' {{small|Aepnel. ex Steud. (1821), pro syn.}} *''Mithridatea toxicaria'' {{small|(J.F.Gmel.) F.Dietr. (1819)}} *''Ipo toxicaria'' {{small|(J.F.Gmel.) Pers. (1807)}} *''Cestrum toxicarium'' {{small|J.F.Gmel. (1792)}}|synonyms_ref=<ref name = powo1>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331354-2 ''Antiaris'' Lesch.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 24 February 2024.</ref><ref name = powo2>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:850341-1 ''Antiaris toxicaria'' (J.F.Gmel.) Lesch.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 24 February 2024.</ref>}} '''''Antiaris''''' претставува род во семејството [[Црници|Moraceae]] и воедно монотипски род, односно содржи само еден вид, '''''Antiaris toxicaria'''''. Родот некогаш се сметал за составен од неколку видови, но сега се смета за само еден варијабилен вид кој може понатаму да се подели на пет подвида. Една значајна разлика во рамките на видот е што големината на плодот се намалува како што се патува од Африка до Полинезија,<ref name="PROSEA">{{Наведена книга|title=''Antiaris toxicaria'' Lesch. ''In: de Padua, L.S., Bunyapraphatsara, N. and Lemmens, R.H.M.J. (Editors).'' ''Plant Resources of South-East Asia,'' No. 12(1): Medicinal and poisonous plants 1.|last=Boer, E.|last2=Brink, M.|last3=Sosef, M.S.M.|publisher=Backhuys Publisher|year=1999|location=Leiden, The Netherlands|pages=126–129}}</ref> така што може да се каже дека ''Antiaris'' има извонредно широка распространетост во тропските региони, јавувајќи се во Австралија, тропска Азија, тропска Африка, Индонезија, Филипините, Тонга и во разни други тропски острови. Неговите семиња се шират благодарение на разни птици и лилјаци и сеуште не е јасно колку од популациите се суштински инвазивни. Видот е од интерес како извор на дрво, кора и фармаколошки или токсични супстанции. == Именување и етимологија == Генеричкиот епитет ''Antiaris'' е изведен директно од [[Јавански јазик|јаванското]] име ''ancar'' кој претставува застарен правопис од холандската ера: ''antjar,'' додека некои од попознатите синоними се ''Antiaris africana'', ''Antiaris macrophylla'' и ''Antiaris welwitschii''. [[Податотека:Antia_toxi_101009-7190_mp.jpg|мини|Листови ''од Antiaris toxicaria'' на гранче]] [[Податотека:Antia_toxi_101009-7193_mp.jpg|мини|Нискостеблени дрвја, со млада кора]] == Таксономија == Моментално, еден вид на ''Antiaris'' е формално прифатен, а имено ''Antiaris toxicaria'',<ref name="PROSEA"/><ref>{{Наведено списание|last=Leschenault|first=M.|year=1810|title=Mémoire Sur le Strychnos tieute et l"''Antiaris toxicaria'', plantes vénéneuses de Vile de Java, apec le suc desquelles les indigènes empoisonnent leurs flèches|url=https://archive.org/download/annalesdumusum1810mus/annalesdumusum1810mus_bw.pdf|journal=Annales du Muséum d'histoire naturelle|publisher=Paris: Chez G. Dufour et Compagnie|volume=16|pages=459–483|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://proseanet.org/prosea/e-prosea_detail.php?frt=&id=159|title=''Antiaris toxicaria'' Lesch.|last=Boer|first=E.|last2=Brink|first2=M.|year=1999|publisher=PROSEA (Plant Resources of South-East Asia) Foundation, Bogor, Indonesia.|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002134904/http://proseanet.org/prosea/e-prosea_detail.php?frt=&id=159|archive-date=2 October 2013|accessdate=30 September 2013|last3=Sosef|first3=M.S.M.}}</ref> со околу 20 регистрирани синоними биле отфрлени како неважечки. Статусот на други видови сè уште е нерешен, имено ''[[Antiaris turbinifera]], но'' сепак, со оглед на широкиот опсег на родот, сосема е веројатно дека истражувањата што се во тек ќе доведат до воспоставување нови видови. Некои сорти и подвидови се веќе воспоставени, во исчекување на понатамошни истражувања, а во моментов, прифатената таксономија е следнава: * ''Antiaris toxicaria'' <small>Lesch.</small> ** ''Antiaris toxicaria'' var. ''africana'' <small>Scott Elliot ex A.Chev.</small> (synonyms ''Antiaris africana'' Engl., ''A. challa'' (Schweinf.) Engl., ''A. kerstingii'' Engl., ''A. toxicaria'' subsp. ''africana'' (Engl.) C.C.Berg, and ''Ficus challa'' Schweinf.) ** ''Antiaris toxicaria'' subsp. ''humbertii'' <small>(Leandri) C.C.Berg</small> (synonym ''Antiaris humbertii'' Leandri) ** ''Antiaris toxicaria'' subsp. ''macrophylla'' <small>(R.Br.) C.C.Berg</small> (synonyms ''Antiaris macrophylla'' R.Br., ''A. toxicaria'' var. ''macrophylla'' (R.Br.) Corner, ''Antiaris bennettii'' Seem., ''Ipo bennettii'' Kuntze, ''I. innoxia'' Kuntze, and ''I. macrophylla'' Kuntze) ** ''Antiaris toxicaria'' subsp. ''madagascariensis'' <small>(H.Perrier) C.C.Berg</small> (synonym ''Antiaris madagascariensis'' H.Perrier) ** ''Antiaris toxicaria'' subsp. ''toxicaria'' (synonyms ''Antiaris dubia'' Span. ex Hook., ''A. innoxia'' Blume, ''A. palembanica'' Miq., ''A. rufa'' Miq., ''A. saccidora'' Dalzell, ''A. zeylanica'' Seem., ''Ipo palembanicum'' (Miq.) Kuntze, ''I. rufa'' Kuntze, ''I. saccidora'' (Dalzell) A.Lyons, ''Lepurandra saccidora'' Nimmo, and ''Toxicaria macassariensis'' Aepnel. ex Steud.) ** ''Antiaris toxicaria'' var. ''usambarensis'' <small>(Engl.) C.C.Berg</small> (synonym ''Antiaris usambarensis'' Engl.) ** ''Antiaris toxicaria'' subsp. ''welwitschii'' <small>(Engl.) C.C.Berg</small> (synonyms ''Antiaris toxicaria'' var. ''welwitschii'' (Engl.) Corner and ''A. welwitschii'' Engl.) * ''Antiaris turbinifera'' <small>Hemsl.</small> == Карактеристики == [[Податотека:Antiaris_toxicaria_Lesch._(8365314632).jpg|мини|Плодни гранчиња]] ''Antiaris toxicaria'' е еднодомно дрво и се карактеризира со големина, кое расте до 25-40 метри во висина, со стебло до 40см во дијаметар, а често поткрепени во основата, со бледо сива кора. Дрвјата имаат млечен до воден латекс,<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://biotik.org/india/species/a/antitoxi/antitoxi_en.html|title=''Antiaris toxicaria'' - MORACEAE|work=biotik.org|accessdate=2021-10-08}}</ref> a [[Лист (ботаника)|Листовите]] се елиптични до обоени, и се 7 до 19см долги и 3 до 6см широки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldagroforestry.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=1782n|title=Archived copy|work=www.worldagroforestry.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409043047/http://www.worldagroforestry.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=1782n|archive-date=9 April 2018|accessdate=13 January 2022}}</ref> Африканското дрво раѓа поголеми плодови од азиските и полинезиските популации, а индонезиската ''Antiaris toxicaria'' цвета во јуни, додека во Кенија, врвот на сеењето е март. Јадливиот плод е црвен или виолетов со големина од 2см во дијаметар, со едно семе,<ref name=":0" /> а дрвото расте брзо достигнувајќи зрелост во рок од 20 години. Класифицирано е од Хоторн ВД како дрво кое не е пионерско во однос на светлината.<ref>{{Наведена книга|title=Ecological profiles of Ghanaian forest trees|last=Hawthorne|first=W.D.|publisher=Oxford Forestry Institute, Department of Plant Sciences, University of Oxford|year=1995|location=Oxford|page=46}}</ref> == Дистрибуција == Дрвото Antiaris се наоѓа во тревни [[Савана|савани]] и крајбрежни висорамнини, а во Африка, постојат три сорти кои јасно се разликуваат по живеалиштето и нивните млади форми. Едната е ограничена главно на шумовити тревни површини, а другите две се наоѓаат во влажни шуми; [[Дождовна шума|дождовни шуми]], [[Река|речни]] шуми и полумочуришни шуми и генерално не расте над 1500 метри надморска височина. == Употреба == ''Antiaris toxicaria'' е прилично мал извор на дрва и дава лесно тврдо дрво со густина од 250кг до 540кг на кубен метар, слично како на балсата, а бидејќи дрвото се лупи многу лесно и рамномерно, најчесто се користи за [[фурнир]]. Кората има висока концентрација на [[танин]]и кои се користат во традиционалното [[Бојаџиски занает|боење]] облека и цртежи. Семето од плодот, кое е меко и јадливо,<ref>{{Наведена книга|title=Flora Malesiana. Series I, Seed plants. Volume 17, Part 1: Moraceae - genera other than Ficus|last=Berg|first=C.C.|last2=Corner|first2=E.J.H.|last3=Jarrett|first3=F.M.|date=2006|publisher=Nationaal Herbarium Nederland|location=Leiden, Netherlands|page=18}}</ref> 2см во дијаметар е распространет кај птици, лилјаци, опосуми, мајмуни, [[елени]], [[Антилопа|антилопи]] и луѓе. Во Африка и [[Полинезија]], влакната се собираат и се користат за подготовка на цврста, груба ткаенина од кората за облека која често се украсува со бојата добиена од [[танин]]ите од кората. ''Antiaris toxicaria'' е одлично, брзорастечко дрво кое создава сенка и често се одгледува околу човечки живеалишта за сенка, а листовите се одличен материјал за компост и се богати со хранливи материи, воедно често се применува како прекривка или зелено ѓубриво во локалните градини, кое мора да се одгледува надвор од сенката на екстремно густата крошна на дрвото. Неодамна, растението наводно го користел пензионираниот танзаниски пастор Амбиликиле Мвасапиле за наводно лекување на сите видови болести, вклучувајќи ХИВ/СИДА, дијабетес, висок крвен притисок, рак, астма и други,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=0JquoIedtWU|title=Loliondo Miraculous Drink|last=Namu|first=John-Allan|date=26 March 2011|publisher=NTV|accessdate=2 May 2011}}</ref> но иако се покажало дека е безопасно за луѓето кога се вари во согласност со начинот на [[Мвасапиле]] за создавање медицински пијалок од кората, наводно било тестирано од страна на СЗО и танзаниските здравствени власти за да се потврди дали има каква било медицинска вредност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://allafrica.com/stories/201105021690.html|title=WHO to Study Loliondo Medicine|last=Juma|first=Mussa|accessdate=2 May 2011}}</ref> Сепак, спротивставените извештаи сугерираат дека растението за кое станува збор всушност не е ''Antiaris'', туку ''Carissa edulis''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ippmedia.com/frontend/index.php?l=28619|title=Scientists at Work on 'Babu' Cure|work=The Guardian|accessdate=2 May 2011}}</ref> == Отров == [[Податотека:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Bamboe_pijlkoker_met_blaasroerpijlen_en_vergifbakje_TMnr_A-2953.jpg|мини|Сумпитански трепет и отровна чаша од народот Дајак од [[Сабах]], Малезија]] [[Латекс]]от на ''Antiaris toxicaria'' содржи интензивно токсични [[карденолид]]и, особено [[срцев гликозид]] наречен антиарин<ref>{{Наведено списание|last=Kopp|first=B|last2=Bauer|first2=WP|last3=Bernkop-Schnurch|first3=A|year=1992|title=Analysis of some Malaysian dart poisons|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=36|issue=1|pages=57–62|doi=10.1016/0378-8741(92)90061-u|pmid=1501494}}</ref> и се користи како токсин за [[Стрела|стрели]], пикадо и стрели за дување во островските култури на Југоисточна Азија. Воедно концентратот се нанесува со потопување на стрелите што се користат во стрели за дување сампит за лов и војување<ref name="Marinas">{{Наведена книга|title=Blowgun Techniques: The Definitive Guide to Modern and Traditional Blowgun Techniques|last=Marinas|first=Amante P. Sr.|date=17 April 2012|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0554-6}}</ref><ref name="Darmadi">{{Наведено списание|last=Darmadi|first=Hamid|date=30 March 2018|title=Sumpit (Blowgun) as Traditional Weapons with Dayak High Protection|journal=Journal of Education, Teaching and Learning|volume=3|issue=1|page=113|doi=10.26737/jetl.v3i1.601|doi-access=free}}</ref>, а во јаванската традиција во Индонезија, ''Antiaris toxicaria'' или ''upas'' се мешал со ''Strychnos ignatii'' за отров за стрели. Во Кина, ова растение било познато како „отровно дрво од стрела“ и се велело дека отровот е толку смртоносен што е опишан како „Седум горе Осум долу Девет смрт“, што значело дека жртвата може да направат не повеќе од седум чекори по угорница, осум чекори надолу или девет чекори на рамна земја пред да умре, а некои патници велат дека дрвото упас било најотровно на светот, така што никој не можел да го достигне стеблото пред да падне мртов.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/download/cihm_92985/cihm_92985.pdf|title=Sea and Land: An illustrated history of the wonderful and curious things of nature existing before and since the deluge.|last=Buel|first=James William|publisher=Toranto: J.S. Robertson & Brothers|year=1887|pages=470–471}}</ref> [[Податотека:Upas_Tree_-_Antiaris_toxicaria_-_1887_Illustration.jpg|мини|''Дрвото Упас'' од илустрација од 1887 година]] Друг опис кој наводно бил од еден Ферш, хирург во Семаранг во 1773 година, бил објавен во ''списанието Лондон во'' декември 1783 година, а популаризиран од Еразмус Дарвин во ''Љубов кон растенијата'' (Ботаничка градина, дел ii). Се вели дека дрвото го уништувало сиот животински свет во радиус од околу 24км или повеќе, а отровот го носеле осудени злосторници, од кои едвај двајца од дваесет се враќале. Џефри Григсон предложил дека овој претеран опис го извршил Џорџ Стивенси дека всушност, смртните случаи се должеле на соседниот изгаснат вулкан во близина на Батар, наречен Гуава Упас и поради забуна во имињата, отровните ефекти од смртоносната долина му се припишуваат на дрвото Упас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-upas-tree-1858-07-31/|title=The Upas Tree|date=July 31, 1858|publisher=[[Scientific American]]|accessdate=May 13, 2020}}</ref> Литературните алузии на отровната природа на дрвото се чести и по правило не треба да се сфаќаат сериозно,<ref>{{Наведено списание|last=Staff<!--Staff writer(s); no by-line.-->|year=1844|title=The Upas|url=https://books.google.com/books?id=4rYEAAAAQAAJ&dq=Upas+Tree+Student&pg=RA2-PA37|journal=The Student: A Magazine of Theology, Literature, and Science|location=London|publisher=James Gilbert|volume=1|issue=B|pages=37–40|access-date=December 1, 2013}}</ref><ref name="q">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.wikiquote.org/wiki/Upas#Sourced|title=Upas (sourced)|work=[[Wikiquote]]|publisher=Wikimedia Foundation|accessdate=2009-04-03}}</ref> а песна која често се коментира и е ставена на музика е „Дрвото Упас“ од [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]]. Исмевајќи се на клише-пренагласениот, пренатрупан речник во ''Смешни романи од дами романописци'', [[Мери Ен Еванс|Џорџ Елиот]] забележал: „Во нивните романи обично има дама или господин кој е повеќе или помалку дрво упас“. Еден од хероите на романот на [[Томас Ман]], ''[[Волшебниот рид]],'' напишан во 1924 година, го споменал ова дрво во следниот контекст: „Познавањето за дрогите што ги поседувале обоените раси било далеку подобро од нашето. На одредени острови источно од Холандска Нова Гвинеја, млади и девојки подготвувале љубовна амајлија од кората на дрвото - веројатно била отровна, како ''hippomane manzanilla'' или ''Antiaris токсикарија,'' смртоносното дрво упас на [[Јава]], кое можело да го отруе воздухот со својата пареа и фатално да ги зашеметува луѓето и животните“. == Литература == * Berg, CC, 1977. Ревизии на Африкански Moraceae (со исклучок на Dorstenia, Ficus, Musanga и Myrianthus). ''Bulletin du Jardin Botanique National de Belgique, 47'' : 267–407. * Бисет, НГ, 1962. Срцеви гликозиди: Дел VI. Moraceae: Родот ''Antiaris'' Lesch. ''Planta Medica, 10'' : 143–151. * Boer, E. & Sosef, MSM, 1998. ''Antiaris'' Lesch. Во: Sosef, MSM, Hong, LT & Prawirohatmodjo, S. (Уредници): ''Растителни ресурси на Југоисточна Азија, 5'' (3). Дрвени дрвја: Помалку познати дрва. Backhuys Publishers, Лајден, Холандија. стр.&nbsp;73–75. * Браун, ФГ, 1955. ''Шумски дрвја на Саравак и Брунеј и нивните производи.'' Владина печатница, Кучинг, Малезија. стр.&nbsp;348–349. * Буркил, ИХ, 1966. ''Речник на економските производи на Малајскиот Полуостров.'' Ревидирано препечатено издание, том 1 (AH). Министерство за земјоделство и задруги, Куала Лумпур, Малезија. стр.&nbsp;175–185. * Совет за научни и индустриски истражувања, 1948 година. ''Богатството на Индија: речник на индиски суровини и индустриски производи.'' Том 1. Дирекција за публикации и информации, Њу Делхи, Индија. стр.&nbsp;83–84. * Dolder, F., Tamm, C. & Reichstein, T., 1955. Die Glykoside von ''Antiaris toxicaria'' Lesch. Гликозид и агликон, 150 [Гликозиди на ''Antiaris toxicaria'' Lesch. Гликозид и агликони, 150]. ''Helvetica Chimica Acta, 38'' (6): 1364–1396. * Хано, Ј., Мицуи, П. и Номура, Т., 1990. Седум пренилфеноли, антиарон C, D, E, F, G, H и I од кората на коренот на ''Antiaris toxicaria'' Lesch. Heterocycles 31(7): 1315–1324. * Pételot, A., 1954. ''Les plantes medicinales du Cambodge, du Laos et du Vietnam.'' [Лековитите растенија на Камбоџа, Лаос и Виетнам]. Vol. 3. Национален центар за решерски науки и техники, Сајгон, Виетнам. стр.&nbsp;126–127. * Quisumbing, E., 1978. ''Лековити растенија на Филипините.'' Katha Publishing Co., Кезон Сити, Филипини. стр.&nbsp;224–226. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200006336 Флора на Кина: ''Antiaris toxicaria''] * [https://web.archive.org/web/20030728235910/http://www.forestry.sarawak.gov.my/forweb/ourfor/flora/pp/ipoh.htm Информации за шумарството во Саравак] * ''Третман на топло и ладно натопување на дваесет видови дрво од Иријан Јаја'', Абдурохим С и Мартавиџаја А. Журнал Пенелитјан Хасил Хутан Индонезија: 1987 година. 4(3): 1–9. * ''Флора на Западна Тропска Африка.'' Хачинсон Ј. и Далзиел Ј.М. Крунски агенти за прекуокеански влади и администрација: Лондон 1958. 2-ро издание, том 1(2). * ''Анализа на некои малезиски отрови од пикадо'', Kopp B, Bauer WP и Bernkop-Schnurch A, Journal of Ethnopharmacology:. 1992. 36 (1): 57-62. * ''Дрвени дрвја: помалку познати видови'' Сосеф МСМ, Хонг ЛТ, Правирохатмоџо С. (ур.) PROSEA 5(3). Издавачка куќа „Бекхуис“, Лајден: 1998 * ''Џебен именик на дрвја и семиња во Кенија'', Тил В. КЕНГО, Најроби: 1984 * ''Студии за индонезискиот'' Antiaris Toxicaria ''Sap'', Fujimoto Yukio, Suzuki Yuko, Kanaiwa Takao, Amiya Takashi, Hoshi Katsuji, Fujino Sumiko, „Journal of pharmacobio-dynamics“, 6 (2), The Pharmaceutical Society of Japan: 1908–1350 == Надворешни врски == {{Ризница}}{{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] jwq7w1c4eqgs3ywfrpzsosgv9yz66mc 10 1393693 5560828 5550372 2026-05-17T17:18:16Z Carshalton 30527 5560828 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Navbox|navbox |name = Играч на месецот во Премиер лигата на Англија |title = [[Играч на месецот во Премиер лигата на Англија|<span style="color:white;">Играч на месецот во Премиер лигата на Англија</span>]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |groupstyle = background: purple; color: white; |titlestyle = background: purple; color: white; | group1 = <span style="color:white;">1990-ти</span><!--До крајот на сезоната 1999-2000--> | list1 = *[[Јирген Клинсман|Клинсман]] *[[Роб Ли|Ли]] *[[Пол Инс|Инс]] *[[Алан Ширер|Ширер]]/[[Крис Сатон|Сатон]] *[[Мат Ле Тисје|Ле&nbsp;Тисје]] *[[Крис Водл|Водл]] *[[Данкан Фергусон|Фергусон]] *[[Тони Јебоа|Јебоа]] *[[Дејвид Симан|Симан]] *[[Давид Жинола|Жинола]] *[[Тони Јебоа|Јебоа]] *[[Тревор Синклер|Синклер]] *[[Роб Ли|Ли]] *[[Роби Фаулер|Фаулер]] *[[Стан Колимор|Колимор]]/[[Роби Фаулер|Фаулер]] *[[Двајт Јорк|Јорк]] *[[Ерик Кантона|Кантона]] *[[Андреј Канчелскис|Канчелскис]] *[[Дејвид Бекам|Бекам]] *[[Патрик Бергер|Бергер]] *[[Мат Ле Тисје|Ле&nbsp;Тисје]] *[[Ијан Рајт|Рајт]] *[[Џанфранко Ѕола|Ѕола]] *[[Тим Флауерс|Флауерс]] *[[Роби Ерл|Ерл]] *[[Жунињо Паулиста|Жунињо]] *[[Мики Еванс|Еванс]] *[[Денис Бергкамп|Бергкамп]] *[[Денис Бергкамп|Бергкамп]] *[[Пауло Ванчоп|Ванчоп]] *[[Енди Кол|Е.&nbsp;Кол]]/[[Кевин Дејвис|Дејвис]] *[[Стив Макманаман|Макманаман]] *[[Дион Даблин|Даблин]] *[[Крис Сатон|Сатон]] *[[Алекс Манингер|Манингер]] *[[Емануел Пети|Пети]] *[[Мајкл Овен|Овен]] *[[Алан Ширер|Ширер]] *[[Рој&nbsp;Кин]] *[[Дион Даблин|Даблин]] *[[Давид Жинола|Жинола]] *[[Двајт Јорк|Јорк]] *[[Никола Анелка|Анелка]] *[[Реј Парлор|Парлор]] *[[Кевин Кембел (фудбалер)|Кембел]] *[[Роби Кин|Роб.&nbsp;Кин]] *[[Мази Изет|Изет]] *[[Кевин Филипс (фудбалер)|Филипс]] *[[Сами Хјупија|Хјупија]] *[[Рој&nbsp;Кин]] *[[Гарет Саутгејт|Саутгејт]] *[[Пол Мерсон|Мерсон]] *[[Двајт Јорк|Јорк]] *[[Тјери Анри|Анри]] | group2 = <span style="color:white;">2000-ти</span><!--До крајот на сезоната 2009-2010--> | list2 = *[[Алан Смит (фудбалер 1980)|Смит]] *[[Тим Флауерс|Флауерс]] *[[Теди Шерингам|Шерингам]] *[[Пол Робинсон|Робинсон]] *[[Џејмс Бити|Бити]] *[[Роби Кин|Роб.&nbsp;Кин]] *[[Стјуарт Пирс|Пирс]] *[[Стивен Џерард|Џерард]] *[[Гари Макалистер|Г.&nbsp;Макалистер]] *[[Луј Саа|Саа]] *[[Хуан Себастијан Верон|Верон]] *[[Рио Фердинанд|Фердинанд]] *[[Дани Марфи|Марфи]] *[[Руд ван Нистелрој|ван&nbsp;Нистелрој]] *[[Маркус Бент|М.&nbsp;Бент]] *[[Руд ван Нистелрој|ван&nbsp;Нистелрој]] *[[Денис Бергкамп|Бергкамп]] *[[Фредрик Јунгберг|Јунгберг]] *[[Силвен Вилтор|Вилтор]] *[[Тјери Анри|Анри]] *[[Џанфранко Ѕола|Ѕола]] *[[Џејмс Бити|Бити]] *[[Алан Ширер|Ширер]] *[[Пол Сколс|Сколс]] *[[Робер Пирес|Пирес]] *[[Стивен Џерард|Џерард]] *[[Руд ван Нистелрој|ван&nbsp;Нистелрој]] *[[Теди Шерингам|Шерингам]] *[[Френк Лампард|Лампард]] *[[Алан Ширер|Ширер]] *[[Џеј-Џеј Окоча|Окоча]] *[[Пол Сколс|Сколс]] *[[Тјери Анри|Анри]] *[[Денис Бергкамп|Бергкамп]]/[[Едуардо Сесар Гаспар|Еду]] *[[Микаел Форсел|Форсел]] *[[Тјери Анри|Анри]] *[[Хосе Антонио Рејес|Рејес]] *[[Ледли Кинг|Кинг]] *[[Ендрју Џонсон (фудбалер 1981)|Е.&nbsp;Џонсон]] *[[Арјен Робен|Робен]] *[[Стивен Џерард|Џерард]] *[[Џон Тери|Тери]] *[[Вејн Руни|Руни]] *[[Џо Кол|Џ.&nbsp;Кол]] *[[Френк Лампард|Лампард]] *[[Дарен Бент|Д.&nbsp;Бент]] *[[Дани Марфи|Марфи]] *[[Френк Лампард|Лампард]] *[[Робин ван Перси|ван&nbsp;Перси]] *[[Вејн Руни|Руни]] *[[Рио Фердинанд|Фердинанд]] *[[Кевин Нолан|Нолан]] *[[Вејн Руни|Руни]] *[[Стивен Џерард|Џерард]] *[[Рајан Гигс|Гигс]] *[[Ендрју Џонсон (фудбалер 1981)|Е.&nbsp;Џонсон]] *[[Пол Сколс|Сколс]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Сеск Фабрегас|Фабрегас]] *[[Рајан Гигс|Гигс]] *[[Петр Чех|Чех]] *[[Димитар Бербатов|Бербатов]]/[[Роби Кин|Роб.&nbsp;Кин]] *[[Мајка Ричардс|Ричардс]] *[[Сеск Фабрегас|Фабрегас]] *[[Вејн Руни|Руни]] *[[Габриел Агбонлахор|Агбонлахор]] *[[Роке Санта Крус|Санта&nbsp;Крус]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Фернандо Торес|Торес]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Ешли Јанг|Јанг]] *[[Деко]] *[[Ешли Јанг|Јанг]] *[[Френк Лампард|Лампард]] *[[Никола Анелка|Анелка]] *[[Ешли Јанг|Јанг]] *[[Немања Видиќ|Видиќ]] *[[Фил Џагиелка|Џагиелка]] *[[Стивен Џерард|Џерард]] *[[Андреј Аршавин|Аршавин]] *[[Џермејн Дефо|Дефо]] *[[Фернандо Торес|Торес]] *[[Робин ван Перси|ван&nbsp;Перси]] *[[Џими Булард|Булард]] *[[Карлос Тевес|Тевес]] *[[Вејн Руни|Руни]] *[[Марк Шварцер|Шварцер]] *[[Флорен Малуда|Малуда]] *[[Гарет Бејл|Бејл]] | group3 = <span style="color:white;">2010-ти</span><!--До крајот на сезоната 2019-2020--> | list3 = *[[Пол Сколс|Сколс]] *[[Питер Одемвингие|Одемвингие]] *[[Рафаел ван дер Варт|ван&nbsp;дер&nbsp;Варт]] *[[Јохан Елмандер|Елмандер]] *[[Самир Насри|Насри]] *[[Димитар Бербатов|Бербатов]] *[[Скот Паркер|Паркер]] *[[Давид Луис|Луис]] *[[Питер Одемвингие|Одемвингие]] *[[Един Џеко|Џеко]] *[[Давид Силва|Силва]] *[[Робин ван Перси|ван&nbsp;Перси]] *[[Скот Паркер|Паркер]] *[[Демба Ба|Ба]] *[[Гарет Бејл|Бејл]] *[[Питер Одемвингие|Одемвингие]] *[[Гилфи Сигурдсон|Сигурдсон]] *[[Никица Јелавиќ|Јелавиќ]] *[[Стивен Флечер|Флечер]] *[[Хуан Мата|Мата]] *[[Маруан Фелаини|Фелаини]] *[[Робин ван Перси|ван&nbsp;Перси]] *[[Адам Ле Фондр|Ле&nbsp;Фондр]] *[[Гарет Бејл|Бејл]] *[[Јан Вертонген|Вертонген]] *[[Робин ван Перси|ван&nbsp;Перси]] *[[Даниел Стариџ|Стариџ]] *[[Арон Рамзи|Рамзи]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Тим Крул|Крул]] *[[Луис Суарес|Суарес]] *[[Адам Џонсон|А.&nbsp;Џонсон]] *[[Даниел Стариџ|Стариџ]] *[[Стивен Џерард|Џерард]]/[[Луис Суарес|Суарес]] *[[Конор Викам|Викам]] *[[Диего Коста|Коста]] *[[Грацијано Пеле|Пеле]] *[[Диафра Сако|Сако]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Чарли Остин|Остин]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Оливје Жиру|Жиру]] *[[Кристијан Бентеке|Бентеке]] *[[Андре Ају|Ају]] *[[Антони Марсијал|Марсијал]] *[[Џејми Варди|Варди]] *[[Џејми Варди|Варди]] *[[Одион Игало|Игало]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Фрејзер Форстер|Форстер]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Рахим Стерлинг|Стерлинг]] *[[Сон Хеунг-мин|Сон]] *[[Еден Азар|Азар]] *[[Диего Коста|Коста]] *[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] *[[Деле Али|Али]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *[[Сон Хеунг-мин|Сон]] *[[Садио Мане|Мане]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Лерој Сане|Сане]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Вилфрид Заха|Заха]] *[[Лукас Моура|Лукас]] *[[Еден Азар|Азар]] *[[Пјер-Емерик Обамејанг|Обамејанг]] *[[Рахим Стерлинг|Стерлинг]] *[[Вирџил ван Дајк|ван&nbsp;Дајк]] *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Садио Мане|Мане]] *[[Џејми Варди|Варди]] *[[Теему Пуки|Пуки]] *[[Пјер-Емерик Обамејанг|Обамејанг]] *[[Џејми Варди|Варди]] *[[Садио Мане|Мане]] *[[Трент Александер-Арнолд|Александер-Арнолд]] *[[Серхио Агуеро|Агуеро]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Мајкл Антонио|Антонио]] | group4 = <span style="color:white;">2020-ти</span><!--До крајот на сезоната 2029-2030--> | list4 = *[[Доминик Калверт-Луин|Калверт-Луин]] *[[Сон Хеунг-мин|Сон]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Илкај Ѓундоган|Ѓундоган]] *[[Илкај Ѓундоган|Ѓундоган]] *[[Келечи Ихеаначо|Ихеаначо]] *[[Џеси Лингард|Лингард]] *[[Џо Вилок|Вилок]] *[[Мајкл Антонио|Антонио]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Трент Александер-Арнолд|Александер-Арнолд]] *[[Рахим Стерлинг|Стерлинг]] *[[Давид де Хеја|де&nbsp;Хеја]] *[[Жоел Матип|Матип]] *[[Хари Кејн|Кејн]] *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] *[[Мигел Алмирон|Алмирон]] *[[Мартин Едегор|Едегор]] *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] *[[Букајо Сака|Сака]] *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] *[[Џејмс Мадисон|Мадисон]] *[[Сон Хеунг-мин|Сон]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Хари Мегваер|Мегваер]] *[[Доминик Соланке|Соланке]] *[[Диого Жота|Жота]] *[[Расмус Хејлунд|Хејлунд]] *[[Родриго Мунис Карваљо|Мунис]] *[[Кол Палмер|Палмер]] *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] *[[Кол Палмер|Палмер]] *[[Крис Вуд (фудбалер 1991)|Вуд]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Александер Исак|Исак]] *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] *[[Мохамед Салах|Салах]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Алексис Макалистер|А.&nbsp;Макалистер]] *[[Џек Грилиш|Грилиш]] *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] *[[Брајан Мбеумо|Мбеумо]] *[[Игор Тијаго|Тијаго]] *[[Доминик Калверт-Луин|Калверт-Луин]] *[[Игор Тијаго|Тијаго]] *[[Антуан Семењо|Семењо]] *[[Бруно Фернандеш|Фернандеш]] *[[Морган Гибс-Вајт|Гибс-Вајт]] }}<noinclude> {{Документација}} [[Категорија:Предлошки за фудбалски поединечни награди]] </noinclude> thna6n2k5tqhtlg1bcz6r7ywmljha2w 0 1394004 5560875 5556939 2026-05-17T21:00:50Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5560875 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Marie-Anne Libert.jpg|name=Мари Ан Либер|birth_date={{Birth date|1782|04|07|df=yes}}|birth_place=[[Малмеди]], Свето Римско Царство|death_date={{Death date and age|1865|01|14|1782|04|07|df=yes}}|death_place=[[Малмеди]], Белгија|fields=Ботаника, микологија, фитопатологија}}'''Мари Ан Либер''' (родена на 7 април 1782 во Малмеди, провинција Лиеж; починала на 14 јануари 1865 во Малмеди) била белгиска [[Ботаника|ботаничарка]] и миколог. Таа се смета за една од првите жени кои се занимавале со патологија на растенијата. == Ран живот == Мари Ан Либер била родена во Малмеди во април 1782 година, како дванаесетто од тринаесетте деца на Анри Жозеф Либер и Мари Жан Бернадин Либер (родена Дубоа). Нејзините родители, образовани припадници на средната класа кои воделе бизнис со штавење кожа, рано го препознале нејзиниот интелектуален потенцијал. Нејзиното прво образование го добила кај Сепулкринките во Малмеди. На единаесетгодишна возраст била испратена во Прим во Германија за да учи германски јазик и виолина, кои брзо ги совладала. Подоцна, нејзиниот татко, забележувајќи го нејзиниот интерес за природните науки, ја подучувал алгебра и геометрија со цел да може да му помага во семејниот бизнис. Сепак, Либер покажувала силна љубопитност и амбиција, па го проширила своето образование многу над рамките потребни за трговијата. Во младоста, Мари Ан Либер покажувала силна љубопитност и жед за знаење, интересирајќи се за различни области и настојувајќи да разбере што е можно повеќе. Посебно ја привлекувала природата, па поминувала многу време во околината на Малмеди, особено во подрачјето на Високите мочуришта. Таму набљудувала природни појави, собирала минерали и растенија, а потоа ги проучувала и идентификувала во канцеларијата на својот татко, каде што ги каталогизирала и класифицирала. Бидејќи голем дел од научната литература во тоа време била напишана на латински, таа започнала самостојно да го изучува јазикот за да може да ги користи научните прирачници. == Ботаника и микологија == Мари Ан Либер стекнала меѓународен углед преку својата работа во ботаниката, особено во областа на криптогамите, која ја карактеризирала со висока научна прецизност. Таа одржувала преписка со научници во Белгија и во други земји. Одреден период соработувала со д-р Лежон од Вервје, кој подготвувал каталог на растенијата од департманот Орт. Лежон ја запознал Либер со швајцарскиот ботаничар [[Огистен Пирам де Кандол]], кој ја поттикнал да се посвети на истражување на криптогамската флора. Подоцна, Либер изработила и сопствена „криптогамска флора“ на регионот Ардени. Мари Ан Либер била меѓу првите научници што го идентификувале организмот поврзан со болеста „доцна пламеница“ кај компирот. Таа го опишала патогенот како ''Botrytis vastatrix Lib.'' и изработила детален извештај во август 1845 година. Подоцна, германскиот миколог Антон де Бари се повикал на ова и на други истражувања кога во 1876 година докажал дека оомицетот ''Phytophthora infestans'' (како што го преименувал) е причинител на доцната пламеница, а не нејзина последица, како што тогаш сè уште се претпоставувало. Мари Ан Либер опишала и неколку растителни патогени аскомицети, меѓу кои ''Alternaria cheiranthi'' (Lib.) P.C. Bolle ([[базионим]]: ''Helminthosporium cheiranthi'' Lib.), патоген, како и ''Fusarium coeruleum'' Lib. ex Sacc., причинител на суво гниење кај компирот. Во текот на својата научна работа, таа опишала вкупно повеќе од 200 нови таксони. == Други интереси == Проучувањето на античките јазици ја насочило Мари Ан Либер и кон археологијата. Во последните години од нејзиниот живот, кога поради возраст повеќе не можела лесно да патува низ селата, таа се посветила на истражување на историјата на Кнежевството Ставелот Малмеди. Во своите историски и археолошки истражувања, таа применувала иста научна строгост како и во ботаниката, користејќи ги сите достапни извори за да ги поткрепи своите заклучоци. Покрај својот хербариум, Мари Ан Либер формирала и значајна збирка бисери добиени од големи бисерни школки кои биле пронаоѓани во реката Амблев и нејзините притоки. Таа, исто така, собрала и обемна колекција на монети. Оваа интензивна научна работа не ја спречила Мари Ан Либер да учествува и во семејниот бизнис. Таа покажувала иста решителност во работењето како и во научните истражувања, со изразена амбиција за успех. Заедно со своите браќа, придонела за значително проширување на малата кожарска работилница што ја наследиле од своите родители. По кратко боледување, Либер починала во Малмеди на 14 јануари 1865 година. == Почести == Таксоните ''Libertia'' (род од семејството Iridaceae), како и ''Asterolibertia'', ''Libertiella'' и ''Myxolibertella'' (родови на аскомицетни габи), се именувани во чест на Мари Ан Либер. „Натуралистичкиот центар на регионот Малмеди“, основан во 1951 година и подоцна преименуван во „Кралски центар Мари-Ан Либерт“, го носи нејзиното име во знак на почит кон Мари Ан Либер. Во 1965 година, по повод стогодишнината од нејзината смрт, во паркот за штавење (Парк Мари-Ан Либерт) во Малмеди била поставена стела со медалјон со нејзиниот лик. Исто така, уште во 1925 година една улица во Малмеди била именувана во нејзина чест. Во 1820 година, Мари Ан Либер станала придружен член на Линеовско друштво од Париз, а прускиот крал Фридрих Вилхелм III од Прусија ѝ доделил златен медал за заслуги. Во 1862 година таа била првата жена поканета да стане член на Кралско ботаничко друштво на Белгија.{{botanist|Lib.}} == Публикации == : Либер МА (1813). Cryptogamie, In ''Flore des environs de Spa …'' vol. 2 (ALS Lejeune). Чез Дувивие, Лиеж, Белгија: 272–285. : Либер МА (1820). Sur un genre nouveau de'Hépatiques, ''Lejeunia'' . ''Annales Générales des Sciences Physiques'' 6: 372–374. : Либер МА (1827a). Memoires sur des cryptogames observées aux environs de Malmedy. Secrétariat de la Société Linnéenne, Париз, Франција [преотпечаток на Libert (1827b) и (1827c) заедно, TL-2 4496]. : Либер МА (1827б). Illustration du genre ''Inoconia'', dans la famille des Algues. ''Мемоари на Сосиете Линеен од Париз'' 5: 402–403. [Некои детали од описот на Либер за ''Иноконија'' се репродуцирани од Ду Мортие (1865)] : Либер МА (1827c). Набљудувања околу жанрот ''Asteroma'', и опис на deux spèces appartenant à ce жанр. ''Мемоари од Сосиете Линеен од Париз'' 5: 404–406. : Либер МА (1829). Опис d'un nouveau жанр на Champignons nommé ''Desmazierella'' . ''Annales des Sciences Naturelles'' 17: 82–83. : Либер МА (1829–1830). Мемоари загриженост les plantes cryptogames qui peuvent être réunies sous le nom d' ''Ascoxylacei'' . ''Мемоари на Сосиете Кралски науки, од Земјоделството и уметностите на Лил'' : 174–176. : Либер МА (1830–1837). ''Plantae'' cryptogamicae quas in Arduenna collegit MA Libert …, 4 тома. Типис Јакоби Десоер, Леоди [Лиеж, Луик], Белгија [TL-2 4497]. : Либер МА (1836). Прециз на опсервации sur la famille des Hypoxylons. ''Annales des Sciences Naturelles'' 7: 121–125. == Дела == * (1826). ''Memoires sur des cryptogames observées aux environs de Malmedy'' * (1830–1837). ''Plantae cryptogamicae quas во Ардуена collegit MA Libert'' . 4 тома, т.е. exsiccata дело Феликс фон Тимен издаде неколку фасцикли од неговата серија exsiccata ''Mycotheca universalis'' со поднаслов ''Reliquiae Libertianae'' и дистрибуираше примероци собрани од М.-А. Либер == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA101|title=Ladies in the Laboratory II: West European Women in Science, 1800–1900: A Survey of Their Contributions to Research|last=Creese|first=Mary R. S.|last2=Creese|first2=Thomas M.|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=978-0-8108-4979-2|pages=101–104}} * {{Наведена книга|title=Marie-Anne Libert, 1782–1865 : biographie, généalogie, bibliographie|last=Lawalrée|first=André|publisher=Famille et Terroir|year=1965|pages=126|author-link=André Lawalrée}}. == Надворешни врски == * [http://www.ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=5561-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3D%26find_surname%3Dlibert%26find_isoCountry%3Dbelgium%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal Влез за Мари-Ан] Либер во [[Меѓународен индекс на растителни имиња|IPNI]] . * [http://www.indexfungorum.org/Names/AuthorDetails.asp?ID=438 Влез за Мари-Ана] Либер на Индекс Фунгорум . {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Либер, Мари Ан}} [[Категорија:Починати во 1865 година]] [[Категорија:Родени во 1782 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Белгиски ботаничари]] b977mr41ik3rl2yb3j3ky9oap1wzsja 0 1394244 5560942 5559829 2026-05-18T05:40:12Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:LOGO-Akk-small_trevor.jpg|LOGO-Akk-small_trevor.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560942 wikitext text/x-wiki Академија тал-Малти ({{Langx|en|Maltese Academy}}) претставува литературно друштво во Малта, кое се занимава со малтешката литература, јазик и лингвистика. До 2005 година, тоа било главното регулаторно тело одговорно за [[Малтешки јазик|малтешкиот јазик]], кога малтешката влада го создала Националниот совет за малтешки јазик, финансиран од владата, а Академијата продолжила да соработува со Националниот совет и слични организации за промоција на малтешкиот јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.com.mt/articles/2023-04-26/local-news/President-urges-more-correct-use-of-Maltese-language-6736251371|title=President urges more correct use of Maltese language - The Malta Independent|date=26 April 2023|work=The Malta Independent|language=en|accessdate=2 March 2026}}</ref> Првично познат како Здружение на малтешки писатели, нејзините најрани активности датираат уште од 1920 година, предводени од литературни личности, вклучувајќи ги Дун Карм, Ѓуже Мускат Ацопарди и [[Нину Кремона]], која ја предводела каузата за малтешкиот јазик.<ref name="Dwarna">{{Наведена мрежна страница|url=https://akkademjatalmalti.org/about/|title=Dwarna|date=28 March 2015|work=L-Akkademja tal-Malti|language=mt|trans-title=About|accessdate=2 March 2026}}</ref> Академијата била главно одговорна за големиот лингвистички и литературен развој на малтешкиот јазик во текот на изминатиот век, развивајќи лингвистички академски иницијативи кои кулминирале со национално признавање на стандарден пишан малтешки јазик. Во 2005 година, Националниот совет за малтешки јазик бил основан со закон од страна на малтешкиот парламент<ref name="Kunsill">{{Наведена мрежна страница|url=https://kunsilltalmalti.gov.mt/national-council-for-the-maltese-language/|title=National Council for the Maltese Language|work=Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti|accessdate=2 March 2026}}</ref>, а овој совет во моментов е главното регулаторно тело на малтешкиот јазик, заменувајќи го {{Јаз|mt|L-Akkademja tal-Malti}} во таа улога. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://akkademjatalmalti.org}} * [http://www.kunsilltalmalti.gov.mt/eng National Council for the Maltese Language website] [[Категорија:Малтешки јазик]] [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Книжевни друштва]] mi64gn5fh18vyuppzaf0r6tebejsry3 0 1394246 5560941 5558637 2026-05-18T05:39:39Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Encore_cover.jpg|Encore_cover.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560941 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Национална федерација на државни поетски друштва|native_name=|image=|image_size=|caption=|abbreviation=|type=поетска организација|location=|leader_title=|leader_name=|website={{url|www.nfsps.net}}|formation=1959 година}}'''Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS)''' — национална организација на државни [[Поезија|поетски]] друштва во [[Соединетите Американски Држави]], основана во 1959 година и сега вклучува ограноци во 32 [[Сојузни држави на САД|американски држави]]. Федерацијата е домаќин на конференции и одржува награди и образовни програми поврзани со поезијата. == Историја == Националната федерација на државни поетски друштва била основана во [[Батон Руж]] на 17 октомври 1959 година од страна на [[Мери Б. Вол]]. Првата конференција се одржала во соработка со [[Државно поетско друштво на Луизијана|Државното поетско друштво на Луизијана]], каде што биле избрани национални службеници. Во 1960 година уставот бил усвоен во [[Филаделфија]], а во јули 1966 година организацијата била инкорпорирана во [[Медисон (Висконсин)|Медисон, Висконсин]]. Федерацијата во тоа време вклучувала 10 државни ограноци, а до 2020 година, тој број пораснал на 32.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com/history.html|title=History|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Активности == NFSPS вообичаено спонзорирала 50 годишни натпревари за поезија со парични награди, вклучувајќи ја и главната награда од 1.000 долари, а воедно и го спонзорира натпреварот „Стивенсов ракопис“ за збирка песни од еден поет, наградите за поезија „Блекбери Пич“ и натпреварот за поезија за студенти на колеџ. Сите членови на националната организација се членови на државна организација поврзана со NFSPS, а дедерацијата ја охрабрувала и поддржувала институцијата „Поети лауреати“ во различните градови и држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/main/poets|title=U.S. State Poets Laureate|work=[[Library of Congress]]|accessdate=5 November 2020}}</ref> Федерацијата го објавувала официјалниот билтен ''„Строфес“'' квартално, кој обезбедувал вести и за националното и за државното општество, а воедно билтенот објавува натпревари и награди и ги наведувал актуелните претседатели на државите и членовите на одборот. Организацијата спроведувала годишна национална конвенција за справување со бизнисот и нудела работилници и презентации за поезија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statesmanjournal.com/story/life/2015/09/03/floridas-poetry-resemblances-oregons/71627570|title=Florida's Poetry Resemblances to Oregon's|accessdate=5 November 2020}}</ref> Колекцијата на библиотеката на Федерацијата е сместена на Универзитетот Бејлор во Вако, Тексас и ги вклучува антологиите за поезија ''[[„Енкор“]]'' што ги објавувала NFSPS секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com|title=National Federation of State Poetry Societies|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Ограноци == {{colbegin|colwidth=18em}} *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Државно поетско друштво на Алабама|Државно поетско друштво на Алабама]] *[[Државно поетско друштво на Аризона]] *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Тркалезна маса на поетите на Арканзас|Тркалезна маса на поетите на Арканзас]] *[[Колумбински поети од Колорадо]] *[[Поетско друштво на Конектикат]] *[[Здружение на поети од Флорида]] *[[Поетско друштво на Џорџија]] *[[Државно поетско друштво на Илиноис]] *[[Поетско друштво на Индијана]] *[[Поетско друштво на Ајова]] *[[Поетско друштво на Сончоглед од Канзас]] *[[Поетско друштво на Кентаки]] *[[Поетско друштво на Луизијана]] *[[Поетско друштво на Мејн]] *[[Поетско друштво на Масачусетс]] *[[Поетско друштво на Мичиген]] *[[Лига на поети од Минесота]] *[[Поетско друштво на Мисисипи]] *[[Поетско друштво на Мисури]] *[[Поетско друштво на Невада]] *[[Поетско друштво на државата Ново Мексико]] *[[Поетско друштво на државата Северна Дакота]] *[[Поетско друштво на Охајо]] *[[Поетско друштво на Оклахома]] *[[Поетско друштво на Орегон]] *[[Поетско друштво на Пенсилванија]] *[[Поетско друштво на државата Јужна Дакота]] *[[Поетско друштво на Тенеси]] *[[Поетско друштво на Тексас]] *[[Поетско друштво на државата Јута]] *[[Поетско друштво на Вирџинија]] *[[WyoPoets]] (Вајоминг) {{colend}} === Друштво за поезија на државата Алабама === [[Податотека:The Sampler cover.jpg|мини|Корица на ''„Семплер“'', 1986]] '''Државното поетско друштво на Алабама (ASPS)''' претставува непрофитно [[Поезија|поетско]] здружение на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Алабама]], кое е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое промовира поезија, спроведува полугодишни натпревари и организира работилници, состаноци, читања и други настани. Било основано во 1986 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poets.org/listing/alabama-state-poetry-society|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=5 November 2020}}</ref> и регистрирано како непрофитна организација 501 (c)(3) во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guidestar.org/profile/23-7002626|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Организацијата е со седиште во [[Хантсвил (Алабама)|Хантсвил]] и е поврзана со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое ги поздравувало и новите и активните поети кои пишувале, објавувале и учествувале во читања и слем-награди. Друштвото организирало пролетни и есенски состаноци каде што поетите се среќавале и ги читале своите дела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsaegis.com/community/alabama-state-poetry-society-coming-to-pell-city/article_268fde40-ba78-11e7-b93c-7b69ffc7f0c3.html|title=Alabama State Poetry Society Coming to Pell City|date=26 October 2017|accessdate=5 November 2020}}</ref> а воедно друштвото спонзорира програми и работилници за подобрување на способностите за пишување преку локални групи за читање и критика<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.al.com/spotnews/2013/10/alabama_poets_to_read_at_fulto.html|title=Alabama poets to read at Fultondale Arts Council poetry night|date=3 October 2013|accessdate=6 November 2020}}</ref> и воедно спонзорира два круга натпревари за поезија годишно кои нудат парични награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alpoets.org|title=Welcome to the Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Друштвото објавувало квартален билтен, „''Мјуз Месинџер“'', кој содржел статии за пишување, можности за објавување, вести за поетски настани и публикации и информации за натпревари, а во минатото, друштвото објавувало и годишна антологија, наречена ''[[„Семплер“]].'' === Тркалезна маса на поетите од Арканзас === [[Податотека:Poets of the Roundtable of Arkansas Anthology cover.jpg|мини|Корица на антологијата по повод 80-годишнината од „Поетска тркалезна маса“ од Арканзас, 2013 година.]] '''„Поетска тркалезна маса на Арканзас“ (PRA)''' претставува непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Арканзас]] кое воедно е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS) и коешто промовира поезија, спроведува месечни и годишни натпревари, издава публикации за поезија и организира периодични состаноци и конференции. Здружението било основано на 5 февруари 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/poets-roundtable-of-arkansas-2562|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=5 November 2020}}</ref> од група од седум жени заинтересирани за развој како поетеси. Групата првично била наречена Тркалезна маса на поетите, а сегашното име го усвоила на 25 јули 1939 година и моментално е непрофитна организација 501(c)(3). PRA е придружен член на Националната федерација на државни поетски друштва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=28 October 2020}}</ref> кое во 2020 година имало десет ограноци во Арканзас. Архивите на организацијата се чуваат во Центарот Батлер за студии на Арканзас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstudies.contentdm.oclc.org/digital/collection/findingaids/id/4773|title=Finding Aid for the Poets' Roundtable of Arkansas records|accessdate=5 November 2020}}</ref> PRA организира натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://501lifemag.com/poets-roundtable-of-arkansas-names-student-contest-winners|title=POETS' ROUNDTABLE OF ARKANSAS NAMES STUDENT CONTEST WINNERS|date=30 May 2018|accessdate=5 November 2020}}</ref>, студиски групи, годишна работилница и воедно го прославува Националниот ден на поезијата секоја година во октомври. Здружението исто така објавува квартален билтен, ''[[News 'N' Notes]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org/resources/newsletters|title=Newsletters|date=3 August 2015|accessdate=28 October 2020}}</ref>, а во 2013 година, PRA објавила ретроспектива на 80 години поезија на членовите. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.nfsps.net}} * [https://www.alpoets.org/ Друштво за поезија на државата Алабама] * [https://poetsroundtableofarkansas.org/ Тркалезна маса на поетите од Арканзас] * [https://columbinepoetsofcolorado.com/ ''Columbine Poets, Inc''.] [[Категорија:Организации за поезија со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] ebpbx0e3aj0orf5te3249ev9uyih4l7 5560943 5560941 2026-05-18T05:40:54Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Poets_of_the_Roundtable_of_Arkansas_Anthology_cover.jpg|Poets_of_the_Roundtable_of_Arkansas_Anthology_cover.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 5560943 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Национална федерација на државни поетски друштва|native_name=|image=|image_size=|caption=|abbreviation=|type=поетска организација|location=|leader_title=|leader_name=|website={{url|www.nfsps.net}}|formation=1959 година}}'''Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS)''' — национална организација на државни [[Поезија|поетски]] друштва во [[Соединетите Американски Држави]], основана во 1959 година и сега вклучува ограноци во 32 [[Сојузни држави на САД|американски држави]]. Федерацијата е домаќин на конференции и одржува награди и образовни програми поврзани со поезијата. == Историја == Националната федерација на државни поетски друштва била основана во [[Батон Руж]] на 17 октомври 1959 година од страна на [[Мери Б. Вол]]. Првата конференција се одржала во соработка со [[Државно поетско друштво на Луизијана|Државното поетско друштво на Луизијана]], каде што биле избрани национални службеници. Во 1960 година уставот бил усвоен во [[Филаделфија]], а во јули 1966 година организацијата била инкорпорирана во [[Медисон (Висконсин)|Медисон, Висконсин]]. Федерацијата во тоа време вклучувала 10 државни ограноци, а до 2020 година, тој број пораснал на 32.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com/history.html|title=History|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Активности == NFSPS вообичаено спонзорирала 50 годишни натпревари за поезија со парични награди, вклучувајќи ја и главната награда од 1.000 долари, а воедно и го спонзорира натпреварот „Стивенсов ракопис“ за збирка песни од еден поет, наградите за поезија „Блекбери Пич“ и натпреварот за поезија за студенти на колеџ. Сите членови на националната организација се членови на државна организација поврзана со NFSPS, а дедерацијата ја охрабрувала и поддржувала институцијата „Поети лауреати“ во различните градови и држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/main/poets|title=U.S. State Poets Laureate|work=[[Library of Congress]]|accessdate=5 November 2020}}</ref> Федерацијата го објавувала официјалниот билтен ''„Строфес“'' квартално, кој обезбедувал вести и за националното и за државното општество, а воедно билтенот објавува натпревари и награди и ги наведувал актуелните претседатели на државите и членовите на одборот. Организацијата спроведувала годишна национална конвенција за справување со бизнисот и нудела работилници и презентации за поезија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statesmanjournal.com/story/life/2015/09/03/floridas-poetry-resemblances-oregons/71627570|title=Florida's Poetry Resemblances to Oregon's|accessdate=5 November 2020}}</ref> Колекцијата на библиотеката на Федерацијата е сместена на Универзитетот Бејлор во Вако, Тексас и ги вклучува антологиите за поезија ''[[„Енкор“]]'' што ги објавувала NFSPS секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com|title=National Federation of State Poetry Societies|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Ограноци == {{colbegin|colwidth=18em}} *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Државно поетско друштво на Алабама|Државно поетско друштво на Алабама]] *[[Државно поетско друштво на Аризона]] *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Тркалезна маса на поетите на Арканзас|Тркалезна маса на поетите на Арканзас]] *[[Колумбински поети од Колорадо]] *[[Поетско друштво на Конектикат]] *[[Здружение на поети од Флорида]] *[[Поетско друштво на Џорџија]] *[[Државно поетско друштво на Илиноис]] *[[Поетско друштво на Индијана]] *[[Поетско друштво на Ајова]] *[[Поетско друштво на Сончоглед од Канзас]] *[[Поетско друштво на Кентаки]] *[[Поетско друштво на Луизијана]] *[[Поетско друштво на Мејн]] *[[Поетско друштво на Масачусетс]] *[[Поетско друштво на Мичиген]] *[[Лига на поети од Минесота]] *[[Поетско друштво на Мисисипи]] *[[Поетско друштво на Мисури]] *[[Поетско друштво на Невада]] *[[Поетско друштво на државата Ново Мексико]] *[[Поетско друштво на државата Северна Дакота]] *[[Поетско друштво на Охајо]] *[[Поетско друштво на Оклахома]] *[[Поетско друштво на Орегон]] *[[Поетско друштво на Пенсилванија]] *[[Поетско друштво на државата Јужна Дакота]] *[[Поетско друштво на Тенеси]] *[[Поетско друштво на Тексас]] *[[Поетско друштво на државата Јута]] *[[Поетско друштво на Вирџинија]] *[[WyoPoets]] (Вајоминг) {{colend}} === Друштво за поезија на државата Алабама === [[Податотека:The Sampler cover.jpg|мини|Корица на ''„Семплер“'', 1986]] '''Државното поетско друштво на Алабама (ASPS)''' претставува непрофитно [[Поезија|поетско]] здружение на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Алабама]], кое е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое промовира поезија, спроведува полугодишни натпревари и организира работилници, состаноци, читања и други настани. Било основано во 1986 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poets.org/listing/alabama-state-poetry-society|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=5 November 2020}}</ref> и регистрирано како непрофитна организација 501 (c)(3) во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guidestar.org/profile/23-7002626|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Организацијата е со седиште во [[Хантсвил (Алабама)|Хантсвил]] и е поврзана со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое ги поздравувало и новите и активните поети кои пишувале, објавувале и учествувале во читања и слем-награди. Друштвото организирало пролетни и есенски состаноци каде што поетите се среќавале и ги читале своите дела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsaegis.com/community/alabama-state-poetry-society-coming-to-pell-city/article_268fde40-ba78-11e7-b93c-7b69ffc7f0c3.html|title=Alabama State Poetry Society Coming to Pell City|date=26 October 2017|accessdate=5 November 2020}}</ref> а воедно друштвото спонзорира програми и работилници за подобрување на способностите за пишување преку локални групи за читање и критика<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.al.com/spotnews/2013/10/alabama_poets_to_read_at_fulto.html|title=Alabama poets to read at Fultondale Arts Council poetry night|date=3 October 2013|accessdate=6 November 2020}}</ref> и воедно спонзорира два круга натпревари за поезија годишно кои нудат парични награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alpoets.org|title=Welcome to the Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Друштвото објавувало квартален билтен, „''Мјуз Месинџер“'', кој содржел статии за пишување, можности за објавување, вести за поетски настани и публикации и информации за натпревари, а во минатото, друштвото објавувало и годишна антологија, наречена ''[[„Семплер“]].'' === Тркалезна маса на поетите од Арканзас === '''„Поетска тркалезна маса на Арканзас“ (PRA)''' претставува непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Арканзас]] кое воедно е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS) и коешто промовира поезија, спроведува месечни и годишни натпревари, издава публикации за поезија и организира периодични состаноци и конференции. Здружението било основано на 5 февруари 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/poets-roundtable-of-arkansas-2562|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=5 November 2020}}</ref> од група од седум жени заинтересирани за развој како поетеси. Групата првично била наречена Тркалезна маса на поетите, а сегашното име го усвоила на 25 јули 1939 година и моментално е непрофитна организација 501(c)(3). PRA е придружен член на Националната федерација на државни поетски друштва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=28 October 2020}}</ref> кое во 2020 година имало десет ограноци во Арканзас. Архивите на организацијата се чуваат во Центарот Батлер за студии на Арканзас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstudies.contentdm.oclc.org/digital/collection/findingaids/id/4773|title=Finding Aid for the Poets' Roundtable of Arkansas records|accessdate=5 November 2020}}</ref> PRA организира натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://501lifemag.com/poets-roundtable-of-arkansas-names-student-contest-winners|title=POETS' ROUNDTABLE OF ARKANSAS NAMES STUDENT CONTEST WINNERS|date=30 May 2018|accessdate=5 November 2020}}</ref>, студиски групи, годишна работилница и воедно го прославува Националниот ден на поезијата секоја година во октомври. Здружението исто така објавува квартален билтен, ''[[News 'N' Notes]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org/resources/newsletters|title=Newsletters|date=3 August 2015|accessdate=28 October 2020}}</ref>, а во 2013 година, PRA објавила ретроспектива на 80 години поезија на членовите. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.nfsps.net}} * [https://www.alpoets.org/ Друштво за поезија на државата Алабама] * [https://poetsroundtableofarkansas.org/ Тркалезна маса на поетите од Арканзас] * [https://columbinepoetsofcolorado.com/ ''Columbine Poets, Inc''.] [[Категорија:Организации за поезија со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] 49j1zvkeyq0wa032ybz843e9f7qv1lh 5560945 5560943 2026-05-18T05:41:10Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:The_Sampler_cover.jpg|The_Sampler_cover.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560945 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Национална федерација на државни поетски друштва|native_name=|image=|image_size=|caption=|abbreviation=|type=поетска организација|location=|leader_title=|leader_name=|website={{url|www.nfsps.net}}|formation=1959 година}}'''Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS)''' — национална организација на државни [[Поезија|поетски]] друштва во [[Соединетите Американски Држави]], основана во 1959 година и сега вклучува ограноци во 32 [[Сојузни држави на САД|американски држави]]. Федерацијата е домаќин на конференции и одржува награди и образовни програми поврзани со поезијата. == Историја == Националната федерација на државни поетски друштва била основана во [[Батон Руж]] на 17 октомври 1959 година од страна на [[Мери Б. Вол]]. Првата конференција се одржала во соработка со [[Државно поетско друштво на Луизијана|Државното поетско друштво на Луизијана]], каде што биле избрани национални службеници. Во 1960 година уставот бил усвоен во [[Филаделфија]], а во јули 1966 година организацијата била инкорпорирана во [[Медисон (Висконсин)|Медисон, Висконсин]]. Федерацијата во тоа време вклучувала 10 државни ограноци, а до 2020 година, тој број пораснал на 32.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com/history.html|title=History|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Активности == NFSPS вообичаено спонзорирала 50 годишни натпревари за поезија со парични награди, вклучувајќи ја и главната награда од 1.000 долари, а воедно и го спонзорира натпреварот „Стивенсов ракопис“ за збирка песни од еден поет, наградите за поезија „Блекбери Пич“ и натпреварот за поезија за студенти на колеџ. Сите членови на националната организација се членови на државна организација поврзана со NFSPS, а дедерацијата ја охрабрувала и поддржувала институцијата „Поети лауреати“ во различните градови и држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/main/poets|title=U.S. State Poets Laureate|work=[[Library of Congress]]|accessdate=5 November 2020}}</ref> Федерацијата го објавувала официјалниот билтен ''„Строфес“'' квартално, кој обезбедувал вести и за националното и за државното општество, а воедно билтенот објавува натпревари и награди и ги наведувал актуелните претседатели на државите и членовите на одборот. Организацијата спроведувала годишна национална конвенција за справување со бизнисот и нудела работилници и презентации за поезија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statesmanjournal.com/story/life/2015/09/03/floridas-poetry-resemblances-oregons/71627570|title=Florida's Poetry Resemblances to Oregon's|accessdate=5 November 2020}}</ref> Колекцијата на библиотеката на Федерацијата е сместена на Универзитетот Бејлор во Вако, Тексас и ги вклучува антологиите за поезија ''[[„Енкор“]]'' што ги објавувала NFSPS секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com|title=National Federation of State Poetry Societies|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Ограноци == {{colbegin|colwidth=18em}} *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Државно поетско друштво на Алабама|Државно поетско друштво на Алабама]] *[[Државно поетско друштво на Аризона]] *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Тркалезна маса на поетите на Арканзас|Тркалезна маса на поетите на Арканзас]] *[[Колумбински поети од Колорадо]] *[[Поетско друштво на Конектикат]] *[[Здружение на поети од Флорида]] *[[Поетско друштво на Џорџија]] *[[Државно поетско друштво на Илиноис]] *[[Поетско друштво на Индијана]] *[[Поетско друштво на Ајова]] *[[Поетско друштво на Сончоглед од Канзас]] *[[Поетско друштво на Кентаки]] *[[Поетско друштво на Луизијана]] *[[Поетско друштво на Мејн]] *[[Поетско друштво на Масачусетс]] *[[Поетско друштво на Мичиген]] *[[Лига на поети од Минесота]] *[[Поетско друштво на Мисисипи]] *[[Поетско друштво на Мисури]] *[[Поетско друштво на Невада]] *[[Поетско друштво на државата Ново Мексико]] *[[Поетско друштво на државата Северна Дакота]] *[[Поетско друштво на Охајо]] *[[Поетско друштво на Оклахома]] *[[Поетско друштво на Орегон]] *[[Поетско друштво на Пенсилванија]] *[[Поетско друштво на државата Јужна Дакота]] *[[Поетско друштво на Тенеси]] *[[Поетско друштво на Тексас]] *[[Поетско друштво на државата Јута]] *[[Поетско друштво на Вирџинија]] *[[WyoPoets]] (Вајоминг) {{colend}} === Друштво за поезија на државата Алабама === '''Државното поетско друштво на Алабама (ASPS)''' претставува непрофитно [[Поезија|поетско]] здружение на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Алабама]], кое е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое промовира поезија, спроведува полугодишни натпревари и организира работилници, состаноци, читања и други настани. Било основано во 1986 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poets.org/listing/alabama-state-poetry-society|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=5 November 2020}}</ref> и регистрирано како непрофитна организација 501 (c)(3) во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guidestar.org/profile/23-7002626|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Организацијата е со седиште во [[Хантсвил (Алабама)|Хантсвил]] и е поврзана со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое ги поздравувало и новите и активните поети кои пишувале, објавувале и учествувале во читања и слем-награди. Друштвото организирало пролетни и есенски состаноци каде што поетите се среќавале и ги читале своите дела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsaegis.com/community/alabama-state-poetry-society-coming-to-pell-city/article_268fde40-ba78-11e7-b93c-7b69ffc7f0c3.html|title=Alabama State Poetry Society Coming to Pell City|date=26 October 2017|accessdate=5 November 2020}}</ref> а воедно друштвото спонзорира програми и работилници за подобрување на способностите за пишување преку локални групи за читање и критика<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.al.com/spotnews/2013/10/alabama_poets_to_read_at_fulto.html|title=Alabama poets to read at Fultondale Arts Council poetry night|date=3 October 2013|accessdate=6 November 2020}}</ref> и воедно спонзорира два круга натпревари за поезија годишно кои нудат парични награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alpoets.org|title=Welcome to the Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Друштвото објавувало квартален билтен, „''Мјуз Месинџер“'', кој содржел статии за пишување, можности за објавување, вести за поетски настани и публикации и информации за натпревари, а во минатото, друштвото објавувало и годишна антологија, наречена ''[[„Семплер“]].'' === Тркалезна маса на поетите од Арканзас === '''„Поетска тркалезна маса на Арканзас“ (PRA)''' претставува непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Арканзас]] кое воедно е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS) и коешто промовира поезија, спроведува месечни и годишни натпревари, издава публикации за поезија и организира периодични состаноци и конференции. Здружението било основано на 5 февруари 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/poets-roundtable-of-arkansas-2562|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=5 November 2020}}</ref> од група од седум жени заинтересирани за развој како поетеси. Групата првично била наречена Тркалезна маса на поетите, а сегашното име го усвоила на 25 јули 1939 година и моментално е непрофитна организација 501(c)(3). PRA е придружен член на Националната федерација на државни поетски друштва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=28 October 2020}}</ref> кое во 2020 година имало десет ограноци во Арканзас. Архивите на организацијата се чуваат во Центарот Батлер за студии на Арканзас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstudies.contentdm.oclc.org/digital/collection/findingaids/id/4773|title=Finding Aid for the Poets' Roundtable of Arkansas records|accessdate=5 November 2020}}</ref> PRA организира натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://501lifemag.com/poets-roundtable-of-arkansas-names-student-contest-winners|title=POETS' ROUNDTABLE OF ARKANSAS NAMES STUDENT CONTEST WINNERS|date=30 May 2018|accessdate=5 November 2020}}</ref>, студиски групи, годишна работилница и воедно го прославува Националниот ден на поезијата секоја година во октомври. Здружението исто така објавува квартален билтен, ''[[News 'N' Notes]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org/resources/newsletters|title=Newsletters|date=3 August 2015|accessdate=28 October 2020}}</ref>, а во 2013 година, PRA објавила ретроспектива на 80 години поезија на членовите. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.nfsps.net}} * [https://www.alpoets.org/ Друштво за поезија на државата Алабама] * [https://poetsroundtableofarkansas.org/ Тркалезна маса на поетите од Арканзас] * [https://columbinepoetsofcolorado.com/ ''Columbine Poets, Inc''.] [[Категорија:Организации за поезија со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] 5kgsbijz58luszdspnelaxllig22qm1 5561038 5560945 2026-05-18T09:22:30Z IvanKonev123 98191 5561038 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Организација|name=Национална федерација на државни поетски друштва|native_name=|image=|image_size=|caption=|abbreviation=|type=поетска организација|location=|leader_title=|leader_name=|website={{url|www.nfsps.net}}|formation=1959 година}}'''Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS)''' — национална организација на државни [[Поезија|поетски]] друштва во [[Соединетите Американски Држави]], основана во 1959 година и сега вклучува ограноци во 32 [[Сојузни држави на САД|американски држави]]. Федерацијата е домаќин на конференции и одржува награди и образовни програми поврзани со поезијата. == Историја == Националната федерација на државни поетски друштва била основана во [[Батон Руж]] на 17 октомври 1959 година од страна на [[Мери Б. Вол]]. Првата конференција се одржала во соработка со [[Државно поетско друштво на Луизијана|Државното поетско друштво на Луизијана]], каде што биле избрани национални службеници. Во 1960 година уставот бил усвоен во [[Филаделфија]], а во јули 1966 година организацијата била инкорпорирана во [[Медисон (Висконсин)|Медисон, Висконсин]]. Федерацијата во тоа време вклучувала 10 државни ограноци, а до 2020 година, тој број пораснал на 32.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com/history.html|title=History|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Активности == [[File:Encore_cover.jpg|thumb|right|''Encore Prize Poems 2019'', July 6, 2019]] NFSPS вообичаено спонзорирала 50 годишни натпревари за поезија со парични награди, вклучувајќи ја и главната награда од 1.000 долари, а воедно и го спонзорира натпреварот „Стивенсов ракопис“ за збирка песни од еден поет, наградите за поезија „Блекбери Пич“ и натпреварот за поезија за студенти на колеџ. Сите членови на националната организација се членови на државна организација поврзана со NFSPS, а дедерацијата ја охрабрувала и поддржувала институцијата „Поети лауреати“ во различните градови и држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/main/poets|title=U.S. State Poets Laureate|work=[[Library of Congress]]|accessdate=5 November 2020}}</ref> Федерацијата го објавувала официјалниот билтен ''„Строфес“'' квартално, кој обезбедувал вести и за националното и за државното општество, а воедно билтенот објавува натпревари и награди и ги наведувал актуелните претседатели на државите и членовите на одборот. Организацијата спроведувала годишна национална конвенција за справување со бизнисот и нудела работилници и презентации за поезија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statesmanjournal.com/story/life/2015/09/03/floridas-poetry-resemblances-oregons/71627570|title=Florida's Poetry Resemblances to Oregon's|accessdate=5 November 2020}}</ref> Колекцијата на библиотеката на Федерацијата е сместена на Универзитетот Бејлор во Вако, Тексас и ги вклучува антологиите за поезија ''[[„Енкор“]]'' што ги објавувала NFSPS секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nfsps.com|title=National Federation of State Poetry Societies|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Ограноци == {{colbegin|colwidth=18em}} *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Државно поетско друштво на Алабама|Државно поетско друштво на Алабама]] *[[Државно поетско друштво на Аризона]] *[[Национална федерација на државни поетски друштва#Тркалезна маса на поетите на Арканзас|Тркалезна маса на поетите на Арканзас]] *[[Колумбински поети од Колорадо]] *[[Поетско друштво на Конектикат]] *[[Здружение на поети од Флорида]] *[[Поетско друштво на Џорџија]] *[[Државно поетско друштво на Илиноис]] *[[Поетско друштво на Индијана]] *[[Поетско друштво на Ајова]] *[[Поетско друштво на Сончоглед од Канзас]] *[[Поетско друштво на Кентаки]] *[[Поетско друштво на Луизијана]] *[[Поетско друштво на Мејн]] *[[Поетско друштво на Масачусетс]] *[[Поетско друштво на Мичиген]] *[[Лига на поети од Минесота]] *[[Поетско друштво на Мисисипи]] *[[Поетско друштво на Мисури]] *[[Поетско друштво на Невада]] *[[Поетско друштво на државата Ново Мексико]] *[[Поетско друштво на државата Северна Дакота]] *[[Поетско друштво на Охајо]] *[[Поетско друштво на Оклахома]] *[[Поетско друштво на Орегон]] *[[Поетско друштво на Пенсилванија]] *[[Поетско друштво на државата Јужна Дакота]] *[[Поетско друштво на Тенеси]] *[[Поетско друштво на Тексас]] *[[Поетско друштво на државата Јута]] *[[Поетско друштво на Вирџинија]] *[[WyoPoets]] (Вајоминг) {{colend}} === Друштво за поезија на државата Алабама === '''Државното поетско друштво на Алабама (ASPS)''' претставува непрофитно [[Поезија|поетско]] здружение на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Алабама]], кое е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое промовира поезија, спроведува полугодишни натпревари и организира работилници, состаноци, читања и други настани. Било основано во 1986 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poets.org/listing/alabama-state-poetry-society|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=5 November 2020}}</ref> и регистрирано како непрофитна организација 501 (c)(3) во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guidestar.org/profile/23-7002626|title=Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Организацијата е со седиште во [[Хантсвил (Алабама)|Хантсвил]] и е поврзана со Националната федерација на државни поетски друштва, а кое ги поздравувало и новите и активните поети кои пишувале, објавувале и учествувале во читања и слем-награди. Друштвото организирало пролетни и есенски состаноци каде што поетите се среќавале и ги читале своите дела,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsaegis.com/community/alabama-state-poetry-society-coming-to-pell-city/article_268fde40-ba78-11e7-b93c-7b69ffc7f0c3.html|title=Alabama State Poetry Society Coming to Pell City|date=26 October 2017|accessdate=5 November 2020}}</ref> а воедно друштвото спонзорира програми и работилници за подобрување на способностите за пишување преку локални групи за читање и критика<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.al.com/spotnews/2013/10/alabama_poets_to_read_at_fulto.html|title=Alabama poets to read at Fultondale Arts Council poetry night|date=3 October 2013|accessdate=6 November 2020}}</ref> и воедно спонзорира два круга натпревари за поезија годишно кои нудат парични награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alpoets.org|title=Welcome to the Alabama State Poetry Society|accessdate=28 October 2020}}</ref> Друштвото објавувало квартален билтен, „''Мјуз Месинџер“'', кој содржел статии за пишување, можности за објавување, вести за поетски настани и публикации и информации за натпревари, а во минатото, друштвото објавувало и годишна антологија, наречена ''[[„Семплер“]].'' === Тркалезна маса на поетите од Арканзас === '''„Поетска тркалезна маса на Арканзас“ (PRA)''' претставува непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Арканзас]] кое воедно е поврзано со Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS) и коешто промовира поезија, спроведува месечни и годишни натпревари, издава публикации за поезија и организира периодични состаноци и конференции. Здружението било основано на 5 февруари 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/poets-roundtable-of-arkansas-2562|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=5 November 2020}}</ref> од група од седум жени заинтересирани за развој како поетеси. Групата првично била наречена Тркалезна маса на поетите, а сегашното име го усвоила на 25 јули 1939 година и моментално е непрофитна организација 501(c)(3). PRA е придружен член на Националната федерација на државни поетски друштва<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org|title=Poets Roundtable of Arkansas|accessdate=28 October 2020}}</ref> кое во 2020 година имало десет ограноци во Арканзас. Архивите на организацијата се чуваат во Центарот Батлер за студии на Арканзас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstudies.contentdm.oclc.org/digital/collection/findingaids/id/4773|title=Finding Aid for the Poets' Roundtable of Arkansas records|accessdate=5 November 2020}}</ref> PRA организира натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://501lifemag.com/poets-roundtable-of-arkansas-names-student-contest-winners|title=POETS' ROUNDTABLE OF ARKANSAS NAMES STUDENT CONTEST WINNERS|date=30 May 2018|accessdate=5 November 2020}}</ref>, студиски групи, годишна работилница и воедно го прославува Националниот ден на поезијата секоја година во октомври. Здружението исто така објавува квартален билтен, ''[[News 'N' Notes]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poetsroundtableofarkansas.org/resources/newsletters|title=Newsletters|date=3 August 2015|accessdate=28 October 2020}}</ref>, а во 2013 година, PRA објавила ретроспектива на 80 години поезија на членовите. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.nfsps.net}} * [https://www.alpoets.org/ Друштво за поезија на државата Алабама] * [https://poetsroundtableofarkansas.org/ Тркалезна маса на поетите од Арканзас] * [https://columbinepoetsofcolorado.com/ ''Columbine Poets, Inc''.] [[Категорија:Организации за поезија со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] lm6spj0rekbn8lcvpv7i5t6hhl2j1ki 0 1394247 5560944 5558643 2026-05-18T05:41:00Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Sandcutters_cover.jpg|Sandcutters_cover.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560944 wikitext text/x-wiki '''Државното поетско друштво на Аризона (ASPS)''' — непрофитна поетска организација на државно ниво, поврзана со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] (NFSPS) и е домаќин на конференции и одржувала програми за награди и едукација поврзани со поезијата. == Историја == Државното поетско друштво на Аризона (ASPS) била непрофитна организација на ниво на целата држава, основана во 1965 година и е отворена за поети во државата Аризона, како и за поети надвор од државата. Друштвото е формирано од некои од истите луѓе што го основале [[Аризонски универзитетски поетски центар]] и двете останале поврзани<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpoetry.net/|title=Arizona State Poetry Society|work=azpoetry.net|accessdate=30 January 2022}}</ref>, а нивната мисија била да се стимулира добро и интелигентно ценење на поезијата, да го охрабрат пишувањето и читањето поезија и да ги унапредат целите на [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] во обезбедувањето поцелосно јавно признавање на уметноста на поезијата. Во 2020 година, организацијата имала четири регионални филијали во државата Аризона: Поети од Скотсдејл Мустанг, Поетско друштво Тусон, Поетско друштво од Источна Долина и Поети од Западна Долина. Државно поетско друштво на Аризона ги охрабрувало своите членови да објавуваат и да ги поврзуваат своите објавени збирки поезија. == Активности == Друштвото организирало месечни и годишни натпревари за поезија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statepress.com/article/2013/09/arizona-state-poetry-society-seeks-unpublished-work-for-contest|title=Arizona State Poetry Society Seeks Unpublished Work|accessdate=5 November 2020}}</ref>, со 10-14 категории за годишниот натпревар и 3 поединечни категории во јануари, март, мај, јули и септември за натпревари само за членови. Категориите вклучувале различни формати и теми, а на победниците им биле доделувани парични награди. Организацијата е членка на [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] и ги поддржува нивните национални натпревари. Друштвото објавувало квартален билтен, ''[[The Desert Voice]]''. Годишната антологија „Песочни секачи“ ги содржи песните што добиле награди од годишниот натпревар, победниците на членовите на двомесечните натпревари, уметнички дела од членовите, курирана поезија од членовите и еден истакнат поет од Аризона. Антологијата е достапна во мрежната продавницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpoetry.net/store/|title=Products – Arizona State Poetry Society}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://azpoetry.net/}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Уметнички организации основани во 1965 година]] [[Категорија:Книжевни друштва]] 6xb39m9pixadwdk7y03w0p2k339cz65 5561039 5560944 2026-05-18T09:23:18Z IvanKonev123 98191 5561039 wikitext text/x-wiki '''Државното поетско друштво на Аризона (ASPS)''' — непрофитна поетска организација на државно ниво, поврзана со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] (NFSPS) и е домаќин на конференции и одржувала програми за награди и едукација поврзани со поезијата. == Историја == Државното поетско друштво на Аризона (ASPS) била непрофитна организација на ниво на целата држава, основана во 1965 година и е отворена за поети во државата Аризона, како и за поети надвор од државата. Друштвото е формирано од некои од истите луѓе што го основале [[Аризонски универзитетски поетски центар]] и двете останале поврзани<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpoetry.net/|title=Arizona State Poetry Society|work=azpoetry.net|accessdate=30 January 2022}}</ref>, а нивната мисија била да се стимулира добро и интелигентно ценење на поезијата, да го охрабрат пишувањето и читањето поезија и да ги унапредат целите на [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] во обезбедувањето поцелосно јавно признавање на уметноста на поезијата. Во 2020 година, организацијата имала четири регионални филијали во државата Аризона: Поети од Скотсдејл Мустанг, Поетско друштво Тусон, Поетско друштво од Источна Долина и Поети од Западна Долина. Државно поетско друштво на Аризона ги охрабрувало своите членови да објавуваат и да ги поврзуваат своите објавени збирки поезија. [[File:Sandcutters cover.jpg|thumb|right|Cover of the 2014 ''Sandcutters'' poetry anthology.]] == Активности == Друштвото организирало месечни и годишни натпревари за поезија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statepress.com/article/2013/09/arizona-state-poetry-society-seeks-unpublished-work-for-contest|title=Arizona State Poetry Society Seeks Unpublished Work|accessdate=5 November 2020}}</ref>, со 10-14 категории за годишниот натпревар и 3 поединечни категории во јануари, март, мај, јули и септември за натпревари само за членови. Категориите вклучувале различни формати и теми, а на победниците им биле доделувани парични награди. Организацијата е членка на [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] и ги поддржува нивните национални натпревари. Друштвото објавувало квартален билтен, ''[[The Desert Voice]]''. Годишната антологија „Песочни секачи“ ги содржи песните што добиле награди од годишниот натпревар, победниците на членовите на двомесечните натпревари, уметнички дела од членовите, курирана поезија од членовите и еден истакнат поет од Аризона. Антологијата е достапна во мрежната продавницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpoetry.net/store/|title=Products – Arizona State Poetry Society}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://azpoetry.net/}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Уметнички организации основани во 1965 година]] [[Категорија:Книжевни друштва]] f6pyi1rfnroeadl65jo17spb39jboas 0 1394506 5560938 5558912 2026-05-18T05:38:16Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:California_Quarterly.jpg|California_Quarterly.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560938 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Калифорниско државно поетско друштво|type=Поетско друштво|website={{url|www.californiastatepoetrysociety.org}}|formation=1971}}'''Калифорниското државно поетско друштво (CSPS)''' претставува непрофитно [[Поезија|поетско]] здружение на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Калифорнија]], поврзано со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] кое промовира поезија, спроведува месечни и годишни натпревари, организира периодични конференции и доделува годишна [[награда „Пушкарт“]] за извонредна работа објавена во списанието ''[[„Калифорнија квартерли“|Калифорнија квартерли]]''. == Историја == Калифорниското државно поетско друштво било основано во 1971 година од група поети кои се состанале на плажата во близина на кампусот [[Сан Луис Обиспо]] на [[Државен политехнички универзитет на Калифорнија|Калифорнискиот политехнички државен универзитет]], а членовите на друштвото, Нел Фертиг и Вивијан Веј Бонин препорачале основање на поглавје поврзано со националната поетска организација Статутот бил одобрен на 20 ноември 1976 година, а организацијата била инкорпорирана како калифорниска непрофитна корпорација на 14 август 1985 година. Мисијата на Друштвото била не само да ја промовира поезијата и уметноста во Калифорниј, но и низ целиот свет, а дарежливоста на донаторите го обезбедувал квалитетот на неговите публикации. Друштвото било официјална државна организација што ја претставувала Калифорнија пред Националната федерација на државни поетски друштва (NFSPS).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.californiastatepoetrysociety.org|title=California State Poetry Society|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Активности == Калифорниското државно поетско друштво го издава списанието ''Калифорнија Квортерли'' од есента 1972 година кое воедно било доста квалитетно списание за поезија кое прифаќа трудови од калифорниски поети и некои од поети надвор од државата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://duotrope.com/listing/3856/california-quarterly|title=California Quarterly|accessdate=5 November 2020}}</ref> Изданијата обично имаат 64 страници, совршено повезени и со сјајна корица, а архивата на списанието денес се чува во [[Калифорниска државна библиотека|Калифорниската државна библиотека]] во [[Сакраменто]]. Калифорниското државно поетско друштво исто така објавува и П''оетско писмо'', ''строфи'' и ''вести''. Организацијата спроведува настани,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bakersfield.com/entertainment/poetry-from-two-coasts/article_ae18c23a-df5d-5b58-8502-537ffcac03f0.html|title=Poetry from Two Coasts|date=16 August 2006|accessdate=5 November 2020}}</ref> годишен натпревар и месечни натпревари, а воедно организирала и периодични конференции, и ја доделува годишната награда „Пушкарт“ за извонредна работа објавена во списанието.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.californiastatepoetrysociety.org/images/Forms/180131%20CSPS%20History%20Page.pdf|title=Some Bits and Pieces of Our History|accessdate=24 October 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.californiastatepoetrysociety.org}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] 2g30u7u8gcqna21ukq67r88q7cwsnpl 0 1394510 5560939 5559334 2026-05-18T05:38:19Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Columbine_anthology_cover.jpg|Columbine_anthology_cover.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560939 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|website={{url|https://www.columbinepoetsofcolorado.com}}|formation=1978 година|type=Поетска организација|location=[[Денвер]], [[Колорадо]]}} '''„Колумбинските поети на Колорадо“''' претставуваат непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Колорадо]] кое е воедно поврзано со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] (NFSPS). Главна цел на здружението е промовирање на поезија, спроведување на месечни и годишни натпревари, издавање публикации за поезија и организирање периодични работилници и фестивали. == Историја == „Колумбински поети“ биле регистрирана како непрофитна организација на 11 мај 1978 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opencorporates.com/companies/us_co/19871347600|title=Columbine Poets Inc.|accessdate=28 October 2020}}</ref> прво со седиште во [[Форт Колинс , Колорадо|Форт Колинс]], но подоцна се преселиле во [[Денвер]] кога „Поетите од Футхилс“ од Центарот за уметност Футхилс во Голден станале основно членство. Членството моментално брои помеѓу 90 и 100 членови низ целата држава Колорадо со две придружни ограноци: огранокот Футхилс, со седиште во Денвер, и огранокот Шавано, со седиште во [[Салида, Колорадо|Салида]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://coloradopoetscenter.org/eWords/issue4/columbinePoets.html|title=Who Are The Columbine Poets?|accessdate=28 October 2020}}</ref> == Активности == „Колумбински поети“ претставува активно државно здружение со проекти, вклучувајќи спонзорство на натпревари за поезија за возрасни и студенти секоја година. Поглавјето „Футхилс“ во метрополитенската област Денвер било домаќин на неделни работилници во сабота наутро, а воедно здружението годишно спонзорирало Фестивал на поезија со читања и работилници од познати поети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ccaurora.edu/news-events/columbine-poetry-event-slated|title=COLUMBINE POETRY EVENT SLATED|accessdate=5 November 2020}}</ref> Организацијата објавила 10 фрази од нивните национални натпревари за фрази, а во 2008 година групата објави антологија на поезија од членовите, насловена како ''[[„Триесет години или триесет милји од тука“|Триесет години или триесет милји од тука]]'', која е достапна во книжарниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.columbinepoetsofcolorado.com|title=Columbine Poets of Colorado Inc.|accessdate=28 October 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Уметнички организации основани во 1978 година]] [[Категорија:Книжевни друштва]] s1f0pcppde1szlae8gepv0b7sxxokw1 0 1394513 5560940 5559338 2026-05-18T05:38:23Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Connecticut_River_Review.jpg|Connecticut_River_Review.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 10 May 2026. 5560940 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Поетско друштво на Конектикат|type=Поетска организација|location=[[Конектикат]]|leader_title=|leader_name=|website={{url|https://www.ctpoetry.net/index.html}}|formation=1974 година}} '''Друштвото за поезија на Конектикат (ДПК)''' претставува непрофитно здружение за [[поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Конектикат]] кое е воедно поврзано со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] (НФСПС). Главна цел на организацијата е промовирање на поезијата, спроведување месечни и годишни натпревари, издавање поетски публикации и организирање работилници и фестивали. Друштвото било основано во 1974 година, а во 1985 година веќе инкорпорирано како непрофитна организација ослободена од данок и со свој усвоен ревидиран статут. == Историја == Поетското друштво на Конектикат било основано на 4 октомври 1974 година, во [[Јавна библиотека Хартфорд|Јавната библиотека Хартфорд]] со приближно 15 членови-основачи. ДПК била поврзана со [[Националната федерација на поетски друштва]] во 1975 година, а веќе следната година го започнала првиот натпревар за поезија, познат како Награди за поезија во спомен на Џозеф Е. Бродајн. Во 1978 година, списанието ''„Конектикат Ривер Ривју“'' го објавил својот прв том поезија под уредништво на Кандис Кетлин Хол, а во 2008 година, ДПК ја воспоставила својата веб-страница и започнала со онлајн присуство. Моментално има 12 придружни ограноци. == Активности == ДПК организирала голем број месечни и годишни натпревари за поезија, а воедно и работилници, читања и фестивали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poets.org/listing/connecticut-poetry-society|title=Connecticut Poetry Society|accessdate=5 November 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.hamlethub.com/booksink/local-writers/44372-ct-poetry-society-workshop-on-sept-18|title=CT Poetry Society Workshop on Sept. 18|accessdate=5 November 2020}}</ref> Организацијата објавувала квартален билтен, ''Билтенот на поетското друштво на Конектикат'', и списание за поезија, насловено како ''Преглед на реката Конектикат''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ctpoetry.net/publications.html|title=Publications|accessdate=28 October 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.ctpoetry.net/index.html}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Книжевни друштва]] m5nrs7iakv2t24352msnnc6803zyu79 0 1394965 5560992 5558047 2026-05-18T08:18:49Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен збор, replaced: перјест → перест 5560992 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Гроздести руеви |fossil_range = ипрес - денес |image = SumacFruit.JPG |image_caption = Гроздест руј наесен |taxon = Rhus |authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?10433 |title=''Rhus'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=23 ноември 2009 |access-date=9 февруари 2010}}</ref> |type_species = [[Гроздест руј]] (''Rhus coriaria'') |type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]<!--1753--><ref>{{нмс |url=http://www.tropicos.org/Name/40025260 |title=''Rhus'' L. |work=TROPICOS |publisher=Missouri Botanical Garden |access-date=9 февруари 2010}}</ref> |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 54; во текстот |subdivision_ref = |synonyms={{список на родови|hidden=yes|header=12 синоними |Duckera|F.A.Barkley |Festania|Raf. |Lobadium|Raf. |Melanococca|Blume |Neostyphonia|Shafer |Pocophorum|Neck. |Rhoeidium|Greene |Schmaltzia|Desv. ex DC. |Styphonia|Nutt. |Sumacus|Raf. |Thezera|Raf. |Turpinia|Raf. }} |synonyms_ref=<ref name="powo">{{наведен POWO|id=30005665-2|title=''Rhus'' L.|access-date=3 ноември 2024}}</ref> }} '''Гроздести руеви''' или '''сумак''' ({{науч|Rhus}}) — [[род (биологија)|род]] од 35 видови на [[цветни растенија]] од семејството на [[руеви]]те (''Anacardiaceae''). Главниот зачински вид е [[гроздест руј|гроздестиот руј]] (''Rhus coriaria''), воедно едиствениот вид од овој род застапен во [[Македонија]].<ref>{{МКЕ|1287}}</ref>.<ref name="H"/> Се користи како [[зачин]] (особено во [[арапска кујна|арапската кујна|арапската]] и другите источни кујни), како [[вапсило]] и како [[алтернативна медицина|холистички]] лек. Растенијата виреат во [[суптропски појас|суптропските]] и [[умерена клима|умерените]] предели на секој континент освен Антарктикот и Јужна Америка.<ref>{{нмс |title=Rhus in Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=128455 |website=eFloras |access-date=8 февруари 2023}}</ref><ref>{{нмс|title=USDA Plants Database|url=https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RHUS|access-date=8 февруари2023|website=plants.usda.gov}}</ref><ref>{{наведено списание |last1=Miller |first1=Allison J. |last2=Young |first2=David A. |last3=Wen |first3=Jun |title=Phylogeny and Biogeography of Rhus (Anacardiaceae) Based on ITS Sequence Data |journal=International Journal of Plant Sciences |pages=1401–1407 |doi=10.1086/322948 |date=2001|volume=162 |issue=6 |jstor=10.1086/322948 |bibcode=2001IJPlS.162.1401M }}</ref> Има културно значење како симболичен предмет на [[хафтсин]]ската трпеза за персискиот новогодишен празник [[Новруз]]. Кога станува збор за зачинот добиен од ова растение, се користи зборот „'''сумак'''“. Поимот доаѓа од арапскиот збор {{lang|ar|سماق}} ''{{transliteration|ar|summāq}}'', позајмен од [[сириски јазик|сирискиот]] [[wikt:ܣܘܡܩܐ|ܣܘܡܩܐ]] ''{{transliteration|syc|summāqa}}'' со значење „црвен“.<ref>{{нмс |title=sumac |url=https://www.etymonline.com/word/sumac |website=www.etymonline.com |access-date=26 јуни 2020 |language=en}}</ref> ==Опис== Растението може да биде [[дводомност|дводомни]] [[грмушка]] и мало [[дрво (растение)|дрва]] со висина до 10 м. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на типскиот вид се пересто сложени,<ref name="H">{{наведено списание |last1=Sakhr |first1=Khaula |last2=El Khatib |first2=Sami |date=January 2020 |title=Physiochemical properties and medicinal, nutritional and industrial applications of Lebanese Sumac (Syrian Sumac - Rhus coriaria): A review |journal=Heliyon |volume=6 |issue=1 |article-number=e03207 |doi=10.1016/j.heliyon.2020.e03207 |pmid=32042964 |bibcode=2020Heliy...603207S |doi-access=free |pmc=7002821 }}</ref> иако некои видови имаат триделни или прости листови. [[Цвет]]овите се густи [[метличка|метлички]] или шилци со должина од 5-30 см, и секој цвет е мошне мал, зеленикав, кремаво бел или црвен, со по пет ливчиња. [[Плод]]овите се црвеникави [[костелка|костелки]] со тенко ткиво, при зрелост покриени со влакненца и образуваат густи гроздови на врвовите од гранчињата.<ref name="H"/> Гроздестите руеви се размножуваат од [[семе]] (расеено од [[птици]] и други животно преку нивниот [[измет]]), и од нови [[изданок|изданоци]] од [[ризом]]и. ==Таксономија== Научното име на родот ''Rhus'' доаѓа од [[старогрчки јазик|старогрчкото]] ῥοῦς ''рус'' и се однесува на ''R. coriaria''.<ref>{{нмс|url=https://lsj.gr/wiki/%E1%BF%A5%CE%BF%E1%BF%A6%CF%82|title=ῥοῦς |website=LSJ}}</ref><ref>{{Cite book|last=Totelin |first=Laurence M. V. |year=2009 |url=https://books.google.com/books?id=q-TiIMgrLCgC&q=%E1%BF%A5%CE%BF%E1%BF%A6%CF%82&pg=PA146|title=Hippocratic Recipes: Oral and Written Transmission of Pharmacological Knowledge in Fifth- And Fourth-Century Greece |location=Leiden, Netherlands |publisher=BRILL |page=146 |isbn=978-90-04-17154-1}}</ref> Таксономијата на родот има долга историј; [[Огистен Пирам де Кандол|де Кандол]] во 1825 г. предложил да се подели на 5 оддели. Во најголемиот опфат, ''Rhus'', со преку 250 видови, бил најголемиот род во семејството на [[руеви]]те. Други автори користеле [[подрод]]ови, а некои видови ги ставиле во одделни родови, па затоа имаме ''Rhus'' во поширока и ''Rhus'' во потесна смисла (''s.s.''). Една класификација користи два подрода: ''Rhus'' (околу 10 видови) и ''Lobadium'' (околу 25 видови), додека истовремено ''[[Cotinus]]'', ''[[Duckera]]'', ''[[Malosma]]'', ''[[Metopium]]'', ''[[Searsia (растение)|Searsia]]'' и ''[[Toxicodendron]]'' биле одвоени во ''Rhus'' ''s.s.''. Други одвоени родови се ''[[Actinocheita]]'' и ''[[Baronia taratana|Baronia]]''. Според дефиницијата, ''Rhus'' ''s.s.'' е [[монофилија|монифилетичен]] според истражување на молекулската филогенетика. Меѓутоа, подродовите не се монофилетични. Поголемиот подрод ''Lobadium'' е понатаму поделен на одделите ''Lobadium'', ''Terebinthifolia'' и ''Styphonia'' (два пододдела).{{sfn|Miller et al|2001}}{{sfn|Pell|2004}}{{sfn|Andrés-Hernández|Terrazas|2009}} ===Прифатени видови по континент=== Според податок од ноември 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] прифаќа 54 видови.<ref name="powo" /> '''Азија, Северна Африка и Јужна Европа''' * ''[[Rhus amherstensis]]'' {{мали|W.W.Sm.}} * ''[[Rhus chinensis]]'' <small>[[Филип Милер|Mill.]]</small> – кинески руј * ''[[гроздест руј|Rhus coriaria]]'' {{мали|L.}} – класичен гроздест руј (наречен само гроздест руј) * ''[[Rhus dhuna]]'' {{мали|Buch.-Ham. ex Hook.f.}} * ''[[Rhus potaninii]]'' {{мали|Maxim.}} – Потаниново или кинеско лаково дрво * ''[[Rhus punjabensis]]'' {{мали|J.L.Stewart ex Brandis}} * ''[[Rhus taishanensis]]'' {{мали|S.B.Liang}} * ''[[Rhus teniana]]'' {{мали|Hand.-Mazz.}} * ''[[Rhus wilsonii]]'' {{мали|Hemsl.}} '''Австралија, Тихоокеанија''' * ''[[Rhus caudata]]'' {{мали|Lauterb.}} * ''[[Rhus lamprocarpa]]'' {{мали|Merr. & L.M.Perry}} * ''[[Rhus lenticellosa]]'' {{мали|Lauterb.}} * ''[[Rhus linguata]]'' {{мали|Slis}} * ''[[Rhus sandwicensis]]'' <small>A.Gray</small> – ненелеау или хавајски руј ([[Хаваи]]) * ''[[Rhus taitensis]]'' <small>Guill.</small> (североисточна [[Австралија]], [[Малезија]], [[Микронезија]], [[Француска Полинезија]]) '''Северна Америка''' {{div col}} * ''[[Rhus allophyloides]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Rhus andrieuxii]]'' {{мали|Engl.}} * ''[[мирислив руј|Rhus aromatica]]'' {{мали|Aiton}} – мирислив руј * ''[[Rhus arsenei]]'' {{мали|F.A.Barkley}} * ''[[Rhus × ashei]]'' {{мали|(Small) Greene}} (''R. glabra'' × ''R. michauxii'') * ''[[Rhus bahamensis]]'' {{мали|G.Don}} * ''[[Rhus barclayi]]'' {{мали|(Hemsl.) Standl.}} * ''[[Rhus chondroloma]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Rhus choriophylla]]'' {{мали|Wooton & Standl.}} * ''[[Rhus ciliolata]]'' {{мали|Turcz.}} * ''[[Rhus copallinum]]'' {{мали|L.}} – крилест или светликав руј * ''[[Rhus duckerae]]'' {{мали|F.A.Barkley}} * ''[[Rhus galeottii]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[мазен руј|Rhus glabra]]'' {{мали|L.}} – мазен руј * ''[[Rhus integrifolia]]'' {{мали|(Nutt.) Benth. & Hook.f. ex W.H.Brewer & S.Watson}} – лимонаден руј * ''[[Rhus jaliscana]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Rhus kearneyi]]'' {{мали|F.A.Barkley}} – керниски руј * ''[[Rhus lanceolata]]'' {{мали|(A.Gray) Britton}} – прериски руј * ''[[Rhus lentii]]'' {{мали|Kellogg}} * ''[[Rhus michauxii]]'' {{мали|Sarg.}} – Мишоов руј * ''[[ситнолистен руј|Rhus microphylla]]'' {{мали|Engelm.}} – ситнолистен руј, пустински руј * ''[[Rhus muelleri]]'' {{мали|Standl. & F.A.Barkley}} * ''[[Rhus nelsonii]]'' {{мали|F.A.Barkley}} * ''[[Rhus oaxacana]]'' {{мали|Loes.}} * ''[[Rhus ovata]]'' {{мали|S.Watson}} – шеќерен руј * ''[[Rhus pachyrrhachis]]'' {{мали|Hemsl.}} * ''[[Rhus palmeri]]'' {{мали|Rose}} * ''[[Rhus × pulvinata]]'' {{мали|Greene}} (''R. glabra'' × ''R. typhina'') * ''[[Rhus rubifolia]]'' {{мали|Turcz.}} * ''[[Rhus schiedeana]]'' {{мали|Schltdl.}} * ''[[Rhus schmidelioides]]'' {{мали|Schltdl.}} * ''[[Rhus standleyi]]'' {{мали|F.A.Barkley}} * ''[[Rhus tamaulipana]]'' {{мали|B.L.Turner}} * ''[[Rhus tepetate]]'' {{мали|Standl. & F.A.Barkley}} * ''[[Rhus terebinthifolia]]'' {{мали|Schltdl. & Cham.}} * ''[[Rhus trilobata]]'' <small>Nutt.</small> – трилисен руј * ''[[Rhus typhina]]'' {{мали|L.}} – кисел руј * ''[[Rhus vestita]]'' {{мали|Loes.}} * ''[[Rhus virens]]'' <small>Lindh. ex A.Gray</small>– вечнозелен гроздест руј * †''[[Rhus boothillensis]]'' <small>Flynn, DeVore, & Pigg</small> — [[ипрес]], Вашингтон * †''[[Rhus garwellii]]'' <small>Flynn, DeVore, & Pigg</small> — ипрес, Вашингтон * †''[[Rhus malloryi]]'' <small>Wolfe & Wehr</small> — ипрес, Вашингтон * †''[[Rhus republicensis]]'' <small>Flynn, DeVore, & Pigg</small> — ипрес, Вашингтон * †''[[Rhus rooseae]]'' <small>Manchester</small> — [[еоцен|среден еоцен]], Орегон {{div col end}} ====Поранешни членови==== * ''[[Searsia mysorensis]]'' {{мали|(G.Don) Moffett}} (како ''Rhus mysorensis'' {{мали|G.Don}}) – мајсурски руј <gallery widths="200px" heights="200px"> Sumac-Drupes.JPG|Костелки на кисел руј Rhus typhina.JPG|Млада гранка на кисел руј Rhus copallinum.jpg|Листови и цветови на крилест руј Rhus sp hybrid SRIC SR 00-05-19.jpg|Хибриден фосил на ''Rhus'' – 49,5&nbsp;милиони години, ран [[ипрес]], Клондајк, Вашингтон </gallery> ==Одгледување и употреба== [[File:Sumac.jpg|thumb|300px|Зачинот сумак]] Species including the [[мирислив руј|мирисливиот руј]] (''R. aromatica''), [[ситнолистен руј|ситнолисниот руј]] (''R. microphylla''), [[мазен руј|мазниот руј]] (''R. glabra'') и [[Кисел руј|киселиот руј]] (''R. typhina'') се одгледуваат како [[украсно растение|украсни растенија]], било диви или како сорти.<ref>{{нмс|date=18 јуни 2015|title=Plant Database: Rhus typhina|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=RHTY|access-date=28 септември 2020|website=www.wildflower.org}}</ref><ref>{{нмс|date=12 декември 2017|title=Plant Database: Rhus glabra|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=rhgl|access-date=28 септември 2020|website=www.wildflower.org}}</ref><ref>{{нмс|date=2017-11-03|title=Plant Database: Rhus aromatica|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=RHAR4|access-date=28 септември 2020|website=www.wildflower.org}}</ref><ref>{{нмс|date=20 февруари 2009|title=Plant database: Rhus microphylla|url=https://www.wildflower.org/plants/result.php?id_plant=RHMI3|access-date=28 септември 2020|website=www.wildflower.org}}</ref> ===Во исхраната=== Сушените плодови на некои видови се мелат и се добива кисел, темноцрвен зачин популарен во многу земји, кој се нарекува '''сумак'''.<ref name="taste">Од сушените листови се прави и билен чај.[http://www.taste.com.au/how+to/articles/52/sumac Sumac - Ingredients - Taste.com.au<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{нмс|title=North American Sumacs You Should Know About|url=https://www.thespruce.com/sumac-trees-and-shrubs-3269722|access-date=8 февруари 2023|website=The Spruce|language=en}}</ref> Од плодовите се прави розова лимонада со нивно потопување во вода и цедење на влакненцата. Киселиот вкус доаѓа од големото количество на [[јаболкова киселина]].<ref>{{нмс|url=https://www.researchgate.net/publication/46033244|title=Comparative Study on the Chemical Composition of Syrian Sumac ( Rhus coriaria L.) and Chinese Sumac ( Rhus typhina L.) Fruits}}</ref> Плодовите (костелките) на гроздестиот руј (''R. coriaria]]'') се мелат во црвеникаво-виолетов прав и се користат како [[зачин]] во многу различни кујни за да се добие кисел лимонест вкус во салати и месо.<ref name="taste" /> Во [[Арапска кујна|арапската кујна]] се користи како прилог во [[мезе]] како [[хумус (јадење)|хумус]] и таши; често се става и во [[фалафел]]. Правот е еден од главните состојки на куба сумакија во [[Алеп]], [[Сирија]], се става во салати во [[Левант]]от, и игра голема улога во палестинското јадење мусахан. Во авганистанската, ерменската, ирачката и мизрашката кујна се става во ориз и печено месо. Во ерменската, азербејџанската, средноазиската, сириската, ирачката, јорданската, палестинската, либанската, турската и курдската кујна се става во салати и во [[лахмаџун]]. Сумакот од гроздестиот руј е состојка на левантската зачинска смеса [[заатар]].<ref>Christine Manfield, Charlie Trotter, Ashley Barber -Spice 2008</ref><ref>Aliza Green ''Field Guide to Herbs & Spices: How to Identify, Select, and Use ...'' 2006 - Page 257</ref> Во [[среден век|средновековна Европа]] од XIII до XIV век сумакот често се јавувал во готварските книги за богатите. Меѓу нив било варивото од сумак наречено „сумакија“.<ref>{{Cite book|author=Ibn Sayyār al-Warrāq, al-Muẓaffar ibn Naṣr |url= |title=Annals of the Caliphs' Kitchens: Ibn Sayyār al-Warrāq's Tenth-century Baghdadi Cookbook|date=2010|publisher=Brill |location=Leiden, Netherlands |edition=Rev. |isbn=978-90-04-18811-2|oclc=773412426}}</ref> Во Северна Америка мазниот руј (''R. glabra''), трилисниот руј (''R. trilobata'') и киселиот руј (''R. typhina'') понекогаш се користат за правење на напитокот „сумакада“, наречен и индиска лимонада. Овој пијалак се приготвува со киснење на костелките во студена вода, кои потоа се тријат, течноста се цеди и се додава засладувач. [[Американски староседелци|Американските староседелци]] ги мешале листовите и костелките со [[тутун]] како смеса за пушење.<ref>{{нмс|url=http://naeb.brit.org/uses/search/?string=rhus+glabra|title=BRIT Native American Ethnobotany Database, Rhus glabra}}</ref><ref>{{нмс|url=http://naeb.brit.org/uses/search/?string=rhus+trilobata|title=BRIT Native American Ethnobotany Database, Rhus trilobata}}</ref><ref>{{нмс|url=http://naeb.brit.org/uses/search/?string=rhus+typhina|title=BRIT Native American Ethnobotany Database, Rhus typhina}}</ref> ===Вапсување и штавење=== Листовите и кората на гроздестите руеви соджат многу [[танин]] и затоа се користеле во [[кожарство]]то во многу земји низ светот. Оттука доаѓа и латинскиот назив ''R. coriaria''. Листовите на извесни видови даваат [[танин]] (претежно пирогалолски) кој служи за растително [[штавење]]. Од нив најзастапен е гроздестиот руј (''R. coriaria''),<ref>{{cite book |author=Abū ʿAlī al-Ḥusain bin ʿAbdallāh bin Sīnā |author1-link=Авицена |title=Al-Qānūn Fīl-Ṭibb |edition=1998 |editor1-last=Farooqi |editor1-first=Maulana A. H. |editor2-last=Vohora |editor2-first=S. B. |location=New Delhi, India |publisher=Jamia Hamdard |pages=270–271 }}</ref> [[шикла]]та од кинескиот руј (''R. chinensis'') и дрвото и корењата од петолисниот руј (''R. pentaphylla''). [[Кожа (материјал)|Кожата]] штавена со руј е совитлива, лесна и светла по боја. Еден вид кожа обработена со сумаков танин е [[сафијан]]от (наречен и мароканска кожа).<ref>{{Cite book|last=Davis|first=Charles Thomas |url=https://archive.org/details/manufactureoflea01davi|title=The Manufacture of Leather: Being a Description of All of the Processes for the Tanning, Tawing, Currying, Finishing and Dyeing of Every Kind of Leather |date=1885|publisher=Philadelphia, H. C. Baird & co.; etc. |url-access=registration}}</ref> Ибн Бадис дава формула за подготовка на црвено мастило од излужен руј смешан со смола.<ref>{{наведено списание |last1=Levey |first1=Martin |title=Mediaeval Arabic Bookmaking and Its Relation to Early Chemistry and Pharmacology |journal=Transactions of the American Philosophical Society |date=1962 |volume=52 |issue=4 |page=24 |doi=10.2307/1005932|jstor=1005932 }}</ref> Руевото вапсило (黄櫨染) се користело исклучиво за [[цар на Јапонија|јапонскиот цар]], и било една од забранетите брои.<ref>{{cite book|last = Shaver |first =R. |title = Kabuki Costume |url = https://books.google.com/books?id=Pf3PAgAAQBAJ |publisher= Tuttle Publishing |date = 2013 |page = 79 |isbn = 978-1-4629-0398-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Nihon Shikisai Gakkai|title=Shinpen shikisai kagaku handobukku|publisher=Tokyo Daigaku Shuppankai|date=1985|isbn=4-13-061000-7|language=ja}}</ref> ===Традиционална медицина=== Рујот се користел за лекување на неколку различни болести во средновековната медицина, претежно во Западна, Средна и Јужна Азија. Кај [[Родос]] е ископан бродолом од XI век чиј товар имал големи количества на [[костелка|костелки]] од руј, кој може да бил наменет а продажба како лек, зачин или вапсило.<ref>{{cite book |author=Bass, George Fletcher |author2=Allan, James W. |title=Serçe Limanı: An Eleventh-century Shipwreck |url=https://books.google.com/books?id=E6ZJ-05aC-sC&pg=PA506 |year=2003 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-0-89096-947-2 |page=506 }}</ref> Клиничките испитувања покажале дека прехранбениот сумак го намалува [[висок крвен притисок|високиот крвен притисок]].<ref>{{наведено списание |last1=Ardalani |first1=Hamidreza |last2=Moghadam |first2=Maryam Hassanpour |last3=Rahimi |first3=Roja |last4=Soltani |first4=Jalal |last5=Mozayanimonfared |first5=Azadeh |last6=Moradi |first6=Mehdi |last7=Azizi |first7=Ali |url=https://www.researchgate.net/publication/291274108 |title=Sumac as a novel adjunctive treatment in hypertension: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial |journal=RSC Advances |date=2016 |volume=6 |issue=14 |pages=11507–11512 |doi=10.1039/C5RA22840A|bibcode=2016RSCAd...611507A }}</ref> ===Други намени=== Некои пчелари горат сушени топчиња од гроздест руј во [[димилка|димилките]].<ref>Avitabile, Alphonse. Sammataro, Diana. The Beekeeper's Handbook. Publisher: Comstock 1998. {{ISBN|978-0801485039}}</ref> Стеблата на гроздестите руеви имаат мека сцревина, која американските староседелци на северните САД ја ваделе и од нив правеле [[луле|лулиња]].<ref>Lewis, Thomas H. The Medicine Men: Oglala Sioux Ceremony and Healing. Publisher: University of Nebraska Press. 1992. {{ISBN|978-0803279391}}</ref> Сушеното руево дрво е [[флуоресценција|флуоресцентно]] ако се стави под долгобраново [[ултравиолетово зрачење]].<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zjJTsHvHoZ0C |title=Understanding Wood: a Craftsman's Guide to Wood Technology |first=R. Bruce |last=Hoadley |edition=2 |publisher=Taunton Press |year=2000 |isbn=978-1-56158-358-4 |chapter=Chapter 5: Other Properties of Wood |pages=105–107}}</ref> ==Контрола== Косењето на гроздестиот руј не е препорачливо бидејќи стеблата се витливи и оставаат остри парчиња кога ќе се пресечат. Потоа растението набргу се оправува и повторно расте.<ref>{{нмс |url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2298&context=extensionhist |first1=John |last1=Ortmann |last2=Miles |first2=Katherine L. |last3=Stubbendieck |first3=James H. |last4=Schacht |first4=Walter |title=Management of Smooth Sumac on Grasslands |series=Historical Materials from University of Nebraska-Lincoln Extension |publisher=University of Nebraska-Lincoln |year=1997 |access-date=27 јули 2024}}</ref> Наместо тоа се препорачува пуштање на [[домашна коза|кози]], кои ја јадат кората и така го спречуваат излегувањето на нови фиданки. Растението се размножува од ризом. Можат да се забележат мали изданоци близу постаро дрво благодарение на плиткото корениште што се протега доста далеку од главното дрво. Затоа корењата можат да се кастрат како начин на контрола без притоа да се сотрат растенијата. == Поврзано == * [[Сумак (ткаење)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{рвр|Rhus}} * [https://zemjodelie.mk/2023/02/27/%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BA/ Сумак - зачин и природен лек], портал „Земјоделие“ {{mk}} {{Таксонска лента|from=Q157649}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Гроздести руеви| ]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Зачини]] [[Категорија:Средоземна кујна]] [[Категорија:Блискоисточна кујна]] n1yr5tqbvoydfdf6jkj86xzip4nt8pk 0 1395027 5561021 5558675 2026-05-18T08:37:29Z BosaFi 115936 5561021 wikitext text/x-wiki '''Адолф Панш''' (2 март 1841, во [[Ојтин]] – 14 август 1887) бил германски [[Анатомија|анатом]] и [[Природонаука|природонаучник]]. Од 1860 година тој студирал медицина и природни науки во [[Берлин]] и [[Хајделберг]], а од 1862 до 1864 година студирал медицина во Берлин и [[Хале (Зале)|Хале]]. По дипломирањето, работел како просектор во анатомскиот музеј на [[Килски универзитет|Универзитетот во Кил]], каде што во 1866 година започнал да работи како предавач на медицинскиот факултет. Во 1869/70 година учествувал во Втората германска севернополарна експедиција, за која објавил неколку дела поврзани со природната историја на [[Арктик|Арктикот]]. Во 1874 година станал вонреден професор на Универзитетот во Кил. Починал на 46-годишна возраст додека бил на екскурзија со едрилица во [[Килски Фјорд]]. Неговото име било поврзано со „Паншовата пукнатина“, опишана како церебрална пукнатина што се протега од долниот екстремитет на централната пукнатина речиси до крајот на окципиталниот лобус. == Избрани дела == * „De pyorrhoea alveolari seu gingivitide expulsiva“, 1864 (теза/дисертација, Хале-Витенберг). * „De sulcis et gyris in cerebris simiarum et hominum“, 1866 година. * ''Einige Bemerkungen über das Klima Pflanzen- und Thierleben auf Ostgrönland'', 1871 – Коментари за климата, растителниот и животинскиот свет на источен [[Гренланд]]. * ''Winter- und Sommerleben auf der deutschen Nordpolarfahrt'', 1871 – Зимски и летен живот на германската експедиција [[Северен Пол|на Северниот Пол]]. * ''Klima und Pflanzenleben auf Ostgrönland'', 1874 – Клима и растителен свет на источен Гренланд. * ''Beiträge zur Morphologie des Grosshirns der Säugethiere'', 1879 – Придонес кон морфологијата на големиот мозок на топлокрвните животни. * ''Grundriss der Anatomie des Menschen'', 1881 година - Преглед на анатомијата на луѓето. * ''Anatomische Vorlesungen für Aerzte und ältere Studirende'', 1884 – Анатомски предавања за лекари и постари студенти. {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Панш, Адолф}} [[Категорија:Луѓе од Ојтин]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] [[Категорија:Родени во 1841 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Германски природонаучници]] d53r9s48ydrwxex8i08nblr47fl9avm 0 1395113 5561009 5559857 2026-05-18T08:21:41Z Jtasevski123 69538 5561009 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Велики Козјак|photo=Козјак (Книн).JPG|elevation_m=1207|elevation_ref=|prominence=|map=Croatia|map_caption=The highest peak of Veliki Kozjak|label_position=left|listing=|location=[[Далмација]], [[Хрватска]]|range=[[Динариди]]|coordinates={{coord|43.961808|N|16.33049|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=|first_ascent=|easiest_route=}}{{Без извори}} '''Велики Козјак''' или '''Козјак''' — планинска карпа во [[Хрватска]], лоциран во внатрешноста на Далматинска Загора. Припаѓа на Динарските Алпи и се протега на мали села Полача и Кијево, меѓу градовите Врлика и Книн. Највисокиот врв на оваа карпа е ''Бат'' (1.207 м.н.в.), а неговиот југоисточен врв е ''Куница'' (1.101 м), над малото село Маовице. == Галерија == <gallery> Податотека:Kozjak_north.jpg|алт=Kozjak from the north in winter| Козјак од север во зима </gallery> == Поврзано == * [[Список на планини во Хрватска]] [[Категорија:Планини во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] cm7rrftl0z7taqzw7166iwqkiqco9zw 0 1395119 5561006 5559867 2026-05-18T08:19:28Z Bjankuloski06 332 Исправен збор, replaced: перјест → перест (2) 5561006 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Pistacia lentiscus (male flowers).jpg |image_caption = [[Мастиково дрво]] (''Pistacia lentiscus'') |taxon = Pistacia |authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?9448 |title=Genus: ''Pistacia'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2009-11-23 |access-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141203054435/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?9448 |archive-date=2014-12-03 |url-status=dead }}</ref> |subdivision_ranks = Видови |subdivision = во текстот |synonyms = ''Terebinthus'' <small>[[Филип Милер|Mill.]]</small><ref name="GRIN"/> |}} [[File:Mastic.jpg|thumb|Мастика од мастиково дрво]] '''''Ф’стак''''' ({{науч|Pistacia}}) — род на [[цветни растенија]] од семејсвото на [[руеви]]те (''Anacardiaceae''). Содржи 10 до 20 видови домородни во [[Африка]] и [[Евроазија]], од [[Канарски Острови|Канарските Острови]], цела [[Африка]] и јужна [[Европа]], топли и полупустински краишта на [[Азија]], [[Северна Америка]] од [[Гватемала]] до [[Мексико]], како и јужен [[Тексас]]. Единствен член на овој род природно застапен во Македонија е [[смрдлика]]та (''Pistacia terebinthus'').<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1442}}</ref> ==Опис== Растенијата од овој род се [[грмушка|грмушки]] до мали [[дрво (растение)|дрва]] со висина од 5 до 15 м. [[Лист (ботеника)|Листовите]] се наизменични и пересто сложени, и можат да бидат [[зимзелено растение|зимзелени]] или [[листопадно растение|листопадни]] зависно од видот. Сите видови се [[дводомност|дводомни]], иако заблежани се единки на атлантскиот ф’стак со машки и женски цветови на истото дрво.<ref>{{cite journal | last1 = İsfendiyaroğlu | first1 = M. | last2 = Özekera | first2 = E. | year = 2009 | title = Inflorescence features of a new exceptional monoecious ''Pistacia atlantica'' Desf. (Anacardiaceae) population in the Barbaros Plain of İzmir/Turkey | url = http://www.gau.ac.ir/Jm/Programs/JurnalMgr/VolumArticle/EN_135_3.pdf | journal = International Journal of Plant Production | volume = 3 | page = 3 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110722015053/http://www.gau.ac.ir/Jm/Programs/JurnalMgr/VolumArticle/EN_135_3.pdf | archive-date = 2011-07-22 }}</ref> Се смета дека родот е стар околу 80 милиони години.<ref>{{cite journal |last=Parfitt |first=Dan E. |author2=Maria L. Badenes |date=July 1997 |title=Phylogeny of the genus ''Pistacia'' as determined from analysis of the chloroplast genome |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=94 |issue=15 |pages=7987–92 |pmc=21542 |doi=10.1073/pnas.94.15.7987 |pmid=9223300|bibcode=1997PNAS...94.7987P |doi-access=free }}</ref> Растенијата се листопадни и имаат одделни машки и женски единки; една одржлива популација треба да има единки од двата пола.<ref>{{Cite journal |last1=Ghadirzadeh-Khorzoghi |first1=Effat |last2=Jannesar |first2=Masoomeh |last3=Jahanbakhshian-Davaran |first3=Zahra |last4=Moazzam-Jazi |first4=Maryam |last5=Lotfi |first5=Abolfazl |last6=Tajabadi Pour |first6=Ali |last7=Seyedi |first7=Seyed Mahdi |date=2022-03-01 |title=The influence of environmental conditions on sex ratio in a dioecious plant Pistacia vera L |url=https://doi.org/10.1007/s40502-021-00614-z |journal=Plant Physiology Reports |language=en |volume=27 |issue=1 |pages=152–159 |doi=10.1007/s40502-021-00614-z |bibcode=2022PPhyR..27..152G |issn=2662-2548|url-access=subscription }}</ref> Најпознат членови на родот се обичниот [[ф’стак]] (''P. vera''), кој се одгледува за неговите семиња како храна; [[смрдлика]]та (''P.&nbsp;terebinthus'') од чија смола се прави [[терпентин]]; [[мастиково дрво|мастиковото дрво]] (''P.&nbsp;lentiscus''), чија смола е [[мастика (смола)|мастиката]]; и [[кинески ф’стак|кинескиот ф’стак]] (''P.&nbsp;chinensis''), кој се одгледува како украсно дрво.<ref>{{Cite web |title=Chinese Pistache {{!}} University of Redlands |url=https://sites.redlands.edu/trees/species-accounts/chinese-pistache/ |access-date=2024-06-28 |website=Sites |language=en |archive-date=2024-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628213929/https://sites.redlands.edu/trees/species-accounts/chinese-pistache/ |url-status=dead }}</ref> === Геном на обичниот ф’стак === Научниците од Иран и Кина составиле нацрт-геном на ф’стакот и пресеквенционирале 107 цели [[геном]]и, вклучувајќи 93 питоми и 14 диви единки на обичниот ф’стак, како и 35 други геноми од разни диви видови на родот ф’стак.<ref>{{Cite web |title=Genome Warehouse |url=https://bigd.big.ac.cn/gwh/Assembly/502/show}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pistacia_vera - Ensembl Genomes 51 |url=https://plants.ensembl.org/Pistacia_vera/Info/Index?db=core}}</ref> Со споредбена геномска анализа на популациите е утврдено дека ф’стакот е припитомен пред  8000 години.<ref>Zeng, L., et al. Whole genomes and transcriptomes reveal adaptation and domestication of pistachio. Genome Biol 20, 79 (2019). {{doi|10.1186/s13059-019-1686-3|doi-access=free}}</ref> == Видови == {| class="wikitable" |- ! Слика !! Научно име !! Народно име !! Распространетост |- | ||''[[Pistacia aethiopica]]'' {{мали|Kokwaro}} || етиопски ф’стак ||Етиопија, Јемен, Кенија, Сомалија, Танзанија и Уганда |- |[[File:Ab plant 133.jpg|175px]]||''[[Pistacia atlantica]]'' {{мали|Desf.}} ||атлантски ф’стак|| Евроазија, од Иранската Висорамнина до Северна Африка |- |[[File:Pistacia chinensis 03.jpg|175px]] ||''[[Pistacia chinensis]]'' {{мали|Bunge}} ||кинески ф’стак|| средна и западна Кина |- | ||''[[Pistacia cucphuongensis]]'' {{мали|Dai}} || ||Виетнам |- | ||''[[Pistacia eurycarpa]]'' {{мали|Yalt.}} || персиска смрдлика ||планини Загрос, Ирак |- | ||''[[Pistacia falcata]]'' {{мали|Beccari ex Martelli}} || ||североисточна тропска Африка, Арапски Полуостров |- | ||''[[Pistacia khinjuk]]'' {{мали|Stocks}} || || Египет, Западна Азија и делови од Хималаите |- | ||''[[Pistacia integerrima]]'' {{мали|J.L.Stewart ex Brandis}} || зебрино дрво || Азија |- |[[File:Pistacia lentiscus CBMen 4.jpg|175px]] ||''[[Pistacia lentiscus]]'' {{мали|L.}} || мастиково дрво||Средоземје |- | ||''[[Pistacia malayana]]'' {{мали|M.R.Henderson.}} || ||полуостровска Малезија |- |[[File:Pistacia mexicana.jpg|175px]] ||''[[Pistacia mexicana]]'' {{мали|Kunth}} || мексикански ф’стак (вкл. тексашкиот Ф’стак — ''P. texana'' <small>Swingle</small>), американски ф’стак|| Гватемала, Мексико и Тексас |- |[[File:Pistacia × saportae kz3.jpg|175px]] ||''[[Pistacia ×saportae]]'' {{мали|Burnat}} || ||Европа |- |[[File:Pistacia palaestina blossom1.JPG|175px]] ||''[[Pistacia terebinthus]]'' {{мали|L.}} ||смрдлика||Мароко и Португалија до Грција (вкл. Македонија), западна и југоисточна Турција и Левантот (особено Израел и Сирија) |- |[[File:860631-Pistachio-IMG 6862-2.jpg|175px]] ||''[[Pistachio|Pistacia vera]]'' {{мали|L.}} ||ф’стак||Средна Азија и Близок Исток |- | ||''[[Pistacia weinmannifolia]]'' {{мали|J.Poiss. ex Franch.}}<ref name="GRINSpecies">{{cite web |title=GRIN Species Records of ''Pistacia'' |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9448 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121212231346/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9448 |archive-date=2012-12-12 |access-date=2010-11-19 |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture}}</ref> | |||покраината Јунан во Кина |- |} ''[[Bursera simaruba]]'' <small>(L.) Sarg.</small> порано се класификувала како ''P. simaruba'' <small>L.</small><ref name="GRINSpecies" /> ==Екологија== Видовите на родот ф’стак се викаријантни [[руеви]] со неколку видови вон [[Стар Свет|Стариот Свет]], приспособени на недостиг на вода и [[алкалија|алкална]] почва.<ref>{{cite web |title=''Pistacia lentiscus'' – Mastic Tree |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Pistacia+lentiscus |access-date=2 April 2026 |website=Plants For A Future}}</ref> Многу видови се прилагодени на пустина или летна суша типична за средоземната клима, па затоа се многу издржливи на [[соленост на почвата|солена почва]]. Добро успеваат кога имаат вода што содржи 0,3-0,4 % растворливи соли.<ref>{{cite web |first=Esteban |last=Herrera |date=January 1997 |title=Growing Pistachios in New Mexico |url=http://aces.nmsu.edu/pubs/_circulars/circ532.pdf |access-date=26 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726120159/http://aces.nmsu.edu/pubs/_circulars/circ532.pdf |archive-date=26 July 2011 }}</ref> Како издржливи растенија опстануваат на температури од −10&nbsp;°C зиме до 45&nbsp;°C лете. Претпочитаат места што гледаат во сонцето и добро исцедена почва, но добро успеваат и на дното од [[кланец|кланци]]. Иако се издржливи и [[суша|сушоотпорни]], растат бавно и даваат плод 7–10 години по засадувањето, а залосен развој постигнуваат дури по 15–20 години. Плодот узрева во Средоземјето од август; само женските дрва имаат плодови. Иако некои дрва сакаат умерена влага, не успеваат во услови на голема влага. Подложни се на гниење на корењата, мувла и габи, а ако водата не е исцедена од почвата ги напаѓаат и паразити. Потребен им сушен период во годината за да се развијат правилно. Листовите се кожести и имаат јаркозелена боја, секој со три до девет ливчиња. Ливчињата се наизменични, сложени и парноперести. Цветовите се еднополовни, безвенечни и групирани во гроздови. По боја се движат од виолетови до зелени. Плодот е [[костелка]] нејадлива за луѓето со големина на зрно грашок, црвена до кафеава по боја, зависно од зрелоста. Семињата немаат [[ендосперм]]. Семињата ги јадат и разнесуваат птици, за кои претставуваат важен извор на храна поради оскудноста во некои периоди од годината како времето за парење, преселба и сушната сезона. [[Ф’стак]]от што се одгледува за пазарот има поголеми плодови и е јадлив за човекот. Растенијата пуштаат гочлив, смолест или лековен мирис, кој кај некои видови е силен и ароматичен. Некои видови имаат израстоци во облик на шикли во листовите и ливчињата откако ќе ги касне инсект. И покрај тоа, ова се успешни и издржливи растенија што успеваат на места каде другите пресушуваат. Се размножуваат со семиња, [[столон]]и (ползечки фиданки) и коренови изданоци. Разни видови меѓусебно лесно се [[хибрид|вкрстуваат]], и овие вкрстени растенија тешко се распознаваат. Некои дрвни видови (на пр. етиопскиот и атлантскиот ф’стак) можат да опстојуваат како мали грмушки поради крајната неповолност на живеалиштето или прекумерно брстење од животни што му попречува на нивниот раст.<ref>{{Cite journal |last1=Pourreza |first1=Morteza |last2=Shaw |first2=John D. |last3=Zangeneh |first3=Hoshang |date=June 2008 |title=Sustainability of wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) in Zagros forests, Iran |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378112708001369 |journal=Forest Ecology and Management |language=en |volume=255 |issue=11 |pages=3667–3671 |doi=10.1016/j.foreco.2008.01.057|bibcode=2008ForEM.255.3667P |url-access=subscription }}</ref> Мастиковото дрво (''P. lentiscus'') е многу често застапено растение сродно на смрдликата (''P.&nbsp;terebinthus'') со која се вкрстува. Смрдликата е позастапена на планините и во копнените предели на Пиринејскиот Полуостров, а мастиковото дрво почесто се среќава на места каде влијанието на Средоземното Море не допушта замрзнување. Некои видови со многу мала распространетост виреат на еден или група острови во Средоземното Море. Смрдликата во [[Средоземје]]то, [[Сирија]], [[Либан]] и [[Израел]] ја пополнува истата еколошка ниша како тие видови. Во западното Средоземје, Канарските Острови и Блискиот Исток таа може да се помеша со атлантскиот ф’стак. Разни видови од родот ф’стак се храна за the гасеници на некои видови [[пеперутки]]. ==Одгледување и употреба== Обичниот ф’стак (''P. vera'') е мало дрво домородно во Иран кое се одгледува за [[семе|семињата]]. Семињата на другите видови се јаделе во праисторијата, но тие се премали за да имаат продажно значење денес. Смрдликата (''P. terebinthus''), исто така домородна во Иран, Македонија и западното Средоземје се користи за добивање на смола од која се прави [[терпентин]]. Поради способноста на смолата да убива бактерии, таа се користела во стариот век за конзерванс за вино. На планините Загрос во Иран, кои се едно од најраните [[винарство|винарски]] места, археолозите нашле наоди на смола од смрдлика која да тира од 5400 до 5000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. и тоа во тегли во кои стоел гроздов сок.<ref>[http://www.intowine.com/shop/1282-0excerpt.html Rod Phillips, ''Une courte histoire du vin'', 2001]</ref> Мастиковото дрво (''P. lentiscus'') е зимзелена грмушка или мало дрво од Средоземјето, од кое се добива [[смола]]та наречена [[мастика (смола)|мастика]], позната состојка на [[Мастика (пијалак)|истоимениот алкохолен пијалак]].<ref>{{cite journal |last1=Sehaki |first1=Chabha |last2=Jullian |first2=Nathalie |last3=Choque |first3=Elodie |last4=Dauwe |first4=Rebecca |last5=Fontaine |first5=Jean Xavier |last6=Molinie |first6=Roland |last7=Ayati |first7=Fadila |last8=Fernane |first8=Farida |last9=Gontier |first9=Eric |title=Profiling of Essential Oils from the Leaves of Pistacia lentiscus Collected in the Algerian Region of Tizi-Ouzou: Evidence of Chemical Variations Associated with Climatic Contrasts between Littoral and Mountain Samples |journal=Molecules (Basel, Switzerland) |pages=4148 |doi=10.3390/molecules27134148 |date=28 June 2022|volume=27 |issue=13 |doi-access=free |pmid=35807395 |pmc=9268259 }}</ref> Кинескиот ф’стак (''P. chinensis'') е најиздржлив на мраз од целиот род, и се одгледува како украсно дрво, привлечно заради неговите јаркоцрвени листови наесен. ==References== {{Reflist}} == Надворешни врски == {{рвр|Pistacia}} {{викивидови-ред|Pistacia|Ф’стак (род)}} * {{EOL}} {{Таксонска лента|from=Q35987}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ф’стак (род)| ]] [[Категорија:Руеви]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Сушоотпорни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4z1hcmrmdhf2srhuwjmfufzue6ihsvl 0 1395180 5561024 5560188 2026-05-18T08:51:20Z BosaFi 115936 5561024 wikitext text/x-wiki   [[Податотека:Martinot1678.jpg|мини|Часовник направен од Балтазар Мартино, 1678 година]] [[Податотека:Blason_de_la_famille_Martinot_(Paris).svg|мини|Грб на семејството часовничари Мартино .]] '''Балтазар Мартино''' (1636–1714) бил француски [[Саатчиски занает|часовничар]] и помошник во комората на кралицата и кралот. Неговата ќерка Ана Мартино се омажила за кралскиот златар Филип ван Диевоет. Тој се сметал за еден од најпознатите часовничари во Европа во своето време. Изработувал часовници за францускиот, европскиот и источноазискиот пазар. Најмногу дизајнирал мебел од Андре-Шарл Бул (1642-1732). Роден бил во Руан, син на Балтазар Мартино I (1610–1697), гувернер на Големиот часовник во Руан. Неговите браќа, Клод (1637–по 1697), Етјен (1639–1702) и Жил (1658–1726), исто така биле познати часовничари, а Мартино II бил татко и на Балтазар-Луј Мартино. За разлика од неговиот татко, Балтазар Мартино II работел во Париз од околу 1660 година. Во 1683 година се населил на улицата Галанд, а во 1697 година на Кеј де Орфевр. Во 1710 година се пензионирал во Сен Жермен ан Ле, каде што починал неколку години подоцна. Неговиот талент му донел голем углед и важни покровители. Во 1665 година го наследил својот свекор, Пјер Белон, како ''Часовничар на Кралицата'' на Ана од Австрија. Подоцна бил назначен и за ''Часовничар на кралскиот совет'',. Меѓу неговите покровители биле Луј XIV, Големиот Дофин, војводите од Омон и де Ла Тремој, принцот де Рохан, маркизот д’Аргенсон, комесата де Полињак, кардиналот де Гесвр и претседателите Ламо де Харле, како и многу други влијателни личности.Во 1685 година продал неколку часовници на кралот на Сиам, а испратил и голем број часовници во Константинопол. Пописот од 1700 година покажал дека тој поседувал најголема залиха на часовници во Париз, а пет години претходно организирал значајна лотарија заедно со својот колега Николас Грибелин. Неговите часовници биле сместени во куќишта направени од Жан-Мишел Циглер и Андре-Шарл Бул. Неговите дела сега се изложени во музејите како Музејот на Лувр, Музејот на Клуни и Музејот национални техники на техника, Париз; Музеј на декоративни уметности, Лион; Музеј де Сен Пјер; Музеј де Пау и Шато де Шанзи; Музејот дер Цајтмесунг Бејер, Цирих; Музеј на часовничарство во Ла Шо-де-Фон; Математичко-физички салон, Дрезден; [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот на Викторија и Алберт]], Лондон и Музејот на уметност, Кливленд, Охајо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antique-horology.org/gallery/asp/objectright.asp?id=276|title=Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719032207/http://www.antique-horology.org/gallery/asp/objectright.asp?id=276|archive-date=2011-07-19|accessdate=2008-11-02}}</ref> Часовникот во [[Дворец Планалто]] во Бразилија бил уништен за време на инвазијата на Бразилскиот Конгрес на 8 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2023/01/09/antes-e-depois-veja-obras-de-arte-danificadas-durante-atos-terroristas-no-palacio-do-planalto.ghtml|title=ANTES e DEPOIS: Veja obras de arte danificadas durante atos terroristas no Palácio do Planalto|date=9 January 2023}}</ref> == Библиографија == * Хелен Кавалие родено Ескејрак-Лотур, ''Пјер Жермен дит ле Ромен (1703-1783).'' ''Vie d'un orfèvre et de son entourage'', Париз, 2007, thèse de l'École des Chartes, tome I, pp.&nbsp;209, 210, 345, 350, 429, 447. (Во врска со златарите Вандиве). * Mathieu da Vinha, ''Les valets de chambre de Louis XIV'', Париз, Перин, 2004 година. * Тарди, ''Dictionnaire des horlogers français'', Париз, 1971 година, под вербо Мартино. * ''Bulletin de la Commission des antiquités de la Seine-Inférieure'', Imprimerie H. Boissel, 1897, Tome 10 (1894/96), стр.&nbsp;425, над Балтазар Мартино. * ''Мемоари на академското здружение за земјоделство, науки, уметности и убави писма од департментот на Обе'', Друштво за академија за земјоделство, науки, уметности и убавини писма на департментот.&nbsp;185. * АЛБИЛО, Ана Хозе Брања. ''EL TIEMPO DE LOS BORBONES ARTE DE LA RELOJERÍA EN LAS COLECCIONES REALES DE FELIPE VA FERNANDO VII'' . Универзидад де Ваљадолид: 2016 година, Шпанија. == Белешки == {{Ризница-врска|Balthazar Martinot}}{{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Мартино, Балтазар}} [[Категорија:Починати во 1714 година]] [[Категорија:Родени во 1636 година]] [[Категорија:Часовничари]] 5v0iv65okyf8c469uioip2lqdq02mtb 5561025 5561024 2026-05-18T08:51:59Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Балтазар Мартинот]] на [[Балтазар Мартино]] 5561024 wikitext text/x-wiki   [[Податотека:Martinot1678.jpg|мини|Часовник направен од Балтазар Мартино, 1678 година]] [[Податотека:Blason_de_la_famille_Martinot_(Paris).svg|мини|Грб на семејството часовничари Мартино .]] '''Балтазар Мартино''' (1636–1714) бил француски [[Саатчиски занает|часовничар]] и помошник во комората на кралицата и кралот. Неговата ќерка Ана Мартино се омажила за кралскиот златар Филип ван Диевоет. Тој се сметал за еден од најпознатите часовничари во Европа во своето време. Изработувал часовници за францускиот, европскиот и источноазискиот пазар. Најмногу дизајнирал мебел од Андре-Шарл Бул (1642-1732). Роден бил во Руан, син на Балтазар Мартино I (1610–1697), гувернер на Големиот часовник во Руан. Неговите браќа, Клод (1637–по 1697), Етјен (1639–1702) и Жил (1658–1726), исто така биле познати часовничари, а Мартино II бил татко и на Балтазар-Луј Мартино. За разлика од неговиот татко, Балтазар Мартино II работел во Париз од околу 1660 година. Во 1683 година се населил на улицата Галанд, а во 1697 година на Кеј де Орфевр. Во 1710 година се пензионирал во Сен Жермен ан Ле, каде што починал неколку години подоцна. Неговиот талент му донел голем углед и важни покровители. Во 1665 година го наследил својот свекор, Пјер Белон, како ''Часовничар на Кралицата'' на Ана од Австрија. Подоцна бил назначен и за ''Часовничар на кралскиот совет'',. Меѓу неговите покровители биле Луј XIV, Големиот Дофин, војводите од Омон и де Ла Тремој, принцот де Рохан, маркизот д’Аргенсон, комесата де Полињак, кардиналот де Гесвр и претседателите Ламо де Харле, како и многу други влијателни личности.Во 1685 година продал неколку часовници на кралот на Сиам, а испратил и голем број часовници во Константинопол. Пописот од 1700 година покажал дека тој поседувал најголема залиха на часовници во Париз, а пет години претходно организирал значајна лотарија заедно со својот колега Николас Грибелин. Неговите часовници биле сместени во куќишта направени од Жан-Мишел Циглер и Андре-Шарл Бул. Неговите дела сега се изложени во музејите како Музејот на Лувр, Музејот на Клуни и Музејот национални техники на техника, Париз; Музеј на декоративни уметности, Лион; Музеј де Сен Пјер; Музеј де Пау и Шато де Шанзи; Музејот дер Цајтмесунг Бејер, Цирих; Музеј на часовничарство во Ла Шо-де-Фон; Математичко-физички салон, Дрезден; [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот на Викторија и Алберт]], Лондон и Музејот на уметност, Кливленд, Охајо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antique-horology.org/gallery/asp/objectright.asp?id=276|title=Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719032207/http://www.antique-horology.org/gallery/asp/objectright.asp?id=276|archive-date=2011-07-19|accessdate=2008-11-02}}</ref> Часовникот во [[Дворец Планалто]] во Бразилија бил уништен за време на инвазијата на Бразилскиот Конгрес на 8 јануари 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2023/01/09/antes-e-depois-veja-obras-de-arte-danificadas-durante-atos-terroristas-no-palacio-do-planalto.ghtml|title=ANTES e DEPOIS: Veja obras de arte danificadas durante atos terroristas no Palácio do Planalto|date=9 January 2023}}</ref> == Библиографија == * Хелен Кавалие родено Ескејрак-Лотур, ''Пјер Жермен дит ле Ромен (1703-1783).'' ''Vie d'un orfèvre et de son entourage'', Париз, 2007, thèse de l'École des Chartes, tome I, pp.&nbsp;209, 210, 345, 350, 429, 447. (Во врска со златарите Вандиве). * Mathieu da Vinha, ''Les valets de chambre de Louis XIV'', Париз, Перин, 2004 година. * Тарди, ''Dictionnaire des horlogers français'', Париз, 1971 година, под вербо Мартино. * ''Bulletin de la Commission des antiquités de la Seine-Inférieure'', Imprimerie H. Boissel, 1897, Tome 10 (1894/96), стр.&nbsp;425, над Балтазар Мартино. * ''Мемоари на академското здружение за земјоделство, науки, уметности и убави писма од департментот на Обе'', Друштво за академија за земјоделство, науки, уметности и убавини писма на департментот.&nbsp;185. * АЛБИЛО, Ана Хозе Брања. ''EL TIEMPO DE LOS BORBONES ARTE DE LA RELOJERÍA EN LAS COLECCIONES REALES DE FELIPE VA FERNANDO VII'' . Универзидад де Ваљадолид: 2016 година, Шпанија. == Белешки == {{Ризница-врска|Balthazar Martinot}}{{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Мартино, Балтазар}} [[Категорија:Починати во 1714 година]] [[Категорија:Родени во 1636 година]] [[Категорија:Часовничари]] 5v0iv65okyf8c469uioip2lqdq02mtb 0 1395181 5561020 5560189 2026-05-18T08:37:23Z BosaFi 115936 5561020 wikitext text/x-wiki '''Жан-Пјер Неродо''' (30 јануари 1940 - 20 декември 1998) бил француски писател и професор по [[латинска книжевност]] од 20 век. == Биографија == Тој бил син на офицер во француската армија, студирал во Дижон, каде што неговото семејство се населило во 1946 година. Како член на книжевноста во 1964 година, бил именуван за професор во средно училиште во Шартр, каде што останал до 1967 година. Бил именуван за предавач на Сорбона во 1968 година, тој започнал теза за римската младина за време на републиканската ера, предводена од Жак Ергон. Од 1974 до 1990 година бил благајник на „Друштво за латински студии“. Тој бил професор на [[Екс ан Прованс]] од 1979 до 1988 година, а потоа на Универзитетот во Ремс, каде што ги основа здружението „Auspex“ и „Центарот за истражување на антиквитетите и модерните класици“ (заедно со професорот Жорж Форестје.), кој станал „Истражувачки центар за пренесување на литературни и естетски модели“ по неговото заминување. Тој, меѓу многу други, бил директор на тезата на Ксавиер Даркос кога бил професор на Универзитетот во Париз III: Сорбона Нувел. Како романсиер, Жан-Пјер Неро ги објавил ''Волчицата од Палатин (''1981),''Мистеријата на романската градина'' (1992) и ''Посмртниот принц''. == Надворешни врски == * [https://www.cairn.info/publications-de-N%C3%A9raudau-Jean-Pierre--66357.htm Список на публикации] за CAIRN * [http://www.fabula.org/actualites/hommage-a-jean-pierre-neraudau_12887.php ''Почит на Жан-Пјер Неро''] на Фабула * [http://www.persee.fr/doc/vita_0042-7306_1999_num_153_1_1530 Jean-Pierre Néraudau (напис)] во Memoriam on Persée {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Неродо, Жан-Пјер }} [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Француски историчари]] bu6s32u3y81rbh65ousegs8if1evbmi 0 1395189 5560981 5560290 2026-05-18T08:05:36Z BosaFi 115936 5560981 wikitext text/x-wiki '''Едвард Елбриџ Салисбери''' (6 април 1814 – 5 февруари 1901) бил американски санскритист и арабист. == Биографија == Едвард Е. Солсбери бил роден во [[Бостон]] на 6 април 1814 година.<ref name="Memorial">{{Наведено списание|year=1901|title=Memorial of Edward Elbridge Salisbury|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|volume=22|pages=1–6|jstor=592405|jstor-access=free}}</ref> Дипломирал на Универзитетот Јеил во 1832 година. Потоа се оженил со Абигејл Солсбери Филипс во 1836 година и тие патувале низ Европа три години.<ref name="l750">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aramcoworld.com/articles/2018/the-legacy-of-arabic-in-america|title=The Legacy of Arabic in America|last=Kesting|first=Piney|date=January 1, 2018|work=AramcoWorld|accessdate=January 30, 2026}}</ref> Солсбери бил назначен за професор по арапски и санскрит на Јеил во 1841 година. Позицијата на Солсбери била единствениот универзитетски катедра по санскрит во Америка до 1854 година, кога била создадена и посебна „Професорска канцеларија по санскрит и сродни јазици“ со [[Вилијам Двајт Витни]] како прв нејзин носител.<ref name="ElmarsafyBernard2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP6ARP2m-D0C&pg=PA82|title=Debating Orientalism|last=Ziad Elmarsafy|last2=Anna Bernard|last3=David Attwell|date=13 June 2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-34111-2|pages=83–86}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/macmillan/southasia/sanskrit.htm|title=Sanskrit An occasional language of instruction at Yale|date=February 16, 2024|publisher=[[Yale University]]}}</ref> Солсбери, исто така, бил претседател на Американското ориентално друштво од 1863 до 1866 година, а потоа и од 1873 до 1880 година.<ref name="Memorial">{{Наведено списание|year=1901|title=Memorial of Edward Elbridge Salisbury|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|volume=22|pages=1–6|jstor=592405|jstor-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[[iarchive:sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|"Memorial of Edward Elbridge Salisbury"]]. ''[[Journal of the American Oriental Society]]''. '''22''': <span class="nowrap">1–</span>6. 1901. [[JSTOR]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.jstor.org/stable/592405 592405]</span>.</cite></ref> Солсбери бил избран за член на Азиското друштво на Париз, [[Академија на уметностите и науките во Конектикeт|Академијата на уметностите и науките во Конектикат]] и дописен член на Германското ориентално друштво. Бил избран за член на Американското антикварно друштво во 1861 година. Двапати му била доделена дипломата за право на легитимација, прво од Универзитетот Јеил во 1869 година, а потоа од [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во 1886 година.<ref name="Memorial">{{Наведено списание|year=1901|title=Memorial of Edward Elbridge Salisbury|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|volume=22|pages=1–6|jstor=592405|jstor-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[[iarchive:sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|"Memorial of Edward Elbridge Salisbury"]]. ''[[Journal of the American Oriental Society]]''. '''22''': <span class="nowrap">1–</span>6. 1901. [[JSTOR]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.jstor.org/stable/592405 592405]</span>.</cite></ref> Во 1866 година, Солсбери објавил англиски превод на Китаб ал-Мајму, арапско дело било наводно користено во алавитската религија. <ref>{{Наведено списание|last=Salisbury|first=Edward E.|date=1866|title=Notice of كتاب الباكورة السليمانية فى كشف اسرار الديانة النصرية تأليف سليمان افندى الاذنى. The Book of Sulaimân's First Ripe Fruit, Disclosing the Mysteries of the Nusairian Religion|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1866_8/page/226|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=8|pages=227–308|doi=10.2307/592241|jstor=592241|jstor-access=free}}</ref> Тој починал од пневмонија во Њу Хејвен, Конектикат на 5 февруари 1901 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/103268849/prof-e-e-salisbury-dead/|title=Prof. E. E. Salisbury Dead|date=1901-02-06|work=[[The Baltimore Sun]]|access-date=2022-06-06|location=New Haven, Connecticut|page=3|via=Newspapers.com}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1814 година]] gqyl3ah8f5bgqdtnb7twhls0fcylywo 5560982 5560981 2026-05-18T08:06:22Z BosaFi 115936 5560982 wikitext text/x-wiki '''Едвард Елбриџ Салисбери''' (6 април 1814 – 5 февруари 1901) бил американски санскритист и арабист. == Биографија == Едвард Е. Солсбери бил роден во [[Бостон]] на 6 април 1814 година.<ref name="Memorial">{{Наведено списание|year=1901|title=Memorial of Edward Elbridge Salisbury|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1901_22/page/n3|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|volume=22|pages=1–6|jstor=592405|jstor-access=free}}</ref> Дипломирал на Универзитетот Јеил во 1832 година. Потоа се оженил со Абигејл Солсбери Филипс во 1836 година и тие патувале низ Европа три години.<ref name="l750">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aramcoworld.com/articles/2018/the-legacy-of-arabic-in-america|title=The Legacy of Arabic in America|last=Kesting|first=Piney|date=January 1, 2018|work=AramcoWorld|accessdate=January 30, 2026}}</ref> Солсбери бил назначен за професор по арапски и санскрит на Јеил во 1841 година. Позицијата на Солсбери била единствениот универзитетски катедра по санскрит во Америка до 1854 година, кога била создадена и посебна „Професорска канцеларија по санскрит и сродни јазици“ со [[Вилијам Двајт Витни]] како прв нејзин носител.<ref name="ElmarsafyBernard2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP6ARP2m-D0C&pg=PA82|title=Debating Orientalism|last=Ziad Elmarsafy|last2=Anna Bernard|last3=David Attwell|date=13 June 2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-34111-2|pages=83–86}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/macmillan/southasia/sanskrit.htm|title=Sanskrit An occasional language of instruction at Yale|date=February 16, 2024|publisher=[[Yale University]]}}</ref> Солсбери, исто така, бил претседател на Американското ориентално друштво од 1863 до 1866 година, а потоа и од 1873 до 1880 година.<ref name="Memorial"/> Солсбери бил избран за член на Азиското друштво на Париз, [[Академија на уметностите и науките во Конектикeт|Академијата на уметностите и науките во Конектикат]] и дописен член на Германското ориентално друштво. Бил избран за член на Американското антикварно друштво во 1861 година. Двапати му била доделена дипломата за право на легитимација, прво од Универзитетот Јеил во 1869 година, а потоа од [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во 1886 година.<ref name="Memorial"/> Во 1866 година, Солсбери објавил англиски превод на Китаб ал-Мајму, арапско дело било наводно користено во алавитската религија. <ref>{{Наведено списание|last=Salisbury|first=Edward E.|date=1866|title=Notice of كتاب الباكورة السليمانية فى كشف اسرار الديانة النصرية تأليف سليمان افندى الاذنى. The Book of Sulaimân's First Ripe Fruit, Disclosing the Mysteries of the Nusairian Religion|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1866_8/page/226|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=8|pages=227–308|doi=10.2307/592241|jstor=592241|jstor-access=free}}</ref> Тој починал од пневмонија во Њу Хејвен, Конектикат на 5 февруари 1901 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/103268849/prof-e-e-salisbury-dead/|title=Prof. E. E. Salisbury Dead|date=1901-02-06|work=[[The Baltimore Sun]]|access-date=2022-06-06|location=New Haven, Connecticut|page=3|via=Newspapers.com}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1814 година]] elgnexyj4qrbddze62co5lvsu2fdcbz 0 1395190 5560979 5560293 2026-05-18T08:03:11Z BosaFi 115936 5560979 wikitext text/x-wiki '''Роберто Езекиел Флорис''' (5 јануари 1986 во Санта Роса, [[Ла Пампа (покраина)|Ла Пампа]]) е [[Аргентина|аргентински]] [[Фудбал|фудбалер]] кој игра за Леандро Н. Алем. == Кариера == Флорис го имал своето професионално деби за Велез Сарсфилд во 2007 година под водство на Рикардо Лаволпе. Во 2009 година се преселил во Чиле за да игра за Евертон де Виња дел Мар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solofutbol.cl/futbol%20chileno/Campeonatos%20Nacionales/equipos/Everton/Everton%202009%20apertura.htm|title=Everton 2009 - Apertura|work=www.solofutbol.cl|language=es|accessdate=30 May 2025}}</ref> Во втората половина од истата година, се вратил во својата татковина и почнал да играл за Ол Бојс де Санта Роса во провинцијата Ла Пампа Торнео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laarena.com.ar/deportes/2013-1-4-6-57-0-el-pampeano-roberto-floris-tuvo-un-buen-semestre-a-nivel-personal|title=El pampeano Roberto Floris tuvo un buen semestre a nivel personal|date=4 January 2013|work=La Arena|language=es|accessdate=30 May 2025}}</ref> Во 2024 година, Флорис му се придружи на Леандро Н. Алем во Примера Ц Метрополитана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soloascenso.com.ar/perfil/roberto-floris/5727|title=Perfil: Roberto Floris - Leandro N. Alem|work=www.soloascenso.com.ar|language=es|accessdate=30 May 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soloascenso.com.ar/notas/leandro-n-alem/no-estuvimos-finos-y-perdimos-mucho-la-segundo-pelota/215610|title=Leandro N. Alem: “No estuvimos finos y perdimos mucho la segundo pelota”|date=9 May 2025|work=www.soloascenso.com.ar|language=es|accessdate=30 May 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|roberto-floris/74040}} * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120614190512/http://www.futbolxxi.com/Futbolista.aspx?ID=13623&SEOFutbolista=Floris+Roberto}} {{DEFAULTSORT:Флорис, Роберто}} [[Категорија:Родени во 1986 година]] [[Категорија:Аргентински спортисти]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] gk3ch5s2m5kimkofaxtgzdssdq94i9m 0 1395198 5561028 5560405 2026-05-18T09:12:34Z Jtasevski123 69538 5561028 wikitext text/x-wiki '''Мајка Гранди''' — [[Етиологија|етиолошки мит]] поврзан со планината ''„Мадре Гранде“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mothergrundy.org/|title=Mothergrundy.org (Archived copy)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090710051303/http://www.mothergrundy.org/|archive-date=2009-07-10|accessdate=2019-05-05}}</ref> Митот се однесува на жена која буквално била „стара колку и ридовите“ и која потекнувала од оваа планина, а држејќи се до „старите обичаи“ кога првобитните жители на [[Мексико]] и [[Калифорнија]] живееле околу областа на планината. Овие стари обичаи погрешно се поврзале со [[грандизам]], што довело до [[Епоним|епонимот]]. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Северноамериканска митологија]] [[Категорија:Имиња на планини]] cdenvqqssffgr5doi97tmlyjfoe5ity 0 1395201 5561132 5560445 2026-05-18T11:57:52Z Jtasevski123 69538 5561132 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The_Raven_Flood_Totem._-_NARA_-_298052.jpg|мини|Гавранот седи на жаба откако спасил деца од поплава.]]'''Приказните за гаврани''' — традиционални [[митови за создавањето]] на луѓе и животни од домородните народи на северозападниот брег на Тихоокеанскиот океан. Тие се среќаваат и кај народите што зборувале [[Атабаскански јазици|атабаскански]] јазик и други, а приказните за гаврани постојат кај речиси сите [[први народи]] низ целиот регион, но едни од најистакнати се во приказните на народите [[Хаида]], [[Цимшија]], [[Тлингит]] и [[Талтан]]. Гавранот и орелот се познати под многу различни имиња од многу различни народи и претставуваат важни фигури меѓу пишаните и [[Усно предание|вербалните приказни]]. Тие се пренесуваат од генерација на генерација преку народни [[Раскажување|раскажувачи на приказни]] и се од културно и историско значење. Од перспектива на некои раскажувачи, [[Митологии на староседелските народи на Америка|домородните митови]] како што се приказните за гавранот, за разлика од бајките и малите приказни за деца, не се за забава и можат да бидат [[Културно добро|културна сопственост]] на кланот или поединецот од кој потекнува приказната, па така е вообичаено другите да не раскажуваат приказни што се во сопственост на друг клан без нивна дозвола, и треба да се вложат напори да се дознае дали одредена приказна е во сопственост или не пред да се сподели.<ref name="ownership">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eldrbarry.net/rabb/rvn/whoowns.htm|title=Who Owns the Stories&nbsp;— A Letter to Eldrbarry|last=Giese|first=Paula|year=1996|accessdate=1 September 2014}}</ref> Иако приказните за гавранот во секоја култура се различни, сепак има и такви што го делат истиот наслов, а одредени атрибути на гавранот остануваат исти. Гавранот е секогаш [[Митско суштество|магично суштество]] способно да земе форма на човек, животно, па дури и неживи предмети. Тој е чувар на тајни, а воедно и измамник кој честопати е фокусиран на задоволување на сопствената [[Ненаситност|лакомост]] за што и да посакува, а неговите приказни раскажуваат за тоа како настанале световните работи или им нудат предлози на децата како да се однесуваат.<ref name="boas1">{{Наведено списание|last=Boas|first=Franz|author-link=Franz Boas|date=October–December 1914|title=Mythology and Folk-Tales of the North American Indians|journal=[[The Journal of American Folklore]]|volume=27|issue=106|pages=374–410|doi=10.2307/534740|jstor=534740}}</ref> Креативната природа на гавранот се покажува преку околности, а не преку намера, преку желбата да ги задоволи сопствените потреби, а не преку какви било [[Алтруизам|алтруистички]] принципи. Тој е и протагонист во приказните на некои групи и антагонист на други, односно и херој и забава. Приказните што го прикажуваат гавранот како херој се специфични за областите на север од континентот, како што се народите во северна [[Британска Колумбија]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iToLLxlIIiQC&pg=PA58|title=Native American Culture|last=Kuiper, Kathleen|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2011|isbn=978-1615301386|pages=58}}</ref> и [[Алјаска]]<ref name="boas1">{{Наведено списание|last=Boas|first=Franz|author-link=Franz Boas|date=October–December 1914|title=Mythology and Folk-Tales of the North American Indians|journal=[[The Journal of American Folklore]]|volume=27|issue=106|pages=374–410|doi=10.2307/534740|jstor=534740}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBoas1914">[[Franz Boas|Boas, Franz]] (October–December 1914). "Mythology and Folk-Tales of the North American Indians". ''[[The Journal of American Folklore]]''. '''27''' (106): <span class="nowrap">374–</span>410. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534740|10.2307/534740]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534740 534740].</cite></ref>, како што е [[Цимшјан]]<ref name="boas1" /> и [[Хаиди|Хаидите]], а слични приказни за [[Кутх]] се појавуваат и во културите [[Чучки|Чукчи]] во североисточна Азија, а најверојатно е дека се под влијание на приказните на Индијанците.<ref name="boas1" /> Народот Хаида му го припишуваат на гавранот пронаоѓањето на првите луѓе скриени во школка на кои им донел бобинки и лосос. [[Сијукси|Сијуксите]] раскажувале како [[Гавран|бел гавран]] ги предупредувал [[Американски бизон|бизоните]] за приближување на ловци, но на крајот, еден лут ловец ја фатил птицата и ја фрлил во оган, по што ја направил црна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pathwalkers.wordpress.com/2000/11/27/how-the-raven-became-black/|title=How The Raven Became Black|last=Nyxks|date=27 November 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910200251/http://pathwalkers.wordpress.com/2000/11/27/how-the-raven-became-black/|archive-date=10 September 2014|accessdate=8 September 2014}}</ref> == Заеднички карактеристики == Иако бајките за гавраните го раскажуваат потеклото на човечките суштества, сепак тие не се осврнуваат на потеклото на организираното општество, а во бајките што го отсликуваат развојот и организацијата на општествата на домородните Американци, херојот често е самото човештво. Приказните за гавраните не нудат детална слика за општествените односи и реалноста на животот.<ref name="boas1">{{Наведено списание|last=Boas|first=Franz|author-link=Franz Boas|date=October–December 1914|title=Mythology and Folk-Tales of the North American Indians|journal=[[The Journal of American Folklore]]|volume=27|issue=106|pages=374–410|doi=10.2307/534740|jstor=534740}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBoas1914">[[Franz Boas|Boas, Franz]] (October–December 1914). "Mythology and Folk-Tales of the North American Indians". ''[[The Journal of American Folklore]]''. '''27''' (106): <span class="nowrap">374–</span>410. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534740|10.2307/534740]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534740 534740].</cite></ref> == Традиционални митови == === Атабаскански === [[Атабаскански јазици|Атабасканскиот]] е јазично семејство од неколку соседни дијалекти што ги зборувале различни народи во [[Западна Канада]] и [[Запад (САД)|американскиот Запад]] и понатаму на [[Северни атабаскански јазици|северни]], [[Атабаскански јазици на брегот на Тихиот Океан|јужни]] и [[Јужноатабаскански јазици|јужни атабаскански јазични]] подрегиони, а овие групи живееле во еден од трите атабаскански региони. ==== Кахто ==== [[Като|Кахто]] се [[Домородните народи на Калифорнија|домородна калифорниска]] група [[Индијанците во САД|староседелци од Америка]], кои живееле најјужно од сите Атапасканци во Калифорнија, населувајќи се во долината Кахто и долината Лонг, и генерално во земјата јужно од [[Блу Рок Спрингс Крик|Блу Рок]] и помеѓу изворите на двете главни притоки на [[Река Јагула (Калифорнија)|реката Ил]]. Кахтонскиот јазик е еден од четирите [[атабаскански јазици]] што се зборувале во северозападна Калифорнија, а повеќето кахтонски говорници биле исто така двојазични во Северен Помо. ===== Приказна за создавањето ===== Една верзија на приказната за создавањето на гавранот е онаа на Кахто во Калифорнија.<ref name="goddard">{{Наведено списание|last=Goddard|first=Pliny Earle|author-link=Pliny Earle Goddard|year=1909|title=Kato texts|url=https://books.google.com/books?id=v8k6AQAAIAAJ|journal=University of California Publications in American Archaeology and Ethnology|publisher=University of California at Berkeley|volume=8|issue=3|page=184|access-date=24 August 2012}}</ref> Во една варијанта, Гавранот е учен од неговиот татко, ''Кит-ка'оситји-ка'', да биде создавач, но Гавранот е незадоволен од резултатот и така тој го создавал светот, но не е во можност да му даде светлина или вода, а кога слушнал дека светлината може да се најде скриена во далечна земја, Гавранот решил да патува таму и да ја украде. Во куќата на светлината, тој здогледува млада жена што живее со својот татко и го изведува првиот од многуте трикови. Тој најпрво се претвара во ронка земја, при што се вметнува внатре во нејзината вода за пиење која таа ја испила, па така од тоа ќерката забременува и раѓа необично и пребирливо дете кое постојано плаче и бара да допре еден од сноповите што се складирани во ѕидовите. На детето му се дава една од торбите за да го смири, но кога се заморува од играње со неа, тоа ја пушта, и таа почнува да лебди подалеку од него и исчезнува низ [[Баџа (димник)|баџата]]. Штом ќе стигало до небото, снопот се одврзув и расфрла ѕвезди по небото. Кога детето плаче за да го добие назад, му се дава второто снопче за да си игра, а тоа повторно го пушта да лебди низ дупката на таванот, со што се ослободува месечината, а сè се случи повторно со третото и последно снопче, кое одлетува и станува сончева светлина. Откако ќе донесе светлина на целиот свет, гавранот одлетал низ баџата.<ref name="thompson1">{{Наведена книга|title=Tales of the North American Indians|last=Thompson|first=Stith|date=1929|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0253200914|edition=3rd pr.|location=Cambridge, Mass.|chapter=1 Mythological Stories|access-date=3 September 2014|chapter-url=http://aren.org/prison/documents/american-indian/1/1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528210930/http://aren.org/prison/documents/american-indian/1/1.pdf|archive-date=28 May 2015|df=dmy-all}}</ref> ==== Тахлтан ==== Локално, меѓу народот [[Тахлтан (народ)|Тахлтан]], нивните обичаи и начин на живот многу се разликувале, бидејќи честопати биле широко разделени и морале да издржат различни услови во зависност од нивната локација.<ref name="sturtevant">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WOCL_SwWH-sC&pg=PA465|title=Handbook of North American Indians|last=Sturtevant|first=William C.|date=1978|publisher=Smithsonian Institution|isbn=9780160045783|location=Washington|page=463|access-date=3 September 2014}}</ref> Во тахлтанската културат се верувало дека некои од нивните предци имале знаење што други не го знаеле, од времето пред големиот потоп,<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}</ref> а некои од овие предци го користеле тоа знаење за доброто на луѓето, додека други го користеле за зло и на штета на другите, па така гавранот се сметал за главен херој против овие зли предци.<ref name="sams">{{Наведено списание|title=The Raven cycle|url=http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|journal=SAMS Anthology|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903141339/http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014}}</ref> Во тахлтановите приказни, гавранот се нарекува Голема Врана.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> ===== Приказна за гаврановото раѓање ===== Тахлтанците тврделе дека Големата Врана бил чудесно роден како најмлад од многуте браќа во северната земја [[Тлингит]] и дека бил воспитан зборувајќи го локалниот јазик<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref>, а воедно и одвоен од својот татко при раѓање, па така неговиот татко никогаш не се споменувал во нивните приказни. Гавранот бил роден како трето дете на жена чии претходни два сина биле убиени од нејзиниот чичко и така секој пат кога жената ќе се породела, нејзиниот чичко нудел да ги научи да ловат откако ќе пораснат доволно и секој пат кога ќе ги извадел на кану и ќе ги измамел, им наредувал на момчињата да седнат на работ од кануто, по што го нишал кануто, принудувајќи ги да паднат во водата каде што ги оставал да се удават.<ref name="teit" /> Но, нејзиното трето дете бил гавран, кој добро се занимавал со резбање. Исто како што направил двапати претходно, нејзиниот чичко повторно прашал дали може да го научи гавранот да лови откако ќе наполни неколку години, а таа неколкупати го одбила нејзиниот чичко сè додека гавранот не инсистирал да му дозволи да оди. Така, тие излегле на море и се случило истото сценарио. Гавранот паднал во водата, но наместо да се удави, тој зел едно од играчките кануа што ги изрезбал и го направил да порасне во кану со целосна големина и така се вратил веднаш кај мајка си и раскажал што направил неговиот чичко.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> Уште двапати чичкото се обидел да го удави на ист начин, но Гавранот го надмудри секој пат сè додека чичкото не се откажал и повеќе не го водел гавранот на лов, туку одел сам.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> Како што Гавран растел и станувал маж, ја сретнал жената на чичкото каде што се обидел да си игра со неа. Ја скокоткал девојката и две птици излетале од под нејзините раце, [[сина сојка]] и [[Клукајдрвести|клукајдрвец]] при што девојката умрела. Кога чичкото се врати од лов, видел дека неговата жена умрела и имал намера повторно да го убие гавранот, но овој пат од бес, а не од измама, но, уште еднаш, гавран избегал со своите резби од кану, а овојпат од кога избегал тој не се врати дома и неговото патување започнало, никогаш да не се врати дома.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> Тој започнал да патува со кану по крајбрежјето, сосема сам, но застанувал секогаш кога ќе наидел на некое село. Кога ќе сретнел луѓе за кои видел дека ги искористуваат другите или ја користат нивната моќ за зло, тој убивал во обид да ги лиши од моќ.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> Патувал многу години по брегот на територијата Тлингит, прво патувајќи на југ, почнувајќи од север сè додека не стигнал толку далеку на југ, подалеку од територијата Тлингит сè додека не стигнал до народот Минк, по што се свртел и продолжил назад во друга насока. Тој го правел ова патување север југ, југ север неколку години и дури откако ја завршил својата работа по брегот, се упатил кон внатрешноста по реката Стикин сè до нејзиниот извор, а воедно патувал и по реките [[Нас (река)|Нас]], [[Скина]] и [[Таку]] и сите нивни бројни потоци, никогаш не останувајќи на едно место многу долго и никогаш не патувајќи далеку од водните патишта. Преку своите внатрешни патувања ги запознал [[Каска (народ)|Каска Дене]], [[Хаида (народ)|Хаида]] и други народи на исток.<ref name="sams">{{Наведено списание|title=The Raven cycle|url=http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|journal=SAMS Anthology|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903141339/http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140903141339/http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01 "The Raven cycle"]. ''SAMS Anthology''. Archived from [http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01 the original] on 3 September 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 September</span> 2014</span>.</cite></ref> Подоцна во животот, кога ја завршил целата работа што можел да ја заврши, тој се вратил во крајбрежните региони воден од зајдисонцето сè додека мистериозно не исчезнал. Единствената претпоставка била дека можеби отишол да живее со Канугу и други древни богови на остров далеку во океанот, од каде што верувале дека се создава времето.<ref name="sams">{{Наведено списание|title=The Raven cycle|url=http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|journal=SAMS Anthology|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903141339/http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01|archive-date=3 September 2014|access-date=3 September 2014}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140903141339/http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01 "The Raven cycle"]. ''SAMS Anthology''. Archived from [http://www.samstudies.org/anthology/library/periodicals/afs/jaf/32-124/a/01 the original] on 3 September 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 September</span> 2014</span>.</cite></ref> [[Податотека:The_Story_of_Fog_Woman_and_Raven_4.JPG|мини|''„Приказната за жената од магла и гавранот“'' од [[Демпси Боб]], изложена на [[Ванкуверски меѓународен аеродром|Меѓународниот аеродром во Ванкувер]], раскажува како алчноста на гавранот резултирала со лососовата миграција.]]Гавранот се појавува и во други приказни кои не се директно поврзани со него, па така во приказната за „Луѓето на топлиот и студениот ветер“ се вели дека некој, можеби гавранот, наредил луѓето да ги испратат ветровите.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> Тој се појавува повторно во приказната за „Големиот потоп“, која објаснува за убивањето на злите предци кои ги користиле своите моќи за да ги одземат сонцето, месечината и Мечката кои биле изгубени за време на потопот.<ref name="teit">{{Наведено списание|last=Teit|first=James A|date=1920|title=Tahltan Tales|journal=The Journal of American Folk-Lore|volume=32|issue=124|pages=198–250|doi=10.2307/534980|jstor=534980}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeit1920">Teit, James A (1920). Boas, Franz (ed.). "Tahltan Tales". ''The Journal of American Folk-Lore''. '''32''' (124): <span class="nowrap">198–</span>250. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.2307/534980|10.2307/534980]]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/534980 534980].</cite></ref> === Инуити === [[Инуити|Инуитите]] (порано [[Ескими]]) се домородни на [[Алјаска]], [[Северна Канада]] и [[Гренланд]], а во нивната [[Инуитска култура|култура]], бувот, рибата и гавранот се од најголема важност. Гавраните исто така се чести во [[Инуитска уметност|уметничките дела на Инуитите]] и тие имаат неколку приказни што раскажуваат за гаврановото раѓање, кое често е споено со бувот со кого гавранот делел длабоко пријателство.<ref name="skinner">{{Наведено списание|last=Skinner|first=Kelly|last2=Brill|first2=Laura|title=Inuit Views of Nature|url=http://www.stlawu.edu/gallery/exhibitions/f/11nipirasait/skinner-brill.pdf|publisher=St. Lawrence University}}{{Мртва врска|date=August 2025}}</ref> Инуитите велат дека гавранот бил роден од темнината, слаб и изгубен, а кога почнал бесцелно да патува низ светот, сфатил дека е таткото гавран, создател на целиот живот и така откако сфатил кој е, ја собрал својата сила и одлетал од темнината на ново место кое го нарекол земја, но сепак бил сам, па затоа решил да создаде растенија. Додека летал наоколу истражувајќи го овој нов свет, наишол на човек за кој легендата тврди дека бил првиот од Инуитите. Гавранот го нахранил човекот и го научил да го почитува светот околу себе, а набргу потоа, се родила жена и гавранот ги научил двајцата како да се облекуваат, да градат засолниште и да прават кануа за да патуваат по водата. Додека двајцата одгледувале и раѓале деца, Гавранот се грижел за нивните деца и ги воспитувал како што правел и претходно.<ref name="eco">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ravenecoventures.com/aboutstory.php?lang=eng|title=The Story of the Raven|year=2004|work=Raven Eco Ventures|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222115738/http://www.ravenecoventures.com/aboutstory.php?lang=eng|archive-date=22 December 2014|accessdate=4 September 2014}}</ref> === Зуни === [[Податотека:Coyoteinacanoe.png|мини|Којотот плови со кану по реката Колумбија. Гавранот ја дели природата на измамник со којотот во митологиите на индијанските староседелци, но кај народот Зуни му недостасуваат негативните карактеристики.]] Гавранот не е традиционален [[Фетишизам|фетиш]] на [[Зенит|Зуните]], но тој, заедно со арата, играат улога во приказната за миграцијата на Зуните и често е врежан во нивните уметнички дела, обично изрезбан од црн [[мермер]], иако не исклучиво. Зуните го сметаат Гавранот за итрец, но без негативни карактеристики што ги поврзуваат со [[Којот (митологија)|којотот]], а најголемите особини на гавранот се неговата способност да им помогне на луѓето да ги надминат своите неуспеси, нудејќи нежни потсетници дека сè со што луѓето имаат храброст да се соочат, исто така имаат и моќ да се трансформираат.<ref name="zunifetish">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zunispirits.com/2006/zunitopics/zunifetishmeanings.html|title=Zuni Fetish Meanings|last=Riggs|first=Darlene Meader|year=2006|series=The Zuni Fetish Story}}</ref> == Модерни адаптации == Има многу детски книги и сликовници кои раскажуваат традиционални приказни за гаврани, а овие нови верзии се честопати критикувани за прикажување на многу „пољубезен“ гавран на кој му останува малку од оригиналниот алчен измамник. Во некои приказни, гавранот дејствува за доброто на луѓето, а не за себе, додека во други приказни, гавранот одбивал да употреби сила, а во некои случаи, измамата била заменета со магијата. Овие понови приказни биле напишани и во конвенции на западната, а не на индијанската литература, со што се пренесува пораката дека способноста или стилот на домородните раскажувачи биле инфериорни.<ref name="Singer">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlib.iue.it/carrie/cec/fakelore.shtml|title=Fakelore, Multiculturalism, and the Ethics of Children's Literature|last=Singer|first=Eliot A.|work=Carrie Eurasia Collection|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609192604/http://vlib.iue.it/carrie/cec/fakelore.shtml|archive-date=9 June 2007|accessdate=3 April 2025}}</ref> Во 2004 година, [[Смитсонова установа|Институтот Смитсонијан]] го спонзорирал [[Крис Кинц]] да развие серија анимирани телевизиски програми од половина час наменети за ученици како забавен начин за едукација на децата за абориџинскиот фолклор. Серијата ''„Приказни за гаврани“'' била продуцирана од канадското студио „Њу машин“ во соработка со продуцентот Винаџи Џејмс и се емитувало две сезони со вкупно 26 епизоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.raventales.com/|title=The Award-Winning Animated Series|year=2004|publisher=RavenTales (Alberta) Ltd|accessdate=1 September 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smithsonianchannel.com/sc/web/series/731/raven-tales|title=Raven Tales Episode Guide|work=Smithsonian Channel|publisher=SNI/SI Networks L.L.C|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903144001/http://www.smithsonianchannel.com/sc/web/series/731/raven-tales|archive-date=3 September 2014|accessdate=1 September 2014}}</ref> Во 2010 година, Мет Дембики продуцирал антологиски графички роман за приказните за измамници, осигурувајќи се дека ќе го задржи културниот интегритет на приказните со помош на 21 раскажувач на староседелски американски приказни кои биле директно поврзани со неколку графички дизајнери.<ref>{{Наведени вести|url=http://missoulian.com/lifestyles/territory/trickster-tales-gladstone-indian-storytellers-team-with-artists/article_f517b738-7016-11df-a81d-001cc4c03286.html|title='Trickster Tales': Gladstone, Indian storytellers team with artists|last=Higgins|first=Jim|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=1 September 2014}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Raven tales & medicine men : folktales from Eagle Village|last=Greene|first=Diana Scesny|last2=Paul|first2=Louise|last3=Malcolm|first3=Eliza|date=1988|publisher=publisher not identified|location=Eagle Village|oclc=18392019}} * {{Наведена книга|title=Raven tales|last=Goodchild|first=Peter|date=1991|publisher=Chicago Review Press|isbn=9781556521010|location=Chicago|oclc=22907395}} * Liapunova, R. G. (1987). "Raven in the Folklore and Mythology of the Aleuts". In: ''Soviet Anthropology and Archeology'', 26:1, 3-20. {{DOI|10.2753/AAE1061-195926013}}[[Doi (identifier)|doi]]<span>:</span>[[doi:10.2753/AAE1061-195926013|10.2753/AAE1061-195926013]]. * Meletinsky, Elizar M. "The Epic of the Raven Among the Paleoasiatics: Relations Between Northern Asia and Northwest America in Folklore". In: ''Diogenes'' 28 (110): 98-133 (1980). DOI: 10.1177/039219218002811006 * {{Наведена книга|title=The raven steals the light: Native American tales|last=Reid|first=Bill|last2=Bringhurst|first2=Robert|date=1996|publisher=Shambhala|isbn=9781570621734|location=Boston|oclc=32819116|author-link=Bill Reid|author-link2=Robert Bringhurst}} == Надворешни врски == * [https://repository.asu.edu/attachments/107975/content/JSA_VOL6_NO1_Pages39-60_Mesch.pdf Весник за надреализам и Америка, том 6, бр. 1, страници 39-60 „Што ги смее Индијанците“ Клаудија Меш, Државен универзитет во Аризона] * [http://www.bced.gov.bc.ca/abed/images/map2.jpg Карта на Северозападните регионални индиски територии] {{IMDb title|id=tt1229461}} * {{In lang|de}} [http://www.kanada-studien.org/wp-content/uploads/2010/06/1996_029_148-158.pdf Изабел Будке:] ''Патување на гавран.'' Schöpfungsmythos, 1996 година {{Нормативна контрола}} [[Категорија: Божества на гаврани| Индијанци]] [[Категорија: Птици во митологијата]] [[Категорија: Митови за создавањето]] [[Категорија: Богови-творци]] [[Категорија: Култура на северозападниот дел на Тихиот Океан]] [[Категорија: Култура на првите народи во Канада]] [[Категорија: Фолклорни ликови]] [[Категорија: Митологија на Хаида]] [[Категорија: Домородни народи на северозападното плато]] [[Категорија: Домородни народи на северозападниот дел на Тихиот Океан]] [[Категорија: Литературни архетипови]] [[Категорија: Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија: Литература на американските староседелци]] [[Категорија: Религија на американските староседелци]] [[Категорија: Теми за американски староседелци]] [[Категорија: Северноамерикански фолклор]] [[Категорија: Северноамерикански митологија]] [[Категорија:Талтан]] [[Категорија:Измамнички богови]] [[Категорија:Цимшиска митологија]] [[Категорија:Митолошки врала]] [[Категорија:Тлингитска митологија]] [[Категорија:Антропоморфни гаврани]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] jnhx4z31b0c0g5y3vbwh7wd51xv6b65 0 1395205 5561050 5560442 2026-05-18T09:48:47Z Jtasevski123 69538 5561050 wikitext text/x-wiki '''„Момчето и волците“''' — [[бајка]] од староседелските Американци која [[Ендру Ланг]] ја вклучил во ''„[[Книгата за жолти самовили]]“''.<ref>Andrew Lang, ''The Yellow Fairy Book'', [http://www.mythfolklore.net/andrewlang/027.htm "The Boy and the Wolves"]</ref> == Синопсис == Отфрлајќи ја злобата на луѓето, еден љубезен ловец се преселил со своето семејство во осамена земја, каде што живееле мирен живот. Многу години подоцна, додека човекот умирал, тој побарал неговите две најстари деца, син и ќерка, секогаш да се грижат за нивниот најмлад брат и никогаш да не го напуштат. Неговите деца ветиле, и човекот можел да умре во мир, но по смртта на нивната мајка, најстариот син сакал да оди во селото каде што е роден неговиот татко. И покрај тоа што неговата сестра го потсетувала на ветувањето, најстариот син сепак заминал во селото и создал свое семејство, а подоцна и неговата сестра го следела својот најстар брат, оставајќи го најмладиот сам да се грижи за себе кога таа почнала да го гледа како товар. И таа го наоѓа селото и се мажи. Најмалото дете било во можност да живее од залихите што ги оставиле зад себе, но кога ќе дошла зимата, тој останувал гладен, па така за да преживее, тој почнувал да јаде сè што оставиле волците, сè додека волците не се навикнале на момчето и не му дозволиле да ги дели нивните оброци. Кога ќе дошла пролетта, момчето ги следело волците до брегот, а таму неговиот брат случајно ловел риба во близина. Најстариот брат се сетил на ветувањето додека момчето пеело дека и тој станува волк. Неговиот брат го викнал момчето, но детето постепено се трансформирало во волк и бегало со остатокот од глутницата. Најстариот брат, исполнет со вина, се вратил во селото и го поминува остатокот од својот живот тагувајќи, како и неговата сестра. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски бајки]] [[Категорија:Бајки за менување на облици]] [[Категорија:Бајки за животни што зборуваат]] [[Категорија:Волци во литературата]] [[Категорија:Антропоморфни волци]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] o96afjxt5zlpojav1z95hpee9u70zon 5561060 5561050 2026-05-18T10:20:47Z Jtasevski123 69538 5561060 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Момчето и волците''''' — [[бајка]] од староседелските Американци која [[Ендру Ланг]] ја вклучил во ''„[[Книгата за жолти самовили]]“''.<ref>Andrew Lang, ''The Yellow Fairy Book'', [http://www.mythfolklore.net/andrewlang/027.htm "The Boy and the Wolves"]</ref> == Синопсис == Отфрлајќи ја злобата на луѓето, еден љубезен ловец се преселил со своето семејство во осамена земја, каде што живееле мирен живот. Многу години подоцна, додека човекот умирал, тој побарал неговите две најстари деца, син и ќерка, секогаш да се грижат за нивниот најмлад брат и никогаш да не го напуштат. Неговите деца ветиле, и човекот можел да умре во мир, но по смртта на нивната мајка, најстариот син сакал да оди во селото каде што е роден неговиот татко. И покрај тоа што неговата сестра го потсетувала на ветувањето, најстариот син сепак заминал во селото и создал свое семејство, а подоцна и неговата сестра го следела својот најстар брат, оставајќи го најмладиот сам да се грижи за себе кога таа почнала да го гледа како товар. И таа го наоѓа селото и се мажи. Најмалото дете било во можност да живее од залихите што ги оставиле зад себе, но кога ќе дошла зимата, тој останувал гладен, па така за да преживее, тој почнувал да јаде сè што оставиле волците, сè додека волците не се навикнале на момчето и не му дозволиле да ги дели нивните оброци. Кога ќе дошла пролетта, момчето ги следело волците до брегот, а таму неговиот брат случајно ловел риба во близина. Најстариот брат се сетил на ветувањето додека момчето пеело дека и тој станува волк. Неговиот брат го викнал момчето, но детето постепено се трансформирало во волк и бегало со остатокот од глутницата. Најстариот брат, исполнет со вина, се вратил во селото и го поминува остатокот од својот живот тагувајќи, како и неговата сестра. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски бајки]] [[Категорија:Бајки за менување на облици]] [[Категорија:Бајки за животни што зборуваат]] [[Категорија:Волци во литературата]] [[Категорија:Антропоморфни волци]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] sp5pj2kl6yqbn32yf7q6eg0vh9qedr2 0 1395207 5561052 5560443 2026-05-18T10:16:24Z Jtasevski123 69538 5561052 wikitext text/x-wiki '''Слепиот човек (или момчето) и морскиот нуркач''' — народна приказна раскажана низ целиот [[Гренланд]], [[Канада]] и во делови од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], иако најчесто прераскажувана од говорниците на [[Инуити|Инуитите]] и [[Атабаскански јазици|Атабасканците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blindmanloonstor00crai/|title=The Blind Man and the Loon: The Story of a Tale|last=Mishler|first=Craig|date=2013|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803239821|location=Lincoln|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Приказна == Слепо момче живее со насилна старателка, мајка, баба или маќеа и сестра. Еден ден, во нивниот камп пристигнала [[бела мечка]]. Низ прозорецот на нивната куќа, слепото момче ја застрелува мечката, а неговиот старател го лаже, кажувајќи му дека промашил, а потоа го чувал месото од мечката за себе и за сестрата, но сепак сестрата му носи месо на момчето во тајност. [[Податотека:Common_loon_drake,_stony_brook_harbor_entrance_(33738327770).jpg|мини|Обичен морски нуркач]] Момчето оди на езеро, каде што е повлечен под вода од страна на еден нуркач. Нуркачот го носи момчето под вода, неколкупати излегувајќи на површина и секој пат кога ќе излезеле на површина, момчето можело да види малку повеќе и така до крајот, неговиот вид бил целосно вратен. Сега кога веќе може да гледа, момчето учествува во лов на [[Белуга|китови белуга]] на плажа каде неговата старателка исто така доаѓа, каде што нејзина задача е да управува со сидрото за харпунското јаже. Јажете било врзано околу нејзиниот струк, а нејзината задача била да се повлече назад и да се потпре на китот, но китот ја извлекува во морето, затоа што момчето не ѝ помогна да се повлече назад или затоа што намерно проба да улови кит кој е преголем, а големиот кит ја повчече во водата и таа се загуби. Во некои изданија таа станува [[нарвал]], а косата ѝ станува рог. == Изданија == [[Сонце и Месечина (Инуититски мит)|„Сонце и месечина“]] е проширена инуитска верзија на приказната, во која биле додадени неколку подоцнежни настани, а завршува со тоа што братот и сестрата станале сонцето и месечината. == Визуелна уметност == Приказната е популарна тема во [[Инуитска уметност|уметноста на Инуитите]]. === Печати === <gallery mode="packed" widths="200px"> Податотека:Legend_of_the_Blind_Man_and_the_Bear_by_Josephie_Pootoogook.jpg|алт=Josephie Pootoogook with Kananginak Pootoogook (1959). Legend of the Blind Man and the Bear. Cape Dorset.| Податотека:The_Legend_of_Lumiuk_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1960). The Legend of Lumiuk. Cape Dorset.| Податотека:Lumiuk_and_the_Whales_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1961). Lumiuk and the Whales. Cape Dorset.| </gallery> * Во 1960-тите, уметницата од Пувирнитук, Аиса Купикруалук, изрезбала колекција од 5 фигурини од сапуница кои прикажуваат различни сцени од приказната.<ref>{{Наведена книга|title=Eskimo Stories: Unikkaatuat|last=Nungak|first=Zebedee|last2=Arima|first2=Eugene|date=1969|publisher=National Museums of Canada|location=Ottawa|pages=49–50|chapter=Lumaaq|chapter-url=https://archive.org/details/unikkaatuatsanau0000nung/page/48/mode/2up|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Екрански адаптации == * ''„Ѓерданот на морскиот нуркач“'' е канадски филм од 1948 година, инспириран од Цимшиевата верзија на приказната. * ''„Лумаак“'' е краток анимиран филм од 1975 година на Ко Ходеман, инспириран од верзијата на приказната од Повунгнитук. * ''Lumaajuuq'' е анимиран, краток филм од 2010 година на Алетеа Арнакук-Барил . == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:Blind Man and the Loon, The}} [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Птици во митологијата]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Митологија на Инуитите]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] g4mchtz7dwf9j14zsok6ilb0aby4apu 5561053 5561052 2026-05-18T10:16:55Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Слепиот човек и лунарот]] на [[Слеп човек и морски нуркач]] 5561052 wikitext text/x-wiki '''Слепиот човек (или момчето) и морскиот нуркач''' — народна приказна раскажана низ целиот [[Гренланд]], [[Канада]] и во делови од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], иако најчесто прераскажувана од говорниците на [[Инуити|Инуитите]] и [[Атабаскански јазици|Атабасканците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blindmanloonstor00crai/|title=The Blind Man and the Loon: The Story of a Tale|last=Mishler|first=Craig|date=2013|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803239821|location=Lincoln|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Приказна == Слепо момче живее со насилна старателка, мајка, баба или маќеа и сестра. Еден ден, во нивниот камп пристигнала [[бела мечка]]. Низ прозорецот на нивната куќа, слепото момче ја застрелува мечката, а неговиот старател го лаже, кажувајќи му дека промашил, а потоа го чувал месото од мечката за себе и за сестрата, но сепак сестрата му носи месо на момчето во тајност. [[Податотека:Common_loon_drake,_stony_brook_harbor_entrance_(33738327770).jpg|мини|Обичен морски нуркач]] Момчето оди на езеро, каде што е повлечен под вода од страна на еден нуркач. Нуркачот го носи момчето под вода, неколкупати излегувајќи на површина и секој пат кога ќе излезеле на површина, момчето можело да види малку повеќе и така до крајот, неговиот вид бил целосно вратен. Сега кога веќе може да гледа, момчето учествува во лов на [[Белуга|китови белуга]] на плажа каде неговата старателка исто така доаѓа, каде што нејзина задача е да управува со сидрото за харпунското јаже. Јажете било врзано околу нејзиниот струк, а нејзината задача била да се повлече назад и да се потпре на китот, но китот ја извлекува во морето, затоа што момчето не ѝ помогна да се повлече назад или затоа што намерно проба да улови кит кој е преголем, а големиот кит ја повчече во водата и таа се загуби. Во некои изданија таа станува [[нарвал]], а косата ѝ станува рог. == Изданија == [[Сонце и Месечина (Инуититски мит)|„Сонце и месечина“]] е проширена инуитска верзија на приказната, во која биле додадени неколку подоцнежни настани, а завршува со тоа што братот и сестрата станале сонцето и месечината. == Визуелна уметност == Приказната е популарна тема во [[Инуитска уметност|уметноста на Инуитите]]. === Печати === <gallery mode="packed" widths="200px"> Податотека:Legend_of_the_Blind_Man_and_the_Bear_by_Josephie_Pootoogook.jpg|алт=Josephie Pootoogook with Kananginak Pootoogook (1959). Legend of the Blind Man and the Bear. Cape Dorset.| Податотека:The_Legend_of_Lumiuk_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1960). The Legend of Lumiuk. Cape Dorset.| Податотека:Lumiuk_and_the_Whales_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1961). Lumiuk and the Whales. Cape Dorset.| </gallery> * Во 1960-тите, уметницата од Пувирнитук, Аиса Купикруалук, изрезбала колекција од 5 фигурини од сапуница кои прикажуваат различни сцени од приказната.<ref>{{Наведена книга|title=Eskimo Stories: Unikkaatuat|last=Nungak|first=Zebedee|last2=Arima|first2=Eugene|date=1969|publisher=National Museums of Canada|location=Ottawa|pages=49–50|chapter=Lumaaq|chapter-url=https://archive.org/details/unikkaatuatsanau0000nung/page/48/mode/2up|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Екрански адаптации == * ''„Ѓерданот на морскиот нуркач“'' е канадски филм од 1948 година, инспириран од Цимшиевата верзија на приказната. * ''„Лумаак“'' е краток анимиран филм од 1975 година на Ко Ходеман, инспириран од верзијата на приказната од Повунгнитук. * ''Lumaajuuq'' е анимиран, краток филм од 2010 година на Алетеа Арнакук-Барил . == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:Blind Man and the Loon, The}} [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Птици во митологијата]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Митологија на Инуитите]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] g4mchtz7dwf9j14zsok6ilb0aby4apu 5561057 5561053 2026-05-18T10:19:23Z Jtasevski123 69538 5561057 wikitext text/x-wiki '''Слепиот човек (или момчето) и морскиот нуркач''' — народна приказна раскажана низ целиот [[Гренланд]], [[Канада]] и во делови од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], иако најчесто прераскажувана од говорниците на [[Инуити|Инуитите]] и [[Атабаскански јазици|Атабасканците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blindmanloonstor00crai/|title=The Blind Man and the Loon: The Story of a Tale|last=Mishler|first=Craig|date=2013|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803239821|location=Lincoln|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Приказна == Слепо момче живее со насилна старателка, мајка, баба или маќеа и сестра. Еден ден, во нивниот камп пристигнува [[бела мечка]]. Низ прозорецот на нивната куќа, слепото момче ја застрелува мечката, а неговата старателка го лаже, кажувајќи му дека промашил, а потоа го чува месото од мечката за себе и за сестрата, но сепак сестрата му носи месо на момчето во тајност. [[Податотека:Common_loon_drake,_stony_brook_harbor_entrance_(33738327770).jpg|мини|Обичен морски нуркач]] Момчето оди на езеро, каде што е повлечен под вода од страна на еден нуркач. Нуркачот го носи момчето под вода, неколкупати излегувајќи на површина за да земе здив и секој пат кога ќе излезеле на површина, момчето добива малку повеќе вид и така до крајот, неговиот вид бил целосно вратен. Сега кога веќе може да гледа, момчето учествува во лов на [[Белуга|китови белуга]] на плажа каде неговата старателка исто така доаѓа, каде што нејзина задача е да управува со сидрото за харпунското јаже. Јажете било врзано околу нејзиниот струк, а нејзината задача била да се повлече назад и да се потпре на китот, но китот ја извлекува во морето, затоа што момчето не ѝ помогна да се повлече назад или затоа што намерно проба да улови кит кој е преголем, а големиот кит ја повчече во водата и таа се загуби. Во некои изданија таа станува [[нарвал]], а косата ѝ станува рог. == Изданија == [[Сонце и Месечина (Инуититски мит)|„Сонце и месечина“]] е проширена инуитска верзија на приказната, во која биле додадени неколку подоцнежни настани, а завршува со тоа што братот и сестрата станале сонцето и месечината. == Визуелна уметност == Приказната е популарна тема во [[Инуитска уметност|уметноста на Инуитите]]. === Печати === <gallery mode="packed" widths="200px"> Податотека:Legend_of_the_Blind_Man_and_the_Bear_by_Josephie_Pootoogook.jpg|алт=Josephie Pootoogook with Kananginak Pootoogook (1959). Legend of the Blind Man and the Bear. Cape Dorset.| Податотека:The_Legend_of_Lumiuk_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1960). The Legend of Lumiuk. Cape Dorset.| Податотека:Lumiuk_and_the_Whales_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1961). Lumiuk and the Whales. Cape Dorset.| </gallery> * Во 1960-тите, уметницата од Пувирнитук, Аиса Купикруалук, изрезбала колекција од 5 фигурини од сапуница кои прикажуваат различни сцени од приказната.<ref>{{Наведена книга|title=Eskimo Stories: Unikkaatuat|last=Nungak|first=Zebedee|last2=Arima|first2=Eugene|date=1969|publisher=National Museums of Canada|location=Ottawa|pages=49–50|chapter=Lumaaq|chapter-url=https://archive.org/details/unikkaatuatsanau0000nung/page/48/mode/2up|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Екрански адаптации == * ''„Ѓерданот на морскиот нуркач“'' е канадски филм од 1948 година, инспириран од Цимшиевата верзија на приказната. * ''„Лумаак“'' е краток анимиран филм од 1975 година на Ко Ходеман, инспириран од верзијата на приказната од Повунгнитук. * ''Lumaajuuq'' е анимиран, краток филм од 2010 година на Алетеа Арнакук-Барил . == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:Blind Man and the Loon, The}} [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Птици во митологијата]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Митологија на Инуитите]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] grvga8oadq6odj1vqvtjnz7kebi8775 5561058 5561057 2026-05-18T10:19:58Z Jtasevski123 69538 5561058 wikitext text/x-wiki '''Слеп човек (или момче) и морски нуркач''' — народна приказна раскажана низ целиот [[Гренланд]], [[Канада]] и во делови од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], иако најчесто прераскажувана од говорниците на [[Инуити|Инуитите]] и [[Атабаскански јазици|Атабасканците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blindmanloonstor00crai/|title=The Blind Man and the Loon: The Story of a Tale|last=Mishler|first=Craig|date=2013|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803239821|location=Lincoln|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Приказна == Слепо момче живее со насилна старателка, мајка, баба или маќеа и сестра. Еден ден, во нивниот камп пристигнува [[бела мечка]]. Низ прозорецот на нивната куќа, слепото момче ја застрелува мечката, а неговата старателка го лаже, кажувајќи му дека промашил, а потоа го чува месото од мечката за себе и за сестрата, но сепак сестрата му носи месо на момчето во тајност. [[Податотека:Common_loon_drake,_stony_brook_harbor_entrance_(33738327770).jpg|мини|Обичен морски нуркач]] Момчето оди на езеро, каде што е повлечен под вода од страна на еден нуркач. Нуркачот го носи момчето под вода, неколкупати излегувајќи на површина за да земе здив и секој пат кога ќе излезеле на површина, момчето добива малку повеќе вид и така до крајот, неговиот вид бил целосно вратен. Сега кога веќе може да гледа, момчето учествува во лов на [[Белуга|китови белуга]] на плажа каде неговата старателка исто така доаѓа, каде што нејзина задача е да управува со сидрото за харпунското јаже. Јажете било врзано околу нејзиниот струк, а нејзината задача била да се повлече назад и да се потпре на китот, но китот ја извлекува во морето, затоа што момчето не ѝ помогна да се повлече назад или затоа што намерно проба да улови кит кој е преголем, а големиот кит ја повчече во водата и таа се загуби. Во некои изданија таа станува [[нарвал]], а косата ѝ станува рог. == Изданија == [[Сонце и Месечина (Инуититски мит)|„Сонце и месечина“]] е проширена инуитска верзија на приказната, во која биле додадени неколку подоцнежни настани, а завршува со тоа што братот и сестрата станале сонцето и месечината. == Визуелна уметност == Приказната е популарна тема во [[Инуитска уметност|уметноста на Инуитите]]. === Печати === <gallery mode="packed" widths="200px"> Податотека:Legend_of_the_Blind_Man_and_the_Bear_by_Josephie_Pootoogook.jpg|алт=Josephie Pootoogook with Kananginak Pootoogook (1959). Legend of the Blind Man and the Bear. Cape Dorset.| Податотека:The_Legend_of_Lumiuk_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1960). The Legend of Lumiuk. Cape Dorset.| Податотека:Lumiuk_and_the_Whales_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1961). Lumiuk and the Whales. Cape Dorset.| </gallery> * Во 1960-тите, уметницата од Пувирнитук, Аиса Купикруалук, изрезбала колекција од 5 фигурини од сапуница кои прикажуваат различни сцени од приказната.<ref>{{Наведена книга|title=Eskimo Stories: Unikkaatuat|last=Nungak|first=Zebedee|last2=Arima|first2=Eugene|date=1969|publisher=National Museums of Canada|location=Ottawa|pages=49–50|chapter=Lumaaq|chapter-url=https://archive.org/details/unikkaatuatsanau0000nung/page/48/mode/2up|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Екрански адаптации == * ''„Ѓерданот на морскиот нуркач“'' е канадски филм од 1948 година, инспириран од Цимшиевата верзија на приказната. * ''„Лумаак“'' е краток анимиран филм од 1975 година на Ко Ходеман, инспириран од верзијата на приказната од Повунгнитук. * ''Lumaajuuq'' е анимиран, краток филм од 2010 година на Алетеа Арнакук-Барил . == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:Blind Man and the Loon, The}} [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Птици во митологијата]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Митологија на Инуитите]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] ipmo3gnfcouo8b3coo72li55lkknw4j 5561059 5561058 2026-05-18T10:20:17Z Jtasevski123 69538 5561059 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Слеп човек (или момче) и морски нуркач''''' — народна приказна раскажана низ целиот [[Гренланд]], [[Канада]] и во делови од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], иако најчесто прераскажувана од говорниците на [[Инуити|Инуитите]] и [[Атабаскански јазици|Атабасканците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blindmanloonstor00crai/|title=The Blind Man and the Loon: The Story of a Tale|last=Mishler|first=Craig|date=2013|publisher=University of Nebraska Press|isbn=9780803239821|location=Lincoln|url-access=registration|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Приказна == Слепо момче живее со насилна старателка, мајка, баба или маќеа и сестра. Еден ден, во нивниот камп пристигнува [[бела мечка]]. Низ прозорецот на нивната куќа, слепото момче ја застрелува мечката, а неговата старателка го лаже, кажувајќи му дека промашил, а потоа го чува месото од мечката за себе и за сестрата, но сепак сестрата му носи месо на момчето во тајност. [[Податотека:Common_loon_drake,_stony_brook_harbor_entrance_(33738327770).jpg|мини|Обичен морски нуркач]] Момчето оди на езеро, каде што е повлечен под вода од страна на еден нуркач. Нуркачот го носи момчето под вода, неколкупати излегувајќи на површина за да земе здив и секој пат кога ќе излезеле на површина, момчето добива малку повеќе вид и така до крајот, неговиот вид бил целосно вратен. Сега кога веќе може да гледа, момчето учествува во лов на [[Белуга|китови белуга]] на плажа каде неговата старателка исто така доаѓа, каде што нејзина задача е да управува со сидрото за харпунското јаже. Јажете било врзано околу нејзиниот струк, а нејзината задача била да се повлече назад и да се потпре на китот, но китот ја извлекува во морето, затоа што момчето не ѝ помогна да се повлече назад или затоа што намерно проба да улови кит кој е преголем, а големиот кит ја повчече во водата и таа се загуби. Во некои изданија таа станува [[нарвал]], а косата ѝ станува рог. == Изданија == [[Сонце и Месечина (Инуититски мит)|„Сонце и месечина“]] е проширена инуитска верзија на приказната, во која биле додадени неколку подоцнежни настани, а завршува со тоа што братот и сестрата станале сонцето и месечината. == Визуелна уметност == Приказната е популарна тема во [[Инуитска уметност|уметноста на Инуитите]]. === Печати === <gallery mode="packed" widths="200px"> Податотека:Legend_of_the_Blind_Man_and_the_Bear_by_Josephie_Pootoogook.jpg|алт=Josephie Pootoogook with Kananginak Pootoogook (1959). Legend of the Blind Man and the Bear. Cape Dorset.| Податотека:The_Legend_of_Lumiuk_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1960). The Legend of Lumiuk. Cape Dorset.| Податотека:Lumiuk_and_the_Whales_by_Kiakshuk.jpg|алт=Kiakshuk (1961). Lumiuk and the Whales. Cape Dorset.| </gallery> * Во 1960-тите, уметницата од Пувирнитук, Аиса Купикруалук, изрезбала колекција од 5 фигурини од сапуница кои прикажуваат различни сцени од приказната.<ref>{{Наведена книга|title=Eskimo Stories: Unikkaatuat|last=Nungak|first=Zebedee|last2=Arima|first2=Eugene|date=1969|publisher=National Museums of Canada|location=Ottawa|pages=49–50|chapter=Lumaaq|chapter-url=https://archive.org/details/unikkaatuatsanau0000nung/page/48/mode/2up|via=[[Internet Archive]]}}</ref> == Екрански адаптации == * ''„Ѓерданот на морскиот нуркач“'' е канадски филм од 1948 година, инспириран од Цимшиевата верзија на приказната. * ''„Лумаак“'' е краток анимиран филм од 1975 година на Ко Ходеман, инспириран од верзијата на приказната од Повунгнитук. * ''Lumaajuuq'' е анимиран, краток филм од 2010 година на Алетеа Арнакук-Барил . == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:Blind Man and the Loon, The}} [[Категорија:Канадски фолклор]] [[Категорија:Птици во митологијата]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Митологија на Инуитите]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] dao9tk5ou0k4c5i7me4m0ljtoekoo3r 0 1395209 5560756 5560585 2026-05-17T14:05:58Z Beclievski 9277 5560756 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=[[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=United by Music обединети по музика|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | | |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | | |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. Данска- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. Финска- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. Германија- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. Сан Марино - На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''Ерменија''' – На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''Босна и Херцеговина''' – Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. '''Канада''' – Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''Унгарија''' – Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''Црна Гора''' – Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''Македонија''' – На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''Србија''' – На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''Словенија''' – На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''Украина''' – На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''Обединето Кралство''' – На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} p4pog88s7nwd2yxwflhyod57cmfv81e 5560758 5560756 2026-05-17T14:31:57Z Beclievski 9277 5560758 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=[[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=United by Music обединети по музика|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | | |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | | |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}} – Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. '''{{Esc|Велика Британија}} – На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}} – Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Германија}} * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Германија}} ''' * '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Германија}} * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Германија}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} 6kdwo4995idv2qfb0avp9b3meeyc16a 5560759 5560758 2026-05-17T14:35:46Z Beclievski 9277 /* Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: */ 5560759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=[[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=United by Music обединети по музика|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | | |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | | |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Ерменија}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Ерменија}}– На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Унгарија}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Шпанија}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} 050sd1tgaujiuzcbpbqgk1kywfim72y 5560760 5560759 2026-05-17T14:36:42Z Beclievski 9277 /* Други земји */ 5560760 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=[[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=United by Music обединети по музика|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | | |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | | |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | | |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Велика Британија}}– На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Шпанија}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} hfscdtjbfybzqxiorj2kiqgj0hg7z1e 5560761 5560760 2026-05-17T14:42:27Z Beclievski 9277 /* Список на учесници */ 5560761 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=United by Music обединети по музика <ref>{{Cite web|url=https://www.ebu.ch/news/2023/11/united-by-music-chosen-as-permanent-slogan-for-eurovision-song-contest|title='United By Music' chosen as permanent slogan for Eurovision Song Contest|publisher=[[European Broadcasting Union]]|website=ebu.ch|date=14 November 2023}}</ref> [[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Сан Марино}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Велика Британија}}– На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Шпанија}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} bawioo6p95r26n90si1quoxv6wooc14 5561016 5560761 2026-05-18T08:28:35Z ~2026-29640-60 133256 5561016 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027|image=United by Music обединети по музика <ref>{{Cite web|url=https://www.ebu.ch/news/2023/11/united-by-music-chosen-as-permanent-slogan-for-eurovision-song-contest|title='United By Music' chosen as permanent slogan for Eurovision Song Contest|publisher=[[European Broadcasting Union]]|website=ebu.ch|date=14 November 2023}}</ref> [[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Сан Марино}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Велика Британија}}– На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Шпанија}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} o9bu6p95z6asbmgt5ad54iop93ywxkq 5561023 5561016 2026-05-18T08:49:39Z ~2026-29640-60 133256 /* Локација */ 5561023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=Софија*|director=Мартин Грин|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=5|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.| winner = <!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. --> | Map PreList = Y |semi2=мај 2027|image=United by Music обединети по музика <ref>{{Cite web|url=https://www.ebu.ch/news/2023/11/united-by-music-chosen-as-permanent-slogan-for-eurovision-song-contest|title='United By Music' chosen as permanent slogan for Eurovision Song Contest|publisher=[[European Broadcasting Union]]|website=ebu.ch|date=14 November 2023}}</ref> [[Податотека:Eurovision_Song_Contest_2025.svg.png|310п]]|наслов=|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|edition=2027}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == (изабраниот град домаќин е означен со црвена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Steel pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Steel pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Steel pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. {| class="wikitable" |+Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот !Град !Место на одржување !Белешки !<abbr>Реф.</abbr> |- !Бургас |Арена Бургас |Може да собере до 15.000 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Софија |Арена Софија |Беше домаќин на Детскиот натпревар за песна на Евровизија 2015. Може да собере до 17.906 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Пловдив |Колодрума |Може да собере до 7.500 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 5 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Данска}} |DR | colspan="2" |13. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle | colspan="2" |20. февруари 2027 | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- ! scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |} ==== Потврдени учесници ==== {{Esc|Бугарија}}- и пред самата победа на минатогодинешниот фестивал, БНТ веќе имаше потврдено дека ќе учествува и на овогодинешното издание на евровизија. {{Esc|Германија}}- SWR потврди дека ќе се одржи избор за песна на Евровизија 2027. {{Esc|Данска}}- Данскиот радиодифусер DR потврду дека ќе продолжи со традиционалниот избор на песна. Тоа ќе биде Данск Мелоди Гранд Прикс (Dansk Melodi Grand Prix), кој ќе се одржи на 13 февруари 2027. {{Esc|Финска}}- Yle, финскиот радиодифузер потврди дека ќе продолжи со својот национален избор за песна на Евровизија, кој ќе се одржи на 20 февруари 2027. {{Esc|Сан Марино}}- На 13 мај 2026, SMRTV го потврдија своето учество за Евровизија 2027. ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година.. '''{{Esc|Велика Британија}}– На 9 август 2024 година, BBC објави дека BBC Studios успешно го задржал договорот за продукција на преносите на Евровизија за Обединетото Кралство до 2028 година. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. Се очекува официјална потврда. '''{{Esc|Македонија}}– На седница на програмскиот совет на македонскиот радиодифузер MRT, одржана на 11 декември 2025 година, советот изрази јасна поддршка за враќање на натпреварот во 2027 година. Претседателот на советот, Давор Пашоски, силно се залагаше подготовките да започнат навремено. МРТ наведе дека иако враќањето во 2027 година изгледа многу веројатно, потребно е обемно планирање и распределба на ресурси за успешно враќање. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува; Македонија последен пат учествуваше во 2022 година. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Кипар}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Грција}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Италија}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Луксембург}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}''' * '''{{Esc|Норвешка}}''' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' * '''{{Esc|Швајцарија}}''' * '''{{Esc|Велика Британија}}''' {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026, поради учеството на Израел:''' * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Шпанија}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} '''Израелско учество''' Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Референци == {{Наводи}}{{Евровизија}} gf6i5fw305az7rzaja41ku06j4rv335 0 1395213 5561067 5560464 2026-05-18T10:32:19Z Jtasevski123 69538 5561067 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Корица за раскажување приказни за зимата.png|мини|331x331пкс|Предна корица на ''„Зимски раскажувања приказни“'', издание на Кроуел од 1947 година.]]'''''„Зимски раскажувачки приказни“''''' — збирка [[Кајова (народ)|кајовански]] приказни напишани од [[Алис Мариот (историчар)|Алис Мариот]] и илустрирани од [[Роланд Вајтхорс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1947/09/07/archives/wintertelling-stories-by-alice-marriott-illustrated-by-roland.html|title=WINTER-TELLING STORIES. By Alice Marriott. Illustrated by Roland Whitehorse. 84 pp. New York: William Sloone Associates. $2.50.|last=Buell|first=Ellen Lewis|date=7 September 1947|work=[[The New York Times]]|access-date=26 November 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/113706629/winter-telling-stories/|title=Winter-Telling Stories|date=1947-09-07|work=The Daily Oklahoman|access-date=2022-11-30|pages=53}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hanks|first=Jane Richardson|date=1948|title=Review of Winter Telling Stories|url=https://www.jstor.org/stable/536140|journal=The Journal of American Folklore|volume=61|issue=240|pages=223–224|doi=10.2307/536140|issn=0021-8715|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/113706877/winter-telling-stories/|title=Winter-Telling Stories|date=1947-12-06|work=Daily News|access-date=2022-11-30|pages=5}}</ref> == Заднина == Мариот раскажува голем број приказни што ѝ ги раскажал Џорџ Хант, а од кои сите се поврзани со Сејндеј, главниот лик во книгата и неговата вмешаност во природните настани на јужните рамнини. Насловот доаѓа од Хантовата опомена „секогаш раскажувај ги моите приказни во зима, кога ќе заврши работата на отворено“. == Изданија == * Њујорк: ''Томас Ј. Кроуел Компани'', 1947 година. * Њујорк: ''В. Слоун Асошиејтс'', 1947. * Њујорк: ''Томас Ј. Кроуел Компани'', 1969 година. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Традиционални наративи на домородните народи на Америка]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Култура на Западниот дел на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Култура на Оклахома]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] oiu0plxqw2w1s64l91x9bnkmy01mhj3 5561070 5561067 2026-05-18T10:36:16Z Jtasevski123 69538 5561070 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Корица за раскажување приказни за зимата.png|мини|331x331пкс|Предна корица на ''„Зимски приказни“'', издание на Кроуел од 1947 година.]]'''''„Зимски приказни“''''' — збирка [[Кајова (народ)|кајовански]] приказни напишани од [[Алис Мариот (историчар)|Алис Мариот]] и илустрирани од [[Роланд Вајтхорс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1947/09/07/archives/wintertelling-stories-by-alice-marriott-illustrated-by-roland.html|title=WINTER-TELLING STORIES. By Alice Marriott. Illustrated by Roland Whitehorse. 84 pp. New York: William Sloone Associates. $2.50.|last=Buell|first=Ellen Lewis|date=7 September 1947|work=[[The New York Times]]|access-date=26 November 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/113706629/winter-telling-stories/|title=Winter-Telling Stories|date=1947-09-07|work=The Daily Oklahoman|access-date=2022-11-30|pages=53}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hanks|first=Jane Richardson|date=1948|title=Review of Winter Telling Stories|url=https://www.jstor.org/stable/536140|journal=The Journal of American Folklore|volume=61|issue=240|pages=223–224|doi=10.2307/536140|issn=0021-8715|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/113706877/winter-telling-stories/|title=Winter-Telling Stories|date=1947-12-06|work=Daily News|access-date=2022-11-30|pages=5}}</ref> == Заднина == Мариот раскажува голем број приказни што ѝ ги раскажал Џорџ Хант, а од кои сите се поврзани со Сејндеј, главниот лик во книгата и неговата вмешаност во природните настани на јужните рамнини. Насловот доаѓа од Хантовата опомена „секогаш раскажувај ги моите приказни во зима, кога ќе заврши работата на отворено“. == Изданија == * Њујорк: ''Томас Ј. Кроуел Компани'', 1947 година. * Њујорк: ''В. Слоун Асошиејтс'', 1947. * Њујорк: ''Томас Ј. Кроуел Компани'', 1969 година. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Традиционални наративи на домородните народи на Америка]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Култура на Западниот дел на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Култура на Оклахома]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] d2pezzje7hrb3zfutp4xynzkm02p3vx 0 1395236 5560841 5560544 2026-05-17T19:12:08Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Балансирање хемијских једначина“ од страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30548139|Хемијске једначине]]“ 5560841 wikitext text/x-wiki '''Хемиските равенки''' ги претставуваат реакциите на различни [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] и [[Хемиско соединение|соединенија]] во [[Стехиометрија|стехиометриски]] односи, т.е. [[Хемиски процеси|хемиски процес]].{{Efn|[[стехиометрија]], хемиско мерење: учење за пропорцијата}} На левата страна од равенката се хемиските елементи што влегуваат во процесот, а на десната страна се соединенијата што се образуваат со хемискиот процес. Наместо знак за еднаквост, се пишува стрелка (→) за да се означи насоката во која се случува промената.<ref>{{Наведено списание|last=Crosland, M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90}}</ref> Пример за оксидација на натриум: :4Na + O₂ → 2Na₂O Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се резултат на [[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Закон за зачувување на полнежот|законот за зачувување на полнежот]]. Законот за зачувување на масата диктира дека количината на секој елемент при хемиска реакција не се менува. Затоа, секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било даден елемент. Слично на тоа, полнежот е зачуван при хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од урамнотежената равенка. == Формирање на хемиска реакција == Хемиската равенка се состои од [[Хемиска формула|хемиските формули]] на реактантите (почетните супстанции) и хемиските формули на производите (супстанциите образувани во хемиската реакција). Овие два сета се одделени со симбол на стрелка (→, обично се чита како „дава“), а хемиската формула на секоја поединечна супстанција е одделена од другите со [[Plus sign|знак плус]]. На пример, равенката за реакција на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] со [[натриум]] може да се напише како: : 2 {{Хем|HCl}} + 2 {{Хем|Na}} → 2 {{Хем|NaCl}} + {{Хем|H|2}} Оваа равенка би се читала како „два плус два дава два и два“. Но, за равенки што вклучуваат сложени хемикалии, наместо да се чита буква и нејзин подзнак, хемиските формули се читаат со IUPAC номенклатура. Со номенклатура, оваа равенка би се читала како „[[Солна киселина|хлороводородна киселина]] плус натриум дава [[Готварска сол|натриум хлорид]] и [[водород]] во гас“. Оваа равенка покажува дека натриумот и реагираат за да образуваат и _2. Исто така, укажува дека се потребни два молекули натриум за секои два молекули хлороводородна киселина и реакцијата ќе образува два молекули натриум хлорид и еден [[Diatomic molecule|двоатомски]] молекул водороден гас за секои два молекули хлороводородна киселина и два молекули натриум што реагираат. Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се изведени од [[Закон за запазување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Charge conservation|законот за зачувување на полнежот]] (видете го делот [[Хемиска равенка#Урамнотежување на хемиски равенки|„Урамнотежување на хемиски равенки“]] подолу за повеќе информации). == Вообичаени симболи == [[Податотека:Baker-Venkataraman-Rearrangement_V.1.svg|мини|250x250пкс|<small>Преуредување според Бејкер-Венкатараман</small>]] Симболите се користат за разликување на различните видови реакции. Се користат следниве симболи: * „ <math>=</math> " се користи за означување на [[Стехиометрија|стехиометриска]] врска. * „ <math>\rightarrow</math> ” се користи за означување на нето реакција нанапред. * „ <math>\rightleftarrows</math> “ се користи за означување на реакција во двете насоки.<ref>The notation <math>\rightleftarrows</math> was proposed in 1884 by the Dutch chemist [[Јакоб Хенрик ван Хоф|Jacobus Henricus van 't Hoff]]. See: {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/etudesdedynamiqu00hoff#page/4/mode/2up|title=Études de Dynamique Chemique|last=van 't Hoff|first=J.H.|date=1884|publisher=Frederik Muller & Co.|location=Amsterdam, Netherlands|pages=4–5|language=fr|trans-title=Studies of chemical dynamics}} Van 't Hoff called reactions that didn't proceed to completion "limited reactions". From pp. 4–5: ''"Or M. Pfaundler a relié ces deux phénomênes … s'accomplit en même temps dans deux sens opposés."'' (Now Mr. Pfaundler has joined these two phenomena in a single concept by considering the observed limit as the result of two opposing reactions, driving the one in the example cited to the formation of sea salt [i.e., NaCl] and nitric acid, [and] the other to hydrochloric acid and sodium nitrate. This consideration, which experiment validates, justifies the expression "chemical equilibrium", which is used to characterize the final state of limited reactions. I would propose to translate this expression by the following symbol: </ref> * „ <chem><=></chem> “ се користи за означување [[Хемиска рамнотежа|рамнотежа]].<ref>The notation <chem><=></chem> was suggested by [[Hugh Marshall]] in 1902. See: {{Наведено списание|last=Marshall|first=Hugh|date=1902|title=Suggested Modifications of the Sign of Equality for Use in Chemical Notation|journal=Proceedings of the Royal Society of Edinburgh|volume=24|pages=85–87|doi=10.1017/S0370164600007720}}</ref> Физичката состојба на хемикалијата често се дава во загради по хемискиот симбол, особено за јонски реакции. Кога се наведува физичката состојба, (s) означува цврста, (l) означува течност, (g) означува гасовита и (aq) означува [[воден раствор]]. Ако реакцијата бара енергија, ова е означено над стрелката. Големата грчка буква делта (<math>\Delta</math>) се поставува на реакционата стрелка за да се покаже дека енергијата се додава на реакцијата во облик на топлина. Изразот <math>h\nu</math><ref>This symbol comes from the Planck equation for the energy of a photon, <math>E = h\nu</math>. It is sometimes mistakenly written with a 'v' ("vee") instead of the Greek letter '<math>\nu</math>' ("nu")</ref> се користи како симбол за додавање енергија во облик на светлина. Други симболи се користат за други специфични видови енергија или зрачење. ==Белешки== <references group="б"/> == Израмнување на хемиските равенки == '''Хемиските равенки''' ги претставуваат реакциите на различни [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] и [[Хемиско соединение|соединенија]] во [[Стехиометрија|стехиометриски]] односи, т.е. [[Хемиски процеси|хемиски процес]].{{Efn|[[стехиометрија]], хемијско мерење: учење о пропорцији}} На левата страна од равенката се хемиските елементи што влегуваат во процесот, а на десната страна се соединенијата што се образуваат со хемискиот процес. Наместо знак за еднаквост, се пишува стрелка (→) за да се означи насоката во која се случува промената.<ref>{{Наведено списание|last=Crosland, M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90}}</ref> Пример за оксидација на натриум: : Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се резултат на [[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Закон за зачувување на полнежот|законот за зачувување на полнежот]]. Законот за зачувување на масата диктира дека количината на секој елемент при хемиска реакција не се менува. Затоа, секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било даден елемент. Слично на тоа, полнежот е зачуван при хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од урамнотежената равенка. == Формирање на хемиска реакција == Хемиската равенка се состои од [[Хемиска формула|хемиските формули]] на реактантите (почетните супстанции) и хемиските формули на производите (супстанциите образувани во хемиската реакција). Овие два сета се одделени со симбол на стрелка (→, обично се чита како „дава“), а хемиската формула на секоја поединечна супстанција е одделена од другите со [[Plus sign|знак плус]]. Оваа равенка покажува дека натриумот и реагираат за да образуваат и _2. Исто така, укажува дека се потребни два молекули натриум за секои два молекули хлороводородна киселина и реакцијата ќе образува два молекули натриум хлорид и еден [[Diatomic molecule|двоатомски]] молекул водороден гас за секои два молекули хлороводородна киселина и два молекули натриум што реагираат. Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се изведени од [[Закон за запазување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Charge conservation|законот за зачувување на полнежот]] (видете го делот [[Хемиска равенка#Урамнотежување на хемиски равенки|„Урамнотежување на хемиски равенки“]] подолу за повеќе информации). : 2 {{Хем|HCl}} + 2 {{Хем|Na}} → 2 {{Хем|NaCl}} + {{Хем|H|2}} На пример, равенката за реакција на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] со [[натриум]] може да се напише како: Физичката состојба на хемикалијата често се дава во загради по хемискиот симбол, особено за јонски реакции. Кога се наведува физичката состојба, () означува цврста, () означува течност, () означува гасовита и () означува [[воден раствор]]. == Вообичаени симболи == [[Податотека:Baker-Venkataraman-Rearrangement_V.1.svg|мини|250x250пкс|<small>Преуредување според Бејкер-Венкатараман</small>]] Симболите се користат за разликување на различните видови реакции. Се користат следниве симболи: * „ <math>=</math> " се користи за означување на [[Стехиометрија|стехиометриска]] врска. * „ <math>\rightarrow</math> ” се користи за означување на нето реакција нанапред. * „ <math>\rightleftarrows</math> “ се користи за означување на реакција во двете насоки.<ref>The notation <math>\rightleftarrows</math> was proposed in 1884 by the Dutch chemist [[Јакоб Хенрик вант Хоф|Jacobus Henricus van 't Hoff]]. See: {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/etudesdedynamiqu00hoff#page/4/mode/2up|title=Études de Dynamique Chemique|last=van 't Hoff|first=J.H.|date=1884|publisher=Frederik Muller & Co.|location=Amsterdam, Netherlands|pages=4–5|language=fr|trans-title=Studies of chemical dynamics}} Van 't Hoff called reactions that didn't proceed to completion "limited reactions". From pp. 4–5: ''"Or M. Pfaundler a relié ces deux phénomênes … s'accomplit en même temps dans deux sens opposés."'' (Now Mr. Pfaundler has joined these two phenomena in a single concept by considering the observed limit as the result of two opposing reactions, driving the one in the example cited to the formation of sea salt [i.e., NaCl] and nitric acid, [and] the other to hydrochloric acid and sodium nitrate. This consideration, which experiment validates, justifies the expression "chemical equilibrium", which is used to characterize the final state of limited reactions. I would propose to translate this expression by the following symbol: </ref> * „ <chem><=></chem> “ се користи за означување [[Хемиска рамнотежа|рамнотежа]].<ref>The notation <chem><=></chem> was suggested by [[Hugh Marshall]] in 1902. See: {{Наведено списание|last=Marshall|first=Hugh|date=1902|title=Suggested Modifications of the Sign of Equality for Use in Chemical Notation|journal=Proceedings of the Royal Society of Edinburgh|volume=24|pages=85–87|doi=10.1017/S0370164600007720}}</ref> Бидејќи има по еден јаглерод од секоја страна на стрелката, првиот атом (јаглерод) е избалансиран. Ако реакцијата бара енергија, ова е означено над стрелката. Големата грчка буква делта (<math>\Delta</math> ) се поставува на реакционата стрелка за да се покаже дека енергијата се додава на реакцијата во облик на топлина. Изразот <math>h\nu</math> се користи како симбол за додавање енергија во облик на светлина. Други симболи се користат за други специфични видови енергија или зрачење. [[Податотека:Combustion_reaction_of_methane.jpg|мини|250x250пкс|Како што може да се види од равенката {{Хем|CH|4}} + 2 {{Хем|O|2}} → {{Хем|CO|2}} + 2 {{Хем|H|2|O}}, коефициентот 2 мора да се постави пред гасниот кислород на страната на реактантот и пред водата на страната на производот, така што, според законот за зачувување на масата, количината на секој елемент не се менува за време на реакцијата.]] [[Податотека:H3PO4_balancing_chemical_equation_phosphorus_pentoxide_and_water_becomes_phosphoric_acid.gif|мини|250x250пкс|Оваа хемиска равенка се израмнува така што прво се множи со четири за да се усогласи бројот на атоми, а потоа се множи со шест за да се усогласи со бројот на атоми и.]] [[Закон за запазување на масата|Законот за зачувување на масата]] наведува дека количината на секој [[Хемиски елемент|елемент]] не се менува во [[хемиска реакција]]. Секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било елемент во реакцијата. Слично на тоа, полнежот се зачувува во хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од израмнетата [[равенка]]. Хемиската равенка се израмнува со промена на скаларниот број за секоја хемиска формула. Едноставните хемиски равенки можат да се израмнат со проверка или со метод на обиди и грешки. Друга техника вклучува решавање на [[систем на линеарни равенки]]. Израмнетите равенки често се пишуваат со најмалите целобројни коефициенти. Ако нема коефициент пред хемиската формула, коефициентот е 1. Методот на инспекција може да се опише како поставување коефициент од 1 пред најсложената хемиска формула и поставување на другите коефициенти пред сè друго, така што обете страни на стрелката имаат ист број од секој атом. Доколку има какви било [[Дропка|дробни]] коефициенти, секој коефициент се множи со најмалиот број потребен за да станат цели, обично [[Именител|именителот]] на дробниот коефициент за реакција со еден дробен коефициент. Како пример, што се гледа на сликата погоре, согорувањето на метанот би се израмнило со поставување на коефициент од 1 пред: Гледајќи го следниот атом (водород), десната страна има два атома, додека левата страна има четири. За да се израмнат водородите, 2-та оди напред, со што се добива: Преглед на последниот атом што треба да се израмни (кислород) покажува дека десната страна има четири атоми, додека левата страна има два. Ова може да се израмни со поставување на 2 пред, што дава израмнета равенка: Оваа равенка нема коефициенти пред ₄ и ₂, бидејќи коефициентот 1 е изоставен. Треба да се напомене дека во некои околности не е точно да се напише израмнетата реакција со сите целобројни коефициенти. На пример, реакција што одговара на стандардната енталпија на формирање мора да се напише така што ќе се формира еден мол од еден производ. Ова честопати ќе бара некои од коефициентите на реактантот да бидат фракциони, како што е случајот со формирањето на литиум флуорид: === Матричен метод === Општо земено, секоја хемиска равенка што вклучува различни молекули може да се напише како: : <math>\sum_{j=1}^J \nu_j R_j=0</math> каде што е симболот за -тата молекула, а е стехиометрискиот коефициент за -тата молекула, позитивен за продуктите, негативен за реактантите (или обратно). Правилно израмнетата хемиска равенка тогаш ќе биде следнава: каде што матрицата на составот е бројот на атоми на елементот во молекулата. За секој вектор кој, кога се управува со матрицата на составот, дава нулти вектор, се вели дека е член [[Kernel (linear algebra)|на јадрото]] или нултиот простор на операторот. Секој член на нултиот простор ќе служи за израмнување на хемиска равенка што го вклучува множеството молекули што го сочинуваат системот. „Претпочитан“ стехиометриски вектор е оној за кој сите негови елементи можат да се претворат во цели броеви без заеднички делители со множење со соодветна константа. Општо земено, матрицата на композиција е дегенерирана: односно, не сите нејзини редови ќе бидат линеарно независни. Со други зборови, [[Ранг на матрица|рангот]] () на матрицата на композиција е генерално помал од бројот на колони (). Според теоремата за нулти ранг, нултиот простор ќе има димензии и овој број се нарекува нулитет () на . Проблемот со израмнување на хемиска равенка потоа станува проблем на одредување на нултиот простор со димензија - на матрицата на композиција. Важно е да се напомене дека само за =1 ќе има единствено решение. За >1 ќе има бесконечен број решенија на проблемот со израмнување, но само тие ќе бидат независни: Ако можат да се најдат независни решенија на проблемот со израмнување, тогаш секое друго решение ќе биде линеарна комбинација од овие решенија. Ако =0, нема да има решение за проблемот со израмнување. Развиени се техники<ref name="Thorne2010">{{Наведено списание|last=Thorne|first=Lawrence R.|date=2010|title=An Innovative Approach to Balancing Chemical-Reaction Equations: A Simplified Matrix-Inversion Technique for Determining the Matrix Null Space|journal=Chem. Educator|volume=15|pages=304–308|arxiv=1110.4321}}</ref><ref name="Holmes2015">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.logical.ai/chemistry/html/chem-nullspace.html|title=The null space's insight into chemical balance|last=Holmes|first=Dylan|date=2015|publisher=Dylan Holmes|accessdate=Oct 10, 2017}}</ref> за брзо пресметување на множеството независни решенија за проблем со израмнување и се супериорни во однос на методите за инспекција и алгебарските методи по тоа што се детерминистички и ги даваат сите решенија за проблемот со израмнување. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.berkeleychurchill.com/software/chembal.php Урамнотежување на хемиски равенки] [[Категорија:Хемија]] [[Категорија:Равенки]] [[Категорија:Стехиометрија]] 278plkrpvv2wsqsnaaoory4ywlt236c 5560845 5560841 2026-05-17T19:26:40Z P.Nedelkovski 47736 Отповикана преработката [[Special:Diff/5560841|5560841]] на [[Special:Contributions/P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] ([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]]) 5560845 wikitext text/x-wiki '''Хемиските равенки''' ги претставуваат реакциите на различни [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] и [[Хемиско соединение|соединенија]] во [[Стехиометрија|стехиометриски]] односи, т.е. [[Хемиски процеси|хемиски процес]].{{Efn|[[стехиометрија]], хемиско мерење: учење за пропорцијата}} На левата страна од равенката се хемиските елементи што влегуваат во процесот, а на десната страна се соединенијата што се образуваат со хемискиот процес. Наместо знак за еднаквост, се пишува стрелка (→) за да се означи насоката во која се случува промената.<ref>{{Наведено списание|last=Crosland, M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90}}</ref> Пример за оксидација на натриум: :4Na + O₂ → 2Na₂O Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се резултат на [[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Закон за зачувување на полнежот|законот за зачувување на полнежот]]. Законот за зачувување на масата диктира дека количината на секој елемент при хемиска реакција не се менува. Затоа, секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било даден елемент. Слично на тоа, полнежот е зачуван при хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од урамнотежената равенка. == Формирање на хемиска реакција == Хемиската равенка се состои од [[Хемиска формула|хемиските формули]] на реактантите (почетните супстанции) и хемиските формули на производите (супстанциите образувани во хемиската реакција). Овие два сета се одделени со симбол на стрелка (→, обично се чита како „дава“), а хемиската формула на секоја поединечна супстанција е одделена од другите со [[Plus sign|знак плус]]. На пример, равенката за реакција на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] со [[натриум]] може да се напише како: : 2 {{Хем|HCl}} + 2 {{Хем|Na}} → 2 {{Хем|NaCl}} + {{Хем|H|2}} Оваа равенка би се читала како „два плус два дава два и два“. Но, за равенки што вклучуваат сложени хемикалии, наместо да се чита буква и нејзин подзнак, хемиските формули се читаат со IUPAC номенклатура. Со номенклатура, оваа равенка би се читала како „[[Солна киселина|хлороводородна киселина]] плус натриум дава [[Готварска сол|натриум хлорид]] и [[водород]] во гас“. Оваа равенка покажува дека натриумот и реагираат за да образуваат и _2. Исто така, укажува дека се потребни два молекули натриум за секои два молекули хлороводородна киселина и реакцијата ќе образува два молекули натриум хлорид и еден [[Diatomic molecule|двоатомски]] молекул водороден гас за секои два молекули хлороводородна киселина и два молекули натриум што реагираат. Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се изведени од [[Закон за запазување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Charge conservation|законот за зачувување на полнежот]] (видете го делот [[Хемиска равенка#Урамнотежување на хемиски равенки|„Урамнотежување на хемиски равенки“]] подолу за повеќе информации). == Вообичаени симболи == [[Податотека:Baker-Venkataraman-Rearrangement_V.1.svg|мини|250x250пкс|<small>Преуредување според Бејкер-Венкатараман</small>]] Симболите се користат за разликување на различните видови реакции. Се користат следниве симболи: * „ <math>=</math> " се користи за означување на [[Стехиометрија|стехиометриска]] врска. * „ <math>\rightarrow</math> ” се користи за означување на нето реакција нанапред. * „ <math>\rightleftarrows</math> “ се користи за означување на реакција во двете насоки.<ref>The notation <math>\rightleftarrows</math> was proposed in 1884 by the Dutch chemist [[Јакоб Хенрик ван Хоф|Jacobus Henricus van 't Hoff]]. See: {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/etudesdedynamiqu00hoff#page/4/mode/2up|title=Études de Dynamique Chemique|last=van 't Hoff|first=J.H.|date=1884|publisher=Frederik Muller & Co.|location=Amsterdam, Netherlands|pages=4–5|language=fr|trans-title=Studies of chemical dynamics}} Van 't Hoff called reactions that didn't proceed to completion "limited reactions". From pp. 4–5: ''"Or M. Pfaundler a relié ces deux phénomênes … s'accomplit en même temps dans deux sens opposés."'' (Now Mr. Pfaundler has joined these two phenomena in a single concept by considering the observed limit as the result of two opposing reactions, driving the one in the example cited to the formation of sea salt [i.e., NaCl] and nitric acid, [and] the other to hydrochloric acid and sodium nitrate. This consideration, which experiment validates, justifies the expression "chemical equilibrium", which is used to characterize the final state of limited reactions. I would propose to translate this expression by the following symbol: </ref> * „ <chem><=></chem> “ се користи за означување [[Хемиска рамнотежа|рамнотежа]].<ref>The notation <chem><=></chem> was suggested by [[Hugh Marshall]] in 1902. See: {{Наведено списание|last=Marshall|first=Hugh|date=1902|title=Suggested Modifications of the Sign of Equality for Use in Chemical Notation|journal=Proceedings of the Royal Society of Edinburgh|volume=24|pages=85–87|doi=10.1017/S0370164600007720}}</ref> Физичката состојба на хемикалијата често се дава во загради по хемискиот симбол, особено за јонски реакции. Кога се наведува физичката состојба, (s) означува цврста, (l) означува течност, (g) означува гасовита и (aq) означува [[воден раствор]]. Ако реакцијата бара енергија, ова е означено над стрелката. Големата грчка буква делта (<math>\Delta</math>) се поставува на реакционата стрелка за да се покаже дека енергијата се додава на реакцијата во облик на топлина. Изразот <math>h\nu</math><ref>This symbol comes from the Planck equation for the energy of a photon, <math>E = h\nu</math>. It is sometimes mistakenly written with a 'v' ("vee") instead of the Greek letter '<math>\nu</math>' ("nu")</ref> се користи како симбол за додавање енергија во облик на светлина. Други симболи се користат за други специфични видови енергија или зрачење. ==Белешки== <references group="б"/> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.berkeleychurchill.com/software/chembal.php Урамнотежување на хемиски равенки] [[Категорија:Хемија]] [[Категорија:Равенки]] [[Категорија:Стехиометрија]] lhc3v5aumx7hfo5qe9njf28zfuzkks2 5560847 5560845 2026-05-17T19:46:15Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5560847 wikitext text/x-wiki '''Хемиските равенки''' ги претставуваат реакциите на различни [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] и [[Хемиско соединение|соединенија]] во [[Стехиометрија|стехиометриски]] односи, т.е. [[Хемиски процеси|хемиски процес]].{{Efn|[[стехиометрија]], хемиско мерење: учење за пропорцијата}} На левата страна од равенката се хемиските елементи што влегуваат во процесот, а на десната страна се соединенијата што се образуваат со хемискиот процес. Наместо знак за еднаквост, се пишува стрелка (→) за да се означи насоката во која се случува промената.<ref>{{Наведено списание|last=Crosland, M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90}}</ref> Пример за оксидација на натриум: :4Na + O₂ → 2Na₂O Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се резултат на [[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Закон за зачувување на полнежот|законот за зачувување на полнежот]]. Законот за зачувување на масата диктира дека количината на секој елемент при хемиска реакција не се менува. Затоа, секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било даден елемент. Слично на тоа, полнежот е зачуван при хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од урамнотежената равенка. == Формирање на хемиска реакција == Хемиската равенка се состои од [[Хемиска формула|хемиските формули]] на реактантите (почетните супстанции) и хемиските формули на производите (супстанциите образувани во хемиската реакција). Овие два сета се одделени со симбол на стрелка (→, обично се чита како „дава“), а хемиската формула на секоја поединечна супстанција е одделена од другите со [[Plus sign|знак плус]]. На пример, равенката за реакција на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] со [[натриум]] може да се напише како: : 2 {{Хем|HCl}} + 2 {{Хем|Na}} → 2 {{Хем|NaCl}} + {{Хем|H|2}} Оваа равенка би се читала како „два плус два дава два и два“. Но, за равенки што вклучуваат сложени хемикалии, наместо да се чита буква и нејзин подзнак, хемиските формули се читаат со IUPAC номенклатура. Со номенклатура, оваа равенка би се читала како „[[Солна киселина|хлороводородна киселина]] плус натриум дава [[Готварска сол|натриум хлорид]] и [[водород]] во гас“. Оваа равенка покажува дека натриумот и реагираат за да образуваат и _2. Исто така, укажува дека се потребни два молекули натриум за секои два молекули хлороводородна киселина и реакцијата ќе образува два молекули натриум хлорид и еден [[Diatomic molecule|двоатомски]] молекул водороден гас за секои два молекули хлороводородна киселина и два молекули натриум што реагираат. Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се изведени од [[Закон за запазување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Charge conservation|законот за зачувување на полнежот]] (видете го делот [[Хемиска равенка#Урамнотежување на хемиски равенки|„Урамнотежување на хемиски равенки“]] подолу за повеќе информации). == Вообичаени симболи == [[Податотека:Baker-Venkataraman-Rearrangement_V.1.svg|мини|250x250пкс|<small>Преуредување според Бејкер-Венкатараман</small>]] Симболите се користат за разликување на различните видови реакции. Се користат следниве симболи: * „ <math>=</math> " се користи за означување на [[Стехиометрија|стехиометриска]] врска. * „ <math>\rightarrow</math> ” се користи за означување на нето реакција нанапред. * „ <math>\rightleftarrows</math> “ се користи за означување на реакција во двете насоки.<ref>The notation <math>\rightleftarrows</math> was proposed in 1884 by the Dutch chemist [[Јакоб Хенрик ван Хоф|Jacobus Henricus van 't Hoff]]. See: {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/etudesdedynamiqu00hoff#page/4/mode/2up|title=Études de Dynamique Chemique|last=van 't Hoff|first=J.H.|date=1884|publisher=Frederik Muller & Co.|location=Amsterdam, Netherlands|pages=4–5|language=fr|trans-title=Studies of chemical dynamics}} Van 't Hoff called reactions that didn't proceed to completion "limited reactions". From pp. 4–5: ''"Or M. Pfaundler a relié ces deux phénomênes … s'accomplit en même temps dans deux sens opposés."'' (Now Mr. Pfaundler has joined these two phenomena in a single concept by considering the observed limit as the result of two opposing reactions, driving the one in the example cited to the formation of sea salt [i.e., NaCl] and nitric acid, [and] the other to hydrochloric acid and sodium nitrate. This consideration, which experiment validates, justifies the expression "chemical equilibrium", which is used to characterize the final state of limited reactions. I would propose to translate this expression by the following symbol: </ref> * „ <chem><=></chem> “ се користи за означување [[Хемиска рамнотежа|рамнотежа]].<ref>The notation <chem><=></chem> was suggested by [[Hugh Marshall]] in 1902. See: {{Наведено списание|last=Marshall|first=Hugh|date=1902|title=Suggested Modifications of the Sign of Equality for Use in Chemical Notation|journal=Proceedings of the Royal Society of Edinburgh|volume=24|pages=85–87|doi=10.1017/S0370164600007720}}</ref> Физичката состојба на хемикалијата често се дава во загради по хемискиот симбол, особено за јонски реакции. Кога се наведува физичката состојба, (s) означува цврста, (l) означува течност, (g) означува гасовита и (aq) означува [[воден раствор]]. Ако реакцијата бара енергија, ова е означено над стрелката. Големата грчка буква делта (<math>\Delta</math>) се поставува на реакционата стрелка за да се покаже дека енергијата се додава на реакцијата во облик на топлина. Изразот <math>h\nu</math><ref>This symbol comes from the Planck equation for the energy of a photon, <math>E = h\nu</math>. It is sometimes mistakenly written with a 'v' ("vee") instead of the Greek letter '<math>\nu</math>' ("nu")</ref> се користи како симбол за додавање енергија во облик на светлина. Други симболи се користат за други специфични видови енергија или зрачење. ==Израмнување на хемиски равенки== [[Податотека:Combustion reaction of methane.jpg|мини|250px|Како што се гледа од равенката {{chem|CH|4}} + 2 {{chem|O|2}} → {{chem|CO|2}} + 2 {{chem|H|2|O}}, коефициентот 2 мора да се постави пред гасниот кислород на страната на реактантот и пред водата на страната на производот, така што, според законот за зачувување на масата, количината на секој елемент не се менува за време на реакцијата.]] [[Податотека:H3PO4 balancing chemical equation phosphorus pentoxide and water becomes phosphoric acid.gif|мини|250px|[[Фосфор(V)-оксид|P₄O₁₀]] + 6 [[Вода|H₂O]] → 4 [[Амониум дихидроген фосфат|H₃PO₄]]<br>Оваа хемиска равенка се израмнува така што прво се множи H₃PO₄ со четири за да се израмни бројот на атоми на P, а потоа H₂O се множи со шест за да се израмни со бројот на атоми на H и O.]] [[Закон за зачувување на масата|Законот за зачувување на масата]] наведува дека количината на секој [[хемиски елемент|елемент]] не се менува во [[хемиска реакција]]. Секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било елемент во реакцијата. Слично на тоа, полнежот се зачувува во хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од израмнетата [[равенка]]. Хемиската равенка се израмнува со промена на скаларниот број за секоја хемиска формула. Едноставните хемиски равенки можат да се израмнат со проверка или со метод на обиди и грешки. Друга техника вклучува решавање на [[систем на линеарни равенки]]. Израмнетите равенки често се пишуваат со најмалите целобројни коефициенти. Ако нема коефициент пред хемиската формула, коефициентот е 1. Методот на инспекција може да се опише како поставување коефициент од 1 пред најсложената хемиска формула и поставување на другите коефициенти пред сè друго, така што обете страни на стрелката имаат ист број од секој атом. Доколку има какви било [[дропка|дробни]] коефициенти, секој коефициент се множи со најмалиот број потребен за да станат цели, обично [[именител]]от на дробниот коефициент за реакција со еден дробен коефициент. Како пример, што се гледа на сликата погоре, согорувањето на метанот би се израмнило со поставување на коефициент од 1 пред CH₄: : 1 CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O Бидејќи има по еден јаглерод од секоја страна на стрелката, првиот атом (јаглерод) е израмнет. Гледајќи го следниот атом (водород), десната страна има два атома, додека левата страна има четири. За да се израмнат водородите, 2-та оди пред H₂O со што се добива: : CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O ==Белешки== <references group="б"/> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.berkeleychurchill.com/software/chembal.php Урамнотежување на хемиски равенки] [[Категорија:Хемија]] [[Категорија:Равенки]] [[Категорија:Стехиометрија]] 9i93ao0yzz5u6f7ntiuj7hilfgh9iv9 5560866 5560847 2026-05-17T20:31:12Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5560866 wikitext text/x-wiki '''Хемиските равенки''' ги претставуваат реакциите на различни [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] и [[Хемиско соединение|соединенија]] во [[Стехиометрија|стехиометриски]] односи, т.е. [[Хемиски процеси|хемиски процес]].{{Efn|[[стехиометрија]], хемиско мерење: учење за пропорцијата}} На левата страна од равенката се хемиските елементи што влегуваат во процесот, а на десната страна се соединенијата што се образуваат со хемискиот процес. Наместо знак за еднаквост, се пишува стрелка (→) за да се означи насоката во која се случува промената.<ref>{{Наведено списание|last=Crosland, M.P.|year=1959|title=The use of diagrams as chemical 'equations' in the lectures of William Cullen and Joseph Black|journal=Annals of Science|volume=15|issue=2|pages=75–90}}</ref> Пример за оксидација на натриум: :4Na + O₂ → 2Na₂O Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се резултат на [[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Закон за зачувување на полнежот|законот за зачувување на полнежот]]. Законот за зачувување на масата диктира дека количината на секој елемент при хемиска реакција не се менува. Затоа, секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било даден елемент. Слично на тоа, полнежот е зачуван при хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од урамнотежената равенка. == Формирање на хемиска реакција == Хемиската равенка се состои од [[Хемиска формула|хемиските формули]] на реактантите (почетните супстанции) и хемиските формули на производите (супстанциите образувани во хемиската реакција). Овие два сета се одделени со симбол на стрелка (→, обично се чита како „дава“), а хемиската формула на секоја поединечна супстанција е одделена од другите со [[Plus sign|знак плус]]. На пример, равенката за реакција на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] со [[натриум]] може да се напише како: : 2 {{Хем|HCl}} + 2 {{Хем|Na}} → 2 {{Хем|NaCl}} + {{Хем|H|2}} Оваа равенка би се читала како „два плус два дава два и два“. Но, за равенки што вклучуваат сложени хемикалии, наместо да се чита буква и нејзин подзнак, хемиските формули се читаат со IUPAC номенклатура. Со номенклатура, оваа равенка би се читала како „[[Солна киселина|хлороводородна киселина]] плус натриум дава [[Готварска сол|натриум хлорид]] и [[водород]] во гас“. Оваа равенка покажува дека натриумот и реагираат за да образуваат и _2. Исто така, укажува дека се потребни два молекули натриум за секои два молекули хлороводородна киселина и реакцијата ќе образува два молекули натриум хлорид и еден [[Diatomic molecule|двоатомски]] молекул водороден гас за секои два молекули хлороводородна киселина и два молекули натриум што реагираат. Стехиометриските коефициенти (броевите пред хемиските формули) се изведени од [[Закон за запазување на масата|законот за зачувување на масата]] и [[Charge conservation|законот за зачувување на полнежот]] (видете го делот [[Хемиска равенка#Урамнотежување на хемиски равенки|„Урамнотежување на хемиски равенки“]] подолу за повеќе информации). == Вообичаени симболи == [[Податотека:Baker-Venkataraman-Rearrangement_V.1.svg|мини|250x250пкс|<small>Преуредување според Бејкер-Венкатараман</small>]] Симболите се користат за разликување на различните видови реакции. Се користат следниве симболи: * „ <math>=</math> " се користи за означување на [[Стехиометрија|стехиометриска]] врска. * „ <math>\rightarrow</math> ” се користи за означување на нето реакција нанапред. * „ <math>\rightleftarrows</math> “ се користи за означување на реакција во двете насоки.<ref>The notation <math>\rightleftarrows</math> was proposed in 1884 by the Dutch chemist [[Јакоб Хенрик ван Хоф|Jacobus Henricus van 't Hoff]]. See: {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/etudesdedynamiqu00hoff#page/4/mode/2up|title=Études de Dynamique Chemique|last=van 't Hoff|first=J.H.|date=1884|publisher=Frederik Muller & Co.|location=Amsterdam, Netherlands|pages=4–5|language=fr|trans-title=Studies of chemical dynamics}} Van 't Hoff called reactions that didn't proceed to completion "limited reactions". From pp. 4–5: ''"Or M. Pfaundler a relié ces deux phénomênes … s'accomplit en même temps dans deux sens opposés."'' (Now Mr. Pfaundler has joined these two phenomena in a single concept by considering the observed limit as the result of two opposing reactions, driving the one in the example cited to the formation of sea salt [i.e., NaCl] and nitric acid, [and] the other to hydrochloric acid and sodium nitrate. This consideration, which experiment validates, justifies the expression "chemical equilibrium", which is used to characterize the final state of limited reactions. I would propose to translate this expression by the following symbol: </ref> * „ <chem><=></chem> “ се користи за означување [[Хемиска рамнотежа|рамнотежа]].<ref>The notation <chem><=></chem> was suggested by [[Hugh Marshall]] in 1902. See: {{Наведено списание|last=Marshall|first=Hugh|date=1902|title=Suggested Modifications of the Sign of Equality for Use in Chemical Notation|journal=Proceedings of the Royal Society of Edinburgh|volume=24|pages=85–87|doi=10.1017/S0370164600007720}}</ref> Физичката состојба на хемикалијата често се дава во загради по хемискиот симбол, особено за јонски реакции. Кога се наведува физичката состојба, (s) означува цврста, (l) означува течност, (g) означува гасовита и (aq) означува [[воден раствор]]. Ако реакцијата бара енергија, ова е означено над стрелката. Големата грчка буква делта (<math>\Delta</math>) се поставува на реакционата стрелка за да се покаже дека енергијата се додава на реакцијата во облик на топлина. Изразот <math>h\nu</math><ref>This symbol comes from the Planck equation for the energy of a photon, <math>E = h\nu</math>. It is sometimes mistakenly written with a 'v' ("vee") instead of the Greek letter '<math>\nu</math>' ("nu")</ref> се користи како симбол за додавање енергија во облик на светлина. Други симболи се користат за други специфични видови енергија или зрачење. ==Израмнување на хемиски равенки== [[Податотека:Combustion reaction of methane.jpg|мини|250px|Како што се гледа од равенката {{chem|CH|4}} + 2 {{chem|O|2}} → {{chem|CO|2}} + 2 {{chem|H|2|O}}, коефициентот 2 мора да се постави пред гасниот кислород на страната на реактантот и пред водата на страната на производот, така што, според законот за зачувување на масата, количината на секој елемент не се менува за време на реакцијата.]] [[Податотека:H3PO4 balancing chemical equation phosphorus pentoxide and water becomes phosphoric acid.gif|мини|250px|[[Фосфор(V)-оксид|P₄O₁₀]] + 6 [[Вода|H₂O]] → 4 [[Амониум дихидроген фосфат|H₃PO₄]]<br>Оваа хемиска равенка се израмнува така што прво се множи H₃PO₄ со четири за да се израмни бројот на атоми на P, а потоа H₂O се множи со шест за да се израмни со бројот на атоми на H и O.]] [[Закон за зачувување на масата|Законот за зачувување на масата]] наведува дека количината на секој [[хемиски елемент|елемент]] не се менува во [[хемиска реакција]]. Секоја страна од хемиската равенка мора да претставува иста количина на кој било елемент во реакцијата. Слично на тоа, полнежот се зачувува во хемиска реакција. Затоа, истиот полнеж мора да биде присутен на двете страни од израмнетата [[равенка]]. Хемиската равенка се израмнува со промена на скаларниот број за секоја хемиска формула. Едноставните хемиски равенки можат да се израмнат со проверка или со метод на обиди и грешки. Друга техника вклучува решавање на [[систем на линеарни равенки]]. Израмнетите равенки често се пишуваат со најмалите целобројни коефициенти. Ако нема коефициент пред хемиската формула, коефициентот е 1. Методот на инспекција може да се опише како поставување коефициент од 1 пред најсложената хемиска формула и поставување на другите коефициенти пред сè друго, така што обете страни на стрелката имаат ист број од секој атом. Доколку има какви било [[дропка|дробни]] коефициенти, секој коефициент се множи со најмалиот број потребен за да станат цели, обично [[именител]]от на дробниот коефициент за реакција со еден дробен коефициент. Како пример, што се гледа на сликата погоре, согорувањето на метанот би се израмнило со поставување на коефициент од 1 пред CH₄: : 1 CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O Бидејќи има по еден јаглерод од секоја страна на стрелката, првиот атом (јаглерод) е израмнет. Гледајќи го следниот атом (водород), десната страна има два атома, додека левата страна има четири. За да се израмнат водородите, 2 оди пред H₂O со што се добива: : CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O Оваа равенка нема коефициенти пред CH₄ и CO₂, бидејќи коефициентот 1 е изоставен. Треба да се напомене дека во некои околности не е точно да се напише израмнета реакција со сите целобројни коефициенти. На пример, реакција што одговара на [[стандардна енталпија на формирање]] мора да се напише така што ќе се формира еден мол од еден производ. Ова честопати ќе бара некои од коефициентите на реактантите да бидат дробни (фракциони), како што е случајот со формирањето на литиум флуорид: : Li(s) + {{1/2}}&thinsp;F₂(g) → LiF(s) ==Белешки== <references group="б"/> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.berkeleychurchill.com/software/chembal.php Урамнотежување на хемиски равенки] [[Категорија:Хемија]] [[Категорија:Равенки]] [[Категорија:Стехиометрија]] emrduckn7qft6aduq090zhc1eq4xrox 0 1395246 5560971 5560576 2026-05-18T07:55:45Z BosaFi 115936 5560971 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Poliedro_de_Caracas.jpg|алт=Venezuela 1990 was the 37th|десно|мини]] '''„Мис Венецуела 1990“''' бил 37-миот избор за Мис Венецуела, кој се одржал во [[Каракас]], [[Венецуела|Венецуела,]] на 1 февруари 1990 година, по неколкунеделни настани. Победничка на изборот била [[Андреина Гец]], [[Боливар (сојузна држава во Венецуела)|Мис Боливар]]. Изборот за убавина бил емитуван во живо на Веневижн од [[Полиедро де Каракас]] во [[Каракас]]. На крајот од финалната вечер од натпреварувањето, тогашната носителка на титулата Ева Лиза Љунг ја крунисала [[Андреина Гец]] од [[Боливар (сојузна држава во Венецуела)|Боливар]] за нова Мис Венецуела. Барбара Паласиос и Ребека де Алба се придружила на тимот за домаќини на овогодинешното издание. == Резултати == === Пласмани === * Мис Венецуела 1990 година - Андреина Гец ([[Боливар (сојузна држава во Венецуела)|Мис Боливар]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eldiario.com/2022/06/07/momentos-claves-miss-venezuela/|title=70 momentos claves en la historia del Miss Venezuela|last=Suárez|first=Orlando|date=2022-06-07|work=El Diario Venezuela - elDiario.com|language=es|accessdate=2026-01-23}}</ref> * Мис на светот Венецуела 1990 година - Шерон Луенго ([[Сулија|Мис Коста Ориентал]]) * Мис Цветна кралица Венецуела 1990 година - Чикинкира Делгадо ([[Сулија|Мис Сулија]]) * Мис Венецуела Интернационал 1990 - Ванеса Холер ([[Португеса|Мис Португеса]]) * Мис на земјата на чудата Венецуела 1990 година - Стефанија Бако ([[Мерида (сојузна држава во Венецуела)|Мис Мерида]]) Второпласираните биле: * Прва второпласирана - Јормери Ортега ([[Миранда (сојузна држава во Венецуела)|Мис Миранда]]) * Втора вицешампионка - Кариме Бохоркез ([[Сукре (сојузна држава)|Мис Сукре]]) * Трета вицешампионка - Соња Руџиро ([[Монагас|Мис Монагас]]) * 4. Второпласирана - Каролина Дуран ([[Фалкон|Мис Фалкон]]) * 5. Вицешампион - Најлу Ринкон ([[Сулија|Мис Полуостров Гоахира]]) === Специјални награди === * Мис фотогеничност (гласана од новинарите) - Шерон Луенго ([[Сулија|Мис Коста Ориентал]]) * Мис сообразност - Карина Трухило ([[Кохедес|Мис Кохедес]]) * Мис Елеганција - Даниела Лорес ([[Трухиљо (сојузна држава во Венецуела)|Мис Трухиљо]]) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.missvenezuela.com/ Официјална веб-страница на Мис Венецуела] [[Категорија:Избори на убавина]] 361pg64x9k6grws69y1surfjzf2r6nd 0 1395257 5561105 5560622 2026-05-18T11:09:03Z BosaFi 115936 5561105 wikitext text/x-wiki '''Амалиенборг''' е официјалната резиденција на данското кралско семејство и се наоѓа во [[Копенхаген]]. Комплексот на палатата [[Фредерик VIII Дански|на Фредерик VIII Дански]] има четири идентични класични фасади, всушност четири палати, со [[рококо]] ентериери, распоредени околу осумаголен двор ({{Langx|da|Amalienborg Slotsplads}}). Во центарот се наоѓа голема коњаничка статуа на Фредерик V. Амалиенборг првично бил изграден за четири благороднички семејства, но откако палатата Кристијансборг изгорела во 1794 година, кралското семејство ги купило палатите и се преселило во нив. Со текот на годините, таму живееле разни монарси и нивните семејства, вклучувајќи го и денешниот крал Фредерик X и кралицата Мери.<ref name="ref2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/|title=Amalienborg|work=www.kongehuset.dk|language=en|accessdate=2026-02-10}}</ref> == Историја == === Првите палати на локацијата === [[Податотека:Sophie_Amalienborg_(1740_painting).jpg|мини|Софи Амалиенборг, гуаче од Јохан Џејкоб Бруун (1740)]] Квартот Фредериксштаден бил изграден на поранешниот имот на два други палати. Првиот дворец се викал Софија Амалиенборг. Бил посветен на кралицата Софија Амалиенборг, сопруга на Фредерик III, на дел од земјиштето што нејзиниот свекор [[Кристијан IV Дански|Кристијан IV]] го стекнал надвор од стариот град со ѕидини на Копенхаген, сега познат како округ Индре Бај, на почетокот на 17 век кога тој бил крал. Други делови од земјиштето биле користени за замокот Розенборг, Нибодер и новиот источен утврден ѕид околу стариот град.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Вклучувала градина, замена за „Градината на кралицата“ која се наоѓала зад западната порта на градот ''Вестерпорт'', област денес позната како Вестербро, и која била уништена под опсада од Шведска во 1659 година. Работата на градината започнала во 1664 година, а замокот бил изграден од 1669 до 1673 година. Кралот починал во 1670 година, а кралицата-вдовица живеела таму до нејзината смрт на 20 февруари 1685 година. Четири години подоцна, на 15 април 1689 година, синот на Софи Амали, Кристијан V, го прославил својот четириесет и четврти роденден во палатата со изведба на германска опера, можеби првата оперска изведба во Данска, во специјално изграден привремен театар. Претставата била голем успех и била повторена неколку дена подоцна, на 19 април. Сепак, веднаш по почетокот на втората изведба, сценската декорација се запалила, предизвикувајќи театарот и палатата да изгорат до темел, а околу 180 луѓе загинале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lex.dk/Sophie_Amalienborg|title=Sophie Amalienborg|last=Derpner|first=Louise Kjærgaard|last2=Kristiansen|first2=Peter|work=Lex.dk|publisher=Lex|accessdate=10 February 2026}}</ref> Квартот Фредериксштаден бил изграден на поранешниот имот на двe други палати. Првиот дворец се викал Софија Амалиенборг. Бил посветен на кралицата Софија Амалиенборг, сопруга на Фредерик III, на дел од земјиштето што нејзиниот свекор Кристијан IV го стекнал надвор од стариот град со ѕидини на Копенхаген, сега познат како округ Индре Бај, на почетокот на 17 век кога тој бил крал. Други делови од земјиштето биле користени за замокот Розенборг, Нибодер и новиот источен утврден ѕид околу стариот град.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Вклучувала градина, замена за „Градината на кралицата“ која се наоѓала зад западната порта на градот ''Вестерпорт'', област денес позната како Вестербро, и која била уништена под опсада од Шведска во 1659 година. Работата на градината започнала во 1664 година, а замокот бил изграден од 1669 до 1673 година. Кралот починал во 1670 година, а кралицата-вдовица живеела таму до нејзината смрт на 20 февруари 1685 година. === Развој на Фредерикштаден од Фредерик В === Амалиенборг е централен дел на Фредериксштаден, округ што го основал кралот Фредерик V за да се одбележи во 1748 година тристегодишнината од искачувањето на семејството Олденбург на престолот на Данска, а во 1749 година тристегодишнината од [[Крунисување|крунисувањето]] на Кристијан I од Данска. Генерално се смета дека овој развој бил идеја на данскиот ополномоштен [[амбасадор]] во Париз, Јохан Хартвиг Ернст, гроф фон Бернсторф. На чело на проектот бил високиот стјуард Адам Готлоб Молтке, еден од најмоќните и највлијателните луѓе во земјата, а Николај Ејтвед бил кралски архитект и надзорник.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Проектот се состоел од четири идентични вили, изградени за сместување на четири истакнати благороднички семејства од кралските кругови, сместени околу осумаголен плоштад. Овие вили (сега наречени Палати) го формираат модерниот дворец Амалиенборг, иако многу изменети со текот на годините. [[Податотека:Moltkes_Palais_1756_by_de_Lode.jpg|десно|мини|Молткеовата палата во 1756 година]] === Како кралска резиденција === Кога кралското семејство се нашло без дом по пожарот во палатата Кристијансборг во 1794 година, палатите биле празни подолги периоди во текот на целата година, со исклучок на палатата Брокдорф, во која се наоѓала Поморската академија. Благородниците кои ги поседувале биле спремни да се разделат од своите вили за унапредување и пари, а палатите Молтке и Шак биле стекнати за неколку дена.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Од тој датум, последователни членови на кралското семејство живееле во Амалиенборг како [[Палата|кралска резиденција]], а кралевите ги позајмиле своите имиња на четирите палати; палатата на Кристијан VII, палатата на Кристијан VIII, палатата на Фредерик VIII и палатата на Кристијан IX. Колонада, дизајнирана од кралскиот архитект Каспар Фредерик Харсдорф, била додадена во 1794–1795 година за да ја поврзе неодамна окупираната кралска палата, Молтке палата, со таа на престолонаследникот, Шаковата палата. Утрото на 9 април 1940 година, денот на германската инвазија на Данска за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], палатата Амалиенборг била место на едночасовна престрелка помеѓу данските кралски гарди и Вториот баталјон на 308-миот пешадиски полк на германската 198-ма пешадиска дивизија. Престрелката завршила откако [[Кристијан X Дански]] повикал на прекин на огнот за да ја спаси својата земја од уништување.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Denmark and Norway 1940: Hitler's Boldest Operation|last=Dildy|first=Douglas C.|publisher=Osprey Publishing|year=2007|isbn=9781846031175|location=Oxford|pages=36}}</ref> == Четирите палати == [[Податотека:Map_of_the_Amalienborg_Palace-en.png|мини|250x250пкс|Карта на Амалиенборг (прикажана е и црквата „Фредерик “)]] Според генералните планови на Ејгтвед за Фредерикштад и палатите Амалиенборг, четирите палати што го опкружуваат плоштадот биле замислени како градски вили за семејствата на избраното благородништво. Нивниот екстериер бил идентичен, но ентериерот се разликувал. Местото на кое аристократите можеле да градат им било дадено бесплатно, а тие биле дополнително ослободени од даноци и давачки. Единствените услови биле палатите точно да ги исполнуваат архитектонските спецификации на Фредерикштад и да бидат изградени во одреден временски рок. Изградбата на палатите на западната страна од плоштадот започнала во 1750 година. Кога Егтвед починал во 1754 година, двете западни палати биле завршени. Работата на другите палати ја продолжил колегата и соперникот на Егтвед, Лауриц де Тура, строго според плановите на Егтвед. Палатите биле завршени во 1760 година. Четирите палати се: * Палатата на Кристијан VII, првично позната како Молткеова палата * Палатата на [[Кристијан VIII Дански|Кристијан VIII]], првично позната како Левецауовата палата * Палатата на [[Фредерик VIII Дански|Фредерик VIII]], првично позната како Брокдорфова палата * Палатата на [[Кристијан IX Дански|Кристијан IX]], првично позната како Шакова палата Моментално, само палатите на Кристијан VII и Кристијан VIII се отворени за јавноста. === Палатата на Кристијан VII === [[Податотека:Christian_VII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан VII ( ''Молткеова палата'' )]] Палатата на Кристијан VII е позната и како Молткеова палата и првично била изградена за лордот Висок Управник Адам Готлоб Молтке. Тоа е југозападната палата и од 1885 година се користи за сместување и забава на истакнати гости, за приеми и за церемонијални цели. Молткеовиот дворец бил изграден во 1750–54 година од најдобрите занаетчии и уметници од своето време под надзор на Ејгтвед. Тој бил најскапиот од четирите дворци во времето кога бил изграден и имал најекстравагантен ентериер. Неговата Голема сала била украсена со резби од Луј Аугуст ле Клерк, слики од Франсоа Буше и штуко од Џовани Батиста Фосати, и е широко признат како можеби најдобриот дански рококо ентериер. Куќата официјално била отворена на 30 март 1754 година, на триесеттиот роденден на кралот. Поради смртта на Ејгтвед неколку месеци подоцна, последните работи, како што е салата за банкети, биле завршени од Никола-Анри Жарден. Веднаш по пожарот во палатата Кристијансборг во февруари 1794 година и две години по смртта на оригиналниот сопственик, кралското семејство, предводено од кралот Кристијан VII, го купило првиот од четирите палати што му биле продадени на кралското семејство и го овластило Каспар Фредерик Харсдорф да го претвори во кралска резиденција. Тие ја населиле новата резиденција во декември 1794 година. По смртта на Кристијан VII во 1808 година, Фридрих VI ја користел палатата за своето кралско домаќинство. Министерството за надворешни работи користело делови од палатата од 1852 до 1885 година. Во кратки временски периоди во меѓувреме, палатата сместувала разни членови на кралското семејство, додека реставрацијата се одвивала на нивните палати. Во периодот 1971–1975 година, во палатата била основана мала градинка, а подоцна и училница, за престолонаследникот Фредерик и принцот Јоаким. По 200 години, фасадата, украсена од германскиот скулптор Јохан Кристоф Пецолд, била сериозно оштетена, што предизвикало делови од плоштадот Амалиенборг да бидат затворени за да се спречат повреди. Во 1982 година започнала надворешната и внатрешната реставрација, која завршила на почетокот на 1996 година, годината на Копенхаген како [[Европска престолнина на културата]]. Во 1999 година, Европа Ностра, меѓународна организација за зачувување, ја признала реставрацијата со доделување медал. Палатата повремено е отворена за пошироката јавност за тури. === Палатата на Кристијан VIII === [[Податотека:Christian_VIII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан VIII ( ''Палата на Леветзау'' )]] Палатата на Кристијан VIII, позната и како Леветцау палата, е северозападна палата и првично била изградена за тајниот советник гроф [[Кристијан Фредерик Леветцау]] во 1750–60 година. Внукот на кралицата Маргарет II, грофот Феликс, моментално живее во стан во палатата. Принцот Јоаким и принцезата Мари, кои постојано живеат во Вашингтон, исто така имале стан што им бил достапен во палатата кога извршуваат обврски во Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://herognu.dk/prins-nikolai-har-faaet-ny-sambo-far-flytter-ind/|title=Prins Nikolai har fået ny sambo: Far flytter ind|date=14 September 2019|publisher=Her & Nu|accessdate=1 March 2022}}</ref> По смртта на Егтвед во 1754 година, кралскиот архитект Лауриц де Тура извршил надзор над изградбата на зградата според плановите на Егтвед. Дворецот бил продаден од страна на придружниот имот Реструп, кој бил основан во 1756 година од Леверцау, покојниот сопственик. Семејството поставило еден услов кога ја продале зградата - [[Грб|грбот]] на грофот никогаш да не се отстранува од зградата. Тој сè уште може да се види покрај грбот на монархот. Полубратот на кралот, Фредерик, го купил дворецот во 1794 година, а сликарот и архитект Николај Абилдгард ги модернизирал ентериерите во новиот [[Ампир|ампирски стил на француската империја]]. Дворецот бил именуван за Дворец на Кристијан VIII по неговиот син, [[Кристијан VIII Дански|Кристијан Фредерик]], кој пораснал во дворецот, ја презел зградата во 1805 година по смртта на неговиот татко и станал крал во 1839 година. [[Податотека:Betjent_(54830215060).jpg|мини|Како што се гледа од Амалигаде]] Кристијан VIII починал во 1848 година, а кралицата вдовица, Каролина Амали, починала во 1881 година. Од 1885 година, Министерството за надворешни работи користело делови од палатата, но се преселило во 1898 година кога палатата станала резиденција на престолонаследникот [[Кристијан X Дански|Кристијан X]] и принцезата Александрина. По смртта на Кристијан X, палатата била ставена на располагање на принцот Кнуд, претпоставениот наследник. Палатата била дом на престолонаследникот Фредерик сè до неговата венчавка во 2004 година. Од 2018 до 2019 година, најстариот внук на кралицата Маргарет II, принцот Николај, живеел во стан во палатата. Денес, малку е останато од преостанатиот рококо ентериер, голем дел од ентериерот го одразува променливиот вкус и стил на неговите жители низ годините. Во 1980-тите, палатата била реставрирана како резиденција на престолонаследникот, складишта за Краличката референтна библиотека и музеј за Кралската куќа Гликсборг. Музејот содржи приватни кралски апартмани од 1863 до 1947 година, вклучувајќи оригинален мебел и опрема. Понекогаш се организираат тури низ собите на пијано нобиле. === Палатата на Фредерик VIII === [[Податотека:Frederik_V_statue,_Frederik_VIII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Фредерик VIII во Амалиенборг ( ''Палата на Брокдорф'' )]] Палатата на Фредерик VIII, позната и како Брокдорфова палата, е североисточна палата. Таа е дом на кралот Фредерик X и кралицата Мери од нивниот брак. Првично бил изграден за грофот [[Јоаким Брокдорф]] во 1750-тите. Брокдорф починал во 1763 година, а лордот-висок управител Адам Готлоб Молтке го стекнал дворецот. Молтке го продал две години подоцна на кралот Фредерик V. Од 1767 година, во него се наоѓала Кралската данска воена академија, позната и како Академија на воени кадети. Во 1788 година, поморските кадети ги заменувале воените кадети сè додека академијата не се преселила на друга локација во 1827 година. Следната година палатата била подготвена да го смести синот на кралот Кристијан VIII, Фредерик VII, кој се качил на престолот во 1848 година, и неговата невеста, принцезата Вилхелмина. Архитектот Јерген Хансен Кох успешно и темелно ја реновирал палатата во француски императорски стил во 1827–28 година. Откако бракот бил раскинат во 1837 година, разни членови на кралското семејство живееле во палатата. Во 1869 година, таа станала дом на [[Фредерик VIII Дански|Фредерик VIII]]. Во 1934 година, таа станала дом на кралот [[Фредерик IX]] и кралицата Ингрид. Таму живеела се до нејзината смрт во 2000 година. Од 2006 до 2010 година, палатата била подложена на голема реконструкција за да се смести тогашниот пар престолонаследници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kongehuset.dk/english/the-royal-house/Crown-Prince-Couple/hrh-the-crown-prince/hrh-the-crown-prince|title=His Royal Highness The Crown Prince|publisher=The Danish Monarchy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108062107/http://kongehuset.dk/english/the-royal-house/Crown-Prince-Couple/hrh-the-crown-prince/hrh-the-crown-prince|archive-date=2014-11-08}}</ref> === Палатата на Кристијан IX === [[Податотека:Christian_IX's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан IX ]] Палатата на Кристијан IX е југоисточната палата, позната и како Шакова палата. Од 1967 година палатата е официјална резиденција на бившата данска кралица [[Маргарета II од Данска|Маргарета II]]. Изградбата започнала во 1750 година од страна на Еигтвед. Првилно, изградбата била предводена од архитектот Кристијан Јозеф Цубер, а подоцна од Филип де Ланге. Првично била нарачана од страна на тајниот советник [[Severin Løvenskjold|Северин Левенскјолд]], но во 1754 година морал да се откаже поради економски тешкотии. Проектот го презеле грофицата Ана Софи Шак, родена Ранцау, и нејзиниот внук Ханс Шак, 4-ти гроф од Шакенборг. Кратко по промената на сопствеништво објектот бил опфатен од пожар кој го одложил завршувањето за неколку години. На 7 јануари 1757 година, Ханс Шак се оженил со грофицата Улрике Август Вилхелмина Молтке, ќерка на Адам Готлоб Молтке, и како негов зет ги користел најдобрите уметници и занаетчии за да го заврши ентериерот. Во 1794 година, палатата била преземена како приватна резиденција од страна на принцот-регент, тогашен престолонаследник Фредерик, и неговата сопруга, престолонаследничката принцеза Марија. Тој починал во 1839 година, а таа во 1852 година. По нејзината смрт, палатата ја користеле, меѓу другите, Врховниот суд и Министерството за надворешни работи. Подоцна бил дом на [[Кристијан IX Дански|Кристијан IX]] до неговата смрт во 1906 година. Домот останал недопрен потоа до 1948 година. Во 1967 година, палатата била реставрирана и поставена за тогашната наследничка на престолот, принцезата Маргарет и нејзиниот сопруг принцот Хенрик. Таа го наследила престолот на 31-годишна возраст како [[Маргарета II од Данска|Маргарет II]] во 1972 година. == Кралска гарда == [[Податотека:Royalguards_copenhagen_pazdziora.JPG|десно|мини|Кралска гарда]] Амалиенборг е чуван дење и ноќе од Кралската гарда за спасување (''Den Kongelige Livgarde''). Нивната целосна униформа е доста слична на онаа на пешадиските полкови на Британската армија: црвена туника, сини панталони и морнарско сина капа од мечкина кожа. Гардата маршира од замокот Розенборг во 11:30 часот секој ден низ улиците на Копенхаген и ја извршува смената на гардата пред Амалиенборг напладне. Покрај тоа, замената на стражата се врши на секои два часа.<ref name="ref2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/|title=Amalienborg|work=www.kongehuset.dk|language=en|accessdate=2026-02-10}}</ref> Кога монархот е во резиденцијата, Кралската гарда (''Kongevagt'') исто така маршира заедно со смената на гардата напладне, придружувана од оркестар кој свири традиционални воени маршеви. Гардскиот поручник секогаш е предупреден кога кралот Фредерик или друг член на кралското семејство е во резиденција. Постојат три вида стража: Кралска стража, Поручничка стража и Палатанска стража. Кралска стража е кога Неговото Височество Кралот се сместува во Палатата на Кристијан IX. Поручничка стража е кога принцот Јоаким или принцезата Бенедикта го заземаат местото како регент, кога монархот не е во можност. Палатанска стража е кога ниеден член на кралското семејство не е во палатата, и таа е најмалата. == Коњичка статуа == [[Податотека:Frederik_V_-_Amalienborg.jpg|мини|Фредерик V на коњ од Жак Сали . Се наоѓа во центарот на плоштадот на палатата Амалиенборг.]] Коњичката статуа на кралот Фредерик V била нарачана од Молтке, како директор на Данската азиска компанија, а изработена од францускиот скулптор Жак Сали. Работата започнала во 1753 година, а камен-темелникот бил поставен во 1760 година на прославата од 100-годишнината од [[апсолутна монархија]] во Данска. Статуата конечно била откриена во 1771 година, пет години по смртта на кралот Фредерик V во 1766 година. == Градина Амали == {{Ризница}} [[Податотека:Amaliehaven_006_(141471412).jpg|мини|Фонтаната во Амалихавен, со Копенхагенската опера во позадина, преку водата]] Градината Амали ({{Langx|da|Amaliehaven}}) се наоѓа помеѓу брегот и Амалиенборг Слотспледс. Основана во 1983 година, била подарок од Фондацијата АП Молер и Частин Мекини Молер за граѓаните на Копенхаген. Градината на две нивоа е дизајнирана од белгискиот архитект Жан Делоњ. Содржи мермерни скулптури и централна фонтана дизајнирана од Италијанецот Арналдо Помодоро. Таа е во заедничка сопственост на данската држава и општината Копенхаген, а ја одржува Агенцијата за палати и имоти. == Порамнувања на оските == Кратката оска на која лежи Амалиенборг, Фредериксгаде (англиски: „Улица на Фредерик“), била многу дискутирана поради изградбата на зградата на Копенхагенската опера во 2001–04 година. * Црквата „Св. Фредерик“ (дански: ''Frederikskirke''), попозната како Мермерната црква (дански: ''Marmorkirken''). * Амалиенборг * Оперска куќа во Копенхаген Долгата оска на која лежи Амалиенборг е Амалие улица. == Поврзано == * [[Барокни дворци]] * [[Туризам во Данска]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/# Амалиенборг] на официјалната веб-страница на Данската монархија * [https://web.archive.org/web/20100803202058/http://www.copenhagenet.dk/CPH-Map/CPH-Amalienborg.asp Копенхаген-Портал - Палатата Амалиенборг и историјата] * [https://web.archive.org/web/20100729113817/http://www.cph-visual.com/guide/the_royal_amalienborg_palace.php Погледнете фотографии од замокот Амалиенборг] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Знаменитости во Копенхаген]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Кралски резиденции]] [[Категорија:Палати во Данска]] i3emg33kj6auuz0f8yv6l42j46dumvt 5561109 5561105 2026-05-18T11:11:25Z BosaFi 115936 5561109 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|image=Amalienborg Palace - aerial view.jpg|image_size=300px|caption=Дворците (или вилите) на Амалиенборг, околу дворот (гледано од [[Фредерикова црква]])|location_town=[[Копенхаген]]|location_country=Данска|coordinates={{coord|55|41|02.5|N|12|35|36|E|type:landmark_region:DK-101|display=inline,title}}|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|map_caption=Location within Copenhagen|architect=[[Николај Ејтвејд]]|client=|engineer=|construction_start_date=1750|completion_date=1760|demolished_date=|cost=|structural_system=|architectural_style=[[Рококо]]}}'''Амалиенборг''' е официјалната резиденција на данското кралско семејство и се наоѓа во [[Копенхаген]]. Комплексот на палатата [[Фредерик VIII Дански|на Фредерик VIII Дански]] има четири идентични класични фасади, всушност четири палати, со [[рококо]] ентериери, распоредени околу осумаголен двор ({{Langx|da|Amalienborg Slotsplads}}). Во центарот се наоѓа голема коњаничка статуа на Фредерик V. Амалиенборг првично бил изграден за четири благороднички семејства, но откако палатата Кристијансборг изгорела во 1794 година, кралското семејство ги купило палатите и се преселило во нив. Со текот на годините, таму живееле разни монарси и нивните семејства, вклучувајќи го и денешниот крал Фредерик X и кралицата Мери.<ref name="ref2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/|title=Amalienborg|work=www.kongehuset.dk|language=en|accessdate=2026-02-10}}</ref> == Историја == === Првите палати на локацијата === [[Податотека:Sophie_Amalienborg_(1740_painting).jpg|мини|Софи Амалиенборг, гваж од Јохан Џејкоб Бруун (1740)]] Квартот Фредериксштаден бил изграден на поранешниот имот на два други палати. Првиот дворец се викал Софија Амалиенборг. Бил посветен на кралицата Софија Амалиенборг, сопруга на Фредерик III, на дел од земјиштето што нејзиниот свекор [[Кристијан IV Дански|Кристијан IV]] го стекнал надвор од стариот град со ѕидини на Копенхаген, сега познат како округ Индре Бај, на почетокот на 17 век кога тој бил крал. Други делови од земјиштето биле користени за замокот Розенборг, Нибодер и новиот источен утврден ѕид околу стариот град.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Вклучувала градина, замена за „Градината на кралицата“ која се наоѓала зад западната порта на градот ''Вестерпорт'', област денес позната како Вестербро, и која била уништена под опсада од Шведска во 1659 година. Работата на градината започнала во 1664 година, а замокот бил изграден од 1669 до 1673 година. Кралот починал во 1670 година, а кралицата-вдовица живеела таму до нејзината смрт на 20 февруари 1685 година. Четири години подоцна, на 15 април 1689 година, синот на Софи Амали, Кристијан V, го прославил својот четириесет и четврти роденден во палатата со изведба на германска опера, можеби првата оперска изведба во Данска, во специјално изграден привремен театар. Претставата била голем успех и била повторена неколку дена подоцна, на 19 април. Сепак, веднаш по почетокот на втората изведба, сценската декорација се запалила, предизвикувајќи театарот и палатата да изгорат до темел, а околу 180 луѓе загинале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lex.dk/Sophie_Amalienborg|title=Sophie Amalienborg|last=Derpner|first=Louise Kjærgaard|last2=Kristiansen|first2=Peter|work=Lex.dk|publisher=Lex|accessdate=10 February 2026}}</ref> Квартот Фредериксштаден бил изграден на поранешниот имот на двe други палати. Првиот дворец се викал Софија Амалиенборг. Бил посветен на кралицата Софија Амалиенборг, сопруга на Фредерик III, на дел од земјиштето што нејзиниот свекор Кристијан IV го стекнал надвор од стариот град со ѕидини на Копенхаген, сега познат како округ Индре Бај, на почетокот на 17 век кога тој бил крал. Други делови од земјиштето биле користени за замокот Розенборг, Нибодер и новиот источен утврден ѕид околу стариот град.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Вклучувала градина, замена за „Градината на кралицата“ која се наоѓала зад западната порта на градот ''Вестерпорт'', област денес позната како Вестербро, и која била уништена под опсада од Шведска во 1659 година. Работата на градината започнала во 1664 година, а замокот бил изграден од 1669 до 1673 година. Кралот починал во 1670 година, а кралицата-вдовица живеела таму до нејзината смрт на 20 февруари 1685 година. === Развој на Фредерикштаден од Фредерик В === Амалиенборг е централен дел на Фредериксштаден, округ што го основал кралот Фредерик V за да се одбележи во 1748 година тристегодишнината од искачувањето на семејството Олденбург на престолот на Данска, а во 1749 година тристегодишнината од [[Крунисување|крунисувањето]] на Кристијан I од Данска. Генерално се смета дека овој развој бил идеја на данскиот ополномоштен [[амбасадор]] во Париз, Јохан Хартвиг Ернст, гроф фон Бернсторф. На чело на проектот бил високиот стјуард Адам Готлоб Молтке, еден од најмоќните и највлијателните луѓе во земјата, а Николај Ејтвед бил кралски архитект и надзорник.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Проектот се состоел од четири идентични вили, изградени за сместување на четири истакнати благороднички семејства од кралските кругови, сместени околу осумаголен плоштад. Овие вили (сега наречени Палати) го формираат модерниот дворец Амалиенборг, иако многу изменети со текот на годините. [[Податотека:Moltkes_Palais_1756_by_de_Lode.jpg|десно|мини|Молткеовата палата во 1756 година]] === Како кралска резиденција === Кога кралското семејство се нашло без дом по пожарот во палатата Кристијансборг во 1794 година, палатите биле празни подолги периоди во текот на целата година, со исклучок на палатата Брокдорф, во која се наоѓала Поморската академија. Благородниците кои ги поседувале биле спремни да се разделат од своите вили за унапредување и пари, а палатите Молтке и Шак биле стекнати за неколку дена.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=http://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|title=Amalienborg Palace - The Royal Residence|work=copenhagenet.dk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260206112330/https://copenhagenet.dk/CPH-Amalienborg.htm|archive-date=2026-02-06|accessdate=2026-02-10}}</ref> Од тој датум, последователни членови на кралското семејство живееле во Амалиенборг како [[Палата|кралска резиденција]], а кралевите ги позајмиле своите имиња на четирите палати; палатата на Кристијан VII, палатата на Кристијан VIII, палатата на Фредерик VIII и палатата на Кристијан IX. Колонада, дизајнирана од кралскиот архитект Каспар Фредерик Харсдорф, била додадена во 1794–1795 година за да ја поврзе неодамна окупираната кралска палата, Молтке палата, со таа на престолонаследникот, Шаковата палата. Утрото на 9 април 1940 година, денот на германската инвазија на Данска за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], палатата Амалиенборг била место на едночасовна престрелка помеѓу данските кралски гарди и Вториот баталјон на 308-миот пешадиски полк на германската 198-ма пешадиска дивизија. Престрелката завршила откако [[Кристијан X Дански]] повикал на прекин на огнот за да ја спаси својата земја од уништување.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Denmark and Norway 1940: Hitler's Boldest Operation|last=Dildy|first=Douglas C.|publisher=Osprey Publishing|year=2007|isbn=9781846031175|location=Oxford|pages=36}}</ref> == Четирите палати == [[Податотека:Map_of_the_Amalienborg_Palace-en.png|мини|250x250пкс|Карта на Амалиенборг (прикажана е и црквата „Фредерик “)]] Според генералните планови на Ејгтвед за Фредерикштад и палатите Амалиенборг, четирите палати што го опкружуваат плоштадот биле замислени како градски вили за семејствата на избраното благородништво. Нивниот екстериер бил идентичен, но ентериерот се разликувал. Местото на кое аристократите можеле да градат им било дадено бесплатно, а тие биле дополнително ослободени од даноци и давачки. Единствените услови биле палатите точно да ги исполнуваат архитектонските спецификации на Фредерикштад и да бидат изградени во одреден временски рок. Изградбата на палатите на западната страна од плоштадот започнала во 1750 година. Кога Егтвед починал во 1754 година, двете западни палати биле завршени. Работата на другите палати ја продолжил колегата и соперникот на Егтвед, Лауриц де Тура, строго според плановите на Егтвед. Палатите биле завршени во 1760 година. Четирите палати се: * Палатата на Кристијан VII, првично позната како Молткеова палата * Палатата на [[Кристијан VIII Дански|Кристијан VIII]], првично позната како Левецауовата палата * Палатата на [[Фредерик VIII Дански|Фредерик VIII]], првично позната како Брокдорфова палата * Палатата на [[Кристијан IX Дански|Кристијан IX]], првично позната како Шакова палата Моментално, само палатите на Кристијан VII и Кристијан VIII се отворени за јавноста. === Палатата на Кристијан VII === [[Податотека:Christian_VII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан VII ( ''Молткеова палата'' )]] Палатата на Кристијан VII е позната и како Молткеова палата и првично била изградена за лордот Висок Управник Адам Готлоб Молтке. Тоа е југозападната палата и од 1885 година се користи за сместување и забава на истакнати гости, за приеми и за церемонијални цели. Молткеовиот дворец бил изграден во 1750–54 година од најдобрите занаетчии и уметници од своето време под надзор на Ејгтвед. Тој бил најскапиот од четирите дворци во времето кога бил изграден и имал најекстравагантен ентериер. Неговата Голема сала била украсена со резби од Луј Аугуст ле Клерк, слики од Франсоа Буше и штуко од Џовани Батиста Фосати, и е широко признат како можеби најдобриот дански рококо ентериер. Куќата официјално била отворена на 30 март 1754 година, на триесеттиот роденден на кралот. Поради смртта на Ејгтвед неколку месеци подоцна, последните работи, како што е салата за банкети, биле завршени од Никола-Анри Жарден. Веднаш по пожарот во палатата Кристијансборг во февруари 1794 година и две години по смртта на оригиналниот сопственик, кралското семејство, предводено од кралот Кристијан VII, го купило првиот од четирите палати што му биле продадени на кралското семејство и го овластило Каспар Фредерик Харсдорф да го претвори во кралска резиденција. Тие ја населиле новата резиденција во декември 1794 година. По смртта на Кристијан VII во 1808 година, Фридрих VI ја користел палатата за своето кралско домаќинство. Министерството за надворешни работи користело делови од палатата од 1852 до 1885 година. Во кратки временски периоди во меѓувреме, палатата сместувала разни членови на кралското семејство, додека реставрацијата се одвивала на нивните палати. Во периодот 1971–1975 година, во палатата била основана мала градинка, а подоцна и училница, за престолонаследникот Фредерик и принцот Јоаким. По 200 години, фасадата, украсена од германскиот скулптор Јохан Кристоф Пецолд, била сериозно оштетена, што предизвикало делови од плоштадот Амалиенборг да бидат затворени за да се спречат повреди. Во 1982 година започнала надворешната и внатрешната реставрација, која завршила на почетокот на 1996 година, годината на Копенхаген како [[Европска престолнина на културата]]. Во 1999 година, Европа Ностра, меѓународна организација за зачувување, ја признала реставрацијата со доделување медал. Палатата повремено е отворена за пошироката јавност за тури. === Палатата на Кристијан VIII === [[Податотека:Christian_VIII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан VIII ( ''Палата на Леветзау'' )]] Палатата на Кристијан VIII, позната и како Леветцау палата, е северозападна палата и првично била изградена за тајниот советник гроф [[Кристијан Фредерик Леветцау]] во 1750–60 година. Внукот на кралицата Маргарет II, грофот Феликс, моментално живее во стан во палатата. Принцот Јоаким и принцезата Мари, кои постојано живеат во Вашингтон, исто така имале стан што им бил достапен во палатата кога извршуваат обврски во Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://herognu.dk/prins-nikolai-har-faaet-ny-sambo-far-flytter-ind/|title=Prins Nikolai har fået ny sambo: Far flytter ind|date=14 September 2019|publisher=Her & Nu|accessdate=1 March 2022}}</ref> По смртта на Егтвед во 1754 година, кралскиот архитект Лауриц де Тура извршил надзор над изградбата на зградата според плановите на Егтвед. Дворецот бил продаден од страна на придружниот имот Реструп, кој бил основан во 1756 година од Леверцау, покојниот сопственик. Семејството поставило еден услов кога ја продале зградата - [[Грб|грбот]] на грофот никогаш да не се отстранува од зградата. Тој сè уште може да се види покрај грбот на монархот. Полубратот на кралот, Фредерик, го купил дворецот во 1794 година, а сликарот и архитект Николај Абилдгард ги модернизирал ентериерите во новиот [[Ампир|ампирски стил на француската империја]]. Дворецот бил именуван за Дворец на Кристијан VIII по неговиот син, [[Кристијан VIII Дански|Кристијан Фредерик]], кој пораснал во дворецот, ја презел зградата во 1805 година по смртта на неговиот татко и станал крал во 1839 година. [[Податотека:Betjent_(54830215060).jpg|мини|Како што се гледа од Амалигаде]] Кристијан VIII починал во 1848 година, а кралицата вдовица, Каролина Амали, починала во 1881 година. Од 1885 година, Министерството за надворешни работи користело делови од палатата, но се преселило во 1898 година кога палатата станала резиденција на престолонаследникот [[Кристијан X Дански|Кристијан X]] и принцезата Александрина. По смртта на Кристијан X, палатата била ставена на располагање на принцот Кнуд, претпоставениот наследник. Палатата била дом на престолонаследникот Фредерик сè до неговата венчавка во 2004 година. Од 2018 до 2019 година, најстариот внук на кралицата Маргарет II, принцот Николај, живеел во стан во палатата. Денес, малку е останато од преостанатиот рококо ентериер, голем дел од ентериерот го одразува променливиот вкус и стил на неговите жители низ годините. Во 1980-тите, палатата била реставрирана како резиденција на престолонаследникот, складишта за Краличката референтна библиотека и музеј за Кралската куќа Гликсборг. Музејот содржи приватни кралски апартмани од 1863 до 1947 година, вклучувајќи оригинален мебел и опрема. Понекогаш се организираат тури низ собите на пијано нобиле. === Палатата на Фредерик VIII === [[Податотека:Frederik_V_statue,_Frederik_VIII's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Фредерик VIII во Амалиенборг ( ''Палата на Брокдорф'' )]] Палатата на Фредерик VIII, позната и како Брокдорфова палата, е североисточна палата. Таа е дом на кралот Фредерик X и кралицата Мери од нивниот брак. Првично бил изграден за грофот [[Јоаким Брокдорф]] во 1750-тите. Брокдорф починал во 1763 година, а лордот-висок управител Адам Готлоб Молтке го стекнал дворецот. Молтке го продал две години подоцна на кралот Фредерик V. Од 1767 година, во него се наоѓала Кралската данска воена академија, позната и како Академија на воени кадети. Во 1788 година, поморските кадети ги заменувале воените кадети сè додека академијата не се преселила на друга локација во 1827 година. Следната година палатата била подготвена да го смести синот на кралот Кристијан VIII, Фредерик VII, кој се качил на престолот во 1848 година, и неговата невеста, принцезата Вилхелмина. Архитектот Јерген Хансен Кох успешно и темелно ја реновирал палатата во француски императорски стил во 1827–28 година. Откако бракот бил раскинат во 1837 година, разни членови на кралското семејство живееле во палатата. Во 1869 година, таа станала дом на [[Фредерик VIII Дански|Фредерик VIII]]. Во 1934 година, таа станала дом на кралот [[Фредерик IX]] и кралицата Ингрид. Таму живеела се до нејзината смрт во 2000 година. Од 2006 до 2010 година, палатата била подложена на голема реконструкција за да се смести тогашниот пар престолонаследници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kongehuset.dk/english/the-royal-house/Crown-Prince-Couple/hrh-the-crown-prince/hrh-the-crown-prince|title=His Royal Highness The Crown Prince|publisher=The Danish Monarchy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108062107/http://kongehuset.dk/english/the-royal-house/Crown-Prince-Couple/hrh-the-crown-prince/hrh-the-crown-prince|archive-date=2014-11-08}}</ref> === Палатата на Кристијан IX === [[Податотека:Christian_IX's_Palæ,_2019_(01).jpg|мини|Палатата на Кристијан IX ]] Палатата на Кристијан IX е југоисточната палата, позната и како Шакова палата. Од 1967 година палатата е официјална резиденција на бившата данска кралица [[Маргарета II од Данска|Маргарета II]]. Изградбата започнала во 1750 година од страна на Еигтвед. Првилно, изградбата била предводена од архитектот Кристијан Јозеф Цубер, а подоцна од Филип де Ланге. Првично била нарачана од страна на тајниот советник [[Severin Løvenskjold|Северин Левенскјолд]], но во 1754 година морал да се откаже поради економски тешкотии. Проектот го презеле грофицата Ана Софи Шак, родена Ранцау, и нејзиниот внук Ханс Шак, 4-ти гроф од Шакенборг. Кратко по промената на сопствеништво објектот бил опфатен од пожар кој го одложил завршувањето за неколку години. На 7 јануари 1757 година, Ханс Шак се оженил со грофицата Улрике Август Вилхелмина Молтке, ќерка на Адам Готлоб Молтке, и како негов зет ги користел најдобрите уметници и занаетчии за да го заврши ентериерот. Во 1794 година, палатата била преземена како приватна резиденција од страна на принцот-регент, тогашен престолонаследник Фредерик, и неговата сопруга, престолонаследничката принцеза Марија. Тој починал во 1839 година, а таа во 1852 година. По нејзината смрт, палатата ја користеле, меѓу другите, Врховниот суд и Министерството за надворешни работи. Подоцна бил дом на [[Кристијан IX Дански|Кристијан IX]] до неговата смрт во 1906 година. Домот останал недопрен потоа до 1948 година. Во 1967 година, палатата била реставрирана и поставена за тогашната наследничка на престолот, принцезата Маргарет и нејзиниот сопруг принцот Хенрик. Таа го наследила престолот на 31-годишна возраст како [[Маргарета II од Данска|Маргарет II]] во 1972 година. == Кралска гарда == [[Податотека:Royalguards_copenhagen_pazdziora.JPG|десно|мини|Кралска гарда]] Амалиенборг е чуван дење и ноќе од Кралската гарда за спасување (''Den Kongelige Livgarde''). Нивната целосна униформа е доста слична на онаа на пешадиските полкови на Британската армија: црвена туника, сини панталони и морнарско сина капа од мечкина кожа. Гардата маршира од замокот Розенборг во 11:30 часот секој ден низ улиците на Копенхаген и ја извршува смената на гардата пред Амалиенборг напладне. Покрај тоа, замената на стражата се врши на секои два часа.<ref name="ref2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/|title=Amalienborg|work=www.kongehuset.dk|language=en|accessdate=2026-02-10}}</ref> Кога монархот е во резиденцијата, Кралската гарда (''Kongevagt'') исто така маршира заедно со смената на гардата напладне, придружувана од оркестар кој свири традиционални воени маршеви. Гардскиот поручник секогаш е предупреден кога кралот Фредерик или друг член на кралското семејство е во резиденција. Постојат три вида стража: Кралска стража, Поручничка стража и Палатанска стража. Кралска стража е кога Неговото Височество Кралот се сместува во Палатата на Кристијан IX. Поручничка стража е кога принцот Јоаким или принцезата Бенедикта го заземаат местото како регент, кога монархот не е во можност. Палатанска стража е кога ниеден член на кралското семејство не е во палатата, и таа е најмалата. == Коњичка статуа == [[Податотека:Frederik_V_-_Amalienborg.jpg|мини|Фредерик V на коњ од Жак Сали . Се наоѓа во центарот на плоштадот на палатата Амалиенборг.]] Коњичката статуа на кралот Фредерик V била нарачана од Молтке, како директор на Данската азиска компанија, а изработена од францускиот скулптор Жак Сали. Работата започнала во 1753 година, а камен-темелникот бил поставен во 1760 година на прославата од 100-годишнината од [[апсолутна монархија]] во Данска. Статуата конечно била откриена во 1771 година, пет години по смртта на кралот Фредерик V во 1766 година. == Градина Амали == {{Ризница}} [[Податотека:Amaliehaven_006_(141471412).jpg|мини|Фонтаната во Амалихавен, со Копенхагенската опера во позадина, преку водата]] Градината Амали ({{Langx|da|Amaliehaven}}) се наоѓа помеѓу брегот и Амалиенборг Слотспледс. Основана во 1983 година, била подарок од Фондацијата АП Молер и Частин Мекини Молер за граѓаните на Копенхаген. Градината на две нивоа е дизајнирана од белгискиот архитект Жан Делоњ. Содржи мермерни скулптури и централна фонтана дизајнирана од Италијанецот Арналдо Помодоро. Таа е во заедничка сопственост на данската држава и општината Копенхаген, а ја одржува Агенцијата за палати и имоти. == Порамнувања на оските == Кратката оска на која лежи Амалиенборг, Фредериксгаде (англиски: „Улица на Фредерик“), била многу дискутирана поради изградбата на зградата на Копенхагенската опера во 2001–04 година. * Црквата „Св. Фредерик“ (дански: ''Frederikskirke''), попозната како Мермерната црква (дански: ''Marmorkirken''). * Амалиенборг * Оперска куќа во Копенхаген Долгата оска на која лежи Амалиенборг е Амалие улица. == Поврзано == * [[Барокни дворци]] * [[Туризам во Данска]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://www.kongehuset.dk/en/palaces-and-the-royal-yacht/amalienborg/# Амалиенборг] на официјалната веб-страница на Данската монархија * [https://web.archive.org/web/20100803202058/http://www.copenhagenet.dk/CPH-Map/CPH-Amalienborg.asp Копенхаген-Портал - Палатата Амалиенборг и историјата] * [https://web.archive.org/web/20100729113817/http://www.cph-visual.com/guide/the_royal_amalienborg_palace.php Погледнете фотографии од замокот Амалиенборг] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Знаменитости во Копенхаген]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Кралски резиденции]] [[Категорија:Палати во Данска]] e8gs1f262s94jntmhecpsorjhcif5ux 0 1395258 5561071 5560627 2026-05-18T10:40:04Z BosaFi 115936 5561071 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Орден на Чарлс III}} '''Орденот на Кралското семејство на Чарлс III''' е почест што им се доделува на женските членови на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] од страна на кралот [[Чарлс III]]. Орденот го носат примателите во формални пригоди.<ref name="royal.gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|title=Royal Family Orders|work=Official website of the British monarchy|publisher=Royal Household|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307173343/https://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|archive-date=7 March 2013|accessdate=13 April 2016}}</ref> == Изглед == Орденот на Кралското семејство го прикажува Кралот како носи церемонијална дневна униформа на адмирал на Кралската морнарица на флотата со јаката од Орденот на подвезицата, Кралскиот викторијански ланец, лентата од Кралскиот викторијански орден, значките на Орденот на бањата и Орденот за заслуги и медали. Насликана во масло од полимин од Елизабет Мик, минијатурата е направена врз основа на фотографија од Хуго Бурнанд, синтетичка замена за слонова коска што се користела во претходните нарачки на кралското семејство.<ref name="Elston">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/buckingham-palace-naruhito-mother-tudor-japanese-b2568823.html|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|last=Elston|first=Laura|date=26 June 2024|work=Independent|access-date=27 June 2024}}</ref> Минијатурата е порабена со дијаманти од кралската колекција и е крунисана со Тудорска круна од дијаманти и емајл во жолто-златна рамка. Емајлот го изработила Фиона Реј, јувелирка која го започнала својот бизнис со заем од Принцовиот фонд. На задната страна е прикажана кралската шифра во злато. Златото го изработил Сет Кенеди, стипендист од Стипендискиот фонд на кралицата Елизабета.<ref name="Furness">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/06/25/japan-emperor-state-visit-king-charles/#1719344606334|title=Queen wearing new Royal Family Order of King Charles III|last=Furness|first=Hannah|date=25 June 2024|work=The Telegraph|access-date=27 June 2024}}</ref> Свилената лента е бледо сина, обликувана во панделка и е изработена од Филип Трејси, бојата на лентата е базирана на онаа на Џорџ V.<ref name="Elston" /> За прв пат го носела кралицата Камила на државен банкет во чест на царот [[Нарухито]] од Јапонија на 25 јуни 2024 година.<ref name="Herald">{{Наведени вести|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|date=25 June 2024|work=The Herald|access-date=25 June 2024}}</ref> Се носи закачен на облеката на примателот на левото рамо. == Список на познати приматели == * '''Јуни 2024''': ** Кралицата, сопругата на кралот <ref name="Herald">{{Наведени вести|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|date=25 June 2024|work=The Herald|access-date=25 June 2024}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/ "Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet"]. ''The Herald''. 25 June 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 June</span> 2024</span>.</cite></ref> * '''Декември 2024''': ** [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза, Ана]], сестрата на кралот ** Војвотката од Единбург, снаа на кралот<ref name="Nov-2024" /> ** Војвотката од Глостер, сопруга на првиот братучед на кралот * '''Јули 2025''': ** [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс, Катерина]], снаата на кралот<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 July 2025}}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Windsor_Castle_Group_Shot_(State_Banquet)_2025-09-17_(cropped,_detail_of_Camilla).jpg|алт=Queen Camilla wearing her order, 2025| Кралицата Камила го носи својот орден, 2025 година Податотека:Princess_of_Wales_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess of Wales wearing her orders, 2025| [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Princess_Royal_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess Royal wearing her orders, 2025| [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Windsor_Castle_State_Banquet_2025-09-17-15-10-36_(cropped,_Birgitte_detail).jpg|алт=The Duchess of Gloucester wearing her orders, 2025| Војвотката од Глостер ги носи своите ордени, 2025 година </gallery> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Британски витешки редови]] [[Категорија:Британски систем на одликување]] ektq4gwx4guky8fu9a531kiv1lul58u 5561097 5561071 2026-05-18T11:00:44Z Jtasevski123 69538 5561097 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Орден на Чарлс III}}'''Орденот на Кралското семејство на Чарлс III''' е почест што им се доделува на женските членови на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]] од страна на кралот [[Чарлс III]]. Орденот го носат примателите во формални пригоди.<ref name="royal.gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|title=Royal Family Orders|work=Official website of the British monarchy|publisher=Royal Household|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307173343/https://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/RoyalFamilyOrders.aspx|archive-date=7 March 2013|accessdate=13 April 2016}}</ref> == Изглед == Орденот на Кралското семејство го прикажува Кралот како носи церемонијална дневна униформа на адмирал на Кралската морнарица на флотата со јаката од Орденот на подвезицата, Кралскиот викторијански ланец, лентата од Кралскиот викторијански орден, значките на Орденот на бањата и Орденот за заслуги и медали. Насликана во масло од полимин од Елизабет Мик, минијатурата е направена врз основа на фотографија од Хуго Бурнанд, синтетичка замена за слонова коска што се користела во претходните нарачки на кралското семејство.<ref name="Elston">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/buckingham-palace-naruhito-mother-tudor-japanese-b2568823.html|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|last=Elston|first=Laura|date=26 June 2024|work=Independent|access-date=27 June 2024}}</ref> Минијатурата е порабена со дијаманти од кралската колекција и е крунисана со Тудорска круна од дијаманти и емајл во жолто-златна рамка. Емајлот го изработила Фиона Реј, јувелирка која го започнала својот бизнис со заем од Принцовиот фонд. На задната страна е прикажана кралската шифра во злато. Златото го изработил Сет Кенеди, стипендист од Стипендискиот фонд на кралицата Елизабета.<ref name="Furness">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/06/25/japan-emperor-state-visit-king-charles/#1719344606334|title=Queen wearing new Royal Family Order of King Charles III|last=Furness|first=Hannah|date=25 June 2024|work=The Telegraph|access-date=27 June 2024}}</ref> Свилената лента е бледо сина, обликувана во панделка и е изработена од Филип Трејси, бојата на лентата е базирана на онаа на Џорџ V.<ref name="Elston" /> За прв пат го носела кралицата Камила на државен банкет во чест на царот [[Нарухито]] од Јапонија на 25 јуни 2024 година.<ref name="Herald">{{Наведени вести|url=https://www.heraldscotland.com/news/national/24411630.queen-wears-king-charles-iii-family-order-first-time-state-banquet/|title=Queen wears the King Charles III Family Order for first time at state banquet|date=25 June 2024|work=The Herald|access-date=25 June 2024}}</ref> Се носи закачен на облеката на примателот на левото рамо. == Список на познати приматели == * '''Јуни 2024''': ** Кралицата, сопругата на кралот <ref name="Herald"/> * '''Декември 2024''': ** [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза, Ана]], сестрата на кралот ** Војвотката од Единбург, снаа на кралот<ref name="Nov-2024">{{Cite tweet |author=Richard Palmer |user=RoyalReporter |number=1864047242841030802 |title=Both The Duchess of Edinburgh and The Princess Royal are wearing the Royal Family Order of King Charles III.}}</ref> ** Војвотката од Глостер, сопруга на првиот братучед на кралот * '''Јули 2025''': ** [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс, Катерина]], снаата на кралот<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 July 2025}}</ref> == Галерија == <gallery class="center"> Податотека:Windsor_Castle_Group_Shot_(State_Banquet)_2025-09-17_(cropped,_detail_of_Camilla).jpg|алт=Queen Camilla wearing her order, 2025| Кралицата Камила го носи својот орден, 2025 година Податотека:Princess_of_Wales_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess of Wales wearing her orders, 2025| [[Катерина (принцеза од Велс)|Принцезата од Велс]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Princess_Royal_at_State_Banquet_2025-09-17_(0.75_crop).jpg|алт=The Princess Royal wearing her orders, 2025| [[Ана (кралска принцеза)|Кралската принцеза]] ги носи своите ордени, 2025 година Податотека:Windsor_Castle_State_Banquet_2025-09-17-15-10-36_(cropped,_Birgitte_detail).jpg|алт=The Duchess of Gloucester wearing her orders, 2025| Војвотката од Глостер ги носи своите ордени, 2025 година </gallery> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Британски витешки редови]] [[Категорија:Британски систем на одликување]] njms3s6g2e392icizk3zpoeh3fm4f11 0 1395268 5560746 5560708 2026-05-17T13:09:10Z Andrew012p 85224 5560746 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Zankyou no Terror.jpg|250px]] | caption = Плакатот на анимето | ja_kanji = 残響のテロル | ja_romaji = Zankyō no Teroru | genre = [[психолошки трилер]]<ref>{{cite web|last=Vincent|first=Brittany|title=The Works of MAPPA, From Terror in Resonance to Sarazanmai|url=https://www.funimation.com/blog/2020/08/14/the-works-of-mappa-from-terror-in-resonance-to-sarazanmai/|website=[[Funimation]]|access-date=August 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512154645/https://www.funimation.com/blog/2020/08/14/the-works-of-mappa-from-terror-in-resonance-to-sarazanmai/|archive-date=12 мај 2021|date=14 август 2020}}</ref> | creator = [[Шиничиро Ватанабе]] }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Шиничиро Ватанабе | producer = {{Ubl|Коџи Јамамото|Макото Кимура|Такамицу Иноуе}} | writer = {{Ubl|Шотен Јано|[[Хироши Секо]]|Џун Кумагаи|Кента Ихара}} | music = [[Recording Artist|Јоко Кано]] | studio = [[MAPPA]] | licensee = {{ubl|[[Crunchyroll]]{{efn|Во Северна Америка преку Crunchyroll, LLC (порано позната како Funimation).}}|{{English anime licensee| AUS = [[Madman Entertainment]]| UK = [[Anime Limited]]}}}} | network = [[Fuji TV]] ([[Noitamina]]) | network_en = {{English anime network| SEA = [[Aniplus Asia]]}} | first = 10 јули 2014 | last = 25 септември 2014 | episodes = 11 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{нихонго-н|'''''Terror in Resonance'''''|残響のテロル|Занкјо но терору|Одеци на теророт}} — јапонска [[аниме]]-серија произведена од студиото [[MAPPA]]. Анимето е создадено и режирано од Шиничиро Ватанабе, со дизајн на ликовите од [[Казуто Наказава]] и музика компонирана од [[Јоко Кано]]. Серијата се прикажувала во единаесет епизоди на програмата [[Noitamina]] на телевизијата [[Fuji TV]] во периодот од јули до септември 2014 г. == Содржина == Во една алтернативна верзија на сегашноста, две млади момчиња што се претставуваат под имињата Девет и Дванаесет крадат прототип на атомска бомба во очигледен [[тероризам|терористички напад]]. Нарекувајќи се себеси „Сфинга“ ([[Јапонски јазик|јап]]. スピンクス), тие прикачуваат видеоснимка на [[интернет]] во која се закануваат дека ќе го уништат [[Токио]] доколку не биде решена нивната таинствена загатка. Тие се двајца од преживеаните од тајниот експеримент на академијата Rising Peace ([[Транскрипција (лингвистика)|транскр]]. ''Рајзинг пис''), чија цел била да развие човечки оружја од деца сирачиња со савантски синдром. Момчињата се спријателуваат со Лиса, осамена средношколка што ненамерно станува дел од нивниот план за разоткривање на злосторничките дејства на организацијата. == Ликови == === Главни ликови === {{нихонго-н|'''Девет'''|ナイン|Nain}} / '''Арата Коконое''' (јап. 九重 新 ''Kokonoe Arata'') :''Гласот го позајмуваат:'' [[Каито Ишикава]] (јапонски), [[Кристофер Бевинс]] (англиски)<ref name="cast">{{cite web|last=Ressler|first=Karen|date=June 12, 2014|title=Terror in Resonance Second Promo Reveals Cast, Theme Song|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-06-12/terror-in-resonance-second-promo-reveals-cast-theme-song/.75490|access-date=September 14, 2022|website=[[Anime News Network]]|archive-date=April 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403084636/https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-06-12/terror-in-resonance-second-promo-reveals-cast-theme-song/.75490|url-status=live }}</ref> :Таинствен млад човек со генијален ум и смирено поведение, кој се преселува во Токио и посетува средно училиште заедно со Дванаесет под лажниот идентитет „Арата Коконое“. Тој е еден од мозоците за преземање на дејствата зад името „Сфинга“. Тој и Дванаесет се преживеани од тајниот експеримент на академијата Rising Peace во кој 26 високоинтелигентни деца сирачиња биле обучувани да станат човечки оружја. '''Дванаесет''' (јап. ツエルブ ''Tsuerubu'') / '''Тоџи Хисами''' (јап. 久見 冬二 ''Hisami Tōji'') :''Гласот го позајмуваат:'' [[Сома Саито]] (јапонски), [[Арон Дисмјук]] (англиски)<ref name="cast" /> :Наизглед детски настроен млад човек што е вториот член на „Сфинга“. Тој е љубезен, грижлив и се спријателува со осамената средношколка Лиса. Во јавноста го користи цивилниот идентитет „Тоџи Хисами“ и е исклучително вешт во управување со возила како мотоцикли и моторни санки. Дванаесет има [[синестезија]] — состојба што му овозможува да го гледа звукот како боја.{{Efn|Канџи-знакот за „зима“ (冬) се изговара исто како и знакот за бројот 10 (十), додека „ни“ (二) е канџи-знакот за бројот 2.}} '''Лиса Мишима''' (јап. 三島 リサ ''Mishima Risa'') :''Гласот го позајмуваат:'' [[Ацуми Танезаки]] (јапонски), [[Џед Сакстон]] (англиски)<ref name="cast" /> :Средношколка со тежок и проблематичен живот, како дома, така и во училиштето. Се спријателува со Девет и Дванаесет откако тие ја спасуваат од насилници во нејзиното училиште, по што станува вовлечена во нивните планови. '''Кенџиро Шибазаки''' (јап. 柴崎 健次郎 ''Shibazaki Kenjirō'') :''Гласот го позајмуваат:'' [[Шунсуке Сакуја]] (јапонски), [[Роберт Маколум]] (англиски)<ref name="cast" /> :Детектив во Полицискиот оддел на Токио што некогаш бил главен ас во одделот за истраги, но бил деградиран во одделот за документација и архива поради продолжување на неовластена истрага. Тој е исклучително интелигентен и е повикан назад во служба за да ја истражи терористичката група „Сфинга“. '''Пет''' (јап. ハイヴ, ''Haivu'') :''Гласот го позајмуваат:'' [[Мегуми Хан]] (јапонски), [[Џејми Марши]] (англиски)<ref name="cast" /> :Таа е третиот преживеан член од експериментот на академијата Rising Peace. Исклучително е натпреварувачки настроена и има сложен однос на љубов и омраза кон Девет поради неговиот огромен талент. Станува американска оперативна агентка на [[Федерално истражно биро|ФИБ]] што патува во Јапонија како дел од нејзините должности во рамките на Екипата за поддршка при јадрени итни случаи (NEST), со цел да помогне во истрагата за терористичките напади. Нејзината обземеност од Девет ја открива нејзината подготвеност да ги загрози, па дури и да убие невини луѓе само за лично да стигне до Девет и Дванаесет. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://terror-in-tokyo.com|Матична страница}} * {{Anime News Network|аниме|15974}} [[Категорија:Аниме-серии]] h22fhrwq37cop96nwarwz5f7eu0gb53 0 1395272 5561027 5560714 2026-05-18T09:09:43Z Jtasevski123 69538 5561027 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Shaft_tomb_tree_tableau_2.jpg|мини|322x322пкс|Табло од традицијата на гробници од Западно Мексико, кое прикажува повеќеслојно дрво со птици. Се претпоставува дека птиците претставуваат души кои сè уште не се спуштиле во подземјето,<ref>AMNH, {{Наведена мрежна страница|url=http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3|title=Mexican and Central American Hall, AMNH|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928022116/http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3|archive-date=2008-09-28|accessdate=2008-04-23}}, which further cites Butterwick, Kristi (2004) ''Heritage of Power: Ancient Sculpture from West Mexico'', Metropolitan Museum of Art.</ref> додека средишното дрво може да го претставува мезоамериканското дрво на светот.]] [[Податотека:Izapa_Stela_5.jpg|мини|300x300пкс|Дрво на животот, Изапа Стела 5]] [[Дрво на светот|Дрвата на светот]] се мотив што се јавува во митските космологии, описите за создавањето и [[Иконографија|иконографиите]] на [[Претколумбовска Америка|претколумбовските]] култури на [[Мезоамерика]]. Во мезоамериканскиот контекст, дрвата на светот ги отелотворуваат четирите [[Страни на светот|основни насоки]], кои исто така служат за да ја претстават четирикратната природа на средишното дрво на светот, симболична ''оска на светот'' што ги поврзува рамнините на Подземјето и небото со онаа на земното царство. Прикази на дрва на светот, и во нивните насочени и во средишните аспекти, се наоѓаат во уметноста и митолошките традиции на култури како што се [[Мајанска цивилизација|Маите]], [[Ацтеки|Ацтеките]], [[Изапа|Изапанците]], [[Миштеци|Миштеците]], [[Олмеки|Олмеките]] и други, кои датираат барем од средните/доцните формативни периоди на [[Мезоамерикански времеслед|мезоамериканскиот времеслед]]. Кај Маите, средишното дрво на светот било замислено како или претставено од дрво [[сеиба]] и е познато како ''wacah chan'' или ''yax imix che'', во зависност од [[Мајански јазици|мајанскиот јазик]]. Стеблото на дрвото може да биде претставено и со исправен [[Кајмани|кајман]], чија кожа потсетува на бодликавото стебло на дрвото. Насочените дрва на светот се поврзани и со четирите годишници во [[Мезоамерикански календари|мезоамериканските календари]], како и со насочените бои и божества. [[Мезоамерикански кодекси|Мезоамериканските кодекси]] кои ја имаат оваа поврзаност се [[Кодекс|кодексите]] од [[Дрезденски кодекс|Дрезден]], [[Кодекс Борџија|Борџија]] и [[Кодекс Фејервари-Мајер|Фејервари-Мајер]]. Се претпоставува дека мезоамериканските места и церемонијалните центри честопати имале вистински дрвја засадени во секоја од четирите кардинални насоки, претставувајќи го концептот на четиристраност. Стелата Изапа 5 се смета за можна претстава на дрво на светот, како и дрвото на саркофагот на [[Кинич Ханаб Пакал|Кинич Џанаб Пакал]] во Паленке.<ref>{{Наведена книга|title=The Code of Kings: The Language of Seven Sacred Maya Temples and Tombs|last=Schele|first=Linda|last2=Mathews|first2=Peter|publisher=Simon & Schuster|year=1998|isbn=0684852098|location=New York|pages=113–114}}</ref> Дрвата на светот често се прикажуваат со птици во нивните гранки, а нивните корени се протегаат в земја или во вода (понекогаш на врвот на „водно чудовиште“, симболично за подземјето). Средишното дрво на светот е исто така протолкувано како претстава на појасот на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]. == Поврзано == *[[Ацтечка митологија]] *[[Мајанска митологија]] *[[Дрво на животот]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == *{{cite book |editor=Adkinson, Robert |date=1996 |title=The Maya: Sacred Symbols (Sacred Symbols Series) |publisher=Thames and Hudson |location=London |isbn=0-500-06022-3}} *{{cite web|author=Finley, Michael |date=2003 |title=Raising the sky: The Maya creation myth and the Milky Way |work=The Real Maya Prophecies: Astronomy in the Inscriptions and Codices |url=http://members.shaw.ca/mjfinley/creation.html |publisher=Maya Astronomy |accessdate=2007-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061225141405/http://members.shaw.ca/mjfinley/creation.html |archivedate=2006-12-25 |url-status=dead }} *{{cite book |author=Freidel, David A. |author2=Linda Schele |author2-link= |author3=Joy Parker |date=1993 |title=Maya Cosmos: Three Thousand Years on the Shaman's Path |url=https://archive.org/details/mayacosmosthreet0000frei |url-access=registration |publisher=William Morrow & Co |location=New York |isbn=0-688-10081-3}} *{{aut|Kappelman, Julia}} "[http://www.utexas.edu/cofa/a_ah/dir/precol/west_mexico.htm Art 347L Mesoamerican Art Syllabus: West Mexico]", accessed April 2008. * McDonald, J. Andrew. “DECIPHERING THE SYMBOLS AND SYMBOLIC MEANING OF THE MAYA WORLD TREE”. In: ''Ancient Mesoamerica'' 27, no. 2 (2016): 333–59. doi:10.1017/S0956536116000249. *{{cite book |author=Miller, Mary |author-link= |author2=Karl Taube |author2-link=|date=1993 |title=The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya |publisher=Thames and Hudson |location=London |isbn=0-500-05068-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/godssymbolsofa00mill }} [[Категорија:Мезоамериканска религија и митологија]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] cs8u10o248o0b4q1q03go5ibvfzr7ce 0 1395274 5560947 5560713 2026-05-18T06:32:51Z BosaFi 115936 5560947 wikitext text/x-wiki '''Ел Сомбрерон''' е легендарен лик од една од најпознатите легенди на [[Гватемала]], раскажана во книги<ref>{{Наведена книга|title=El Sombreron|last=Alekos|date=2003-09-01|publisher=Panamericana Editorial|isbn=978-958-30-0946-4}}</ref> и филмови.<ref>{{IMDb title|title=El Sombrerón (1950)}}</ref> Ел Сомбрерон е исто така и баучна фигура во [[Мексико]].<ref>{{Наведена книга|title=The People's Guide to Mexico|last=Carl Franz|last2=Lorena Havens|date=2006-10-01|publisher=Avalon Travel Pub|isbn=978-1-56691-711-7|page=306}}</ref> Овој лик е познат и со други имиња, како Ципитио, [[Гоблин|гоблинот]], а понекогаш и Цизимит, неговите главни карактеристики се секогаш исти: висок човек со црна фустан, дебел и брилијантен појас; носи црна, голема шапка и чизми кои прават многу бучава кога оди. Тој сака да јава коњи и да им ги плете опашките и гривите. Кога не може да најде коњи, ги плете косите на кучињата. Исто така, сака да им се додворува на млади дами кои имаат долга коса и големи очи. Кога му се допаѓа некоја, тој ја следи, ѝ ја плете косата и ѝ пее серенади со својата сребрена гитара; но исто така става земја во нејзината чинија и таа не може да јаде ниту да спие. Ел Сомбрерон се појавува во самрак, влечејќи група мазги што носат јаглен, со кои патува низ градот и неговите населби. Кога жената одговара на неговата љубов, тој ги врзува мазгите за столбот на куќата каде што живее таа, ја откачува неговата гитара и почнува да пее и танцува. Некои жители од населбите Ла Реколесион и Парокија Виеха велат дека тој сè уште талка ноќе кога има полна месечина. Ел Сомбрерон е една од најважните легенди на Гватемала, заедно со Ла Јорона, Кадехо и Сигуанаба. == Легендата == Во населбата Ла Реколесион живеела млада жена по име Сузана, ќерка на жена која поседувала продавница. Сузана била многу убава девојка, со долга коса и големи лешникови очи. Една ноќ, кога имало полна месечина, таа била на балконот восхитувајќи се на небото. Одеднаш, ѝ се приближил низок лик со голема шапка и гитара. Нејзината убавина го воодушевила. Тој почнал да ѝ пее песна, но во тој момент нејзините родители откриле дека е надвор и ја натерале да се врати во куќата. Од тој ден, таа повеќе не можела да спие бидејќи овој лик се појавувал во куќата или ѝ пеел од улица. Не можела ниту да јаде, бидејќи секој пат кога ѝ служеле храна, таа била загадена со земја. Загрижени, нејзините родители ѝ ја исекле косата и ја однеле во црква за свештеникот да стави света вода врз неа и да се помоли за неа. Неколку дена подоцна, Ел Сомбрерон престанал да ја вознемирува. Традиционално, легендата им советува на тинејџерките да ги зачуваат колективните вредности на општеството.<ref>[http://www.prensalibre.com/pl/2005/abril/17/112268.html ¿Creés en las leyendas?] {{Семарх|url=https://archive.today/20070710004304/http://www.prensalibre.com/pl/2005/abril/17/112268.html|date=2007-07-10}}, by Luisa Pérez, Prensa Libre (Guatemala), 17 Apr 2005 </ref> == Културно влијание == „Легендата за Ел Сомбрерон“ е насловот на еден од кратките раскази во збирката ''Легенди на Гватемала'' од 1930 год, на гватемалскиот добитник на [[Нобелова награда за литература|Нобелова]] награда [[Мигел Анхел Астуријас Росалес|Мигел Анхел Астуријас]]. Во 1950 год, „Ел Сомбрерон“ станал тема на истоимен филм, еден од првите филмови снимени во Гватемала. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мексиканска митологија]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] hv3k39mxtuhb959mgxqgxavnpojvnk2 5561031 5560947 2026-05-18T09:17:01Z Jtasevski123 69538 5561031 wikitext text/x-wiki '''Ел Сомбрерон''' — легендарен лик од една од најпознатите легенди на [[Гватемала]], раскажана во книги<ref>{{Наведена книга|title=El Sombreron|last=Alekos|date=2003-09-01|publisher=Panamericana Editorial|isbn=978-958-30-0946-4}}</ref> и филмови.<ref>{{IMDb title|title=El Sombrerón (1950)}}</ref> Ел Сомбрерон е исто така и баучна фигура во [[Мексико]].<ref>{{Наведена книга|title=The People's Guide to Mexico|last=Carl Franz|last2=Lorena Havens|date=2006-10-01|publisher=Avalon Travel Pub|isbn=978-1-56691-711-7|page=306}}</ref> Овој лик е познат и со други имиња, како Ципитио, [[Гоблин|гоблинот]], а понекогаш и Цизимит, неговите главни карактеристики се секогаш исти: висок човек со црна фустан, дебел и брилијантен појас; носи црна, голема шапка и чизми кои прават многу бучава кога оди. Тој сака да јава коњи и да им ги плете опашките и гривите. Кога не може да најде коњи, ги плете косите на кучињата. Исто така, сака да им се додворува на млади дами кои имаат долга коса и големи очи. Кога му се допаѓа некоја, тој ја следи, ѝ ја плете косата и ѝ пее [[Серенада|серенади]] со својата сребрена гитара; но исто така става земја во нејзината чинија и таа не може да јаде ниту да спие. Ел Сомбрерон се појавува во самрак, влечејќи група мазги што носат јаглен, со кои патува низ градот и неговите населби. Кога жената одговара на неговата љубов, тој ги врзува мазгите за столбот на куќата каде што живее таа, ја откачува неговата гитара и почнува да пее и танцува. Некои жители од населбите Ла Реколесион и Парокија Виеха велат дека тој сè уште талка ноќе кога има полна месечина. Ел Сомбрерон е една од најважните легенди на Гватемала, заедно со [[Ла Јорона]], [[Кадехо]] и [[Сигуанаба]]. == Легенда == Во населбата Ла Реколесион живеела млада жена по име Сузана, ќерка на жена која поседувала продавница. Сузана била многу убава девојка, со долга коса и големи лешникови очи. Една ноќ, кога имало полна месечина, таа била на балконот восхитувајќи се на небото. Одеднаш, ѝ се приближил низок лик со голема шапка и гитара. Нејзината убавина го воодушевила. Тој почнал да ѝ пее песна, но во тој момент нејзините родители откриле дека е надвор и ја натерале да се врати во куќата. Од тој ден, таа повеќе не можела да спие бидејќи овој лик се појавувал во куќата или ѝ пеел од улица. Не можела ниту да јаде, бидејќи секој пат кога ѝ служеле храна, таа била загадена со земја. Загрижени, нејзините родители ѝ ја исекле косата и ја однеле во црква за свештеникот да стави света вода врз неа и да се помоли за неа. Неколку дена подоцна, Ел Сомбрерон престанал да ја вознемирува. Традиционално, легендата им советува на тинејџерките да ги зачуваат колективните вредности на општеството.<ref>[http://www.prensalibre.com/pl/2005/abril/17/112268.html ¿Creés en las leyendas?] {{Семарх|url=https://archive.today/20070710004304/http://www.prensalibre.com/pl/2005/abril/17/112268.html|date=2007-07-10}}, by Luisa Pérez, Prensa Libre (Guatemala), 17 Apr 2005 </ref> == Културно влијание == „Легендата за Ел Сомбрерон“ е насловот на еден од кратките раскази во збирката ''[[Легенди на Гватемала]]'' од 1930 год, на гватемалскиот добитник на [[Нобелова награда за литература|Нобелова]] награда [[Мигел Анхел Астуријас Росалес|Мигел Анхел Астуријас]]. Во 1950 год, „Ел Сомбрерон“ станал тема на истоимен филм, еден од првите филмови снимени во Гватемала. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мексиканска митологија]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] 3ny30iuu72gklt47thfo3srygh3ra9w 0 1395275 5560948 5560722 2026-05-18T06:58:11Z BosaFi 115936 5560948 wikitext text/x-wiki '''Вејоб''' е множина од {{Јаз|yua|way}} (или {{Јаз|yua|uay}}), мајански збор со основно значење „спиење“, но кој на [[јукатански јазик]] е термин што специфично означува мезоамерикански [[нагуал]], односно личност која може да се трансформира во животно додека спие со цел да наштети, или пак самата резултирачка трансформација како животно.{{Sfn|Diccionario Maya Cordemex|1980}} Веќе во класичното верување на Маја, животните, ''препознатливи'' по посебен хиероглиф, имале важна улога. == Во етнографијата на Маите == Во етнографијата на Јуката, трансформацијата на животните е обично вообичаено домашно или припитомено животно, но може да биде и дух или привидение, на пр „суштество со крилја од сламени простирки“.{{Sfn|Redfield|Villa Rojas|1934}} Покрај тоа, во XVI век, дивите животни како јагуар и сива лисица се споменуваат како животински облици на волшебникот, заедно со {{Јаз|yua|ah uaay xibalba}} или „трансформатор на подземјето“.{{Sfn|Roys|1965}} Се чини дека се имплицира некаков вид „ѓаволски договор“. Јукатскиот веј има свои еквиваленти меѓу другите мајански групи. Во етнографијата Цоцил, веј (овде се нарекува {{Јаз|yua|wayihel}} или ''ханул''{{Sfn|Calvin|1997}}{{Sfn|Pitt-Rivers|1970}}) почесто е животински придружник и се однесува не само на домашни животни, туку и на магматски сили како што се метеор и молња. Во Целтал Канкук, нагуал животинскиот придружник се смета за „преносител на болести“.{{Sfn|Villa Rojas|1947}} Други пронајдени имиња се: Лаб, лабил, вајикселал, вајксел или вајџел. == Во класичниот период == Класичен мајански хиероглиф се чита како веј од Хјустон и Стјуарт. Овие автори тврдат дека глифот што претставува стилизирано, фронтално лице „Ахау“ половина покриено со крзно од јагуар го претставува веј на кој, со слоговна буква ва и ја елементи поврзани со главниот знак што го разјаснуваат неговото значење.{{Sfn|Houston|Stuart|1989}} Класичниот вајоб вклучува многу поширок спектар на форми од оние од Јукатан од XX век (доколку вторите се пријавени), со специфични имиња доделени на секоја од нив. Тие вклучуваат не само многу цицачи (особено јагуари) и птици, туку и привиденија и привиденија: хибриди од елен и мајмун - пајак, скелети што одат, човек што се самообезглавува, млад човек во оган.{{Sfn|Grube|Nahm|1994}} Животинскиот вајоб веројатно се трансформативни облици на човечки суштества, одечки скелети ([[Ах Пуч|мајските богови на смртта]]), поточно на трансформатори. Понекогаш, името на вај е проследено со „значен глиф“ што го дава името на одредено мајанско кралство (или можеби неговото владејачко семејство).{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} Скелетниот веј истакнат на ѕид од штуко [[Тонина|од Тонина]] ја носи отсечената глава на поразен противник.{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} [[Категорија:Мајанска религија и митологија]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] bgx3d20z0bg8urbziuolfj0qegxe4s3 5560955 5560948 2026-05-18T07:18:42Z BosaFi 115936 /* Во класичниот период */ 5560955 wikitext text/x-wiki '''Вејоб''' е множина од {{Јаз|yua|way}} (или {{Јаз|yua|uay}}), мајански збор со основно значење „спиење“, но кој на [[јукатански јазик]] е термин што специфично означува мезоамерикански [[нагуал]], односно личност која може да се трансформира во животно додека спие со цел да наштети, или пак самата резултирачка трансформација како животно.{{Sfn|Diccionario Maya Cordemex|1980}} Веќе во класичното верување на Маја, животните, ''препознатливи'' по посебен хиероглиф, имале важна улога. == Во етнографијата на Маите == Во етнографијата на Јуката, трансформацијата на животните е обично вообичаено домашно или припитомено животно, но може да биде и дух или привидение, на пр „суштество со крилја од сламени простирки“.{{Sfn|Redfield|Villa Rojas|1934}} Покрај тоа, во XVI век, дивите животни како јагуар и сива лисица се споменуваат како животински облици на волшебникот, заедно со {{Јаз|yua|ah uaay xibalba}} или „трансформатор на подземјето“.{{Sfn|Roys|1965}} Се чини дека се имплицира некаков вид „ѓаволски договор“. Јукатскиот веј има свои еквиваленти меѓу другите мајански групи. Во етнографијата Цоцил, веј (овде се нарекува {{Јаз|yua|wayihel}} или ''ханул''{{Sfn|Calvin|1997}}{{Sfn|Pitt-Rivers|1970}}) почесто е животински придружник и се однесува не само на домашни животни, туку и на магматски сили како што се метеор и молња. Во Целтал Канкук, нагуал животинскиот придружник се смета за „преносител на болести“.{{Sfn|Villa Rojas|1947}} Други пронајдени имиња се: Лаб, лабил, вајикселал, вајксел или вајџел. == Во класичниот период == Класичен мајански хиероглиф се чита како веј од Хјустон и Стјуарт. Овие автори тврдат дека глифот што претставува стилизирано, фронтално лице „Ахау“ половина покриено со крзно од јагуар го претставува веј на кој, со слоговна буква ва и ја елементи поврзани со главниот знак што го разјаснуваат неговото значење.{{Sfn|Houston|Stuart|1989}} Класичниот вајоб вклучува многу поширок спектар на форми од оние од Јукатан од XX век (доколку вторите се пријавени), со специфични имиња доделени на секоја од нив. Тие вклучуваат не само многу цицачи (особено јагуари) и птици, туку и привиденија и привиденија: хибриди од елен и мајмун - пајак, скелети што одат, човек што се самообезглавува, млад човек во оган.{{Sfn|Grube|Nahm|1994}} Животинскиот вајоб веројатно се трансформативни облици на човечки суштества, одечки скелети ([[Ах Пуч|мајските богови на смртта]]), поточно на трансформатори. Понекогаш, името на вај е проследено со „значен глиф“ што го дава името на одредено мајанско кралство (или можеби неговото владејачко семејство).{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} Скелетниот веј истакнат на ѕид од штуко [[Тонина|од Тонина]] ја носи отсечената глава на поразен противник.{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мајанска религија и митологија]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] 0zggqv3032q9rcs9k4lf28eeb2fsnzt 5561032 5560955 2026-05-18T09:19:14Z Jtasevski123 69538 5561032 wikitext text/x-wiki '''Вејоб''' — множина од веј, мајански збор со основно значење „спиење“, но кој на [[јукатански јазик]] е термин што специфично означува мезоамерикански [[нагуал]], односно личност која може да се трансформира во животно додека спие со цел да наштети, или пак самата резултирачка трансформација како животно.{{Sfn|Diccionario Maya Cordemex|1980}} Веќе во класичното верување на Маја, животните, ''препознатливи'' по посебен хиероглиф, имале важна улога. == Во етнографијата на Маите == Во етнографијата на Јуката, трансформацијата на животните е обично вообичаено домашно или припитомено животно, но може да биде и дух или привидение, на пр „суштество со крилја од сламени простирки“.{{Sfn|Redfield|Villa Rojas|1934}} Покрај тоа, во XVI век, дивите животни како јагуар и сива лисица се споменуваат како животински облици на волшебникот, заедно со {{Јаз|yua|ah uaay xibalba}} или „трансформатор на подземјето“.{{Sfn|Roys|1965}} Се чини дека се имплицира некаков вид „ѓаволски договор“. Јукатскиот веј има свои еквиваленти меѓу другите мајански групи. Во етнографијата Цоцил, веј (овде се нарекува {{Јаз|yua|wayihel}} или ''ханул''{{Sfn|Calvin|1997}}{{Sfn|Pitt-Rivers|1970}}) почесто е животински придружник и се однесува не само на домашни животни, туку и на магматски сили како што се метеор и молња. Во Целтал Канкук, нагуал животинскиот придружник се смета за „преносител на болести“.{{Sfn|Villa Rojas|1947}} Други пронајдени имиња се: Лаб, лабил, вајикселал, вајксел или вајџел. == Во класичниот период == Класичен мајански хиероглиф се чита како веј од Хјустон и Стјуарт. Овие автори тврдат дека глифот што претставува стилизирано, фронтално лице „Ахау“ половина покриено со крзно од јагуар го претставува веј на кој, со слоговна буква ва и ја елементи поврзани со главниот знак што го разјаснуваат неговото значење.{{Sfn|Houston|Stuart|1989}} Класичниот вајоб вклучува многу поширок спектар на форми од оние од Јукатан од XX век (доколку вторите се пријавени), со специфични имиња доделени на секоја од нив. Тие вклучуваат не само многу цицачи (особено јагуари) и птици, туку и привиденија и привиденија: хибриди од елен и мајмун - пајак, скелети што одат, човек што се самообезглавува, млад човек во оган.{{Sfn|Grube|Nahm|1994}} Животинскиот вајоб веројатно се трансформативни облици на човечки суштества, одечки скелети ([[Ах Пуч|мајските богови на смртта]]), поточно на трансформатори. Понекогаш, името на вај е проследено со „значен глиф“ што го дава името на одредено мајанско кралство (или можеби неговото владејачко семејство).{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} Скелетниот веј истакнат на ѕид од штуко [[Тонина|од Тонина]] ја носи отсечената глава на поразен противник.{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мајанска религија и митологија]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Вештерство]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] 22vusj90b1adabmarpis6llklyghq9d 5561033 5561032 2026-05-18T09:19:42Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Вајоб]] на [[Вејоб]] 5561032 wikitext text/x-wiki '''Вејоб''' — множина од веј, мајански збор со основно значење „спиење“, но кој на [[јукатански јазик]] е термин што специфично означува мезоамерикански [[нагуал]], односно личност која може да се трансформира во животно додека спие со цел да наштети, или пак самата резултирачка трансформација како животно.{{Sfn|Diccionario Maya Cordemex|1980}} Веќе во класичното верување на Маја, животните, ''препознатливи'' по посебен хиероглиф, имале важна улога. == Во етнографијата на Маите == Во етнографијата на Јуката, трансформацијата на животните е обично вообичаено домашно или припитомено животно, но може да биде и дух или привидение, на пр „суштество со крилја од сламени простирки“.{{Sfn|Redfield|Villa Rojas|1934}} Покрај тоа, во XVI век, дивите животни како јагуар и сива лисица се споменуваат како животински облици на волшебникот, заедно со {{Јаз|yua|ah uaay xibalba}} или „трансформатор на подземјето“.{{Sfn|Roys|1965}} Се чини дека се имплицира некаков вид „ѓаволски договор“. Јукатскиот веј има свои еквиваленти меѓу другите мајански групи. Во етнографијата Цоцил, веј (овде се нарекува {{Јаз|yua|wayihel}} или ''ханул''{{Sfn|Calvin|1997}}{{Sfn|Pitt-Rivers|1970}}) почесто е животински придружник и се однесува не само на домашни животни, туку и на магматски сили како што се метеор и молња. Во Целтал Канкук, нагуал животинскиот придружник се смета за „преносител на болести“.{{Sfn|Villa Rojas|1947}} Други пронајдени имиња се: Лаб, лабил, вајикселал, вајксел или вајџел. == Во класичниот период == Класичен мајански хиероглиф се чита како веј од Хјустон и Стјуарт. Овие автори тврдат дека глифот што претставува стилизирано, фронтално лице „Ахау“ половина покриено со крзно од јагуар го претставува веј на кој, со слоговна буква ва и ја елементи поврзани со главниот знак што го разјаснуваат неговото значење.{{Sfn|Houston|Stuart|1989}} Класичниот вајоб вклучува многу поширок спектар на форми од оние од Јукатан од XX век (доколку вторите се пријавени), со специфични имиња доделени на секоја од нив. Тие вклучуваат не само многу цицачи (особено јагуари) и птици, туку и привиденија и привиденија: хибриди од елен и мајмун - пајак, скелети што одат, човек што се самообезглавува, млад човек во оган.{{Sfn|Grube|Nahm|1994}} Животинскиот вајоб веројатно се трансформативни облици на човечки суштества, одечки скелети ([[Ах Пуч|мајските богови на смртта]]), поточно на трансформатори. Понекогаш, името на вај е проследено со „значен глиф“ што го дава името на одредено мајанско кралство (или можеби неговото владејачко семејство).{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} Скелетниот веј истакнат на ѕид од штуко [[Тонина|од Тонина]] ја носи отсечената глава на поразен противник.{{Sfn|Freidel|Schele|Parker|1993}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мајанска религија и митологија]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Вештерство]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] 22vusj90b1adabmarpis6llklyghq9d 0 1395276 5560951 5560724 2026-05-18T07:15:40Z BosaFi 115936 5560951 wikitext text/x-wiki '''Камаитис''' е божица на домородниот народ Нуксалк (понекогаш наречен Бела Кула) од централниот брег на [[Британска Колумбија]] во [[Канада]].<ref>{{Наведено списание|date=1897|title=The Jesup Expedition to the North Pacific Coast|url=https://www.jstor.org/stable/1622723|journal=Science|volume=6|issue=145|pages=535–538|bibcode=1897Sci.....6..535.|doi=10.1126/science.6.145.535|issn=0036-8075|jstor=1622723|pmid=17781657|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Pears Encyclopaedia of Myths and Legends: Chapter 7. Oceania and Australia. Chapter 8. The Americas|last=Savill|first=Sheila|publisher=Pelham|year=1978|pages=212}}</ref> Камаитис е исто така божица на смртта и почетокот. Во зората на Времето, Камаитс се борела против џиновите од планините, кои биле толку високи што ништо не можело да преживее на нив. Камаитс, како свиреп воин, победила легии од џинови и ги претворила во денешните планински предели, соборувајќи ги до големината што ја имаат денес. После тоа, ѝ здодеала Земјата и заминала да живее на друго место. Нејзиниот помошник [[Сенкс]]<ref>{{Наведена книга|title=Native American Myth & Legend: An A-Z of People and Places|last=Dixon-Kennedy|first=Mike|publisher=Brockhampton Press|year=1998|isbn=1860198392|pages=194}}</ref> има тенденција да се грижи за секојдневните задачи на создавањето. Таа не мисли многу на луѓето и ретко ја посетува Земјата, но кога го прави тоа, предизвикува земјотреси, шумски пожари и болести. Понекогаш доаѓа да ја земе својата милениче змија Сисиутл и да нападне неколку луѓе наоколу и да предизвика катастрофи. Нејзината змија е знак дека таа доаѓа. Таа е исто така наречена ''Светска мајка'',<ref>{{Наведена книга|title=Historical Atlas of World Mythology|last=Campbell|first=Joseph|publisher=A. van der Marck Editions|year=1983|pages=219}}</ref> ''Нашата жена'' и ''Не се плаши од ништо''.<ref>{{Наведена книга|title=The Mythology of All Races|last=Gray|first=Louis Herbert|publisher=Marshall Jones Company|year=1916}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Северноамериканска митологија]] jw8u0tsul9hwu5gl0agj8483pulvq8b 5560952 5560951 2026-05-18T07:17:21Z BosaFi 115936 5560952 wikitext text/x-wiki '''Камаитс''' е божица на домородниот народ Нуксалк (понекогаш наречен Бела Кула) од централниот брег на [[Британска Колумбија]] во [[Канада]].<ref>{{Наведено списание|date=1897|title=The Jesup Expedition to the North Pacific Coast|url=https://www.jstor.org/stable/1622723|journal=Science|volume=6|issue=145|pages=535–538|bibcode=1897Sci.....6..535.|doi=10.1126/science.6.145.535|issn=0036-8075|jstor=1622723|pmid=17781657|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Pears Encyclopaedia of Myths and Legends: Chapter 7. Oceania and Australia. Chapter 8. The Americas|last=Savill|first=Sheila|publisher=Pelham|year=1978|pages=212}}</ref> Камаитс е исто така божица на смртта и почетокот. Во зората на Времето, Камаитс се борела против џиновите од планините, кои биле толку високи што ништо не можело да преживее на нив. Камаитс, како свиреп воин, победила легии од џинови и ги претворила во денешните планински предели, соборувајќи ги до големината што ја имаат денес. После тоа, ѝ здодеала Земјата и заминала да живее на друго место. Нејзиниот помошник [[Сенкс]]<ref>{{Наведена книга|title=Native American Myth & Legend: An A-Z of People and Places|last=Dixon-Kennedy|first=Mike|publisher=Brockhampton Press|year=1998|isbn=1860198392|pages=194}}</ref> има тенденција да се грижи за секојдневните задачи на создавањето. Таа не мисли многу на луѓето и ретко ја посетува Земјата, но кога го прави тоа, предизвикува земјотреси, шумски пожари и болести. Понекогаш доаѓа да ја земе својата милениче змија Сисиутл и да нападне неколку луѓе наоколу и да предизвика катастрофи. Нејзината змија е знак дека таа доаѓа. Таа е исто така наречена ''Светска мајка'',<ref>{{Наведена книга|title=Historical Atlas of World Mythology|last=Campbell|first=Joseph|publisher=A. van der Marck Editions|year=1983|pages=219}}</ref> ''Нашата жена'' и ''Не се плаши од ништо''.<ref>{{Наведена книга|title=The Mythology of All Races|last=Gray|first=Louis Herbert|publisher=Marshall Jones Company|year=1916}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Северноамериканска митологија]] 0jmi6dg2kf88t10pva5r9x2q2w7j3dg 5560953 5560952 2026-05-18T07:17:36Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Камаити]] на [[Камаитс]] 5560952 wikitext text/x-wiki '''Камаитс''' е божица на домородниот народ Нуксалк (понекогаш наречен Бела Кула) од централниот брег на [[Британска Колумбија]] во [[Канада]].<ref>{{Наведено списание|date=1897|title=The Jesup Expedition to the North Pacific Coast|url=https://www.jstor.org/stable/1622723|journal=Science|volume=6|issue=145|pages=535–538|bibcode=1897Sci.....6..535.|doi=10.1126/science.6.145.535|issn=0036-8075|jstor=1622723|pmid=17781657|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Pears Encyclopaedia of Myths and Legends: Chapter 7. Oceania and Australia. Chapter 8. The Americas|last=Savill|first=Sheila|publisher=Pelham|year=1978|pages=212}}</ref> Камаитс е исто така божица на смртта и почетокот. Во зората на Времето, Камаитс се борела против џиновите од планините, кои биле толку високи што ништо не можело да преживее на нив. Камаитс, како свиреп воин, победила легии од џинови и ги претворила во денешните планински предели, соборувајќи ги до големината што ја имаат денес. После тоа, ѝ здодеала Земјата и заминала да живее на друго место. Нејзиниот помошник [[Сенкс]]<ref>{{Наведена книга|title=Native American Myth & Legend: An A-Z of People and Places|last=Dixon-Kennedy|first=Mike|publisher=Brockhampton Press|year=1998|isbn=1860198392|pages=194}}</ref> има тенденција да се грижи за секојдневните задачи на создавањето. Таа не мисли многу на луѓето и ретко ја посетува Земјата, но кога го прави тоа, предизвикува земјотреси, шумски пожари и болести. Понекогаш доаѓа да ја земе својата милениче змија Сисиутл и да нападне неколку луѓе наоколу и да предизвика катастрофи. Нејзината змија е знак дека таа доаѓа. Таа е исто така наречена ''Светска мајка'',<ref>{{Наведена книга|title=Historical Atlas of World Mythology|last=Campbell|first=Joseph|publisher=A. van der Marck Editions|year=1983|pages=219}}</ref> ''Нашата жена'' и ''Не се плаши од ништо''.<ref>{{Наведена книга|title=The Mythology of All Races|last=Gray|first=Louis Herbert|publisher=Marshall Jones Company|year=1916}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Северноамериканска митологија]] 0jmi6dg2kf88t10pva5r9x2q2w7j3dg 5561042 5560953 2026-05-18T09:26:42Z Jtasevski123 69538 5561042 wikitext text/x-wiki '''Камаитс''' — божица на [[Староседелски народ|домородниот народ]] [[Нуксалк]] од централниот брег на [[Британска Колумбија]] во [[Канада]].<ref>{{Наведено списание|date=1897|title=The Jesup Expedition to the North Pacific Coast|url=https://www.jstor.org/stable/1622723|journal=Science|volume=6|issue=145|pages=535–538|bibcode=1897Sci.....6..535.|doi=10.1126/science.6.145.535|issn=0036-8075|jstor=1622723|pmid=17781657|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Pears Encyclopaedia of Myths and Legends: Chapter 7. Oceania and Australia. Chapter 8. The Americas|last=Savill|first=Sheila|publisher=Pelham|year=1978|pages=212}}</ref> Камаитс е исто така божица на смртта и почетокот. Во зората на Времето, Камаитс се борела против џиновите од планините, кои биле толку високи што ништо не можело да преживее на нив. Камаитс, како свиреп воин, победила легии од џинови и ги претворила во денешните планински предели, соборувајќи ги до големината што ја имаат денес. После тоа, ѝ здодеала Земјата и заминала да живее на друго место. Нејзиниот помошник [[Сенкс]]<ref>{{Наведена книга|title=Native American Myth & Legend: An A-Z of People and Places|last=Dixon-Kennedy|first=Mike|publisher=Brockhampton Press|year=1998|isbn=1860198392|pages=194}}</ref> има тенденција да се грижи за секојдневните задачи на создавањето. Таа не мисли многу на луѓето и ретко ја посетува Земјата, но кога го прави тоа, предизвикува земјотреси, шумски пожари и болести. Понекогаш доаѓа да ја земе својата милениче змија [[Сисиутл]] и да нападне неколку луѓе наоколу и да предизвика катастрофи. Нејзината змија е знак дека таа доаѓа. Таа е исто така наречена ''Светска мајка'',<ref>{{Наведена книга|title=Historical Atlas of World Mythology|last=Campbell|first=Joseph|publisher=A. van der Marck Editions|year=1983|pages=219}}</ref> ''Нашата жена'' и ''Не се плаши од ништо''.<ref>{{Наведена книга|title=The Mythology of All Races|last=Gray|first=Louis Herbert|publisher=Marshall Jones Company|year=1916}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Северноамериканска митологија]] [[Категорија:Божици на војна]] [[Категорија:Божици]] abn143cgutjrmly40ezc4hb2so8ogj4 0 1395277 5560950 5560726 2026-05-18T07:09:17Z BosaFi 115936 5560950 wikitext text/x-wiki '''Тланчана,''' позната и како '''Анчане''', е слатководна фигура на народот Матлацинка. == Опис == Нејзиниот изглед е како жена со долен дел од телото на змија, и честопати носи круна, ѓердани и водни суштества нанижани околу половината. Поради [[Европа|европското]] влијание, подоцнежните претстави ја прикажуваат како сирена со рибја опашка наместо змија. Тланчана потекнува од божицата Отоми позната како [[Acapaxapo|Акапаксапо]] (исто така напишана како Акпаксапо). Се вели дека имала [[Претскажување|гатачки]] моќи и дека била повикана да дава предзнаци. [[Ацтеки|Ацтеките]] подоцна ја посвоиле божицата под името Атл - тонан - чане, или Алтонанчане, кое станало Тланчана. За разлика од Акапаксапо, Тланчана не била чисто добронамерна. Доколку била одбиена, таа се обвиткувала околу луѓето и ги влечела под вода за да се удават.<ref>{{Наведено списание|last=Suárez|first=Félix|date=2014|title=Sirena de tule, de Jorge Arzate|url=http://www.redalyc.org/resumen.oa?id=446344310017|journal=La Colmena|issue=82|issn=1405-6313}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Митски змии]] <references /> [[Категорија:Митологија на Америка]] j9slv5jb48yx3ptf98ss43su0i5vobt 5561044 5560950 2026-05-18T09:31:44Z Jtasevski123 69538 5561044 wikitext text/x-wiki [[Податотека:La Tlanchana.JPG|мини|338x338пкс|Ракотворба на Тланчана од природна глина во Метепек изложена во Музејот Каса дел Риско]]'''Тланчана,''' позната и како '''Анчане''', — слатководна фигура на народот [[Матлацинка (народ)|Матлацинка]]. == Опис == Нејзиниот изглед е како жена со долен дел од телото на змија, и честопати носи круна, ѓердани и водни суштества нанижани околу половината. Поради [[Европа|европското]] влијание, подоцнежните претстави ја прикажуваат како сирена со рибја опашка наместо змија. Тланчана потекнува од божицата Отоми позната како [[Акапаксапо]] (исто така напишана како Акпаксапо). Се вели дека имала [[Претскажување|гатачки]] моќи и дека била повикана да дава предзнаци. [[Ацтеки|Ацтеките]] подоцна ја посвоиле божицата под името Атл - тонан - чане, или Алтонанчане, кое станало Тланчана. За разлика од Акапаксапо, Тланчана не била чисто добронамерна. Доколку била одбиена, таа се обвиткувала околу луѓето и ги влечела под вода за да се удават.<ref>{{Наведено списание|last=Suárez|first=Félix|date=2014|title=Sirena de tule, de Jorge Arzate|url=http://www.redalyc.org/resumen.oa?id=446344310017|journal=La Colmena|issue=82|issn=1405-6313}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Митски змии]] <references /> [[Категорија:Северноамериканска митологија]] aslw7u6mfgcumib6gyyz7asfzxt87bt 0 1395278 5560731 2026-05-17T12:01:39Z Tamara.B.2012 124451 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1327415962|Tlahuelpuchi]]“ 5560731 wikitext text/x-wiki '''Тлахуелпучи''' е легендарна [[Вампир|вампирска]] [[Маѓесништво|вештерка]] во фолклорот од мексиканската држава [[Тласкала]] ,со длабоки корени меѓу домородната култура Нахуа во регионот. == Етимологија == Зборот ''tlahuelpuchi'' потекнува од нахуатлскиот збор ''tlāhuihpochtli'' (множина ''tlātlāhuihpochtin'' ) ,составен дел од ''tlāhuia'' , „да се осветли“ и ''pōchtli'' ,што може да значи „магла“ , „лево“ , „јужно“ или „младост“ (како во сложенки како ''tēlpōchtli'' ,млад човек). Како резултат на тоа, ''tlahuelpuchi'' може да значи ''блескава магла'' или ''осветлена младост'' . == Опис == Тлахуелпучи е вид [[вампир]] или [[Маѓесништво|вештерка]] што живее со своето човечко семејство. Може да се менува обликот и ја цица крвта на бебињата ноќе. Има еден вид блескава аура кога обликот се менува. Тлахуелпучи се раѓаат со својата клетва и не можат да ја избегнат. Тие прво дознаваат за тоа што се некаде околу [[Полово созревање|пубертетот]] . Повеќето тлахуелпучи се женски ,а женските тлахуелпучи се помоќни од машките. Тлахуелпучи имаат форма на општество. Типично ,секој од нив има свои територии. Тие исто така имаат договор со [[Шаманизам|шамани]] и други натприродни суштества ;шаманот нема да предаде осомничен тлахуелпучи . Типичен знак дека жртвата е убиена од тлахуелпучи се модринки на горниот дел од телото. Тлахуелпучи во голема мера се храни со деца ,иако може да убие и други. == Моќи == Тлахуелпучи се способни да ја променат формата со одвојување на телото од нозете ( кои се оставени во куќата на вештерката ). Потоа одат на лов ,обично во форма на некоја птица како [[мисирка]] или мршојадец . Тлахуелпучи мора да изврши [[Обред|ритуал]] пред да може да влезе во куќата на жртвата. Тлахуелпучи мора да лета над куќата во форма на крст од север кон југ ,од исток кон запад. == Слабости == Тлахуелпучи мора да се гостат со крв барем еднаш месечно или ќе умрат .Нивна жртва по избор е новороденче. Не постои начин да се открие тлахуелпучи освен ако се фатат на дело. Нивното семејство ги штити од срам и затоа што ако член на семејството е одговорен за смртта на тлахуелпучи ,клетвата ќе им се пренесе. Клетвата не може да се отстрани и ако се идентификува тлахуелпучи ,тој мора да биде убиен на самото место. Лукот ,кромидот и металот ги одбиваат тлахуелпучи. * == Наводи == [[Категорија:Вампири]] [[Категорија:Тласкала]] pew8se555jtdyeqsq68e6mbmlrmuho3 5560949 5560731 2026-05-18T07:06:07Z BosaFi 115936 5560949 wikitext text/x-wiki '''Тлахуелпучи''' е легендарна [[Вампир|вампирска]] [[Маѓесништво|вештерка]] во фолклорот од мексиканската држава [[Тласкала]], со длабоки корени меѓу домородната култура Нахуа во регионот. == Етимологија == Зборот ''tlahuelpuchi'' потекнува од нахуатлскиот збор ''tlāhuihpochtli'' (множина ''tlātlāhuihpochtin''), составен дел од ''tlāhuia'', „да се осветли“ и ''pōchtli'', што може да значи „магла“, „лево“, „јужно“ или „младост“ (како во сложенки како ''tēlpōchtli'', млад човек). Како резултат на тоа, ''tlahuelpuchi'' може да значи ''блескава магла'' или ''осветлена младост''. == Опис == Тлахуелпучи е вид [[вампир]] или [[Маѓесништво|вештерка]] што живее со своето човечко семејство. Може да се менува обликот и ја цица крвта на бебињата ноќе. Има еден вид блескава аура кога обликот се менува. Тлахуелпучи се раѓаат со својата клетва и не можат да ја избегнат. Тие прво дознаваат за тоа што се некаде околу [[Полово созревање|пубертетот]]. Повеќето тлахуелпучи се женски, а женските тлахуелпучи се помоќни од машките. Тлахуелпучи имаат форма на општество. Типично, секој од нив има свои територии. Тие исто така имаат договор со [[Шаманизам|шамани]] и други натприродни суштества; шаманот нема да предаде осомничен тлахуелпучи. Типичен знак дека жртвата е убиена од тлахуелпучи се модринки на горниот дел од телото. Тлахуелпучи во голема мера се храни со деца, иако може да убие и други. == Моќи == Тлахуелпучи се способни да ја променат формата со одвојување на телото од нозете (кои се оставени во куќата на вештерката). Потоа одат на лов, обично во форма на некоја птица како [[мисирка]] или мршојадец. Тлахуелпучи мора да изврши [[Обред|ритуал]] пред да може да влезе во куќата на жртвата. Тлахуелпучи мора да лета над куќата во форма на крст од север кон југ, од исток кон запад. == Слабости == Тлахуелпучи мора да се гостат со крв барем еднаш месечно или ќе умрат. Нивна жртва по избор е новороденче. Не постои начин да се открие тлахуелпучи освен ако се фатат на дело. Нивното семејство ги штити од срам и затоа што ако член на семејството е одговорен за смртта на тлахуелпучи, клетвата ќе им се пренесе. Клетвата не може да се отстрани и ако се идентификува тлахуелпучи, тој мора да биде убиен на самото место. Лукот, кромидот и металот ги одбиваат тлахуелпучи. == Поврзано == * [[Ламија (митологија)|Ламија]] * [[Нагуал]] * [[Вампир]] [[Категорија:Вампири]] [[Категорија:Тласкала]] bf3n1x4g7p0wtmu6hwobthqoocwyikj 5561049 5560949 2026-05-18T09:36:14Z Jtasevski123 69538 5561049 wikitext text/x-wiki '''Тлахуелпучи''' — легендарна [[Вампир|вампирска]] [[Маѓесништво|вештерка]] во фолклорот од мексиканската држава [[Тласкала]], со длабоки корени меѓу домородната култура Нахуа во регионот. == Етимологија == Зборот ''tlahuelpuchi'' потекнува од нахуатлскиот збор ''tlāhuihpochtli'' (множина ''tlātlāhuihpochtin''), составен дел од ''tlāhuia'', „да се осветли“ и ''pōchtli'', што може да значи „магла“, „лево“, „јужно“ или „младост“ (како во сложенки како ''tēlpōchtli'', млад човек). Како резултат на тоа, ''tlahuelpuchi'' може да значи ''блескава магла'' или ''осветлена младост''.<ref>Martínez González (2006)</ref> == Опис == Тлахуелпучи е вид [[вампир]] или [[Маѓесништво|вештерка]] што живее со своето човечко семејство. Може да се менува обликот и ја цица крвта на бебињата ноќе. Има еден вид блескава аура кога обликот се менува. Тлахуелпучи се раѓаат со својата клетва и не можат да ја избегнат. Тие прво дознаваат за тоа што се некаде околу [[Полово созревање|пубертетот]]. Повеќето тлахуелпучи се женски, а женските тлахуелпучи се помоќни од машките. Тлахуелпучи имаат форма на општество. Типично, секој од нив има свои територии. Тие исто така имаат договор со [[Шаманизам|шамани]] и други натприродни суштества; шаманот нема да предаде осомничен тлахуелпучи. Типичен знак дека жртвата е убиена од тлахуелпучи се модринки на горниот дел од телото. Тлахуелпучи во голема мера се храни со деца, иако може да убие и други. == Моќи == Тлахуелпучи се способни да ја променат формата со одвојување на телото од нозете (кои се оставени во куќата на вештерката). Потоа одат на лов, обично во форма на некоја птица како [[мисирка]] или мршојадец. Тлахуелпучи мора да изврши [[Обред|ритуал]] пред да може да влезе во куќата на жртвата. Тлахуелпучи мора да лета над куќата во форма на крст од север кон југ, од исток кон запад. == Слабости == Тлахуелпучи мора да се гостат со крв барем еднаш месечно или ќе умрат. Нивна жртва по избор е новороденче. Не постои начин да се открие тлахуелпучи освен ако се фатат на дело. Нивното семејство ги штити од срам и затоа што ако член на семејството е одговорен за смртта на тлахуелпучи, клетвата ќе им се пренесе. Клетвата не може да се отстрани и ако се идентификува тлахуелпучи, тој мора да биде убиен на самото место. Лукот, кромидот и металот ги одбиваат тлахуелпучи. == Поврзано == * [[Ламија (митологија)|Ламија]] * [[Нагуал]] * [[Вампир]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Вампири]] [[Категорија:Тласкала]] [[Категорија:Демони]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] k5s91xtchfhksvmx8ijorelvzwbpppu 0 1395279 5560733 2026-05-17T12:09:38Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:tr:Special:Redirect/revision/33138010|Alyssum debarense]]“ 5560733 wikitext text/x-wiki '''''Alyssum debarense''''' - вид растение кое припаѓа на родот ''Alyssum''.<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3044728|title=GBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401102716/https://www.gbif.org/species/3044728|archive-date=1 Nisan 2023|dead-url=hayır|accessdate=13 Ocak 2024}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] 1um9fxmqmvu17wml1eac715okqosu0a 5560735 5560733 2026-05-17T12:31:18Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5560735 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = ''Alyssum debarense'' | status = | status_system = | status_ref = | image = | image_caption = | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | ordo = [[Brassicales]] | familia = [[Brassicaceae]] | genus = ''[[Alyssum]]'' | species = '''''A. debarense''''' | binomial = ''Alyssum debarense'' | binomial_authority = [[Кирил Мицевски|Micevski]], 1994 }} '''''Alyssum debarense''''' — [[вид (биологија)|вид]] растение кое припаѓа на родот ''[[Alyssum]]''.<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3044728|title=GBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401102716/https://www.gbif.org/species/3044728|archive-date=1 април 2023|dead-url=hayır|accessdate=13 јануари 2024}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|Odontarrhena debarensis}} {{никулец}} [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] pn18j3365jbu7ztsasyjov7yf5gnrfn 5560736 5560735 2026-05-17T12:32:04Z P.Nedelkovski 47736 илустрирање 5560736 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија | name = ''Alyssum debarense'' | status = | status_system = | status_ref = | image = Alyssum debarensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | ordo = [[Brassicales]] | familia = [[Brassicaceae]] | genus = ''[[Alyssum]]'' | species = '''''A. debarense''''' | binomial = ''Alyssum debarense'' | binomial_authority = [[Кирил Мицевски|Micevski]], 1994 }} '''''Alyssum debarense''''' — [[вид (биологија)|вид]] растение кое припаѓа на родот ''[[Alyssum]]''.<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3044728|title=GBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401102716/https://www.gbif.org/species/3044728|archive-date=1 април 2023|dead-url=hayır|accessdate=13 јануари 2024}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|Odontarrhena debarensis}} {{никулец}} [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] 6pl4jyh5obt8rr4thddvhxm50pootit 0 1395280 5560734 2026-05-17T12:19:28Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350670245|Charles Sargant]]“ 5560734 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Функционер|name=Sir Charles Sargant|office=[[Lord Justice of Appeal]]|office1=[[High Court judge (England and Wales)|Justice of the High Court]]|successor1=[[Thomas Tomlin, Baron Tomlin|Sir Thomas Tomlin]]|predecessor=[[Robert Younger, Baron Blanesburgh|Sir Robert Younger]]|successor=[[Frank Russell, Baron Russell of Killowen|Sir Frank Russell]]|term_start=12 October 1923|term_end=14 April 1928|term_start1=4 March 1913|term_end1=12 October 1923|predecessor1=[[Robert Parker, Baron Parker of Waddington|Sir Robert Parker]]|image=File:Sir Charles Henry Sargant.jpg|caption=Sargant in 1913}}'''Сер Чарлс Хенри Сарџант''' (20 април 1856 година)&nbsp;– 23 јули 1942) бил британски адвокатски судија кој служел како лорд судија на апелациониот суд од 1923 до 1928 година. == Биографија == Сарџант бил роден во Лондон, син на адвокатот и агент за пренос на имот Хенри Сарџант и на Катерина Ема, ќерка на Семјуел Бил. Меѓу неговите браќа и сестри биле сликарката Мери Сарџант Флоренс и ботаничарката Етел Сарџант. Тој бил прерано созреано дете и се вели дека самиот научил да чита на тригодишна возраст.<ref name=":0">{{Cite ODNB|id=35946|title=Sargant, Sir Charles Henry|author=P. W. B. Wilbraham|author2=Hugh Mooney|authorlink=Sir Philip Wilbraham Baker Wilbraham, 6th Baronet}}</ref> Се школувал во училиштето Рагби и во Њу Колеџот во Оксфорд, каде што добил почести од прва класа по класични умерени студии (1876), почести од втора класа по математички умерени студии (1877) и почести од прва класа по ''хуманитарна писменост'' (1879).<ref name=":0" /> Бил избран за почесен член на својот колеџ во 1919 година.<ref name=":0" /> Откако поминал една година во адвокатска канцеларија и бил ученик во канцелариите на агентот за пренос на недвижности Едвард Паркер Волстенхолм, бил повикан во адвокатурата во „Линколнс Ин“ во 1882 година. Откако работел како агент за пренос на недвижности, се свртел кон судска работа. Бил одличен цртач, а двајца од неговите ученици, Сер Фредерик Франсис Лидел и Сер Вилијам Греам-Харисон, станале прв парламентарен советник. Во 1908 година бил назначен за помлад советник во Министерството за финансии за прашања поврзани со акции и истата година бил избран за член на одборот на „Линколнс Ин“. Се вели дека не бил многу амбициозен или вреден, и како последица на тоа никогаш не се занимавал со свила.<ref name=":0" /> Сарџант бил назначен за судија на Високиот суд на правдата во 1913 година и бил распореден во Канцеларската дивизија, добивајќи го вообичаеното витешко звање. По Првата светска војна, Сарџант претседавал со Кралската комисија за награди на пронаоѓачи, но бил принуден да се откаже од претседателската функција по неговото унапредување во Апелациониот суд. Тој бил назначен за лорд судија за жалби во 1923 година и положи заклетва на Тајниот совет. Тој поднел оставка од функцијата во 1928 година. По неговото пензионирањето, тој претседавувал во Комитетот на Одборот за трговија за патентно право и пракса и повремено седнуваше во Судскиот комитет на Тајниот совет. Починал во својот дом во [[Кембриџ]] во 1942 година и бил погребан во парохијата на гробиштата Вознесение. == Семејство == Сарџант се оженил со Амелија Јулија, најстарата ќерка на Дион Гамбардела била градежен инженер, а во 1900 година тие имале еден син и две ќерки. Неговиот син, Сер Хенри Едмунд Сарџант, бил адвокат и претседател на Адвокатското друштво во периодот 1968–69 година. == Избрани пресуди == * ''Џејмс Роско (Болтон) ДОО против Виндер'' [1915] 1 Поглавје 62 == Раце == {{Infobox COA wide|image=Sir Charles Henry Sargant Escutcheon.png|motto=Vigilando <ref>{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/baz_manning/22097676478/in/album-72157659963928316/ |title= Wc35 Sargant, C |publisher=Baz Manning |accessdate=19 December 2020}}</ref>}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Find a Grave|99214010}} * {{NPG name|79117|Sir Charles Henry Sargant}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1942 година]] [[Категорија:Родени во 1856 година]] owq6mtrcw5sc37qr9u604hy7dbsefje 1 1395281 5560738 2026-05-17T12:32:17Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5560738 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1395282 5560739 2026-05-17T12:40:29Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1310124655|Marguerite Viby]]“ 5560739 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Маргарита Виби''' (25 јуни 1909 &#x2013; 8 април 2001) била данска театарска, филмска и телевизиска [[Глумец|актерка]]. Која се сметала за една од најголемите комични актерки на данското кино, Виби ги добила почесните награди „Бодил“ и „Роберт“ во 2000 година за животно дело. Таа се појавила во повеќе од 50 филмови и телевизиски емисии за време на својата кариерата која започнала од ерата на немиот филм во 1929 година, па се до телевизиската серија во 1983 година. == Кариера == '''Маргарита Виби''' била родена '''како Ида Маргарита Стинберг Јенсен Виби''' во Копенхаген, Данска, на 25 јуни 1909 година, како ќерка на полицаец и секретарка. Нејзиниот татко починал кога таа имала само 16 години, а нејзината мајка починала една година подоцна. Виби го напуштила училиштето на 14 години и работела со скратено работно време за да плати за часови по танц. Таа се школувала како танчерка во Балетското училиште „Емили Валбом“, како и преку приватна настава од данскиот кралски танчер Џон Андерсен. Во 1923 година, кога имала 14 години, Виби дебитирала на летна ревија во Тиволи Гарденс. Таа продолжила да настапува на ревии и сценски мјузикли во текот на целиот свој живот. Во 1929 година, Виби ја започнала својата филмска кариера со немиот филм ''Højt på en kvist'' (''Високо на таванот''). Потоа снимила четири комедии од серијалот „Фи и Би“ во кои нејзиното учество главно се базирало на нејзината физичка привлечност, но во ''[[He, She and Hamlet|„Тој, Таа и Хамлет“]]'', првиот дански звучен филм, таа танцувала и пеела романтичен дует со главниот лик Ханс В. Петерсен. Според данскиот филмски историчар Мортен Пил, следната улога на Виби ја воспоставила нејзината најпозната личност - енергична, духовита жена која се однесува како што е потребно за да маневрира во машкиот свет. Во филмот „ ''13 години'' ''[[Tretten År|“]]'' на Џорџ Шнеевогт од 1932 година, Виби била канцелариска девојка која ја игра тринаесетгодишната Лолита за да ги избегне машките додворувања. Пил напишал дека само „фундаменталната весела невиност на Виби ја спасила оваа еротска фарса...“ Виби ги снимила следни девет филмови под режија на нејзиниот втор сопруг, Емануел Грегерс. Ова вклучувало четири филма откако се развеле во 1938 година, а таа се омажила за актерот Кнуд Волд. Нејзиниот најголем успех во овој период бил ''„Миле, Марија и јас'' “ ( ''Mille, Marie og Mig'' ) во кој Виби играла жена со три личности - пристојниот студент со очила Клаус; еротскиот пејач во ноќен клуб Миле и домашната Мари. Како Миле, во машка облека во стилот на Марлен Дитрих, Виби го пеела популарниот дански хит ''Те сакам колку што се сеќавам (Jeg har'' ''elsket dig så længe jeg kan'' mindes). Во раните 1940-ти, Виби направила две популарни комедии со режисерското дуо Алис О'Фредерикс и Лау Лорицен помладиот - ''Фрокен Киркемус'' (''Госпоѓа Черчмаус'') и ''Фрокен Вилдкат'' (''Госпоѓа Дива Мачка''). Стилот на режија - брзи, лежерни шеги слични на американските комедии со зашеметување - бил посоодветен за Виби отколку потешката експозиција на режијата на Грегер. Таа брзо станала една од најпопуларните актерки и глумела во низа романтични комедии, вклучувајќи ги ''„Som du vil ha' mig-!“'' ( ''However You Will Have Me-!'' ) (1943), „ ''Jeg elsker en anden“'' (''Јас сакам некој друг'') (1946) и ''„Den Store Gavtyv'' “ (1956). Во периодот 1938-1956 година, таа снимила над десетина филмови во Шведска, вклучувајќи шведски верзии на некои од нејзините големи дански филмски успеси. Исто така, три филма што првпат ги снимила на шведски јазик биле снимени и во дански верзии, ''„Fröken Kyrkråtta'' “ (''Г-ѓа Черчмаус)'' (1941), ''„Fröken Vildkatt“'' (''Г-ѓа Дива Мачка)'' (1942) и ''„Lyckan kommer“'' (''Среќата доаѓа)'' (1942). Во 1970-тите и 80-тите, Виби продолжила со глумата на телевизија, вклучувајќи ја и улогата на Олга Мортенсен во комичната серија ''Едно големо семејство''. Во 2000 година, Виби била наградена за животно дело на церемониите за доделување на наградите „Бодил“ и „Роберт“. Виби починала следната година, на 8 април 2001 година, на 91-годишна возраст. == Личен живот == Додека нејзиниот професионален актерски живот бил стабилен, нејзиниот личен живот бил понестабилен. Виби се омажила пет пати. Нејзиниот прв брак бил со актерот и танчер Пол Кристијан Гулдагер (1926–1931), потоа со данскиот филмски режисер Емануел Грегерс (1932–1938). Во 1938 година, Виби се омажила за бизнисменот Кнуд Волд, со кого го имала своето единствено дете, актерката Сусе Волд. Во раните 1940-ти, Виби била поврзана со принцот Бертил од Шведска. Во 1953 година, се омажи за актерот Пребен Март, а откако се развеле, била во брак со наставникот Ерик Хенри Тангфелт од 1967 година до неговата ненадејна смрт на 48-годишна возраст во 1971 година. {{Цитатник|I don't like the word 'girlfriends.' That's ladies with big hats who sit and drink tea and talk about irrelevant things. Naturally, I get together with women... but my acquaintances are mostly men. I feel best in the company of men.|30px|30px|Marguerite Viby|1968<ref name="piil"/>}} == Филмографија == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Награди == * Меморијален грант на Јохана Луиз Хајберг * Грант за годишнина од Лива Вил * Фонд за уметници „Оле Хаслунд“ (1969) * Уметник на годината на Фредериксберг (1983) * Clara Pontoppidans Fødseldaglegat (1987) * Карл Герхардс Хедерприс (1987) * Награда Бодил (2000) * Награда Роберт (2000) == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * Mørk, Ebbe, ''Marguerite Viby – det var sjovt at være til'' (2001) * Pils, Morten, [https://web.archive.org/web/20070930043629/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnfnavn&p_parmlist=navneid=4531 ''Marguerite Viby''], Danske filmskuespillere, Gyldendal (2003): * Spies, Margrethe Linder, ''Marguerite Viby: skuespillerindens karrière i tekst og billeder'' (1940) * [http://www.bt.dk/article/20010408/forside/104080572/ ''Маргерит Виби Дод''], Некролог, Весник БТ, (8 април 2001 година), преземено 2008-06-13 * Marguerite Viby == Надворешни врски == * {{Imdb име|0895825|Marguerite Viby}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Viby, Marguerite}} [[Категорија:Починати во 2001 година]] [[Категорија:Родени во 1909 година]] [[Категорија:Дански актерки]] lyvkcusc8puaa9aggxm9jwfn3to3nwx 5560957 5560739 2026-05-18T07:48:22Z BosaFi 115936 5560957 wikitext text/x-wiki '''Маргерит Виби''' (25 јуни 1909 &#x2013; 8 април 2001) била данска театарска, филмска и телевизиска [[Глумец|актерка]]. Која се сметала за една од најголемите комични актерки на данското кино, Виби ги добила почесните награди „Бодил“ и „Роберт“ во 2000 година за животно дело. Таа се појавила во повеќе од 50 филмови и телевизиски емисии за време на својата кариерата која започнала од ерата на немиот филм во 1929 година, па се до телевизиската серија во 1983 година. == Кариера == Маргерит Виби била родена како Ида Маргерит Стинберг Јенсен Виби во Копенхаген, Данска, на 25 јуни 1909 година, како ќерка на полицаец и секретарка. Нејзиниот татко починал кога таа имала само 16 години, а нејзината мајка починала една година подоцна. Виби го напуштила училиштето на 14 години и работела со скратено работно време за да плати за часови по танц. Се школувала како танчерка во Балетското училиште „Емили Валбом“, како и преку приватна настава од данскиот кралски танчер Џон Андерсен. Во 1923 година, кога имала 14 години, Виби дебитирала на летна ревија во Тиволи Гарденс. Таа продолжила да настапува на ревии и сценски мјузикли во текот на целиот свој живот. Во 1929 година, Виби ја започнала својата филмска кариера со немиот филм ''Високо на таванот''. Потоа снимила четири комедии од серијалот „Фи и Би“ во кои нејзиното учество главно се базирало на нејзината физичка привлечност, но во ''Тој, Таа и Хамлет'', првиот дански звучен филм, таа танцувала и пеела романтичен дует со главниот лик Ханс В. Петерсен. Според данскиот филмски историчар Мортен Пил, следната улога на Виби ја воспоставила нејзината најпозната личност - енергична, духовита жена која се однесува како што е потребно за да маневрира во машкиот свет. Во филмот ''13 години'' на Џорџ Шнеевогт од 1932 година, Виби била канцелариска девојка која ја игра тринаесетгодишната Лолита за да ги избегне машките додворувања. Пил напишал дека само „фундаменталната весела невиност на Виби ја спасила оваа еротска фарса...“ Виби снимила следни девет филмови под режија на нејзиниот втор сопруг, Емануел Грегерс. Ова вклучувало четири филма откако се развеле во 1938 година, а таа се омажила за актерот Кнуд Волд. Нејзиниот најголем успех во овој период бил ''Миле, Марија и јас'' во кој Виби играла жена со три личности - пристојна студентка со очила Клаус; еротска пејачка во ноќен клуб Миле и незначајната Мари. Како Миле, во машка облека во стилот на Марлен Дитрих, Виби го пеела популарниот дански хит ''Те сакам колку што се сеќавам''. Во раните 1940-ти, Виби направила две популарни комедии со режисерското дуо Алис О'Фредерикс и Лау Лорицен помладиот - ''Госпоѓа Киркемус'' и ''Госпоѓа Дива Мачка''. Стилот на режија - брзи, лежерни шеги слични на американските комедии со зашеметување - бил посоодветен за Виби отколку потешката експозиција на режијата на Грегер. Таа брзо станала една од најпопуларните актерки и глумела во низа романтични комедии, вклучувајќи ги ''Како и да е ќе ме имаш!'' (1943), ''Јас сакам некој друг'' (1946) и ''Големиот крадец'' (1956).. Во 1970-тите и 80-тите, Виби продолжила со глумата на телевизија, вклучувајќи ја и улогата на Олга Мортенсен во комичната серија ''Едно големо семејство''. Во 2000 година, Виби била наградена за животно дело на церемониите за доделување на наградите „Бодил“ и „Роберт“. Виби починала следната година, на 8 април 2001 година, на 91-годишна возраст. == Личен живот == Додека нејзиниот професионален актерски живот бил стабилен, нејзиниот личен живот бил понестабилен. Виби се омажила пет пати. Нејзиниот прв брак бил со актерот и танчер Пол Кристијан Гулдагер (1926–1931), потоа со данскиот филмски режисер Емануел Грегерс (1932–1938). Во 1938 година, Виби се омажила за бизнисменот Кнуд Волд, со кого го имала своето единствено дете, актерката Сусе Волд. Во раните 1940-ти, Виби била поврзана со принцот Бертил од Шведска. Во 1953 година, се омажила за актерот Пребен Март, а откако се развеле, била во брак со наставникот Ерик Хенри Тангфелт од 1967 година до неговата ненадејна смрт на 48-годишна возраст во 1971 година. {{Цитатник|Не ми се допаѓа зборот „девојки“. Тоа се дами со големи капи кои седат, пијат чај и зборуваат за неважни работи. Секако, се дружам со жени... но моите познаници се претежно мажи. Најдобро се чувствувам во друштво на мажи.|30px|30px|Маргерит Виби|1968<ref name="piil"/>}} ==  Награди == * Меморијален грант на Јохана Луиз Хајберг * Грант за годишнина од Лива Вил * Фонд за уметници „Оле Хаслунд“ (1969) * Уметник на годината на Фредериксберг (1983) * Карл Герхардс Хедерприс (1987) * Награда Бодил (2000) * Награда Роберт (2000) == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Мерк, Ебе, ''Маргарита Виби – беше забавно да се биде таму'' (2001) * Пилс, Мортен, [https://web.archive.org/web/20070930043629/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnfnavn&p_parmlist=navneid=4531 ''Маргерит Виби''], Дански филмски актери, Гилдендал (2003): * Спајс, Маргарет Линдер, ''Маргерит Виби: кариерата на актерката во текст и слики'' (1940) * [http://www.bt.dk/article/20010408/forside/104080572/ ''Маргерит Виби Дод''], Некролог, Весник БТ, (8 април 2001 година), преземено 2008-06-13 == Надворешни врски == * {{Imdb име|0895825|Marguerite Viby}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Виби, Маргерит}} [[Категорија:Починати во 2001 година]] [[Категорија:Родени во 1909 година]] [[Категорија:Дански глумици]] gtoaaetknu9zmyc2qgfpp3a6iags9ip 5561014 5560957 2026-05-18T08:28:20Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Маргарита Виби]] на [[Маргерит Виби]]: Погрешно напишан наслов 5560957 wikitext text/x-wiki '''Маргерит Виби''' (25 јуни 1909 &#x2013; 8 април 2001) била данска театарска, филмска и телевизиска [[Глумец|актерка]]. Која се сметала за една од најголемите комични актерки на данското кино, Виби ги добила почесните награди „Бодил“ и „Роберт“ во 2000 година за животно дело. Таа се појавила во повеќе од 50 филмови и телевизиски емисии за време на својата кариерата која започнала од ерата на немиот филм во 1929 година, па се до телевизиската серија во 1983 година. == Кариера == Маргерит Виби била родена како Ида Маргерит Стинберг Јенсен Виби во Копенхаген, Данска, на 25 јуни 1909 година, како ќерка на полицаец и секретарка. Нејзиниот татко починал кога таа имала само 16 години, а нејзината мајка починала една година подоцна. Виби го напуштила училиштето на 14 години и работела со скратено работно време за да плати за часови по танц. Се школувала како танчерка во Балетското училиште „Емили Валбом“, како и преку приватна настава од данскиот кралски танчер Џон Андерсен. Во 1923 година, кога имала 14 години, Виби дебитирала на летна ревија во Тиволи Гарденс. Таа продолжила да настапува на ревии и сценски мјузикли во текот на целиот свој живот. Во 1929 година, Виби ја започнала својата филмска кариера со немиот филм ''Високо на таванот''. Потоа снимила четири комедии од серијалот „Фи и Би“ во кои нејзиното учество главно се базирало на нејзината физичка привлечност, но во ''Тој, Таа и Хамлет'', првиот дански звучен филм, таа танцувала и пеела романтичен дует со главниот лик Ханс В. Петерсен. Според данскиот филмски историчар Мортен Пил, следната улога на Виби ја воспоставила нејзината најпозната личност - енергична, духовита жена која се однесува како што е потребно за да маневрира во машкиот свет. Во филмот ''13 години'' на Џорџ Шнеевогт од 1932 година, Виби била канцелариска девојка која ја игра тринаесетгодишната Лолита за да ги избегне машките додворувања. Пил напишал дека само „фундаменталната весела невиност на Виби ја спасила оваа еротска фарса...“ Виби снимила следни девет филмови под режија на нејзиниот втор сопруг, Емануел Грегерс. Ова вклучувало четири филма откако се развеле во 1938 година, а таа се омажила за актерот Кнуд Волд. Нејзиниот најголем успех во овој период бил ''Миле, Марија и јас'' во кој Виби играла жена со три личности - пристојна студентка со очила Клаус; еротска пејачка во ноќен клуб Миле и незначајната Мари. Како Миле, во машка облека во стилот на Марлен Дитрих, Виби го пеела популарниот дански хит ''Те сакам колку што се сеќавам''. Во раните 1940-ти, Виби направила две популарни комедии со режисерското дуо Алис О'Фредерикс и Лау Лорицен помладиот - ''Госпоѓа Киркемус'' и ''Госпоѓа Дива Мачка''. Стилот на режија - брзи, лежерни шеги слични на американските комедии со зашеметување - бил посоодветен за Виби отколку потешката експозиција на режијата на Грегер. Таа брзо станала една од најпопуларните актерки и глумела во низа романтични комедии, вклучувајќи ги ''Како и да е ќе ме имаш!'' (1943), ''Јас сакам некој друг'' (1946) и ''Големиот крадец'' (1956).. Во 1970-тите и 80-тите, Виби продолжила со глумата на телевизија, вклучувајќи ја и улогата на Олга Мортенсен во комичната серија ''Едно големо семејство''. Во 2000 година, Виби била наградена за животно дело на церемониите за доделување на наградите „Бодил“ и „Роберт“. Виби починала следната година, на 8 април 2001 година, на 91-годишна возраст. == Личен живот == Додека нејзиниот професионален актерски живот бил стабилен, нејзиниот личен живот бил понестабилен. Виби се омажила пет пати. Нејзиниот прв брак бил со актерот и танчер Пол Кристијан Гулдагер (1926–1931), потоа со данскиот филмски режисер Емануел Грегерс (1932–1938). Во 1938 година, Виби се омажила за бизнисменот Кнуд Волд, со кого го имала своето единствено дете, актерката Сусе Волд. Во раните 1940-ти, Виби била поврзана со принцот Бертил од Шведска. Во 1953 година, се омажила за актерот Пребен Март, а откако се развеле, била во брак со наставникот Ерик Хенри Тангфелт од 1967 година до неговата ненадејна смрт на 48-годишна возраст во 1971 година. {{Цитатник|Не ми се допаѓа зборот „девојки“. Тоа се дами со големи капи кои седат, пијат чај и зборуваат за неважни работи. Секако, се дружам со жени... но моите познаници се претежно мажи. Најдобро се чувствувам во друштво на мажи.|30px|30px|Маргерит Виби|1968<ref name="piil"/>}} ==  Награди == * Меморијален грант на Јохана Луиз Хајберг * Грант за годишнина од Лива Вил * Фонд за уметници „Оле Хаслунд“ (1969) * Уметник на годината на Фредериксберг (1983) * Карл Герхардс Хедерприс (1987) * Награда Бодил (2000) * Награда Роберт (2000) == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Мерк, Ебе, ''Маргарита Виби – беше забавно да се биде таму'' (2001) * Пилс, Мортен, [https://web.archive.org/web/20070930043629/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnfnavn&p_parmlist=navneid=4531 ''Маргерит Виби''], Дански филмски актери, Гилдендал (2003): * Спајс, Маргарет Линдер, ''Маргерит Виби: кариерата на актерката во текст и слики'' (1940) * [http://www.bt.dk/article/20010408/forside/104080572/ ''Маргерит Виби Дод''], Некролог, Весник БТ, (8 април 2001 година), преземено 2008-06-13 == Надворешни врски == * {{Imdb име|0895825|Marguerite Viby}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Виби, Маргерит}} [[Категорија:Починати во 2001 година]] [[Категорија:Родени во 1909 година]] [[Категорија:Дански глумици]] gtoaaetknu9zmyc2qgfpp3a6iags9ip 6 1395283 5560749 2026-05-17T13:29:32Z Beclievski 9277 {{Податоци за неслободна слика |Опис = |Извор = |Дел = |Ниска_резолуција = |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = |Намена = |Заменливост = }} 5560749 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = |Извор = |Дел = |Ниска_резолуција = |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = |Намена = |Заменливост = }} 0j0me3i3jm1auesh576t1pcn5hkpjzj 5560750 5560749 2026-05-17T13:30:05Z Beclievski 9277 /* Опис */ 5560750 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = |Извор =https://de.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#/media/Datei:Eurovision_Song_Contest_2025.svg |Дел = |Ниска_резолуција = |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = |Намена =информативна |Заменливост = }} fm1qa42y50by74ckauo22p55t0nxqez 0 1395284 5560751 2026-05-17T13:36:09Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1319612144|Pawnee mythology]]“ 5560751 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Atira_corn_goddess_symbol.jpg|мини|Симбол што ја претставува божицата [[Atira (goddess)|Атира]] во Павни Хако (или Калумет) {{Rp|154}}церемонија, 1912 година. Пченката е насликана така што се претставени Дождовната бура, Громот, Молњата и Ветерот.]] '''Митологијата на Пауни''' – збир на [[усна историја]], космологија и митови на [[Pawnee people|народот Пауни]] за нивните богови и херои. Пауни се [[Federally recognized tribe|федерално признато племе]] на [[Индијанците во САД|Индијанци]], порано сместено на [[Големи Рамнини|Големите Рамнини]] покрај притоките на реките [[Мисури]] и [[Плат]] во [[Небраска]] и [[Канзас]], а моментално сместено во [[Оклахома]]. Тие историски го зборуваат [[Pawnee language|пауни]], [[Caddoan|кадоански]] јазик и живееле во села на [[Earth lodge|земјени колиби]] и воедно одгледувале пченка и оделе на долг лов на бизони на отворените рамнини двапати годишно. Племето имало четири групи: Скиди и „Јужните групи“ составени од Чави, Киткахаки и Питахавирата Пауни. Постоеле некои разлики во митологијата на Скидите и Јужните Појаси. * Скиди биле „големите ѕвездени специјалисти“<ref name="MurieII" /> со систем на верувања фокусиран на видливите објекти на ноќното небо, па така ѕвездите источно од Млечниот Пат се сметале за машки богови, додека женските сили владееле на западното небо. * Јужните појаси ги признавале креативните моќи на некои небесни објекти и метеоролошки феномени, но во голема мера сметале на животни за поддршка и водство.<ref name="MurieII" /> Голем дел од пишаната литература за религијата и космологијата во Павни била запишана од антропологот [[James Rolfe Murie|Џејмс Ролф Мури]] ([[Skiri Pawnee|Скири Павни]]) (1862–1921), кој течно го зборувал јазикот Павни.<ref>{{Наведено списание|last=Straus|first=Straus|date=Autumn 1984|title=Review: Ceremonies of the Pawnee|url=https://www.jstor.org/stable/1183678|journal=[[American Indian Quarterly]]|location=Lincoln, NE|publisher=University of Nebraska Press|volume=8|issue=4|page=375|doi=10.2307/1183678|jstor=1183678|url-access=subscription|access-date=27 November 2024}}</ref> == Божества и духовни животни == '',,Atíʼas Tirawa"'' што во превод значи „Нашиот Татко Горе“ на јазикот Павни, а честопати преведуван, неточно, како „Голем Дух“<ref name="Tirawa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.native-languages.org/morelegends/tirawa.htm|title=Legendary Native American Figures: Tirawa (Atius Tirawa)|work=www.native-languages.org|accessdate=November 16, 2014}}</ref>, бил [[Творец|богот-творец]], а друга варијанта, можеби најкористена, била Тиравахат. Се верувало дека ги научил луѓето од племето Павни [[Тетоважа|тетовирање]], палење оган, лов, земјоделство, говор, облекување, религиозни ритуали (вклучувајќи ја употребата на [[Тутун (производ)|тутун]] и свети снопови) и жртвувања, а воедно и бил поврзан со повеќето природни феномени, вклучувајќи ѕвезди и планети, ветер, молња, дожд и грмотевици. Сопругата на Тирава била [[Atira (goddess)|Атира]], божица на Земјата која била поврзана со пченката па од таму доаѓа буквалното значење ''Мајка Пченка''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/atira.php|title=Atira|work=The Dinner Party|publisher=Brooklyn Museum|accessdate=11 October 2011}}</ref> Се верувало дека машката Утринска Ѕвезда на Истокот била создадена прва, а бидејќи била [[War god|бог на војната]] таа носела облека на воин.<ref name="MurieI" /> По него дошла женската Вечерна Ѕвезда на Западот<ref name="MurieI" /> која се спротивставила на божествениот план за создавање на човештвото, па така утринската ѕвезда морала да се бори и да совлада голем број сили на западното небо со својата огнена топка<ref name="MurieI" /> за така конечно да се спои со неа. Првото човечко суштество создадено на овој начин било девојче.<ref name="MurieI" /> Шест главни ѕвезди претставувале други богови контролирани од Тиравахут, а од нив две биле женските Југозападни и Северозападни ѕвезди, додека машките ѕвезди биле Северната, Североисточната, Југоисточната и Јужната ѕвезда и некои од нив имале специфични задачи што требало да ги исполнат: * Северната Ѕвезда беше син на Јужната Ѕвезда. Тој бдееше над луѓето и мораше да [[Северница|го задржи своето место]]. * Североисточна Ѕвезда (или Голема Црна Метеорска Ѕвезда) ги контролирала животните, особено бизоните. Тој бил задолжен и за промената од ден во ноќ.<ref name="MurieI" /> Според некои Скиди, оваа неидентификувана и енигматична ѕвезда била бивол кој го носел небото на грб.<ref name="MurieI" /> Митологијата на Јужните Појаси воопшто не го споменува овој бог, туку само голем број други ѕвездени богови. * Југоисточна Ѕвезда (или Црвена Ѕвезда) го регулирала доаѓањето на денот и имала авторитет меѓу животните.<ref name="MurieI" /> * Јужната Ѕвезда понекогаш се издигнувала на небото за да види дали неговиот син (Северна Ѕвезда) останува на својата фиксна позиција. Јужната Ѕвезда владеела во земјата на мртвите. Тој не примал молитви и не се одржувала никаква церемонија во негово име.<ref name="MurieI" /> Патеките во Млечниот Пат ги водеа мртвите човечки суштества кон неговата власт.<ref name="MurieI" /> Громот, Молњата, Облакот и Ветрот биле четири големи сили на запад кои ја почитувале Вечерната Ѕвезда и со помош на постојана песна ја создале Земјата на која било поставено првото девојче (детето на Вечерните и Утринските ѕвезди). Сончевите и месечевите божества биле Шакуру и Па, соодветно и воедно биле последните од сите богови поставени на небесата. Нивното потомство било момче, и тој бил ставен на Земјата, а освен ова, Сонцето и Месечината имале и релативно мало значење во митологијата на Скиди Пауни.<ref name="MurieI" /> [[Метеорит|Метеоритите]] им донеле среќа на пронаоѓачите и биле сметани за деца на Тиравахут испратени на Земјата. Додека Скиди Пауни во голема мера се потпирал на моќта и помошта на ѕвездите и другите објекти во [[Cosmos|космосот]], Јужните појаси се снашле пред сè благодарение на помошта и советите на голем број животни, но сепак, боговите на небото постоеле, а животните дејствувале како [[Intermediary|посредници]] кога ги упатувале и воделе Јужните Појаси.<ref name="MurieII" /> Церемонијата на Белиот [[Дабар]] кај Чави ја служел речиси истата цел како и церемонијата на обновување или рестартирање на пролетното будење (церемонија на гром) кај Скиди, но сепак, животните [[Хибернација|што хибернирале]] биле ревитализирани преку овој обред, а не преку обновување на посевите со пченка. Тирава им доделувал чудотворни моќи на одредени животни, а овие духовни животни, ''нахураките'', дејствувале како гласници и слуги на Тирава и можеле да се залагаат кај него во име на Пауни. Нахуракот имал пет живеалишта или колиби: * Најистакнат меѓу нив беше [[Pahuk|Пахук]], обично преведен како „ридски остров“, карпа на јужната страна од [[Плат|реката Плат]], во близина на градот [[Cedar Bluffs, Nebraska|Сидар Блафс]] во денешниот [[Saunders County, Nebraska|округ Сондерс, Небраска]]. * [[Lalawakohtito|Лалавакотито]], или „темен остров“, бил остров во Плат во близина на [[Central City, Nebraska|Централниот град, Небраска]]. * [[Ahkawitakol|Акавитакол]], или „бел брег“, се наоѓал на [[Loup River|реката Луп,]] спроти устието на [[Cedar River (Nebraska)|реката Сидар,]] во денешна [[Nance County, Nebraska|област Ненс, Небраска]]. * [[Waconda Spring|Кицавицук]], преведен како „вода на брег“, познат и кај Пауни како Пахова, бил извор на [[Solomon River|реката Соломон]] во близина на [[Glen Elder, Kansas|Глен Елдер, Канзас]] кој сега лежи под водите на [[Waconda Reservoir|резервоарот Ваконда]]. * Петтата ложа на нахуракот била позната на Пауни како [[Guide Rock (hill)|Пахур]] (/па'хур/, преведено како „рид што го покажува патот“ или „карпа-водилка“).<ref name="grinnell" /> == Небесно набљудување == Паунските сезонски ритуали биле поврзани со набљудување на ѕвездите и планетите, а нивните земјени ложи биле изградени истовремено како опсерватории и како „микрокосмос“ (модел во размер на универзумот). Секоја ложи „во исто време била универзум и утроба на жена, а домашните активности ги претставувале нејзините репродуктивни моќи“. Ложата, исто така, го претставувала универзумот на попрактичен начин. Физичката конструкција на куќата барала поставување четири столба за да ги претставуваат четирите [[Страни на светот|кардинални насоки]], „усогласени речиси точно со оската север &#x2013; југ, исток &#x2013; запад“. Ложата-опсерваторија во Пауни, исто така, барала непречен поглед на источното небо, па така оската на ложата би била ориентирана исток &#x2013; запад на таков начин што изгрејсонцето на [[Мартовска рамноденица|пролетната рамноденица]] би фрлало светлина врз олтарот. Димензиите на отворот за чад и вратата на ложата би биле дизајнирани да овозможат набљудување на небото, на пр. со отворот за чад порамнет за да овозможи набљудување на [[Плејади (ѕвездено јато)|Плејадите]]. Според еден човек од Пауни кој бил член на Скиди бендот, на почетокот на 20 век: '''„Скиди биле организирани од ѕвездите; овие сили одозгора ги претвориле во семејства и села и ги научиле како да живеат и како да ги извршуваат своите церемонии. Светилиштата на четирите водечки села биле дадени од четирите водечки ѕвезди и ги претставуваат тие ѕвезди кои ги водат и владеат луѓето.“''' Редовни церемонии се изведувале пред големи настани, како што биле полугодишните ловови [[Американски бизон|на бизони]], а Каваха кој бил често баран бог на среќата, бил тесно поврзан со ловот на бизони. Многу други важни активности во годината започнувале со церемонија, како што се сеење семе напролет и берба наесен. Најважната церемонија во културата Пауни, церемонијата на пролетно будење, имала за цел да ја разбуди земјата и да ја подготви за садење. Може да се поврзе со небесно набљудување, одржано во времето кога свештеникот првпат пронашол „две мали трепкачки ѕвезди познати како Пливачки Патки на североисточниот хоризонт во близина на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] “, а потоа слушнал гром од Запад.(Видете погоре за улогата на Громот во [[Митови за создавањето|митот за создавањето]]). == Церемонија на „Утринска ѕвезда“ == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|истоимената церемонија на Абориџинските Австралијанци (Јолнгу)|Барнумбир#Церемонијата на утринската ѕвезда}} [[Податотека:Pawnee_Sacrifice.jpg|мини|400x400пкс|Фотографија од минијатурна диорама што ја прикажува церемонијата, објавена во 1922 година во име на [[Field Museum of Natural History|Музејот за природна историја „Филд“]] [[Чикаго|во Чикаго.]]]] Церемонијата „Утринска ѕвезда“ претставувала религиозна церемонија која повремено вклучувала ритуално [[Human sacrifice|жртвување]] на млада девојка, извршена само од едно село (Село преку ридот) на групата [[Skidi|Скиди]] на Пауни и тоа во главно било поврзано со наративот за создавањето на Пауни, во кој парењето на машката Утринска Ѕвезда со женската Вечерна Ѕвезда го создале првото човечко суштество, девојче. Во текот на првата деценија од 19век, Скиди Пауни редовно го практикувале ритуалот „Утринска ѕвезда“, иако навидум не секоја година, а во јуни 1818 година, ''весникот „Мисури Газет“'' објавил жртва „пред некое време“ каде новороденчето на заробена [[Команчи|Команчина]] било жртвувано откако самата жена успеала да избега на украден коњ, но сепак, двајца членови на [[Long Expedition|Долгата експедиција]] во 1820 година верувале дека младиот човек од Пауни, [[Petalesharo|Петалешаро,]] го спасил девојчето Команчи и побарале да се прекине ритуалот „Утринска ѕвезда“. Едвин Џејмс ја дал годината за оваа акција како 1817, додека [[John R. Bell (military officer)|Џон Р. Бел]] ја сместил околу 1815 година.<ref name="Thurman1983" /> [[Indian agents|Агентите на американските Индијанци]] се обиделе да ги убедат поглаварите да го потиснат ритуалот, а големи водачи, како што се Шефот на ножеви и неговиот роднина Петалешаро или Шеф на луѓе<ref name="Jones1969" /> работеле на промена на практиките на кои се спротивставувале зголемениот број американски доселеници на Рамнините. Дополнителна цел на агентите можеби била и да ја заштитат [[Трговија со крзно|трговијата со крзно]] со намалување на меѓуплеменската анимозитет. Обичајот го привлечкал поширокото внимание на јавноста во источните Соединети Американски Држави во 1820 година поради извештаите за еден млад воин од племето Пауни, поглавар, кој го ризикувал својот живот за да спаси девојка од племето Команчи од жртвениот скеле, спротивставувајќи се на свештенството Скиди Пауни. Пред средината на април 1827 година, индискиот агент Џон Доерти и некои влијателни Пауни се обиделе безуспешно да го спасат животот на девојка [[Шајени|од племето Чејен]]. На 22 април 1838 година се случила последната позната жртва на Хакти, 14-годишно девојче од племето [[Oglala Lakota|Оглала Лакота]]. (Подоцна е наведено дека жртвата од 1833 година била помешана со онаа во април)1827). === Идентитетот на Утринската ѕвезда === Идентитетот на Утринската Ѕвезда не бил и сеуште не е јасен, а „Најраните записи ја наведувале [[Венера (планета)|Венера]] како Утринска Ѕвезда, додека повеќето етнографи го фаворизираат [[Марс (планета)|Марс]] “, со оглед на тоа што се споменувало дека е црвен, а воедно и [[Јупитер]] исто така бил кандидат. За време на познатите церемонии од 1827 и 1838 година, пресметките покажувале дека Венера изгреала на утринското небо.   == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{DEFAULTSORT:Pawnee Mythology}} c0wo1i1fcd7iz08ty0hz506ek3i4uuh 5560752 5560751 2026-05-17T13:36:45Z IvanKonev123 98191 5560752 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Atira_corn_goddess_symbol.jpg|мини|Симбол што ја претставува божицата [[Atira (goddess)|Атира]] во Павни Хако (или Калумет) {{Rp|154}}церемонија, 1912 година. Пченката е насликана така што се претставени Дождовната бура, Громот, Молњата и Ветерот.]] '''Митологијата на Пауни''' – збир на [[усна историја]], космологија и митови на [[Pawnee people|народот Пауни]] за нивните богови и херои. Пауни се [[Federally recognized tribe|федерално признато племе]] на [[Индијанците во САД|Индијанци]], порано сместено на [[Големи Рамнини|Големите Рамнини]] покрај притоките на реките [[Мисури]] и [[Плат]] во [[Небраска]] и [[Канзас]], а моментално сместено во [[Оклахома]]. Тие историски го зборуваат [[Pawnee language|пауни]], [[Caddoan|кадоански]] јазик и живееле во села на [[Earth lodge|земјени колиби]] и воедно одгледувале пченка и оделе на долг лов на бизони на отворените рамнини двапати годишно. Племето имало четири групи: Скиди и „Јужните групи“ составени од Чави, Киткахаки и Питахавирата Пауни. Постоеле некои разлики во митологијата на Скидите и Јужните Појаси. * Скиди биле „големите ѕвездени специјалисти“<ref name="MurieII" /> со систем на верувања фокусиран на видливите објекти на ноќното небо, па така ѕвездите источно од Млечниот Пат се сметале за машки богови, додека женските сили владееле на западното небо. * Јужните појаси ги признавале креативните моќи на некои небесни објекти и метеоролошки феномени, но во голема мера сметале на животни за поддршка и водство.<ref name="MurieII" /> Голем дел од пишаната литература за религијата и космологијата во Павни била запишана од антропологот [[James Rolfe Murie|Џејмс Ролф Мури]] ([[Skiri Pawnee|Скири Павни]]) (1862–1921), кој течно го зборувал јазикот Павни.<ref>{{Наведено списание|last=Straus|first=Straus|date=Autumn 1984|title=Review: Ceremonies of the Pawnee|url=https://www.jstor.org/stable/1183678|journal=[[American Indian Quarterly]]|location=Lincoln, NE|publisher=University of Nebraska Press|volume=8|issue=4|page=375|doi=10.2307/1183678|jstor=1183678|url-access=subscription|access-date=27 November 2024}}</ref> == Божества и духовни животни == '',,Atíʼas Tirawa"'' што во превод значи „Нашиот Татко Горе“ на јазикот Павни, а честопати преведуван, неточно, како „Голем Дух“<ref name="Tirawa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.native-languages.org/morelegends/tirawa.htm|title=Legendary Native American Figures: Tirawa (Atius Tirawa)|work=www.native-languages.org|accessdate=November 16, 2014}}</ref>, бил [[Творец|богот-творец]], а друга варијанта, можеби најкористена, била Тиравахат. Се верувало дека ги научил луѓето од племето Павни [[Тетоважа|тетовирање]], палење оган, лов, земјоделство, говор, облекување, религиозни ритуали (вклучувајќи ја употребата на [[Тутун (производ)|тутун]] и свети снопови) и жртвувања, а воедно и бил поврзан со повеќето природни феномени, вклучувајќи ѕвезди и планети, ветер, молња, дожд и грмотевици. Сопругата на Тирава била [[Atira (goddess)|Атира]], божица на Земјата која била поврзана со пченката па од таму доаѓа буквалното значење ''Мајка Пченка''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/atira.php|title=Atira|work=The Dinner Party|publisher=Brooklyn Museum|accessdate=11 October 2011}}</ref> Се верувало дека машката Утринска Ѕвезда на Истокот била создадена прва, а бидејќи била [[War god|бог на војната]] таа носела облека на воин.<ref name="MurieI" /> По него дошла женската Вечерна Ѕвезда на Западот<ref name="MurieI" /> која се спротивставила на божествениот план за создавање на човештвото, па така утринската ѕвезда морала да се бори и да совлада голем број сили на западното небо со својата огнена топка<ref name="MurieI" /> за така конечно да се спои со неа. Првото човечко суштество создадено на овој начин било девојче.<ref name="MurieI" /> Шест главни ѕвезди претставувале други богови контролирани од Тиравахут, а од нив две биле женските Југозападни и Северозападни ѕвезди, додека машките ѕвезди биле Северната, Североисточната, Југоисточната и Јужната ѕвезда и некои од нив имале специфични задачи што требало да ги исполнат: * Северната Ѕвезда беше син на Јужната Ѕвезда. Тој бдееше над луѓето и мораше да [[Северница|го задржи своето место]]. * Североисточна Ѕвезда (или Голема Црна Метеорска Ѕвезда) ги контролирала животните, особено бизоните. Тој бил задолжен и за промената од ден во ноќ.<ref name="MurieI" /> Според некои Скиди, оваа неидентификувана и енигматична ѕвезда била бивол кој го носел небото на грб.<ref name="MurieI" /> Митологијата на Јужните Појаси воопшто не го споменува овој бог, туку само голем број други ѕвездени богови. * Југоисточна Ѕвезда (или Црвена Ѕвезда) го регулирала доаѓањето на денот и имала авторитет меѓу животните.<ref name="MurieI" /> * Јужната Ѕвезда понекогаш се издигнувала на небото за да види дали неговиот син (Северна Ѕвезда) останува на својата фиксна позиција. Јужната Ѕвезда владеела во земјата на мртвите. Тој не примал молитви и не се одржувала никаква церемонија во негово име.<ref name="MurieI" /> Патеките во Млечниот Пат ги водеа мртвите човечки суштества кон неговата власт.<ref name="MurieI" /> Громот, Молњата, Облакот и Ветрот биле четири големи сили на запад кои ја почитувале Вечерната Ѕвезда и со помош на постојана песна ја создале Земјата на која било поставено првото девојче (детето на Вечерните и Утринските ѕвезди). Сончевите и месечевите божества биле Шакуру и Па, соодветно и воедно биле последните од сите богови поставени на небесата. Нивното потомство било момче, и тој бил ставен на Земјата, а освен ова, Сонцето и Месечината имале и релативно мало значење во митологијата на Скиди Пауни.<ref name="MurieI" /> [[Метеорит|Метеоритите]] им донеле среќа на пронаоѓачите и биле сметани за деца на Тиравахут испратени на Земјата. Додека Скиди Пауни во голема мера се потпирал на моќта и помошта на ѕвездите и другите објекти во [[Cosmos|космосот]], Јужните појаси се снашле пред сè благодарение на помошта и советите на голем број животни, но сепак, боговите на небото постоеле, а животните дејствувале како [[Intermediary|посредници]] кога ги упатувале и воделе Јужните Појаси.<ref name="MurieII" /> Церемонијата на Белиот [[Дабар]] кај Чави ја служел речиси истата цел како и церемонијата на обновување или рестартирање на пролетното будење (церемонија на гром) кај Скиди, но сепак, животните [[Хибернација|што хибернирале]] биле ревитализирани преку овој обред, а не преку обновување на посевите со пченка. Тирава им доделувал чудотворни моќи на одредени животни, а овие духовни животни, ''нахураките'', дејствувале како гласници и слуги на Тирава и можеле да се залагаат кај него во име на Пауни. Нахуракот имал пет живеалишта или колиби: * Најистакнат меѓу нив беше [[Pahuk|Пахук]], обично преведен како „ридски остров“, карпа на јужната страна од [[Плат|реката Плат]], во близина на градот [[Cedar Bluffs, Nebraska|Сидар Блафс]] во денешниот [[Saunders County, Nebraska|округ Сондерс, Небраска]]. * [[Lalawakohtito|Лалавакотито]], или „темен остров“, бил остров во Плат во близина на [[Central City, Nebraska|Централниот град, Небраска]]. * [[Ahkawitakol|Акавитакол]], или „бел брег“, се наоѓал на [[Loup River|реката Луп,]] спроти устието на [[Cedar River (Nebraska)|реката Сидар,]] во денешна [[Nance County, Nebraska|област Ненс, Небраска]]. * [[Waconda Spring|Кицавицук]], преведен како „вода на брег“, познат и кај Пауни како Пахова, бил извор на [[Solomon River|реката Соломон]] во близина на [[Glen Elder, Kansas|Глен Елдер, Канзас]] кој сега лежи под водите на [[Waconda Reservoir|резервоарот Ваконда]]. * Петтата ложа на нахуракот била позната на Пауни како [[Guide Rock (hill)|Пахур]] (/па'хур/, преведено како „рид што го покажува патот“ или „карпа-водилка“).<ref name="grinnell" /> == Небесно набљудување == Паунските сезонски ритуали биле поврзани со набљудување на ѕвездите и планетите, а нивните земјени ложи биле изградени истовремено како опсерватории и како „микрокосмос“ (модел во размер на универзумот). Секоја ложи „во исто време била универзум и утроба на жена, а домашните активности ги претставувале нејзините репродуктивни моќи“. Ложата, исто така, го претставувала универзумот на попрактичен начин. Физичката конструкција на куќата барала поставување четири столба за да ги претставуваат четирите [[Страни на светот|кардинални насоки]], „усогласени речиси точно со оската север &#x2013; југ, исток &#x2013; запад“. Ложата-опсерваторија во Пауни, исто така, барала непречен поглед на источното небо, па така оската на ложата би била ориентирана исток &#x2013; запад на таков начин што изгрејсонцето на [[Мартовска рамноденица|пролетната рамноденица]] би фрлало светлина врз олтарот. Димензиите на отворот за чад и вратата на ложата би биле дизајнирани да овозможат набљудување на небото, на пр. со отворот за чад порамнет за да овозможи набљудување на [[Плејади (ѕвездено јато)|Плејадите]]. Според еден човек од Пауни кој бил член на Скиди бендот, на почетокот на 20 век: '''„Скиди биле организирани од ѕвездите; овие сили одозгора ги претвориле во семејства и села и ги научиле како да живеат и како да ги извршуваат своите церемонии. Светилиштата на четирите водечки села биле дадени од четирите водечки ѕвезди и ги претставуваат тие ѕвезди кои ги водат и владеат луѓето.“''' Редовни церемонии се изведувале пред големи настани, како што биле полугодишните ловови [[Американски бизон|на бизони]], а Каваха кој бил често баран бог на среќата, бил тесно поврзан со ловот на бизони. Многу други важни активности во годината започнувале со церемонија, како што се сеење семе напролет и берба наесен. Најважната церемонија во културата Пауни, церемонијата на пролетно будење, имала за цел да ја разбуди земјата и да ја подготви за садење. Може да се поврзе со небесно набљудување, одржано во времето кога свештеникот првпат пронашол „две мали трепкачки ѕвезди познати како Пливачки Патки на североисточниот хоризонт во близина на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] “, а потоа слушнал гром од Запад.(Видете погоре за улогата на Громот во [[Митови за создавањето|митот за создавањето]]). == Церемонија на „Утринска ѕвезда“ == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|истоимената церемонија на Абориџинските Австралијанци (Јолнгу)|Барнумбир#Церемонијата на утринската ѕвезда}} [[Податотека:Pawnee_Sacrifice.jpg|мини|400x400пкс|Фотографија од минијатурна диорама што ја прикажува церемонијата, објавена во 1922 година во име на [[Field Museum of Natural History|Музејот за природна историја „Филд“]] [[Чикаго|во Чикаго.]]]] Церемонијата „Утринска ѕвезда“ претставувала религиозна церемонија која повремено вклучувала ритуално [[Human sacrifice|жртвување]] на млада девојка, извршена само од едно село (Село преку ридот) на групата [[Skidi|Скиди]] на Пауни и тоа во главно било поврзано со наративот за создавањето на Пауни, во кој парењето на машката Утринска Ѕвезда со женската Вечерна Ѕвезда го создале првото човечко суштество, девојче. Во текот на првата деценија од 19век, Скиди Пауни редовно го практикувале ритуалот „Утринска ѕвезда“, иако навидум не секоја година, а во јуни 1818 година, ''весникот „Мисури Газет“'' објавил жртва „пред некое време“ каде новороденчето на заробена [[Команчи|Команчина]] било жртвувано откако самата жена успеала да избега на украден коњ, но сепак, двајца членови на [[Long Expedition|Долгата експедиција]] во 1820 година верувале дека младиот човек од Пауни, [[Petalesharo|Петалешаро,]] го спасил девојчето Команчи и побарале да се прекине ритуалот „Утринска ѕвезда“. Едвин Џејмс ја дал годината за оваа акција како 1817, додека [[John R. Bell (military officer)|Џон Р. Бел]] ја сместил околу 1815 година.<ref name="Thurman1983" /> [[Indian agents|Агентите на американските Индијанци]] се обиделе да ги убедат поглаварите да го потиснат ритуалот, а големи водачи, како што се Шефот на ножеви и неговиот роднина Петалешаро или Шеф на луѓе<ref name="Jones1969" /> работеле на промена на практиките на кои се спротивставувале зголемениот број американски доселеници на Рамнините. Дополнителна цел на агентите можеби била и да ја заштитат [[Трговија со крзно|трговијата со крзно]] со намалување на меѓуплеменската анимозитет. Обичајот го привлечкал поширокото внимание на јавноста во источните Соединети Американски Држави во 1820 година поради извештаите за еден млад воин од племето Пауни, поглавар, кој го ризикувал својот живот за да спаси девојка од племето Команчи од жртвениот скеле, спротивставувајќи се на свештенството Скиди Пауни. Пред средината на април 1827 година, индискиот агент Џон Доерти и некои влијателни Пауни се обиделе безуспешно да го спасат животот на девојка [[Шајени|од племето Чејен]]. На 22 април 1838 година се случила последната позната жртва на Хакти, 14-годишно девојче од племето [[Oglala Lakota|Оглала Лакота]]. (Подоцна е наведено дека жртвата од 1833 година била помешана со онаа во април)1827). === Идентитетот на Утринската ѕвезда === Идентитетот на Утринската Ѕвезда не бил и сеуште не е јасен, а „Најраните записи ја наведувале [[Венера (планета)|Венера]] како Утринска Ѕвезда, додека повеќето етнографи го фаворизираат [[Марс (планета)|Марс]] “, со оглед на тоа што се споменувало дека е црвен, а воедно и [[Јупитер]] исто така бил кандидат. За време на познатите церемонии од 1827 и 1838 година, пресметките покажувале дека Венера изгреала на утринското небо.   == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{DEFAULTSORT:Pawnee Mythology}} [[Категорија:Религија на американските староседелци]] [[Категорија:Домородна култура на Големите Рамнини]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] k40zg1bwqsh23yr46jm64pr9hmbsv8h 0 1395285 5560753 2026-05-17T13:45:16Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1342593918|Salishan oral narratives]]“ 5560753 wikitext text/x-wiki '''Салишанските усни наративи''' се состоеле од корпусот на традиционални наративи на говорниците на [[Salishan languages|салишанските јазици]], кои живееле во [[Британска Колумбија]], [[Канада]] и во [[Монтана]], [[Ајдахо]], [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Секој од многуте народи во овие групи имал свои приказни и секој раскажувач можел да ги толкува на свој начин, но многу од приказните на салишските народи биле слични и делеле теми и ликови, како и своето историско потекло во прасалишанската култура{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}}, а најраните описи на усните традиции на салишанските народи биле збирките на митологијата на [[Nuxalk people|Нуксалк (Бела Кула)]] од антропологот [[Franz Boas|Франц Боас]] . == Жанрови == Многу Салишански народи разликувале два основни жанра на нарација од кои едниот бил традиционални приказни што приближно одговарале на она што на англиски се нарекувало мит и кое се одвивало во митското доба пред доаѓањето на модерното доба, во кое растенијата, животните и временските феномени се антропоморфизирани и другиот вид приказни кои вклучувале историски извештаи и „вести“ или информативни приказни. За [[Nlaka'pamux|Нлака'памукс]] од регионите [[Fraser Canyon|Фрејзер Кањон]] - [[Nicola Valley|Никола]] во Британска Колумбија, жанрот на традиционално нарација се нарекувал ''{{МФА|sptékʷɬ}}'' додека информативниот наратив се нарекува ''spíləẋm'', а во [[Montana Salish language|Монтана Салиш (Флатхед)]] разликата била помеѓу ''sqʷlú(ṁt)'' и ''sṁiʔṁíy'', додека другите Салишански јазици имале слични парови.{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}} Една важна разлика помеѓу усните традиции на Салиш и западната литература била тоа што традиционалните наративи на Салиш не се сметале за фиктивни или за резултат на креативноста на нараторот, туку се сметале како пренос на вистинско знаење за светот како што било пренесено од постарите, а воедно раскажувачот не ја „поседувал“ приказната, иако најдобрите раскажувачи им давале на наративите личен вкус. Наместо тоа, се сметало дека приказните постоеле претходно и дека го содржеле целото знаење за светот. Демонстрирајќи го значењето на традиционалните наративи, старецот Џо Калуја од Монтана Салиш изјавил: '''„Сè што треба да знаете за животот е во приказните за Којот - ако само внимателно слушате“''' и прашал што се случило со Којот од [[Coyote in mythology|наративите на Којот]], а Калуја одговорил: '''„Веруваш дека Христос еден ден ќе се врати, нели? Па, и Којотот еден ден ќе се врати.“'''{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}} == Од митологијата на Калиспел, внатрешен народ Салиш == * Во некои приказни од раскажувачот [[Confederated Salish and Kootenai Tribes of the Flathead Nation|на флетхед]], Ласав Редхорн, и раскажувачот [[Kalispel|на калиспел,]] Домици Мичел, врховното божество се нарекувало '''Амоткен''' кој бил љубезен, постар човек кој живеел сам на [[Небеса|небото]].{{Sfn|Clark|1988}} Тој создал 5 жени од 5 влакна од неговата глава и ги прашал што сакаат да бидат, а секоја од нив му дала различен одговор: злоба и суровост, добрина, мајка на Земјата, оган, вода, па така Амоткен направил како што прашале и изјавил дека злобата ќе владее со Земјата некое време, но добрината ќе победи на крајот. == Од традициите на Сквоксумеш, народ од крајбрежните Салиши == * Во некои приказни раскажани од раскажувачот [[Squamish people|на Сквџумеш,]] Луис Миранда, '''кошничката џуџека''' ''калкалиɫ'' била грда старица/џуџека која крадела деца и ги носела во својата кошничка.{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}} * За подетален преглед на усните традиции на Skwxwu7mesh, видете [[History of the Squamish people|Историја на народот Сквамиш#Усна историја]] и [[History of the Squamish people|Историја на народот Сквамиш#Приказни]] . == Од традициите на Светите Ајли (Чехали) == [[Sts'Ailes|Ст'Ајлс]], кои живеат во [[Chehalis, British Columbia|Чехалис, Британска Колумбија]], имаат обемни традиции во врска со [[Бигфут|Сасквотците]], кои ги сметаат за друго племе и со кои продолжуваат да се среќаваат и во денешно време. Според приказните на Ст'Ајлс, Сасквотците го зборуваат јазикот Даглас, т.е. [[Stʼatʼimc|Статимк]], верзијата на [[Лилуетски јазик|Статимцетс]] што се зборува во [[Port Douglas, British Columbia|Порт Даглас]], на почетокот на [[Harrison Lake|езерото Харисон]]. == Видете исто така == * [[Чинук (ветар)|Лилват сметка за ветерот Чинук]] * [[Annie York|Ени Јорк]], раскажувачка и авторка од Нлака'памукс == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}} == Наводи == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kBAeRQKt6xsC&pg=PP1|title=Salish Myths and Legends: One People's Stories|publisher=University of Nebraska Press|year=2008|isbn=978-0-8032-1089-9|editor-last=Thompson|editor-first=M. Terry|location=Lincoln|editor-last2=Egesdal|editor-first2=Steven M.}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZKGdbTV-OncC&pg=PP1|title=Indian Legends from the Northern Rockies|last=Clark|first=Ella E.|publisher=University of Oklahoma Press|year=1988|isbn=978-0-8061-2087-4|edition=2nd|location=Norman}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140111163014/http://www.kalispeltribe.com/language-software/ Раскажувач на приказни „Салиш“], цртани филмови од традиционални приказни со звучни датотеки на „Салиш“ и англиски превод * [http://www.native-languages.org/search-results.htm?cx=partner-pub-8872632675285158%3Ab1nuwouwkjx&cof=FORID%3A10&ie=ISO-8859-1&q=salish+legends&sa=Search+Our+Site&siteurl=www.native-languages.org%2Fcomox.htm&ref=www.native-languages.org%2Ffamsal.htm&ss=2751j1056275j14&siteurl=www.native-languages.org%2Fcomox.htm&ref=www.native-languages.org%2Ffamsal.htm&ss=2750j1055618j14 резултати од пребарувањето за „легенди на Салишан“ на native.languages.org] * [https://web.archive.org/web/20110718140046/http://pyramidmesa.netfirms.com/okanogan1.html Создавање на животните луѓе: Мит за создавање на Оканаган] * [http://www.pitt.edu/~dash/animalindian.html#bearwoman Жената мечка: Легенда од Оканаган за жена киднапирана од гризли мечка] * [http://www.firstpeople.us/FP-Html-Legends/DirtyBoy-Okanagon.html Валкано момче: Легенда од Оканаган за жена која се омажила за сонцето] * [https://archive.today/20140325125203/http://142.36.5.21/thomp-ok/first-nation/beaver.html ''Бивер'', од легендарната приказна ''„Зимскиот танц на којотот“''], со љубезна дозвола од [[The En'Owkin Centre|Центарот Ен'Оукин]], веб-страницата „Живи пејзажи“ на Кралскиот музеј на Британска Колумбија == Дополнително читање == * ''Приказни од Лилует'', Ренди Бушар и Дороти Кенеди, Victoria Sound Heritage том 6.1, 1977 * Метјусон, Лиза и Беверли Френк. ''[http://www.worldcat.org/title/when-i-was-small-i-wan-kwikws-a-grammatical-analysis-of-statimc-oral-narratives/oclc/62087205= Кога бев мала = Јас сакав да квикс : граматичка анализа на шатлантско усни наративи]'' . Јазици на првите народи. Ванкувер: UBC Press, 2005. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7748-1090-4|<bdi>0-7748-1090-4</bdi>]] {{American folklore}}{{Lushootseed navbox|state=collapsed}} [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] 8zwlpejst7oa7paujilkmaskuqxuu0w 0 1395286 5560754 2026-05-17T13:58:53Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343429658|Thunderbird and Whale]]“ 5560754 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  „'''Громската птица и китот'''“ бил домороден мит што припаѓал на [[Митологии на староседелските народи на Америка|митолошките традиции]] на голем број племиња од американскиот [[Тихоокеански Северозапад|Тихоокеански северозапад]]. == Преглед == Митот за епската борба помеѓу Тандерберд и Кит бил заеднички кај различните јазични/културни групи на [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи на северозападниот брег на Тихоокеанскиот регион]]{{Sfnp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}} на Америка и се чинело дека бил единствено локализиран во оваа област.<ref>{{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}: "unique to the Cascadian coast".</ref> Тој бил исто така главен архетипски мотив во резбите и сликарската уметност, особено кај домородците по должината на крајбрежјето на [[Ванкувер|островот Ванкувер]], на пр., народот Квакиутл ([[Kwakwakaʼwakw|Кваквакавак]])<ref name="goddard1924">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oohKAAAAMAAJ&pg=PA145|title=Indians of the Northwest Coast|last=Goddard|first=Pliny Earle|date=1924|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|page=145|author-link=Pliny Earle Goddard}}</ref> или народот Нутка ([[Nuu-chah-nulth|Нуу-ча-нулт]]).<ref>{{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}, fig. 3.</ref> == Примери == === Килеут === Една верзија може да се сумира на следниов начин:  {{Цитат|Китот бил чудовиште, кое убивало други китови и го лишувало племето [[Квилеут]] од месо и масло. [[Тандерптуд (митологија)|Тандерптуд]], добронамерно [[натприродно]] суштество, видело од својот дом високо во планините дека луѓето гладуваат. Се извишило над крајбрежните води, потоа се фрлило во океанот и го зграпчило Китот. Следела борба; океанот се повлекол и повторно се издигнал. Многу кануа биле фрлени во дрвјата и многу луѓе биле убиени. Тандерптуд на крајот успеал да го подигне Китот од океанот, носејќи го високо во воздух, а потоа испуштајќи го. Потоа се случила уште една голема битка на копното.{{потребен цитат|датум=јануари 2021}}}} Гладот што го доживеал Квилеут не морало нужно да биде вина на китовите, а Тандерберд подарува кит, својот вообичаен плен за гладните луѓе, како во верзијата собрана од [[Ella E. Clark|Ела Е. Кларк]] објавена 1953.{{Efn|"Thunderbird and Whale 1", informant: Jack Ward of Lapush, Washington, who learned it from his father who died in 1954 at age 98.}}{{R|clark}} Исто така, постоеле различни кратки преданија кои Кларк ги спојувала во една нарација<ref name="clark2">{{Harvp|Clark|1973}} "Thunderbird and Whale 2".</ref>{{R|clark}} при што поединечните делови наликувале на кратките преданија собрани од [[Albert B. Reagan|Алберт Б. Реган]] (1905–1909).{{Sfnp|Reagan|Walters|1933}} Така, еден наратив раскажувал за Громовката птица која се соочила со својот плен, китот кој постојано се обидувал да избегне заробување, а ова ескалирало до таков хаос што ги искоренувал дрвјата, и ниедно дрво никогаш повеќе не израснало во областа.<ref>{{Harvp|Reagan|Walters|1933}}, "Thunderbird captures a whale", informant: Luke Hobucket.</ref><ref name="clark2">{{Harvp|Clark|1973}} "Thunderbird and Whale 2".</ref> Друга приказна била повторливата битка помеѓу Тандерберд и „Мимлос-Кит“, [[Кит убиец|орка]] која постојано бегала во морето по заробувањето, а оваа борба резултирала со големи потреси во планините и срамнување на дрвјата, нудејќи митско објаснување за потеклото на прериите на [[Olympic Peninsula|Олимпискиот Полуостров]]. === Кваквакавак === Некои од преданијата меѓу Кваквакавак, во врска со Тандерберд биле собрани од [[Franz Boas|Франц Боас]].<ref name="boas-thunderbird&whale">{{Harvp|Boas|1935b}} and text, in Boas (1943).</ref>{{Efn|Multiple whales are claimed to appear in '''1d''' ({{harvp|Boas|1935a}} ''Tales'', pp. 27–31) according to {{harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007|p=70}}, but no thunderbird appears in this (nor '''1a, 1b, 1c''') as verified by the motif chart ("Tabulation of story elements", p. 77 and {{harvp|Ludwin|Dennis|Carver|McMillan|2005|p=142}})}} Но, во верзијата на Боас, битката се одвивала помеѓу Тандерберд и {{Јаз|kwk|Ōʼᵋmät or K!wēʼk!waxāʼwēᵋ}} кој бил водачот на животните. Вториот се одмаздувал на Тандерберд кој го однел еден од неговите синови, со тоа што кренал војска носена во вештачки кит. Во битката кај селото, четирите деца на Тандерберд (наречени „Носител на еден кит“ итн.) биле удавени, а самиот Тандерберд бил убиен, а од нив преживел само „деветмесечното бебе во лулката“.<ref name="boas-thunderbird&whale">{{Harvp|Boas|1935b}} and text, in Boas (1943).</ref> === Комокс === Во една од многуте варијантни верзии на митот, звукот на китот што паѓа во морето е извор на грмотевици. Едно младо момче од народот на [[Vancouver Island|островот Ванкувер]], [[Comox people|Комокс]], било фасцинирано од звукот на грмотевиците и го слушнало од зад точка на копно и ја преминало таа точка, следејќи го звукот на грмотевиците, и го открил спектаклот на птицата Тандерберд како го зграпчува и фрла китот. Птицата Тандерберд го видела момчето и му кажала дека приказната сега е негова и дека има право да ја носи маската и крилјата на птицата Тандерберд на [[Potlatch|потлачот]]. == Реконструкција на митот == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Земјотрес во Каскадија во 1700 година}} Во 80 години на 20 век, [[Геолог|геолозите]] пронашле докази дека [[земјотрес]], доволно моќен за да испрати [[цунами]] до [[Јапонија]], го погодил американскиот [[Тихоокеански Северозапад|северозападен дел на Тихиот Океан]] во 1700 година, а некои [[Етнологија|етнолози]] верувале дека „Тандерптуд и кит“ бил опис на таа катастрофа.<ref>Ludwin (2002); {{Harvp|Ludwin|Dennis|Carver|McMillan|2005}}; {{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}; cf. cf. {{Harvp|Ludwin|2002}} webpage.</ref> == Објаснувачки белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == === Цитати === <references> <ref name="clark">{{Наведена книга|title=Indian Legends of the Pacific Northwest|last=Clark|first=Ella E.|date=1973|publisher=University of California Press|others=Robert Bruce Inverarity (illustr.)|isbn=<!--0520002431, -->9780520002432|location=|pages=161–163|chapter=Thunderbird and Whale (Quillayute)|author-link=Ella E. Clark|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A_tRb9PAyJEC&pg=PA161}}</ref> <ref name="goddard1924">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oohKAAAAMAAJ&pg=PA145|title=Indians of the Northwest Coast|last=Goddard|first=Pliny Earle|date=1924|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|page=145|author-link=Pliny Earle Goddard}}</ref> <ref name="malin1999">Malin, Edward (1999). ''Northwest Coast Indian Painting, House Fronts and Interior Screens'', Portland, OR: Timber Press, 288 pp. 105, 231.</ref> <ref name="reagan-mimlos">{{Harvp|Reagan|1917}}, "The Thunder-Bird, the Unsuccessful Battle with the Mimlos-Whale, and the Origin of the Prairies of the Olympic Peninsula"; {{Harvp|Reagan|Walters|1933}}({{=}}Ludwin ''et al.'' (2005, 2007) '''14a'''), "Thunderbird fights Mimlos-Whale", informant: Luke Hobucket (police).</ref> </references> === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] ih0d3z1wuhmpatriruc8xg2g3bwcfeb 5560755 5560754 2026-05-17T13:59:26Z IvanKonev123 98191 5560755 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  „'''Громската птица и китот'''“ бил домороден мит што припаѓал на [[Митологии на староседелските народи на Америка|митолошките традиции]] на голем број племиња од американскиот [[Тихоокеански Северозапад|Тихоокеански северозапад]]. == Преглед == Митот за епската борба помеѓу Тандерберд и Кит бил заеднички кај различните јазични/културни групи на [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи на северозападниот брег на Тихоокеанскиот регион]]{{Sfnp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}} на Америка и се чинело дека бил единствено локализиран во оваа област.<ref>{{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}: "unique to the Cascadian coast".</ref> Тој бил исто така главен архетипски мотив во резбите и сликарската уметност, особено кај домородците по должината на крајбрежјето на [[Ванкувер|островот Ванкувер]], на пр., народот Квакиутл ([[Kwakwakaʼwakw|Кваквакавак]])<ref name="goddard1924">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oohKAAAAMAAJ&pg=PA145|title=Indians of the Northwest Coast|last=Goddard|first=Pliny Earle|date=1924|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|page=145|author-link=Pliny Earle Goddard}}</ref> или народот Нутка ([[Nuu-chah-nulth|Нуу-ча-нулт]]).<ref>{{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}, fig. 3.</ref> == Примери == === Килеут === Една верзија може да се сумира на следниов начин:  {{Цитат|Китот бил чудовиште, кое убивало други китови и го лишувало племето [[Квилеут]] од месо и масло. [[Тандерптуд (митологија)|Тандерптуд]], добронамерно [[натприродно]] суштество, видело од својот дом високо во планините дека луѓето гладуваат. Се извишило над крајбрежните води, потоа се фрлило во океанот и го зграпчило Китот. Следела борба; океанот се повлекол и повторно се издигнал. Многу кануа биле фрлени во дрвјата и многу луѓе биле убиени. Тандерптуд на крајот успеал да го подигне Китот од океанот, носејќи го високо во воздух, а потоа испуштајќи го. Потоа се случила уште една голема битка на копното.{{потребен цитат|датум=јануари 2021}}}} Гладот што го доживеал Квилеут не морало нужно да биде вина на китовите, а Тандерберд подарува кит, својот вообичаен плен за гладните луѓе, како во верзијата собрана од [[Ella E. Clark|Ела Е. Кларк]] објавена 1953.{{Efn|"Thunderbird and Whale 1", informant: Jack Ward of Lapush, Washington, who learned it from his father who died in 1954 at age 98.}}{{R|clark}} Исто така, постоеле различни кратки преданија кои Кларк ги спојувала во една нарација<ref name="clark2">{{Harvp|Clark|1973}} "Thunderbird and Whale 2".</ref>{{R|clark}} при што поединечните делови наликувале на кратките преданија собрани од [[Albert B. Reagan|Алберт Б. Реган]] (1905–1909).{{Sfnp|Reagan|Walters|1933}} Така, еден наратив раскажувал за Громовката птица која се соочила со својот плен, китот кој постојано се обидувал да избегне заробување, а ова ескалирало до таков хаос што ги искоренувал дрвјата, и ниедно дрво никогаш повеќе не израснало во областа.<ref>{{Harvp|Reagan|Walters|1933}}, "Thunderbird captures a whale", informant: Luke Hobucket.</ref><ref name="clark2">{{Harvp|Clark|1973}} "Thunderbird and Whale 2".</ref> Друга приказна била повторливата битка помеѓу Тандерберд и „Мимлос-Кит“, [[Кит убиец|орка]] која постојано бегала во морето по заробувањето, а оваа борба резултирала со големи потреси во планините и срамнување на дрвјата, нудејќи митско објаснување за потеклото на прериите на [[Olympic Peninsula|Олимпискиот Полуостров]]. === Кваквакавак === Некои од преданијата меѓу Кваквакавак, во врска со Тандерберд биле собрани од [[Franz Boas|Франц Боас]].<ref name="boas-thunderbird&whale">{{Harvp|Boas|1935b}} and text, in Boas (1943).</ref>{{Efn|Multiple whales are claimed to appear in '''1d''' ({{harvp|Boas|1935a}} ''Tales'', pp. 27–31) according to {{harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007|p=70}}, but no thunderbird appears in this (nor '''1a, 1b, 1c''') as verified by the motif chart ("Tabulation of story elements", p. 77 and {{harvp|Ludwin|Dennis|Carver|McMillan|2005|p=142}})}} Но, во верзијата на Боас, битката се одвивала помеѓу Тандерберд и {{Јаз|kwk|Ōʼᵋmät or K!wēʼk!waxāʼwēᵋ}} кој бил водачот на животните. Вториот се одмаздувал на Тандерберд кој го однел еден од неговите синови, со тоа што кренал војска носена во вештачки кит. Во битката кај селото, четирите деца на Тандерберд (наречени „Носител на еден кит“ итн.) биле удавени, а самиот Тандерберд бил убиен, а од нив преживел само „деветмесечното бебе во лулката“.<ref name="boas-thunderbird&whale">{{Harvp|Boas|1935b}} and text, in Boas (1943).</ref> === Комокс === Во една од многуте варијантни верзии на митот, звукот на китот што паѓа во морето е извор на грмотевици. Едно младо момче од народот на [[Vancouver Island|островот Ванкувер]], [[Comox people|Комокс]], било фасцинирано од звукот на грмотевиците и го слушнало од зад точка на копно и ја преминало таа точка, следејќи го звукот на грмотевиците, и го открил спектаклот на птицата Тандерберд како го зграпчува и фрла китот. Птицата Тандерберд го видела момчето и му кажала дека приказната сега е негова и дека има право да ја носи маската и крилјата на птицата Тандерберд на [[Potlatch|потлачот]]. == Реконструкција на митот == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Земјотрес во Каскадија во 1700 година}} Во 80 години на 20 век, [[Геолог|геолозите]] пронашле докази дека [[земјотрес]], доволно моќен за да испрати [[цунами]] до [[Јапонија]], го погодил американскиот [[Тихоокеански Северозапад|северозападен дел на Тихиот Океан]] во 1700 година, а некои [[Етнологија|етнолози]] верувале дека „Тандерптуд и кит“ бил опис на таа катастрофа.<ref>Ludwin (2002); {{Harvp|Ludwin|Dennis|Carver|McMillan|2005}}; {{Harvp|Ludwin|Smiths|Carver|James|2007}}; cf. cf. {{Harvp|Ludwin|2002}} webpage.</ref> == Објаснувачки белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == === Цитати === <references> <ref name="clark">{{Наведена книга|title=Indian Legends of the Pacific Northwest|last=Clark|first=Ella E.|date=1973|publisher=University of California Press|others=Robert Bruce Inverarity (illustr.)|isbn=<!--0520002431, -->9780520002432|location=|pages=161–163|chapter=Thunderbird and Whale (Quillayute)|author-link=Ella E. Clark|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A_tRb9PAyJEC&pg=PA161}}</ref> <ref name="goddard1924">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oohKAAAAMAAJ&pg=PA145|title=Indians of the Northwest Coast|last=Goddard|first=Pliny Earle|date=1924|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|page=145|author-link=Pliny Earle Goddard}}</ref> <ref name="malin1999">Malin, Edward (1999). ''Northwest Coast Indian Painting, House Fronts and Interior Screens'', Portland, OR: Timber Press, 288 pp. 105, 231.</ref> <ref name="reagan-mimlos">{{Harvp|Reagan|1917}}, "The Thunder-Bird, the Unsuccessful Battle with the Mimlos-Whale, and the Origin of the Prairies of the Olympic Peninsula"; {{Harvp|Reagan|Walters|1933}}({{=}}Ludwin ''et al.'' (2005, 2007) '''14a'''), "Thunderbird fights Mimlos-Whale", informant: Luke Hobucket (police).</ref> </references> === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија: Легендарни суштества на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија: Традиционални наративи на домородните народи на Америка]] [[Категорија: Митологии на домородните народи на Северна Америка]] 3af90qkzsma7hel5xdeuvjanb1x6vxi 10 1395287 5560766 2026-05-17T15:01:21Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifeq:{{padleft:|2|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}}}| | {{{симбол_слика|{{{image sym... 5560766 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifeq:{{padleft:|2|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}}}|[[ | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifeq:{{padleft:|2|{{{слика|{{{image}}}}}}}}|[[ | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење ([[Тропски зодијак|тропски]], [[Западна астрологија|западен]]) | data2 = {{#invoke:Zodiac date|main|{{{бр|{{{nr|1}}}}}}}} ({{CURRENTYEAR}}, [[UT1]]){{sfn|Astronomical Applications Department|2011}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]]}}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> 0dts7e1mlvel3kmpcd3ombveme971sp 5560768 5560766 2026-05-17T15:09:15Z Andrew012p 85224 5560768 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifeq:{{padleft:|2|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}}}|[[ | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifeq:{{padleft:|2|{{{слика|{{{image}}}}}}}}|[[ | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март – 19 април | 2 = 20 април – 20 мај | 3 = 21 мај – 20 јуни | 4 = 21 јуни – 22 јули | 5 = 23 јули – 22 август | 6 = 23 август – 22 септември | 7 = 23 септември – 22 октомври | 8 = 23 октомври – 21 ноември | 9 = 22 ноември – 21 декември | 10 = 22 декември – 19 јануари | 11 = 20 јануари – 18 февруари | 12 = 19 февруари – 20 март }}}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> talp09jvzoghg44ujvmclc0hpqfghy9 5560770 5560768 2026-05-17T15:11:10Z Andrew012p 85224 5560770 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март – 19 април | 2 = 20 април – 20 мај | 3 = 21 мај – 20 јуни | 4 = 21 јуни – 22 juli | 5 = 23 јули – 22 август | 6 = 23 август – 22 септември | 7 = 23 септември – 22 октомври | 8 = 23 октомври – 21 ноември | 9 = 22 ноември – 21 декември | 10 = 22 декември – 19 јануари | 11 = 20 јануари – 18 февруари | 12 = 19 февруари – 20 март }}}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> rciaseefq7lcjizjx7psdgoabz61cck 5560773 5560770 2026-05-17T15:13:28Z Andrew012p 85224 5560773 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 juli | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> eo6d92zomma5cp1rt5uav7jwszhlm5d 5560774 5560773 2026-05-17T15:14:36Z Andrew012p 85224 5560774 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 јули | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> 4sb4riffsizs8ua1xy6kqgwds4enory 5560775 5560774 2026-05-17T15:15:08Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5560774|5560774]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5560775 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 juli | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> eo6d92zomma5cp1rt5uav7jwszhlm5d 5560776 5560775 2026-05-17T15:15:39Z Andrew012p 85224 5560776 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 јули | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Егзил (астрологија)|Изгнанство]] | data8 = {{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> gk6j3dlete5pnhbdrlyzogljtlqgsqo 5560783 5560776 2026-05-17T15:28:35Z Andrew012p 85224 5560783 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 јули | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Хороскопски знаци|Прогон]] | data8 = {{{прогон|{{{прогонство|{{{егзил|{{{изгон|{{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}}}}}}}}}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (astrology)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> ob9tk4botil446kp5e987n9degb56av 5560788 5560783 2026-05-17T15:35:21Z Andrew012p 85224 5560788 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = infobox_v2 vcard | aboveclass = title {{{категорија|{{{category|астрономија}}}}}} | style = | abovestyle = background-color:#9C9C9C; border:1px solid #aaaaaa; | above = {{{име|{{{name|}}}}}} | image = {{#if:{{{симбол_слика|{{{image symbol|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|1|1}}|{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|0|1}} | {{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}} | [[Податотека:{{{симбол_слика|{{{image symbol}}}}}}|class=skin-invert|frameless|upright=.2|center]] }} }} | image2 = {{#if:{{{слика|{{{image|}}}}}} | {{#ifexpr:{{#if:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|1|0}} and {{#ifeq:{{#titleparts:{{{слика|{{{image}}}}}}|1|1}}|{{{слика|{{{image}}}}}}|0|1}} | {{{слика|{{{image}}}}}} | [[Податотека:{{{слика|{{{image}}}}}}|frameless|border|upright=1|center]] }} }} | headerstyle = background:#D3D3D3; border:1px solid #aaaaaa; | label1 = Хороскопски симбол | data1 = {{{симбол|{{{symbol|}}}}}} | label2 = Времетраење | data2 = {{{време|{{{duration|{{#switch: {{{бр|{{{nr|}}}}}} | 1 = 21 март — 19 април | 2 = 20 април — 20 мај | 3 = 21 мај — 20 јуни | 4 = 21 јуни — 22 јули | 5 = 23 јули — 22 август | 6 = 23 август — 22 септември | 7 = 23 септември — 22 октомври | 8 = 23 октомври — 21 ноември | 9 = 22 ноември — 21 декември | 10 = 22 декември — 19 јануари | 11 = 20 јануари — 18 февруари | 12 = 19 февруари — 20 март }}}}}}}} | label4 = [[Соѕвездие]] | data4 = {{{соѕвездие|{{{constellation|}}}}}} | label5 = [[Триплицитет|Хороскопски елемент]] | data5 = {{{елемент|{{{element|}}}}}} | label6 = Хороскопски квалитет | data6 = {{{квалитет|{{{quality|}}}}}} | label7 = [[Владетел на знак|Владетел]] | data7 = {{{владетел|{{{domicile|}}}}}} | label8 = [[Хороскопски знаци|Прогон]] | data8 = {{{прогон|{{{прогонство|{{{егзил|{{{изгон|{{{изгнанство|{{{detriment|}}}}}}}}}}}}}}}}}} | label9 = [[Егзалтација (астрологија)|Егзалтација]] | data9 = {{{егзалтација|{{{exaltation|}}}}}} | label10 = [[Пад (астрологија)|Пад]] | data10 = {{{пад|{{{fall|}}}}}} | belowstyle = background:black; color:inherit; border:1px solid #aaaaaa; | below = [[File:Aries symbol (planetary color).svg|24px|link=Овен (хороскопски знак)|Овен]][[File:Taurus symbol (planetary color).svg|24px|link=Бик (хороскопски знак)|Бик]][[File:Gemini symbol (planetary color).svg|24px|link=Близнаци (хороскопски знак)|Близнаци]][[File:Cancer symbol (planetary color).svg|24px|link=Рак (хороскопски знак)|Рак]][[File:Leo symbol (planetary color).svg|24px|link=Лав (хороскопски знак)|Лав]][[File:Virgo symbol (planetary color).svg|24px|link=Девица (хороскопски знак)|Девица]][[File:Libra symbol (planetary color).svg|24px|link=Вага (хороскопски знак)|Вага]][[File:Scorpio symbol (planetary color).svg|24px|link=Скорпија (хороскопски знак)|Скорпија]][[File:Sagittarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Стрелец (хороскопски знак)|Стрелец]][[File:Capricorn symbol (planetary color).svg|24px|link=Јарец (хороскопски знак)|Јарец]][[File:Aquarius symbol (planetary color).svg|24px|link=Водолија (хороскопски знак)|Водолија]][[File:Pisces symbol (planetary color).svg|24px|link=Риби (хороскопски знак)|Риби]] }}</includeonly><noinclude>{{документација}}</noinclude> rqyxkka4nb1muvr029tpyvjlmywm7na 10 1395288 5560767 2026-05-17T15:06:44Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} {{lua|Модул:Zodiac date}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Можете да изберете помеѓу македонските параметри (препорачано) или англиск... 5560767 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{lua|Модул:Zodiac date}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Можете да изберете помеѓу македонските параметри (препорачано) или англиските параметри (доколку ја преведувате статијата директно од англиската Википедија). === Код за копирање со македонски параметри (Препорачано) === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се опционални и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите [[Википедија:Внатрешни врски|викилинкови]] (внатрешни врски) во полињата. * Тропското времетраење автоматски се пресметува со помош на [[Модул:Zodiac date]]. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} == Користена литература == * {{citation|publisher = US Naval Observatory | author = Astronomical Applications Department | title = Multiyear Computer Interactive Almanac | location = Washington DC | year = 2011 | version = 2.2.2. | mode = cs1}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Астролошки шаблони]] }}</includeonly> 36u9qv5ftr3a49urjk6j9m2h39nnm3p 5560769 5560767 2026-05-17T15:09:50Z Andrew012p 85224 5560769 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Можете да изберете помеѓу македонските параметри (препорачано) или англиските параметри (доколку ја преведувате статијата директно од англиската Википедија). === Код за копирање со македонски параметри (Препорачано) === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> === Код за копирање со англиски параметри (Синоними) === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | name = | image = | image symbol = | symbol = | duration = | nr = | constellation = | element = | quality = | domicile = | detriment = | exaltation = | fall = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се опционални и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите [[Википедија:Внатрешни врски|викилинкови]] (внатрешни врски) во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Астролошки шаблони]] }}</includeonly> g9j7m859gfdvktnydz82exhmqadcjjr 5560771 5560769 2026-05-17T15:12:08Z Andrew012p 85224 5560771 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се опционални и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите [[Википедија:Внатрешни врски|викилинкови]] (внатрешни врски) во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Астролошки шаблони]] }}</includeonly> ald4jtbksf8g4kacho1aa18azyjk50w 5560772 5560771 2026-05-17T15:12:52Z Andrew012p 85224 5560772 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го или преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Астролошки шаблони]] }}</includeonly> codzw6d945leo8s5cj2ynw614yaajkg 5560778 5560772 2026-05-17T15:17:19Z Andrew012p 85224 5560778 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го или преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Астролошки шаблони]] }}</includeonly> 9p241uuul7s8vaw2swjgtjn93fq8kx3 5560779 5560778 2026-05-17T15:20:00Z Andrew012p 85224 5560779 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го или преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | изгнанство = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | изгнанство = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> 1f1j5uchveynl87hqxav1t7r4u00ndg 5560784 5560779 2026-05-17T15:29:05Z Andrew012p 85224 5560784 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го или преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> o2fmu8v9rew8u6orrzv72vlfwesgywp 5560786 5560784 2026-05-17T15:29:40Z Andrew012p 85224 5560786 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. Може и преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> 2pddic0rmkxxmnb76m6lk6jkut5ra0o 5560787 5560786 2026-05-17T15:30:37Z Andrew012p 85224 5560787 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. Може и преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | време = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> scu1nb0vdq9k8lutatfgm2j1xao1spe 5560790 5560787 2026-05-17T15:36:06Z Andrew012p 85224 5560790 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. Може и преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[Риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|Вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> pk389fw0moumww3r0wur2hxxxqv6pw6 5560795 5560790 2026-05-17T15:46:45Z Andrew012p 85224 5560795 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. Може и преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} == TemplateData == <templatedata> { "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Името на хороскопскиот знак (на пр. Овен, Бик, Риби)", "type": "string", "required": true, "aliases": [ "name" ] }, "категорија": { "label": "Категорија", "description": "Класификација на предлошката (стандардно е наместено на 'астрономија')", "type": "string", "aliases": [ "category" ] }, "симбол_слика": { "label": "Слика на симбол", "description": "Внесете ја само датотеката на астролошкиот глиф (на пр. Aries.svg)", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": [ "image symbol" ] }, "слика": { "label": "Главна слика", "description": "Внесете ја уметничката или фотографската слика за знакот", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": [ "image" ] }, "симбол": { "label": "Хороскопски симбол", "description": "Што го симболизира знакот (на пр. овен, риба, вага)", "type": "string", "suggested": true, "aliases": [ "symbol" ] }, "време": { "label": "Рачно времетраење", "description": "Алтернативно поле за целосно рачно внесување датуми. Ако го користите полето 'бр', ова слободно оставете го празно.", "type": "string", "aliases": [ "duration" ] }, "бр": { "label": "Реден број на знак", "description": "Бројот на знакот од 1 до 12 според хороскопскиот круг (1 за овен, 12 за риби). Врз основа на ова автоматски се прикажува точниот период.", "type": "number", "suggested": true, "aliases": [ "nr" ] }, "соѕвездие": { "label": "Соѕвездие", "description": "Соодветното соѕвездие на небото поврзано со знакот", "type": "string", "aliases": [ "constellation" ] }, "елемент": { "label": "Хороскопски елемент", "description": "Елементот на кој му припаѓа знакот (оган, земја, воздух, вода)", "type": "string", "aliases": [ "element" ] }, "квалитет": { "label": "Хороскопски квалитет", "description": "Квалитетот на знакот (кардинален, фиксен, променлив)", "type": "string", "aliases": [ "quality" ] }, "владетел": { "label": "Владетел", "description": "Планетата или небесното тело што владее со знакот", "type": "string", "aliases": [ "domicile" ] }, "прогон": { "label": "Прогон", "description": "Планетата што се наоѓа во прогон/егзил во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "прогонство", "егзил", "изгон", "изгнанство", "detriment" ] }, "егзалтација": { "label": "Егзалтација", "description": "Планетата што е егзалтирана во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "exaltation" ] }, "пад": { "label": "Пад", "description": "Планетата што доживува пад во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "fall" ] } }, "description": "Стандардизирана инфокутија за астролошките хороскопски знаци.", "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> bw7cunsfim57p171cp4xrr6a2vdiqxu 5560818 5560795 2026-05-17T16:19:14Z Andrew012p 85224 5560818 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за прикажување на стандардизирана инфокутија во статиите за хороскопските знаци. == Употреба == Копирајте го кодот подолу и пополнете го. Може и преку визуелниот уредник. === Код за копирање === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = | слика = | симбол_слика = | симбол = | бр = | соѕвездие = | елемент = | квалитет = | владетел = | прогон = | егзалтација = | пад = }} </syntaxhighlight> == Параметри == * Сите параметри се незадолжителни и можат да се остават празни. * Слободно можете да користите внатрешни врски во полињата. == Пример == {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Хороскопски знак | име = Риби | слика = Pisces2.jpg | симбол_слика = Pisces.svg | симбол = [[риба]] | бр = 12 | соѕвездие = [[Риби (соѕвездие)|Риби]] | елемент = [[Водени знаци|вода]] | квалитет = [[Променлив знак|променлив]] | владетел = [[Нептун (астрологија)|Нептун]] | прогон = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] | егзалтација = [[Венера (астрологија)|Венера]] | пад = [[Меркур (астрологија)|Меркур]] }} </syntaxhighlight> {{-}} == TemplateData == <templatedata> { "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Името на хороскопскиот знак (на пр. Овен, Бик, Риби)", "type": "string", "required": true, "aliases": [ "name" ] }, "категорија": { "label": "Категорија", "description": "Класификација на предлошката (стандардно е наместено на 'астрономија')", "type": "string", "aliases": [ "category" ] }, "симбол_слика": { "label": "Слика на симбол", "description": "Внесете ја само податотеката на астролошкиот глиф", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": [ "image symbol" ] }, "слика": { "label": "Главна слика", "description": "Внесете ја уметничката или фотографската слика за знакот", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": [ "image" ] }, "симбол": { "label": "Хороскопски симбол", "description": "Што го симболизира знакот (на пр. овен, риба, вага)", "type": "string", "suggested": true, "aliases": [ "symbol" ] }, "време": { "label": "Рачно времетраење", "description": "Алтернативно поле за целосно рачно внесување датуми. Ако го користите полето 'бр', ова слободно оставете го празно.", "type": "string", "aliases": [ "duration" ] }, "бр": { "label": "Реден број на знак", "description": "Бројот на знакот од 1 до 12 според хороскопскиот круг (1 за овен, 12 за риби). Врз основа на ова автоматски се прикажува точниот период.", "type": "number", "suggested": true, "aliases": [ "nr" ] }, "соѕвездие": { "label": "Соѕвездие", "description": "Соодветното соѕвездие на небото поврзано со знакот", "type": "string", "aliases": [ "constellation" ] }, "елемент": { "label": "Хороскопски елемент", "description": "Елементот на кој му припаѓа знакот (оган, земја, воздух, вода)", "type": "string", "aliases": [ "element" ] }, "квалитет": { "label": "Хороскопски квалитет", "description": "Квалитетот на знакот (кардинален, фиксен, променлив)", "type": "string", "aliases": [ "quality" ] }, "владетел": { "label": "Владетел", "description": "Планетата или небесното тело што владее со знакот", "type": "string", "aliases": [ "domicile" ] }, "прогон": { "label": "Прогон", "description": "Планетата што се наоѓа во прогон/егзил во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "прогонство", "егзил", "изгон", "изгнанство", "detriment" ] }, "егзалтација": { "label": "Егзалтација", "description": "Планетата што е егзалтирана во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "exaltation" ] }, "пад": { "label": "Пад", "description": "Планетата што доживува пад во овој знак", "type": "string", "aliases": [ "fall" ] } }, "description": "Стандардизирана инфокутија за астролошките хороскопски знаци.", "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за астрологија]] }}</includeonly> 8g27tpst1ihi9v84eai02ivq50ccf09 10 1395289 5560780 2026-05-17T15:20:54Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Хороскопски знак]] 5560780 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Хороскопски знак]] t9l2ccktnequ0eqojnb2f76fx0pwix7 0 1395290 5560782 2026-05-17T15:26:21Z Ehrlich91 24281 нс 5560782 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Петар и Павле |слика = Црква „Св. Петар и Павле“ - Рапеш.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Старавинска |координати = {{coord|41|05|52.7|N|21|39|17.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Рапеш |општина = Новаци |држава = Македонија |патрон = [[Апостол Петар|Свети Петар]] и [[Апостол Павле|Павле]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Петар и Павле''' – главна манастирска [[црква (градба)|црква]] на [[Рапешки манастир|Рапешкиот манастир]], во близина на битолското село [[Рапеш]], [[Македонија]]. == Местоположба == Црквата се наоѓа надвор од селото, десно од [[Регионален пат 1311|регионалниот пат 1311]]. == Историја == Манастирската црква била подигната на местото на некогашниот истоимен параклис во 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/p/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80-%D0%A1%D0%B2%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B8-%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5-%D1%81%D0%A0%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%88-%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0-61579769822621/|title=Фејсбук страница на манастирот|work=Фејсбук|accessdate=17 мај 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Преспанско-пелагониска епархија]] * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Старавинска парохија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sts. Peter and Paul Church (Rapeš)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петар и Павле, Рапеш}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Петар и Павле во Македонија|Рапеш]] h634us994kbmbtux06j5vx7l6xjhaih 1 1395291 5560785 2026-05-17T15:29:22Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5560785 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 10 1395292 5560794 2026-05-17T15:45:05Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Arancione e Nero.svg|20px|Бнеј Јехуда]] {{fb team |t=Бнеј Јехуда |tan=ФК Бнеј Јехуда Тел Авив |tc=ISR |abb={{#if:{{{abb|}}}|BNY}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team предлошки Израел|Бнеј Јехуда]] </noinclude> 5560794 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Arancione e Nero.svg|20px|Бнеј Јехуда]] {{fb team |t=Бнеј Јехуда |tan=ФК Бнеј Јехуда Тел Авив |tc=ISR |abb={{#if:{{{abb|}}}|BNY}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team предлошки Израел|Бнеј Јехуда]] </noinclude> md84it2gg7frny5azbhd7zaogwydxl9 10 1395293 5560796 2026-05-17T15:50:02Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:600px Giallo e Blu.svg|20px|Макаби Херцлија]] {{fb team |t=Макаби Херцлија |tan=ФК Макаби Херцлија |tc=ISR |abb={{#if:{{{abb|}}}|MHZ}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team предлошки Израел|Макаби Херцлија]] </noinclude> 5560796 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px Giallo e Blu.svg|20px|Макаби Херцлија]] {{fb team |t=Макаби Херцлија |tan=ФК Макаби Херцлија |tc=ISR |abb={{#if:{{{abb|}}}|MHZ}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team предлошки Израел|Макаби Херцлија]] </noinclude> 7bizulr50e4ma75iuesu9bksfkvqbys 0 1395294 5560811 2026-05-17T16:12:39Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/29856233|Базионим]]“ 5560811 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) - поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Таксономија (биологија)]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] kosezxw36vp6kakunp4c63e5atcfrho 5560812 5560811 2026-05-17T16:13:25Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5560812 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) — поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Таксономија (биологија)]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 6xp0a4mc2evek6p370u13mvcn0x4gg1 5560821 5560812 2026-05-17T16:32:36Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5560821 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) — поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. Поимот базионим се користи и во [[ботаника]]та и во [[зоологија]]та.<ref name=":0">{{наведено списание |last1=Pyle |first1=Richard Lawrence |title=Taxonomer: a relational data model for managing information relevant to taxonomic research |journal=PhyloInformatics |date=2004 |volume=1 |pages=1–54 |quote=Although the word 'Basionym' is more frequently used in botanical contexts than in zoological contexts, the basic concept applies equally to both (and is becoming more commonly used in zoological contexts).}}</ref>Во зоологијата, понекогаш се користат и алтернативни поими како '''изворна комбинација'''<ref>{{нмс |title=Loterre: Zoonom: protonym (sensu Pyle) |url=https://skosmos.loterre.fr/th63/es/page/?uri=http://data.loterre.fr/ark:/67375/FM8-NJNGQ12G-N&clang=en&anylang=on |website=skosmos.loterre.fr |quote=A scientific name in its original combination, authorship and date (or more directly, the Reference association). (Pyle 2003) ; Not to be confused with "protonym" sensu Dubois.}}</ref> или '''протоним'''<ref name=":0" /><ref name="Aescht">{{cite journal |last1=Aescht |first1=Erna |title=Annotated catalogue of 'type material' of ciliates (Ciliophora) and some further protists at the Upper Austrian Museum in Linz, including a guideline for 'typification' of species |journal=Denisia |date=2008 |volume=23 |page=129 |url=https://www.researchgate.net/publication/281545546|quote=Basionym – a previously published legitimate name-bringing or epithet-bringing synonym from which a new name is formed for a taxon of different rank or position (term used in botanical nomenclature; ICBN 2006); correct spelling of the protonym (DUBOIS 2000). [...] Protonym – original morphonym of a hoplonym (DUBOIS 2000, 2005a).}}</ref>. Во [[бактериологија]]та се користи сличен поим, '''базоним'''.<ref name="Tindall">{{наведено списание | doi =10.1099/00207713-49-3-1313 | last =Tindall | first =B. J. | year =1999 | title =Misunderstanding the Bacteriological Code | journal =International Journal of Systematic Bacteriology | volume =49 | issue =3 | pages =1313–1316 | pmid =10425796 | doi-access =free }}</ref> == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Таксономија (биологија)]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] tb41t0ti1aroi3bo07ylysl3t9oa9f3 5560823 5560821 2026-05-17T16:35:26Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксономија (биологија)]]; додадена [[Категорија:Биолошка номенклатура]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560823 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) — поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. Поимот базионим се користи и во [[ботаника]]та и во [[зоологија]]та.<ref name=":0">{{наведено списание |last1=Pyle |first1=Richard Lawrence |title=Taxonomer: a relational data model for managing information relevant to taxonomic research |journal=PhyloInformatics |date=2004 |volume=1 |pages=1–54 |quote=Although the word 'Basionym' is more frequently used in botanical contexts than in zoological contexts, the basic concept applies equally to both (and is becoming more commonly used in zoological contexts).}}</ref>Во зоологијата, понекогаш се користат и алтернативни поими како '''изворна комбинација'''<ref>{{нмс |title=Loterre: Zoonom: protonym (sensu Pyle) |url=https://skosmos.loterre.fr/th63/es/page/?uri=http://data.loterre.fr/ark:/67375/FM8-NJNGQ12G-N&clang=en&anylang=on |website=skosmos.loterre.fr |quote=A scientific name in its original combination, authorship and date (or more directly, the Reference association). (Pyle 2003) ; Not to be confused with "protonym" sensu Dubois.}}</ref> или '''протоним'''<ref name=":0" /><ref name="Aescht">{{cite journal |last1=Aescht |first1=Erna |title=Annotated catalogue of 'type material' of ciliates (Ciliophora) and some further protists at the Upper Austrian Museum in Linz, including a guideline for 'typification' of species |journal=Denisia |date=2008 |volume=23 |page=129 |url=https://www.researchgate.net/publication/281545546|quote=Basionym – a previously published legitimate name-bringing or epithet-bringing synonym from which a new name is formed for a taxon of different rank or position (term used in botanical nomenclature; ICBN 2006); correct spelling of the protonym (DUBOIS 2000). [...] Protonym – original morphonym of a hoplonym (DUBOIS 2000, 2005a).}}</ref>. Во [[бактериологија]]та се користи сличен поим, '''базоним'''.<ref name="Tindall">{{наведено списание | doi =10.1099/00207713-49-3-1313 | last =Tindall | first =B. J. | year =1999 | title =Misunderstanding the Bacteriological Code | journal =International Journal of Systematic Bacteriology | volume =49 | issue =3 | pages =1313–1316 | pmid =10425796 | doi-access =free }}</ref> == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Биолошка номенклатура]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] iquf8gl20yxazibotqee4bjn25s9ttx 5560824 5560823 2026-05-17T16:35:42Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Ботаничка номенклатура]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560824 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) — поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. Поимот базионим се користи и во [[ботаника]]та и во [[зоологија]]та.<ref name=":0">{{наведено списание |last1=Pyle |first1=Richard Lawrence |title=Taxonomer: a relational data model for managing information relevant to taxonomic research |journal=PhyloInformatics |date=2004 |volume=1 |pages=1–54 |quote=Although the word 'Basionym' is more frequently used in botanical contexts than in zoological contexts, the basic concept applies equally to both (and is becoming more commonly used in zoological contexts).}}</ref>Во зоологијата, понекогаш се користат и алтернативни поими како '''изворна комбинација'''<ref>{{нмс |title=Loterre: Zoonom: protonym (sensu Pyle) |url=https://skosmos.loterre.fr/th63/es/page/?uri=http://data.loterre.fr/ark:/67375/FM8-NJNGQ12G-N&clang=en&anylang=on |website=skosmos.loterre.fr |quote=A scientific name in its original combination, authorship and date (or more directly, the Reference association). (Pyle 2003) ; Not to be confused with "protonym" sensu Dubois.}}</ref> или '''протоним'''<ref name=":0" /><ref name="Aescht">{{cite journal |last1=Aescht |first1=Erna |title=Annotated catalogue of 'type material' of ciliates (Ciliophora) and some further protists at the Upper Austrian Museum in Linz, including a guideline for 'typification' of species |journal=Denisia |date=2008 |volume=23 |page=129 |url=https://www.researchgate.net/publication/281545546|quote=Basionym – a previously published legitimate name-bringing or epithet-bringing synonym from which a new name is formed for a taxon of different rank or position (term used in botanical nomenclature; ICBN 2006); correct spelling of the protonym (DUBOIS 2000). [...] Protonym – original morphonym of a hoplonym (DUBOIS 2000, 2005a).}}</ref>. Во [[бактериологија]]та се користи сличен поим, '''базоним'''.<ref name="Tindall">{{наведено списание | doi =10.1099/00207713-49-3-1313 | last =Tindall | first =B. J. | year =1999 | title =Misunderstanding the Bacteriological Code | journal =International Journal of Systematic Bacteriology | volume =49 | issue =3 | pages =1313–1316 | pmid =10425796 | doi-access =free }}</ref> == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Биолошка номенклатура]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Ботаничка номенклатура]] 0xax7n4spb4h0cujlo6tm6s02cfzba1 5560825 5560824 2026-05-17T16:36:06Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Зоолошка номенклатура]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560825 wikitext text/x-wiki '''Базионим''' (латински basionym, од грчки βασις - основа и ωνυμα - име) — поим што во научното име на [[Вид (биологија)|видот]] го означува изворното име врз кое се темели новото име. Наведувањето на новото име од страна на авторот треба да го вклучи базионимот на авторот во загради. Поимот базионим се користи и во [[ботаника]]та и во [[зоологија]]та.<ref name=":0">{{наведено списание |last1=Pyle |first1=Richard Lawrence |title=Taxonomer: a relational data model for managing information relevant to taxonomic research |journal=PhyloInformatics |date=2004 |volume=1 |pages=1–54 |quote=Although the word 'Basionym' is more frequently used in botanical contexts than in zoological contexts, the basic concept applies equally to both (and is becoming more commonly used in zoological contexts).}}</ref>Во зоологијата, понекогаш се користат и алтернативни поими како '''изворна комбинација'''<ref>{{нмс |title=Loterre: Zoonom: protonym (sensu Pyle) |url=https://skosmos.loterre.fr/th63/es/page/?uri=http://data.loterre.fr/ark:/67375/FM8-NJNGQ12G-N&clang=en&anylang=on |website=skosmos.loterre.fr |quote=A scientific name in its original combination, authorship and date (or more directly, the Reference association). (Pyle 2003) ; Not to be confused with "protonym" sensu Dubois.}}</ref> или '''протоним'''<ref name=":0" /><ref name="Aescht">{{cite journal |last1=Aescht |first1=Erna |title=Annotated catalogue of 'type material' of ciliates (Ciliophora) and some further protists at the Upper Austrian Museum in Linz, including a guideline for 'typification' of species |journal=Denisia |date=2008 |volume=23 |page=129 |url=https://www.researchgate.net/publication/281545546|quote=Basionym – a previously published legitimate name-bringing or epithet-bringing synonym from which a new name is formed for a taxon of different rank or position (term used in botanical nomenclature; ICBN 2006); correct spelling of the protonym (DUBOIS 2000). [...] Protonym – original morphonym of a hoplonym (DUBOIS 2000, 2005a).}}</ref>. Во [[бактериологија]]та се користи сличен поим, '''базоним'''.<ref name="Tindall">{{наведено списание | doi =10.1099/00207713-49-3-1313 | last =Tindall | first =B. J. | year =1999 | title =Misunderstanding the Bacteriological Code | journal =International Journal of Systematic Bacteriology | volume =49 | issue =3 | pages =1313–1316 | pmid =10425796 | doi-access =free }}</ref> == Пример == Кога [[Јосиф Панчиќ|Јосип Панчиќ]] ја открил [[Оморика|омориката]] во 1877 година, ѝ го дал научното име ''Pinus omorika'' Pančić, и тоа е базионим. [[Смрча|Смрчите]], [[Род (биологија)|родот]] на кој припаѓа омориката, во тоа време биле во родот [[Бор (дрво)|борови]] ''Pinus'', и со одвојувањето на смрчата од родот борови, омориката го добила своето сегашно признато име ''Picea omorika'' (Pančić) Purk. Панчиќ, авторот на базионимот, е напишан во загради, а потоа стои името на авторот на признатото име Purk. [[Емануел фон Пуркиње]] (чешки: Emanuel von Purkyně, 1832-1882) чешки [[ботаничар]] и [[Метеорологија|метеоролог]]. ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * Judd, W.S.; Campbell, C.S.; Kellogg, E.A.; Stevens, P.F.; Donoghue, M.J. (2007): "Taxonomy". Plant Systematics: A Phylogenetic Approach (3rd ed.). Sunderland: Sinauer Associates. * Turland, N. (2013): The Code Decoded: A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants, Regnum Vegetabile Volume 155, Koeltz Scientific Books, {{ISBN|978-3-87429-433-1}} [[Категорија:Биолошка номенклатура]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Ботаничка номенклатура]] [[Категорија:Зоолошка номенклатура]] m538i3a450fzbmnsfvbc8bytvntuhsk 1 1395295 5560814 2026-05-17T16:13:39Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5560814 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1395296 5560822 2026-05-17T16:33:36Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{portal|Биологија}} {{Category diffuse}} {{рвр}} {{Cat main}} [[Категорија:Биолошка класификација]] [[Категорија:Гранки на биологијата]] [[Категорија:Таксономија|Биологија]] 5560822 wikitext text/x-wiki {{portal|Биологија}} {{Category diffuse}} {{рвр}} {{Cat main}} [[Категорија:Биолошка класификација]] [[Категорија:Гранки на биологијата]] [[Категорија:Таксономија|Биологија]] ankyqsahjpvz3m9t9gxlrgl2hr2hw3i 0 1395297 5560829 2026-05-17T17:26:45Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox film | name = Sorority Row | image = Sorority_Row.jpg | caption = Кинематографски постер | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''Куќа на сес... 5560829 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sorority Row | image = Sorority_Row.jpg | caption = Кинематографски постер | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќа на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќа на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари. == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 7hix00bvrfljaiitkd1y0dqnxlw94o7 5560832 5560829 2026-05-17T17:29:38Z Andrew012p 85224 5560832 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sorority Row | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Кинематографски постер | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќа на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќа на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари. == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 9h5wpl71askfvu175iih1abg0gqme4q 5560833 5560832 2026-05-17T17:30:59Z Andrew012p 85224 5560833 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sorority Row | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќа на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќа на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари. == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] lotq5uq0mwjifu1x1kutb9fijlfwruf 5560834 5560833 2026-05-17T17:36:34Z Andrew012p 85224 5560834 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sorority Row | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари. == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 84axq9eu57t9i2td2yk7ld3sm7lkuqv 5560835 5560834 2026-05-17T17:37:35Z Andrew012p 85224 5560835 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари. == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] snsxwpqmpru67km7ucvoc5ua7743ux3 5560836 5560835 2026-05-17T17:39:18Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5560836 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследило група девојки од студентско сестринство што се обиделе да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнал да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари.<ref name="box">{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|title=Sorority Row (2009) - Financial Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324231601/https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|archive-date=24 март 2023|access-date=24 март 2023|website=The Numbers|url-status=live}}</ref> == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|1232783}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] n2htpntcnzlgqgj41r3ewkyndb7vx7d 5560890 5560836 2026-05-17T22:26:57Z Andrew012p 85224 5560890 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследува група девојки од студентско сестринство што се обидуваат да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнува да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари.<ref name="box">{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|title=Sorority Row (2009) - Financial Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324231601/https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|archive-date=24 март 2023|access-date=24 март 2023|website=The Numbers|url-status=live}}</ref> == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|1232783}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 92cik4t7lqtq9nh1gxl3a2zz2twqgnh 5560891 5560890 2026-05-17T22:27:53Z Andrew012p 85224 5560891 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минута | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследува група девојки од студентско сестринство што се обидуваат да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнува да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари.<ref name="box">{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|title=Sorority Row (2009) - Financial Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324231601/https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|archive-date=24 март 2023|access-date=24 март 2023|website=The Numbers|url-status=live}}</ref> == Содржина == Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|1232783}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] fiepo4ronbo1ggtbsgzg3zj1pa1qxgh 5560892 5560891 2026-05-17T22:28:47Z Andrew012p 85224 5560892 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = Сестринство филм 2009.webp | caption = Плакатот на филмот | director = [[Стјуарт Хендлер|Стјуарт Хендлер]] | producer = {{plainlist| * Дарин Холендер * Мајк Карц }} | screenplay = {{plainlist| * [[Џош Столберг|Џош Столберг]] * Пит Голдфингер }} | based_on = {{based on|филмот ''[[Куќата на сестринство]]''|[[Марк Росман|Марк Росман]]}} | starring = {{plainlist| * [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] * [[Лиа Пајпс|Лиа Пајпс]] * [[Румер Вилис|Румер Вилис]] * [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] * [[Одрина Патриџ|Одрина Патриџ]] * [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] * [[Марго Харшман|Марго Харшман]] * [[Мет Лантер|Мет Лантер]] * [[Кери Фишер|Кери Фишер]] }} | music = [[Лусијан Пијан|Лусијан Пијан]] | cinematography = [[Кен Сенг|Кен Сенг]] | editing = Елиот Гринберг | studio = {{plainlist| * House Row Productions * Karz Entertainment }} | distributor = [[Summit Entertainment]] | released = {{Film date|2009|09|11|САД}} | runtime = 101 минута | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 12,5 милиони долари | gross = 27,2 милиони долари }} '''''Сестринство''''' ({{langx|en|Sorority Row}}) — американски [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2009 г. во режија на [[Стјуарт Хендлер]], а по сценарио на [[Џош Столберг]] и Пит Голдфингер. Филмот бил преработка на истоименото остварување од 1982 г., ''Куќата на сестринството'', а главните улоги ги толкувале [[Бријана Евиган]], [[Лија Пајпс]], [[Румер Вилис]], [[Џејми Чанг]], [[Марго Харшман]], [[Одрина Патриџ]] и [[Кери Фишер]]. Дејството проследува група девојки од студентско сестринство што се обидуваат да ја прикријат случајната смрт на нивна пријателка по една сурова шега што излегла од контрола. Осум месеци подоцна, на ноќта на нивното дипломирање, маскиран убиец започнува да ги демне и убива девојките поради нивната улога во прикривањето на злосторството. Филмот бил премиерно прикажан во кината ширум [[Соединети Американски Држави|САД]] на 11 септември 2009 г. во распределба на [[Summit Entertainment]]. Иако глумците добиле пофалби за својата изведба, филмот поминал со главно одречни одзиви од јавноста. На крајот, тој заработил 27,2 милиони долари ширум светот, наспроти почетниот буџет од 12,5 милиони долари.<ref name="box">{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|title=Sorority Row (2009) - Financial Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324231601/https://www.the-numbers.com/movie/Sorority-Row|archive-date=24 март 2023|access-date=24 март 2023|website=The Numbers|url-status=live}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}} Студентките од универзитетот Росман и членки на сестринството „Тета Пи“ — Касиди, Џесика, Ели, Клер, Чагс и Меган — организираат забава за да ја прослават својата апсолвентска година. За време на забавата, тие му подготвуваат сурова шега на Гарет (братот на Чагс и дечко на Меган) за да му се одмаздат за неговото [[неверство]]. Чагс му дава на Гарет витамини Б-12, лажејќи го дека се силни седативи, а Меган ја лажира својата смрт. Гарет и девојките панично заминуваат кон напуштена челичарница за да го фрлат нејзиното тело. Меѓутоа, ситуацијата излегува од контрола кога Гарет ненамерно ја убива Меган, прободувајќи ја во градите со клуч за менување гуми. Групата го фрла телото на Меган заедно со клучот во едно рударско окно и сите се заколнуваат дека никогаш повеќе нема да зборуваат за тоа, иако Касиди и Ели се против таквата одлука. Осум месеци подоцна, на денот на нивното дипломирање, сите девојки добиваат анонимна СМС-порака со фотографија на која се гледа рака во наметка што држи крвав клуч за гуми. Првично се сомневаат во Гарет, но Чагс тврди дека тој е психички скршен по настанот и дека не е способен за такво нешто. Во меѓувреме, на универзитетот пристигнува Меги, помладата сестра на Меган, со цел да им оддаде почит на спомените за неа. Набрзо потоа, таинствен напаѓач со качулка жестоко ги убива Чагс, нејзиниот психијатар Џоана (која претходно ги слушнала Клер и Џесика како зборуваат за смртта на Меган) и дечкото на Клер, Мики — убиство на кое Ели е непосреден сведок. Касиди, Клер, Џесика и Ели повторно се собираат и добиваат нова порака со видеоснимка од смртта на Меган и ултиматум веднаш да се вратат во [[Рударство|рудникот]], во спротивно снимката ќе биде предадена во полиција. Кога пристигнуваат таму, го наоѓаат преплавениот Гарет што си ги пресекол вените. Сѐ уште мислејќи дека тој ги праќа пораките, испаничената Џесика го прегазува со автомобилот, но веднаш потоа сфаќаат дека и тој самиот добил иста таква порака. Ели почнува да стравува дека Меган е всушност жива и дека им се одмаздува. За да се осигураат, девојките ја спуштаат Касиди со јаже во окното за да проверат дали телото е таму. Наместо телото на Меган, Касиди наоѓа порака напишана со крв: „Тета Пи мора да умре“. По враќањето во куќата на сестринството, девојките добиваат порака од телефонот на Чагс во која пишува дека таа е веќе мртва, а набрзо ја наоѓаат и убиената Клер. Додека го бараат дечкото на Џесика, Кајл, тие ги среќаваат Меги и нивната управителка на куќата, г-ѓа Креншо, на кои конечно им признаваат што ѝ направиле на Меган. Г-ѓа Креншо им наредува да се заклучат во спалната соба и да повикаат полиција, додека таа оди да ја пребара куќата. Меги, мислејќи дека нејзината сестра е жива, бега за да ја најде, додека Касиди и Џесика тргнуваат по телото на Мики за да го земат неговиот мобилен телефон. Убиецот ја ликвидира г-ѓа Креншо и се обидува да ја убие Меги со Молотов коктел, со што ја запалува куќата. Касиди и Џесика го наоѓаат Кајл, кој неочекувано ги напаѓа и ја повредува Џесика. Тие успеваат да побегнат во бањата каде го наоѓаат трупот на Меган скриен во туш-кабината, пред Кајл да ги стигне и да ја онесвести Џесика. Одеднаш, Енди (дечкото на Касиди) се појавува и го убива Кајл за да ги спаси, но Касиди го забележува клучот за гуми во неговиот џеб, со што се открива дека тој е вистинскиот убиец. Енди признава дека дознал за смртта на Меган од исплашената Ели и решил да ги убие сите што знаеле за случката за да ја заштити својата иднина со Касиди. Тој веднаш ја убива Џесика, но Касиди го излажува дека Ели е во подрумот. Додека тој ја бара, Касиди ја наоѓа Ели на горниот кат и се обидуваат да побегнат, но Енди ги пресретнува. Почувствуван предавство од Касиди, тој бесно ја напаѓа, додека Ели успева да побегне. Слушајќи ги криците на Меги за помош, Касиди се обидува да ја спаси, но Енди повторно ја соборува на земја. Пред да успее да ја задави, Ели ја зема [[Сачмарка|сачмарката]] на г-ѓа Креншо и пука во него. Подот под него се руши и тој паѓа во огнот, по што трите девојки успеваат да побегнат од запалената куќа во мигот кога пристигнува брзата помош и противпожарната служба. По 15 месеци, Меги официјално е примена како нова членка во сестринството „Тета Пи“, додека во заднина, маж со лузни од пресечени вени на рацете тајно ги набљудува од далечина. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бријана Евиган|Бријана Евиган]] || Касиди Тапан |- | [[Лија Пајпс]]|| Џесика Пирсон |- | [[Румер Вилис|Румер Вилис]] || Ели Морис |- | [[Џејми Чанг|Џејми Чанг]] || Клер Вен |- | [[Марго Харшман|Марго Харшман]] || Шарлен „Чагс“ Бредли |- | [[Џулијан Морис|Џулијан Морис]] || Енди Ричардс |- | [[Одрика Патриџ|Одрина Патриџ]] || Меган Блер |- | [[Керолајн Д'Амор|Керолајн Д'Амор]] || Меги Блер |- | [[Кери Фишер|Кери Фишер]] || г-ѓа Креншо |- | [[Мет О'Лири|Мет О'Лири]] || Гарет Бредли |- | [[Мет Лантер|Мет Лантер]] || Кајл Тајсон |- | Макс Хенард || Мики Доналдсон |- | Рик Еплгејт || сенатор Тајсон |- | Кен Болден || д-р Розенбург |- | Никол Мур || Џоан |- | Дежа Кројцберг || Рајли |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|1232783}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 4a0iwc1j1096a2wy5i283c590j0alvh 1 1395298 5560830 2026-05-17T17:27:01Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5560830 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1395299 5560831 2026-05-17T17:29:17Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/y8dPmD20LONEBDyz2jgCTAtTVP5.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Сестринство (филм) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5560831 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/y8dPmD20LONEBDyz2jgCTAtTVP5.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Сестринство (филм) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 6sk1ygt6ve50z3h288cg6el5npyr2zx 0 1395300 5560838 2026-05-17T17:49:00Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Неверство]] 5560838 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Неверство]] 4oqzenwxeysm5p63pqlsrvlj3lkrrmq 0 1395301 5560843 2026-05-17T19:24:32Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1353590368|Cultural depictions of ravens]]“ 5560843 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Corvus_corax_arizona.jpg|мини|250x250пкс|Обични гаврани во Националниот парк Скаменета шума, [[Аризона]] .]] Во светските преданија и литература постоеле многу наводи за [[Raven|гаврани]] од кои повеќето прикази алудирале на изгледот и однесувањето на широко распространетиот [[Гавран|обичен гавран]] (''Corvus corax''). Поради неговото црно перје, гракањето и исхраната со [[мрша]], гавранот често се поврзувал со загуба и лоши предзнаци, но покрај ова, неговата симболика била сложена и привлечна. Како птица што зборува, гавранот, исто така, претставувал [[пророштво]] и увид, честопати дејствувајќи како [[Psychopomp|психопомп]] во приказните, поврзувајќи го духот со материјалниот свет. Францускиот антрополог [[Клод Леви-Строс]] предложил [[Структурализам|структуралистичка]] теорија која сугерира дека гавранот (како [[Coyote (mythology)|и којотот]]) добил митски статус бидејќи бил животно-посредник помеѓу животот и смртта, a kако мршојадци, гавраните биле поврзувани со мртвите и изгубените души. Во шведскиот фолклор, тие биле духови на убиени луѓе без христијански погреби, а во германските приказни, проколнати души.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=species.main|title=Raven: The Northern Bird of Paradox|last=Schwan|first=Mark|date=January 1990|publisher=Alaska Fish and Game|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102055945/http://www.wildlife.alaska.gov/index.cfm?adfg=birds.raven|archive-date=2010-01-02|accessdate=2007-02-12}}</ref> == Симболизам и митологија по култура == [[Податотека:The-Twa-Corbies.jpg|мини|„ Тва Корбиеви “, илустрација од Артур Ракам за ''некои британски [[Балада|балади]]'']] Гавранот се појавувал во митологиите на многу древни народи, а некои од почестите приказни се од хеленската, келтската, нордиската, северозападната и римската митологија. === хеленско-римска антика === Во [[Старогрчка митологија|хеленската митологија]], гавраните биле поврзувани со [[Аполон]], богот на пророштвата и биле симбол на лоша среќа, а воедно и гласници на боговите во смртниот свет. Според митолошкото раскажување, богот [[Аполон]] еднаш му наложил на еден бел гавран да ја шпионира неговата бремена љубовница, [[Coronis (lover of Apollo)|Коронида]], а кога гавранот ја вратил веста дека Коронида му била неверна, Аполон го изгорел гавранот во својот бес, претворајќи ги пердувите на птицата во црно. Во некои верзии, гавранот некогаш бил човек по име [[Lycius (son of Clinis)|Лициј]], кој бил трансформиран во бел гавран од Аполон кога диви магариња го нападнале него и неговото семејство. Според [[Тит Ливиј|Ливиј]], [[Римска Република|римскиот]] генерал [[Marcus Valerius Corvus|Марко Валериј Корв]] (околу 370–270 п.н.е.) имал гавран кој седнал на неговиот шлем за време на борба со еден гигантски [[Гали|Гал]], што го одвлекло вниманието на непријателот летајќи му во лице.<ref>[[Тит Ливиј|Titus Livius]]. [https://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html ''Periochae.''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181115114331/http://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html|date=2018-11-15}} Book 7:10.</ref>{{Efn|The general, previously known by his surname (''[[cognomen]]'') Calenus, was thus given the ''[[agnomen]]'' Corvus,<ref>{{cite web |last1=Lendering |first1=Jona |title=Livy: the Periochae of Books 6–7 |url=https://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html |website=www.livius.org |access-date=27 August 2018 |location=Book 7:10 |archive-date=15 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181115114331/http://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html |url-status=dead }}</ref> ([[Latin]] for "raven"; ''cf:'' [[genus]] ''[[Corvus]]'')}} === Хебрејската Библија и јудаизмот === Гавранот (хебрејски: Коине грчки: {{Јаз|grc|κόραξ}}) бил првиот вид птица што се споменува во [[Танах|хебрејската Библија]], а гавраните биле споменувани во бројни наврати потоа: * Во [[Битие (библиска книга)|Книгата Битие]], Ное пушта гавран од ковчегот по [[Genesis flood narrative|големиот потоп]] за да провери дали водите се повлекле (Битие 8:6-7). Во следните стихови, тој исто така испраќа [[Dove|гулаб]] (Битие 8:8-11). * Според [[Мојсеев закон|Мојсеевиот закон]], на гавраните им е забрането да се хранат (Левит 11:15; Второзаконие 14:14), правило кое можеби влијаело врз перцепцијата за гавраните во подоцнежните извори. * Во [[Судии (библиска книга)|Книгата на судиите]], еден од [[Midia|мадијамските]] цареви поразен од [[Гедеон]] е наречен „[[Orev|Орев]]“ што значело „Гавран“. * Во [[Books of Kings|Книгата на Царевите]] 17:4–6, Бог им заповеда на гавраните да го хранат пророкот [[Свети Илија|Илија]] . * Машкиот љубовник во [[Песна над песните]] 5:11 е опишан како да има коса црна како гавран. * Гавраните се пример за Божјата милостива одредба за сите Негови созданија во Псалм 147:9 и Јов 38:41. [[Филон Александриски|Филон од Александрија]] (првиот век од н.е.), кој ја толкувал Библијата [[Алегорија|алегорично]], изјавил дека Ноевиот гавран бил симбол на порок, додека гулабот бил симбол на доблест. Во [[Талмуд|Талмудот]], гавранот бил опишан како едно од трите суштества на [[Ноев ковчег|Ноевата арка]] кои се венчале за време на потопот и затоа биле казнети, а Рабините верувале дека машкиот гавран бил принуден да плука. [[Pirke De-Rabbi Eliezer|Пирке Де-Раби Елиезер]] (глава 25) објаснувал дека причината зошто гавранот што Ное го ослободил од ковчегот не му се вратил била тоа што гавранот се хранел со труповите на оние што се удавиле во потопот, а оваа традиција била зачувана и во византиската композиција [[Palaea Historica|Palea Historica]]. Според исландскиот ''[[Ланднама|Landnámabók]]''{{Цп}}приказна слична на Ное и ковчегот{{Цп}} [[Hrafna-Flóki Vilgerðarson|Храфна-Флоки Вилгердарсон]] користел гаврани за да го води својот брод од [[Фарски Острови|Фарските Острови]] до [[Исланд]]. === Нов Завет === Во [[Нов завет|Новиот завет]], гавраните, кои „ниту сеат ниту жнеат“, биле наведени од [[Исус Христос|Исус]] како илустрација на Божјата одредба. === Доцната антика и христијанскиот среден век === [[Податотека:Crest_of_Lisboa.png|мини|Гавраните на [[Coat of arms of Lisbon|грбот на Лисабон]] потсетуваат на приказната за гавраните на [[Vincent of Saragossa|Свети Винсент]].]] Името на важниот франкски крал [[Гунтрам (крал)|Гунтрам]] значи „Воен гавран“. Според легендата за иберискиот христијански [[маченик]] Свети [[Vincent of Saragossa|Винсент од Сарагоса]] од четвртиот век, откако Свети Винсент бил погубен, гавраните го штителе неговото тело од проголтување од диви животни, сè додека неговите следбеници не можеле да го вратат телото. Неговото тело било однесено во она што денес е познато како [[Cape St. Vincent|’рт Свети Винсент]] во јужна Португалија, а над неговиот гроб бил подигнато светилиште, кое продолжило да го чуваат јата гаврани. Арапскиот [[географ]] [[Мухамед ел-Идриси|Ал-Идриси]] го забележал ова постојано чување од страна на гаврани, по што местото го именувал كنيسة الغراب или „Каниса ал-Гураб“ (Црква на гавранот). Кралот [[Afonso Henriques|Афонсо Хенрикес]] (1139–1185) го ископал телото на светецот во 1173 година и го донел со брод во [[Лисабон]], сè уште придружуван од гавраните, па така овој пренос на моштите бил прикажан на [[Coat of arms of Lisbon|грбот на Лисабон]]. Се велело дека еден гавран го заштитил [[Бенедикт Нурсиски|Свети Бенедикт Нурсиски]] така што му одзел векна леб отруена од љубоморни монаси откако тој ја благословил. Во легендите за германскиот император [[Фридрих I Барбароса|Фридрих Барбароса]], каде што бил прикажан како [[King asleep in mountain|спие]] заедно со своите витези во пештера во планината [[Кифхојзер]] во [[Тирингија]] или [[Untersberg|Унтерсберг]] во Баварија, се раскажувало дека кога гавраните ќе престанеле да летаат околу планината, тој ќе се разбудел и ќе ја врател Германија во нејзината древна величина. Според приказната, очите на императорот биле полузатворени во сон, но одвреме-навреме, тој ја кревал раката и испраќа едно момче да види дали гавраните престанале да летаат.<ref>Brown, R. A., ''The Origins of Modern Europe'', Boydell Press, 1972, p. 172 {{ISBN missing}}</ref> Во [[Cain and Abel in Islam|куранската верзија на приказната за Каин и Авел]], гавранот се споменувал како суштество кое го научило Каин како да го погреба својот убиен брат, во [[Al-Ma'ida|Ал-Маида]] (Одмор) 5:31. {Сура 5:27–31}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.streetdirectory.com/travel_guide/105271/religion/the_raven_in_bible_and_quran.html|title=The Raven in Bible and Quran}}</ref> Приказната, како што е претставена во Куранот и понатаму постулирана во хадисот, вели дека Каин, откако го убил Авел, бил лишен од начин да се ослободи од телото на својот брат. Додека ја пребарувал околината за решение, Каин забележал два гаврани, едниот мртов, а другиот жив. Сè уште живиот гавран почнал да ја копа земјата со клунот сè додека не ископала дупка, во која го закопал својот мртов партнер. Сведочејќи го ова, Каин го открил своето решение, како што индиректно му открил Бог. === Германските култури и Викиншката ера === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> {{Цитат|Тој хранеше црни гаврани на бедемот на тврдина<br /> Иако не беше [[Кралот Артур|Артур]]<br />Меѓу моќните во битка<br />Во првиот ред, Гваврдур беше палисада.}} [[Податотека:Manuscript_Odinn.jpg|мини|Илустрација од исландски ракопис од 18 век на која се прикажани Хугин и Мунин како седат на рамената на [[Один]] .]] [[Податотека:York_raven_penny.jpg|мини|400x400пкс|Гавран Пени од Јорк, кована од Олаф Гутфритсон, викиншки крал]] Кај [[Германи|германските народи]], [[Один]] често се поврзувал со гаврани, а примерите вклучувале прикази на фигури често идентификувани како Один, кои се појавувале на страните со две птици [[Bracteate|на брактеат]] од 6 век и на плоча од шлем од 7 век од [[Vendel|Вендел]], Шведска. Во подоцнежната [[нордиска митологија]], Один бил прикажан како да има два гаврани [[Huginn and Muninn|Хугин и Мунин]], кои му служеле како очи и уши - ''хугин'' што значи „мисла“ и ''мунин'' што значи „сеќавање“. Секој ден гавраните летале од [[Hliðskjálf|Хлидшелф]] и му носеле вести на Один од [[Мидгард]] . [[Староанглиски јазик|Староанглискиот]] збор за гавран бил ''hræfn,'' а на [[Старонордиски јазик|старонордиски]] бил ''hrafn'' и зборот често се користел во комбинации како [[Kenning|знак]] за крвопролевање и битка. „''[[Hrafn]]''“ се користел и како дадено име или елемент од име како „ ''Hrafnkell''“. Гавранот бил вообичаен симбол што го користеле [[Викинзи|Викинзите]], па така [[Рагнар Лодброк|Рагнар Лотброк]] имал [[Raven banner|знаме со гавран]] наречено ''Реафан'', извезено со симбол на гавран. Се велело дека ако ова знаме се вее, Лотброк ќе победи, но ако виси безживотно, битката ќе била изгубена. Кралот [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Хардрада]] исто така имал знаме со гавран, наречено ''Ландејтан'' (уништувач на земја), а птицата се појавува и во фолклорот на [[Ман (остров)|островот Ман]], поранешна [[Викинзи|викиншка]] колонија, и се користела како симбол на нивниот [[Грб на Ман|грб]] . === Средновековна Британија и Ирска === ==== Велшка митологија ==== [[Податотека:COA_Urien_Glodrydd.svg|десно|мини|Припишаните грбови осмислени за Уриен од династијата Регед, врз основа на нивната поврзаност со гавранот]] Гавраните биле истакнати во раната [[Welsh mythology|велшка митологија]], а [[Medieval Welsh literature|средновековната велшка поема]] ''[[Y Gododdin|„Y Gododdin“]]'' постојано ги поврзувала гавраните со битки, храброст и смрт. Поемата се однесувала на бојното поле како на „гозба на гавраните“, со описи на гавраните кои ги јаделе мртвите тела на паднатите воини. Фалејќи ја храброста на воинот по име Гваврдур, авторот на поемата се повикува на неговата склоност кон гавраните:<ref>{{Наведена книга|title=Aneirin, y Gododdin: Britain's oldest heroic poem|last=Jarman|first=Alfred Owen Hughes|date=1988|publisher=Gomer Press|isbn=0-86383-354-3|location=Llandysul|page=64}}</ref>  {{Цитат|Тој хранеше црни гаврани на бедемот на тврдина<br /> Иако не беше [[Кралот Артур|Артур]]<br />Меѓу моќните во битка<br />Во првиот ред, Гваврдур беше палисада.}} Во [[Middle Welsh|средновелшкиот]] текст ''[[The Dream of Rhonabwy|„Сонот на Ронабви“]]'', кралот Артур се подготвувал за [[Battle of Mount Badon|Битката кај планината Бадон]] со својот витез [[Owain mab Urien|Оваин од Регед]] кој бил придружуван од мноштво гаврани и три пати протестирал до кралот дека се нападнати од кралските слуги.<ref>{{Наведено списание|last=Carson|first=J. A.|date=1974|title=The Structure and Meaning of The Dream of Rhonabwy|journal=Philological Quarterly|issue=53|pages=289–303}}</ref> [[Податотека:Branwen.jpg|десно|мини|Бранвен, велшката божица поврзана со птиците чие име се преведува како „благословениот или прекрасен гавран“]] Гавраните биле истакнати низ средновековните велшки текстови, а неколку ликови во велшката митологија имале имиња поврзани со врала и гаврани. [[Brân the Blessed|Бран Блажениот]] и неговата сестра, [[Branwen|Бранвен,]] биле два од најпознатите ликови од ''[[Мабиногион|Мабиногионот]]'', обете имиња потекнувале од велшкиот збор за гавран, а според ''[[Trioedd Ynys Prydein|Триоед Јнис Придејн]]'', по смртта на Бран, тој им наредувал на своите луѓе да му ја отсечат главата и да ја однесат на „Белата Гора, во Лондон, и таму да ја закопаат“. Оваа бела гора често се поврзувала со [[Tower Hill|Тауер Хил]] и тврдината што сега е [[White Tower (Tower of London)|Белата кула на Лондонската кула]]. ==== Лондонската кула ==== Келтските легенди околу Бран и кулата се претпоставува дека можеби водат потеклото на сè уште актуелната практика на чување гаврани во Лондонската кула, а според англиската легенда, [[Кралство Англија|Кралството Англија]] ќе падне ако [[The ravens of the Tower of London|гавраните од Лондонската кула]] бидат отстранети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aboutbritain.com/TowerOfLondon.htm|title=The Tower of London|work=AboutBritain.com|accessdate=2007-03-03|quote=...legend has it that, if they leave, the kingdom will fall.}}</ref> Се сметало дека најмалку 6 гаврани живееле во кулата со векови и дека [[Чарлс II]] наредил нивно отстранување по поплаките од [[Џон Флемстид|Џон Фламстид]], кралскиот астроном, но сепак, тие не биле отстранети бидејќи на Чарлс потоа му било кажано за легендата. Чарлс, по времето на [[Англиска граѓанска војна|Англиската граѓанска војна]], суеверие или не, не бил подготвен да ризикува и наместо тоа ја преместил опсерваторијата во [[Гринич]]. [[Податотека:London_tower_ravens.jpg|десно|мини|Гаврани во Лондонската кула]] Најраната позната референца за гаврани на кула била слика во весникот ''„Сликовит свет“'' од 1883 година, а воедно и песна и илустрација објавени истата година во детската книга ''„Лондон таун“''.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/London_Town|title=London Town|last=Felix Leigh|first=Thomas Crane & Ellen Houghton|date=1883|publisher=Marcus Ward & Co.|pages=8–9}}</ref> Ова и расфрлани последователни референци, и литературни и визуелни, кои се појавувале кон крајот на 19 век и почетокот на 20 век, ги сместиле во близина на споменикот во чест на обезглавените во кулата, популарно познат како „скеле“ што силно сугерирало дека гавраните, кои се озлогласени по тоа што се собирале на бесилка, првично биле користени за драматизирање приказни за затворање и погубување во кулата, раскажани на туристите од страна на [[Yeomen Warders|чуварите на Јеомен]]. Постојат докази дека оригиналните гаврани биле донирани на кулата од страна на [[Earl of Dunraven and Mount-Earl|грофовите од Данрејвен]]<ref name="GuardianNov2004">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities|title=Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy|last=Kennedy|first=Maev|date=November 15, 2004|work=[[The Guardian]]|page=1}}</ref> можеби поради нивната поврзаност со келтскиот бог на гаврани Бран<ref>{{Наведено списание|last=Sax|first=Boria|year=2007|title=Medievalism, Paganism, and the Tower Ravens|url=http://www.equinoxjournals.com/ojs/index.php/pom/article/view/3325|journal=The Pomegranate: The International Journal of Pagan Studies|volume=9|issue=1|pages=71–73|doi=10.1558/pome.v9i1.62|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803152935/http://www.equinoxjournals.com/ojs/index.php/pom/article/view/3325|archive-date=2009-08-03|access-date=2009-01-12}}</ref>, но сепак, дивите гаврани, кои некогаш биле изобилни во Лондон и често се гледале околу пазарите за месо (како што е блискиот [[Eastcheap|Истчип]]) барајќи остатоци од месо, можеби се гнезделе во Кулата во претходните времиња. За време на Втората светска војна, повеќето од гавраните на Кулата загинале од шок за време на бомбардирањата, оставајќи само еден пар по име „Мејбл“ и „Грип“, а кратко пред Кулата повторно да се отвори за јавноста, Мејбл одлетал, оставајќи го Грип очаен и така неколку недели подоцна и Грип одлетал, веројатно во потрага по својот партнер, а инцидентот бил објавен во неколку весници и некои од приказните ги содржеле првите печатени референци за легендата дека [[Британска Империја|Британската Империја]] ќе падне ако гавраните ја напуштат кулата<ref>{{Наведено списание|last=Sax|first=Boria|year=2010|title=The Tower Ravens: Invented Tradition, Fakelore, or Modern Myth|journal=Storytelling, Self, and Society|volume=6|issue=3|pages=234|doi=10.1080/15505340.2010.504413|doi-broken-date=11 July 2025|jstor=41949136}}</ref>, а бидејќи Империјата била распуштена кратко потоа, оние кои биле суеверни би можеле да ги протолкуваат настаните како потврда на легендата и така пред кулата повторно да се отвори за јавноста на 1 јануари 1946 година, се внимавало да се обезбеди нов пар гаврани.<ref name="GuardianNov2004">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities|title=Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy|last=Kennedy|first=Maev|date=November 15, 2004|work=[[The Guardian]]|page=1}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKennedy2004">Kennedy, Maev (November 15, 2004). [https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities "Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''. p.&nbsp;1.</cite></ref> ==== Во Ирска ==== Во [[Ирска митологија|ирската митологија]], гавраните биле поврзани со војувањето и бојното поле преку ликовите на [[Badb|Бадб]] и [[Morrígan|Мориган]], а наводно божицата [[Morrígan|Мориган]] се спуштила на рамото на херојот [[Кухулин|Ку Хулаин]] во форма на гавран по неговата смрт. === Хинду / Јужна Азија === [[Податотека:Dhumavati.JPG|мини|Божицата [[Dhumavati|Думавати]] јава на врана.]] Во ''[[Contents and stories of the Yoga Vasistha|„Приказната за Бхусунда“]]'', поглавје од ''[[Yoga Vasistha|Јога Васиста]]'', многу стар мудрец во форма на врана, Бхусунда, се потсетувал на низа епохи во историјата на земјата, како што било опишано во [[Hindu cosmology|хиндуистичката космологија]]. Тој наводно преживеал неколку уништувања, живеејќи на [[Kalpavriksha|дрво што исполнува желби]] на [[Меру (митологија)|планината Меру]]. Враните се сметале и за предци во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], а за време [[Śrāddha|на Шрадха]] практиката на нудење храна или [[Pinda (riceball)|пинда]] на враните е сè уште во мода.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hindu.com/2001/07/26/stories/13261289.htm|title=It's a crow's day|date=2001-07-26|work=[[The Hindu]]|access-date=14 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610045900/http://www.hindu.com/2001/07/26/stories/13261289.htm|archive-date=2012-06-10}}</ref> [[Hindu|Хиндуистичкото]] божество [[Shani|Шани]] (божествена персонификација на [[Сатурн (планета)|Сатурн]]) често било претставено како јава на џиновски црн гавран или врана, а враната (понекогаш гавран или мршојадец) била [[Vahana|Вахана]] на Шани. Како заштитник на имотот, Шани бил способна да ги потисне склоностите на кражби на овие птици, а [[Dhumavati|Дхумавати]], божицата на вдовицата поврзана со караници и злоба, била прикажана како јава врана или во кочија без коњ со симбол на врана. Гавранот претставува [[Список на државни птици во САД|национална птица]] на [[Бутан]] и го краси кралскиот шешир, претставувајќи го божеството Гонпо Јародончен ([[Mahakala|Махакала]]) со глава на гавран кое било едно од важните божества чувари. === Зороастризам === Во персиската света литература, птицата гавран дејствувала како пратеник за ширење на зороастрската религија меѓу суштествата што живееле во оградениот простор на Јима (''вара''), а имено името на птицата било дадено како ''Каршиптар'' или ''Каршифт''. Според науката, нејзиното име би значело „црнокрил“ (од ''Karši-'' „црн“, [[Cognate|сроден]] на [[Санскрит|санскритскиот]] ''kṛṣṇá'' и [[Словенски јазици|словенскиот]] ''chjerno'' и ''ptar-'', сроден на [[Грчки јазик|грчкиот]] ''pterón''). Името веројатно се однесувало на гавран, бидејќи оваа птица играла улога на божествен гласник во неколку митологии.<ref>Kiperwasser, Reuven; Shapira, Dan D. Y. "Irano-Talmudica II: Leviathan, Behemoth and the ‘Domestication’ of Iranian Mythological Creatures in Eschatological Narratives of the Babylonian Talmud". In: ''Shoshannat Yaakov: Jewish and Iranian Studies in Honor of Yaakov Elman''. Leiden, The Netherlands: Brill. 2012. p. 209. {{ISBN|978-90-04-23544-1}}</ref> === Северноамерикански Тихоокеански Северозападен дел === [[Податотека:Raven_at_the_Headwaters_of_Nass_hat_01.jpg|десно|мини|''Гавран кај изворите на Нас'', [[Seattle Art Museum|Музеј на уметност во Сиетл]], припишан на кланот ''<nowiki>Кадисду.ахч</nowiki>'', [[Тлинглитски јазик|Тлингит]], ''Кикс.'' ''Ади'', активен кон крајот на 18-ти - почетокот на 19-ти век. Во ушите на Гавранот се наоѓаат човечки фигури свиткани.]] [[Податотека:Nunivak_maskette.jpg|десно|мини|Човек [[Nunivak Cup'ig people|од Нунивак Куп'иг]] со маска од гавран. Гавранот ( [[Нунивачки купички јазик|јазик на Нунивак Куп'иг]] : ''тулукаруг'' ) е ''Елам Куа'' или бог на Создателот во митологијата на Куп'иг.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гаврански приказни}} [[Податотека:Raven_in_Cemetery.jpg|десно|мини|Гавран на [[гробишта]] . Бидејќи се [[Мршојадни животни|собирачи на пари]], гавраните се поврзуваат со [[Смрт|смртта]] .]] Гавранот, исто така, имал истакната улога и во митологиите на [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи од брегот на Тихоокеанскиот северозапад]], вклучувајќи ги [[Tsimishian|Цимишите]], [[Haida people|Хаидите]], [[Heiltsuk|Хеилцуките]], [[Tlingit|Тлингитите]], [[Kwakwaka'wakw|Кваквака'вак]], [[Coast Salish peoples|Коуст Салиш]], [[Koyukon|Којуконите]] и [[Инуитите]], а гавранот во митологијата на овие домородни народи претставувал [[Творец|Создателот на светот]], но се сметал и за [[Итрец|измамнички]] бог. На пример, во [[Tlingit people|културата на Тлингитите]], постоеле два различни лика на Гавранот кои можеле да се идентификуваат, иако не биле секогаш јасно диференцирани. Едниот бил Создателот Гавран, одговорен за создавањето на светот, кој понекогаш се сметал за поединец кој донел светлина во темнината, а другиот бил детскиот Гавран, секогаш себичен, лукав, итар и гладен.<blockquote>,,Кога Големиот Дух ги создал сите нешта, тој ги чувал одвоено и ги складирал во кедрови кутии. Големиот Дух им ги подарил овие кутии на животните што постоеле пред луѓето, а кога животните ги отвориле кутиите, сите нешта што го сочинуваат светот се создале. Кутиите содржеле работи како планини, оган, вода, ветер и семиња за сите растенија, но една таква кутија, која му била дадена на Галебот, ја содржела целата светлина на светот, па така Галебот ја посакувал својата кутија и одбил да ја отвори, држејќи ја под своето крило. Сите луѓе го замолиле Гавран да го убеди Галебот да ја отвори и да ја пушти светлината. И покрај молењето, барањата, ласкањето и обидите да го измамат да ја отвори кутијата, Галебот сепак одбил. Конечно, Гавран се налутил и се фрустрирал и му забодел трн во ногата на Галебот и го туркал трнот подлабоко сè додека болката не го натерала Галебот да ја испушти кутијата и така потоа од кутијата излегло сонцето, месечината и ѕвездите кои донеле светлина во светот и дозволиле првиот ден да започне.</blockquote>[[Bill Reid|Бил Рид]] ја создал скулптурата „''[[The Raven and the First Men|Гавранот и Првите Луѓе“]]'' прикажувајќи сцена од мит [[Haida people|за Хаида]] што го обединувала Гавранот како [[Итрец|измамник]] и [[творец]]. Според овој мит, гавранот, кој бил и здодевен и добро нахранет, пронашол и ослободил некои суштества заробени во [[Clam|школка]], а овие исплашени и плашливи суштества биле првите луѓе на светот кои гавранот ги извлекол од школката. Наскоро на гавранот му здодеале овие суштества и планирал да ги врати во нивната школка, но наместо тоа, гавранот решил да ги побара женските еквиваленти на овие машки суштества и така пронашол неколку женски луѓе заробени во [[Хитони|хитон]], ги ослободил и се забавувал додека двата пола се среќавале и почнале да комуницираат. Гавранот, отсекогаш познат како [[Итрец|измамник]], бил одговорен за спојувањето на луѓето и се чувствувал многу заштитнички настроен кон нив. Со оглед на тоа што Гавранот се сметал за [[творец]], многу митови и легенди [[Haida people|за Хаида]] често го сугерирале гавранот како снабдувач на човештвото. Друга приказна за гавран од регионот [[Пјуџет|Пјуџет Саунд]] го опишувала „Гавранот“ како првично живеел во земјата на духовите (''земја на птици'') што постоела пред светот на луѓето и така еден ден, на гавранот толку му здодеало ''птичјата земја'' што одлетал, носејќи камен во клунот, но кога гавранот се заморил од носењето на каменот и го испуштил, тој паднал во океанот и се проширил сè додека не го формирал небесниот свод на кој сега живеат луѓето. Една древна приказна раскажана на [[Haida Gwaii|Хаида Гваи]] раскажува за тоа како Гавран помогнал да се донесат Сонцето, Месечината, Ѕвездите, Слатката Вода и Оганот на светот: {{Цитатник|Многу одамна, близу до почетокот на светот, Сивиот Орел беше чувар на Сонцето, Месечината и Ѕвездите, на свежата вода и на огнот. Сивиот Орел толку многу ги мразеше луѓето што ги криеше овие работи. Луѓето живееја во темнина, без оган и без свежа вода. Сивиот Орел имаше прекрасна ќерка, а Гавранот се заљуби во неа. На почетокот, Гавранот беше снежнобела птица и како таква, ја задоволуваше ќерката на Сивиот Орел. Таа го покани во долгата куќа на нејзиниот татко. Кога Гавранот ги виде Сонцето, Месечината и ѕвездите, и свежата вода како висат на страните од колибата на Орелот, знаеше што треба да направи. Тој бараше шанса да ги зграби кога никој не гледа. Ги украде сите, како и огнен жар, и одлета од долгата куќа низ дупката за чад. Штом Гавранот излезе надвор, го закачи Сонцето на небото. Тоа создаваше толку многу светлина што можеше да лета далеку до остров во средината на океанот. Кога Сонцето зајде, тој ја закачи Месечината на небото и ги закачи ѕвездите наоколу на различни места. Со оваа нова светлина тој продолжи да лета, носејќи ја со себе свежата вода и огнениот жар што го украде. Тој се врати над земјата. Кога стигна на вистинското место, ја испушти целата вода што ја украде. Падна на земја и таму стана извор на сите слатководни потоци и езера во светот. Потоа Гавранот продолжи да лета, држејќи го огнениот жар во клунот. Чадот од огнот се врати врз неговите бели пердуви и ги направи црни. Кога неговиот клун почна да гори, тој мораше да го испушти огнениот жар. Тој удри во карпи и се скри во нив. Затоа, ако удриш два камена заедно, ќе испаднат искри од оган. Пердувите на Гавранот никогаш повеќе не станаа бели откако беа поцрнети од чадот од огнениот жар. Затоа Гавранот сега е црна птица.}} Други значајни приказни раскажувале за гавранот кој го крадел и ослободувал сонцето, и за гавранот кој ги искушувал првите луѓе од школка. Друга приказна за Квакиутл или [[Kwakwaka'wakw|Кваквака'вак]] од [[Британска Колумбија]] кои ги изложувале плацентите на момчињата на гаврани за да ги поттикнат идните пророчки виденија, со што го поврзуваат гавранот со пророштвото, слично на традициите на [[Скандинавија]]. Во една легенда, Гавранот се трансформирал во борова игла која ја проголтнала невенчаната ќерка на сопственикот на кутијата со дневна светлина, која потоа забременила и го родила Гавранот маскиран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msu.edu/user/singere/fakelore.html|title=Fakelore, Multiculturalism, and the Ethics of Children's Literature|last=Singer|first=Eliot A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20030201234411/https://www.msu.edu/user/singere/fakelore.html|archive-date=2003-02-01|accessdate=2026-02-13}}</ref> === Сибир, Северна Азија === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Кутх}} Богот или духот на гавранот [[Kutcha|Куча]] (или [[Kutkh|Кутх]], ({{Јаз|ru|Кутх}})) бил важен во [[Шаманизам|шаманската]] традиција на [[Koryaks|Корјаците]] и другите домородни народи [[Чукотско-камчатски јазици|Чукотко-Камчатка]] од [[Далечен Исток|рускиот Далечен Исток]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mettaknowledge.com/archives/meeting-the-new-white-shamans|title=Meeting the New Shamans|last=Mann, PhD|first=Rachel|date=February 26, 2009|work=MettaKnowledge for Peace|publisher=Rachel Mann, PhD|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305050047/http://www.mettaknowledge.com/archives/meeting-the-new-white-shamans|archive-date=5 March 2013|accessdate=14 June 2013}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=O-NOd4Kz1EwC|title=The Raven's Gift: A Scientist, a Shaman, and Their Remarkable Journey Through the Siberian Wilderness|last=Turk|first=Jon|publisher=[[St. Martin's Press]]|year=2010|isbn=978-1429964708|access-date=14 June 2013}}</ref> Куча традиционално бил почитуван во различни форми од различни народи и се појавувал во многу легенди: како клучна фигура во [[Митови за создавањето|создавањето]], како плоден [[предок]] на човештвото, како моќен шаман, а воедно и како [[Итрец|измамник]] и бил популарна тема на [[Анимизам|анимистичките]] приказни на [[Чукчи|народот Чукчи]] и игра централна улога во митологијата на [[Koryaks|Корјаците]] и [[Ителмени|Ителмените]] од [[Камчатка]]. Многу од приказните за Кутк се слични на оние за Гавранот кај [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи на северозападниот брег на Тихиот Океан]], што укажува на долгата историја на индиректен културен контакт меѓу азиските и северноамериканските народи. Два гаврани или врани, кои летале над главата на воинот во битка, во [[Јакути|јакутската]] митологија ги симболизирале Илбис Кјја и Охол Уола кои биле два зли духа на војната и насилството. Некои други богови или духови во јакутскиот шаманизам, вклучувајќи ги Улу Суорун Тојон и Улуутуар Улу Тојон биле опишани како „голем гавран на облачното небо“. == Во модерната боречка култура == Во многу земји, гавранот претставува неофицијалното животно поврзано со [[Електронско војување|електронското војување]] кое ги вклучува војските на [[Вооружени сили на САД|Соединетите Американски Држави]], [[Canadian Armed Forces|Канада]], [[United Arab Emirates Armed Forces|Обединетите Арапски Емирати]] и [[Израелски одбранбени сили|Израел]], а ова се должело на кодното име „Гаврани“ или „Врани“ дадено на сојузничките сили кои управувале со [[Радар|радарски]] системи и [[Electronic countermeasures|електронски контрамерки]] за време [[Втора светска војна|на Втората светска војна]]. == Амблеми: хералдика и маскостра == [[Податотека:CorbetBaronetsOfMoretonCorbetArms.JPG|мини|191x191пкс|Грб на баронетите Корбет од Мортон Корбет, 1808: ''Или, гавран самур'' ]] [[Податотека:Korppoo.vaakuna.svg|мини|165x165пкс|Гавран со круна на грбот на поранешната [[Korpo|општина Корпо]]]] [[Податотека:Swedish_shield_from_Vendel_(946).jpg|мини|Шведски штит од [[Vendel|Вендел]] со стилови на Равен]] Гавраните претставуваат вообичаени [[Фигура|симболи]] во светската [[хералдика]]. Во рамките на британската хералдика, се верувало дека гавраните потекнувале од [[Нормани|норманскиот]] симболизам, па така [[Corbet family|Семејството Корбет]], кое можело да го проследи непрекинатото машко потекло до [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување на Англија]], традиционално користело гавран самур на поле или како свој симбол, менувајќи го само со додавање бордури или дополнителни птици. Другите ждребиња, како што биле [[Crow|враната]] и [[Полска врана|враната (rook)]], обично не се разликувале од гавраните. Гавран бил присутен на [[Грб на Џорџ Вашингтон|грбот на семејството Вашингтон]], а следствено, истата слика се појавувала и на ознаките на единицата на [http://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Washington_State_Area_Command,_Washington_Army_National_Guard Областа команда на државата Вашингтон, Националната гарда на армијата на Вашингтон]. [[Coat of arms of Lisbon|Грбот на Лисабон]] потсетува на приказната за гавраните на [[Vincent of Saragossa|Свети Винсент]]. [[Гавран|Обичниот гавран]] е [[List of Canadian provincial and territorial symbols|официјална птица]] на [[Јукон]] и на градот [[Јелоунајф|Јелоунајф, Северозападни територии]]. Обичниот гавранот служел како градски симбол во [[Балтимор]] поради локацијата во центарот на градот каде што се наоѓа гробот на [[Едгар Алан По]], а неговата најпозната поема го инспирирала името и боите на [[Baltimore Ravens|Балтимор Рејвенс]], тим од [[Национална фудбалска лига|Националната фудбалска лига]]. Норвешката партија [[Nasjonal Samling|Национален Самлинг]] (1933–1945) во голема мера се потпирала на нордискиот и викиншкиот симболизам и користела грб на гавран што држел [[сончев крст]] на документи и ознаки на униформи, особено за време на [[Quisling regime|квислиншкиот режим]]. [[Податотека:Nasjonal_Samling_ørnemerke.svg|мини|Гавран држи сончев крст, како што го користи партијата [[Nasjonal Samling|Национален Самлинг]] на Норвешка]] За време на американското учество во [[Laotian Civil War|Граѓанската војна во Лаос]], „[[Raven Forward Air Controllers|Гавран]]“ бил усвоен како повикувачки знак за 130 тајни [[Forward air controllers in the Vietnam War|контролори на]] [[Воздухопловни сили на САД|воздухопловните сили на САД]] кои ги насочувале американските воздушни напади врз цели низ Лаос од необележани авиони за набљудување [[Cessna O-1 Bird Dog|Цесна 0-1 Бирд Дог]]. Здружението на ветераните од „Равен“ се нарекувало [http://ravens.org/ Литературно друштво на Едгар Алан По]. == Имиња == * Првото име „[[Брам]]“ било изведено од спојување на два одделни етимолошки извори, од кои едниот е кратенка од „Абрахам“, а другиот е [[Гели|гелскиот]] збор „бран“, што значел „[[Raven|гавран]]“, а името Бран, што означувало гавран, се користело во средновековна Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://momcozy.com/blogs/baby-names/bran|accessdate=2026-02-19}}</ref> * Едно изведено име на ирското име „[[Brennan (given name)|Бренан]]“ доаѓа од гелскиот збор „Бранан“, што значи „мал гавран“. * Германските имиња „[[Bertram (name)|Бертрам]]“ и „[[Wolfram (name)|Волфрам]]“ потекнувале од [[Старогорногермански јазик|старогорногерманскиот]] збор „hram“, што значел гавран. * Името „Рејвен“ постои и како име и како презиме во [[Англиски јазик|англискиот]] јазик. Името е унисекс, но многу почесто кај жените, особено кај [[Афроамериканци|афроамериканките]], а примери за тоа се [[Raven-Symoné|Рејвен-Симоне]], [[Raven Goodwin|Рејвен Гудвин]] или [[Raven Baxter|Рејвен Бакстер]]. == Популарната култура и уметноста == * [[Хорор (филм)|Хорор филмови]] како што се „ ''[[Птици (филм)|Птиците]]'' “ на [[Алфред Хичкок]] од 1963 година и ''[[Damien: Omen II|„Дамиен: Омен 2“]]'' на [[Don Taylor (American filmmaker)|Дон Тејлор]] од 1978 година прикажуваат гаврани кои извршуваат стилски, честопати морничави убиства. * Гавраните се користат во серијата фантастични романи ''[[Песна за мраз и оган|„Песна за мраз и оган“]]'' за пренесување пораки. Исто така, постои и лик наречен „[[Three-Eyed Raven|Троок гавран]]“. * Серијата видео игри ''[[Metal Gear]]'' содржи два лика со тематика на гаврани; [[Characters of the Metal Gear series|Вулкан Рејвен]] и [[Characters of the Metal Gear series|Бесниот Рејвен]] . * Механичките пилоти во серијата видео игри ''[[Armored Core]]'' често се нарекуваат „гаврани“. * Суперхеројката [[Рејвен|Равен]], од насловите [[DC Comics|на DC Comics]] како што е [[Млади титани|„Тинејџери“]], има магија поврзана со нејзиниот татко- [[демон]] што ѝ овозможува [[Астрална проекција|астрално да ја проектира]] својата душа, која има облик на гавран. * Готски поеми како што е [[Гарванот (поема)|„Гавранот“]] од [[Едгар Алан По]] . * Насловниот лик од детската игра ''[[Raven (game show)|„Рејвен“]]'' е бесмртен воен водач, именуван по неговата способност да се менува обликот од гавран во човек. <gallery widths="168px" heights="220px" perrow="5"> Податотека:John_Gould._Corvus_Corax_-_Raven.jpg|алт=John Gould, Corvus Corax, c.1860s.| [[John Gould|Џон Гулд]], Корвус Коракс, околу 1860-тите. Податотека:The_Constellation_of_Corvus_the_Raven.jpg|алт=The Constellation of Corvus the Raven Brooklyn Museum| [[Гавран (соѕвездие)|Соѕвездието на гавранот Корвус,]] [[Бруклински музеј|Музеј во Бруклин]] Податотека:Kwakwaka'wakw._Raven_Mask.jpg|алт=Kwakwakaʼwakw raven mask Brooklyn Museum| [[Kwakwakaʼwakw]] маска за гавран [[Бруклински музеј|Музејот на Бруклин]] Податотека:Co-Dublin-COA.jpg|алт=Raven on the coat of arms of County Dublin, Ireland.| Гавран на грбот на [[Даблин (грофовија)|округот Даблин]], Ирска. Податотека:Coa_Hungary_Family_Hunyadi_János_(extended)_v2.svg|алт=Ravens on the coat of arms of the Hunyadi family, including 15th-century Hungarian king Matthias Corvinus.| Гаврани на грбот на [[Hunyadi family|семејството Хуњади]], вклучувајќи го и унгарскиот крал [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од 15 век. Податотека:Herb_Slepowron.jpg|алт=A raven on the coat-of-arms of the Polish aristocratic Clan Ślepowron, to which Kazimierz Pułaski belonged| Гавран на грбот на [[Полјаци|полскиот]] аристократски [[Ślepowron coat of arms|клан Шлеповрон]], на кој му припаѓал [[Kazimierz Pułaski|Казимир Пуласки]] </gallery> == Видете исто така == * [[Baltimore Ravens|Балтимор Рејвенс]] - професионален американски фудбалски тим * [[Club Atlético San Lorenzo de Almagro|Клуб Атлетико Сан Лоренцо де Алмагро]] – аргентински фудбалски клуб популарно познат како „Куерво“ („врана“ на шпански) * [[Coyote (mythology)|Којот (митологија)]] * [[Врана|Врани во културата и фолклорот]] * [[Cultural depictions of penguins|Културни прикази на пингвини]] * [[Deloy Ges|Делој Гес]] – село во Алјаска кое го основал гавранот Јиксгициј во [[Alaska Athabascans|атбасканската]] митологија. * [[Grip (raven)|Стисок (гавран)]] – гавран што го чувал писателот [[Чарлс Дикенс]] како домашно милениче. * [[Kutkh|Кутх]] * [[Nanabozho|Нанабожо]] – лик во митологијата [[Ojibwe|на Оџибве]] * [[Characters of The Keys to the Kingdom|Гавран во ''Клучевите на Кралството'']] * [[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци|Гаврански приказни]] * [[Гарванот (поема)|Гавранот]] == Наводи == '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|30em}} == Дополнително читање == * Шерман, Џозефа (2008). ''Раскажување приказни: Енциклопедија на митологија и фолклор'' . Sharpe Reference. стр.&nbsp;381–382. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7656-8047-1|<bdi>978-0-7656-8047-1</bdi>]] == Надворешни врски == * [http://www.godchecker.com/pantheon/native_american-mythology.php?deity=RAVEN Објавата на GodChecker.com] содржи приказна за Равен кој го краде сонцето. * [https://web.archive.org/web/20120728044219/http://www.bethsurdut.com/listening_to_raven_prints.htm Слушајќи ги гаврани Цртежи, митови и реалности од Бет Сурдут, визуелна раскажувачка] * [http://www.eldrbarry.net/rabb/rvn/first.htm Равен ги наоѓа Првите Луѓе] * [https://www.theguardian.com/monarchy/story/0,2763,1351402,00.html Митот за гавранот во Лондонската кула] {{Birds in culture}} [[Категорија:Велшка митологија]] [[Категорија:CS1-одржување: место]] 72gj37nz4ssburdhhqesnl986q055sy 5560844 5560843 2026-05-17T19:25:33Z IvanKonev123 98191 5560844 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Corvus_corax_arizona.jpg|мини|250x250пкс|Обични гаврани во Националниот парк Скаменета шума, [[Аризона]] .]] Во светските преданија и литература постоеле многу наводи за [[Raven|гаврани]] од кои повеќето прикази алудирале на изгледот и однесувањето на широко распространетиот [[Гавран|обичен гавран]] (''Corvus corax''). Поради неговото црно перје, гракањето и исхраната со [[мрша]], гавранот често се поврзувал со загуба и лоши предзнаци, но покрај ова, неговата симболика била сложена и привлечна. Како птица што зборува, гавранот, исто така, претставувал [[пророштво]] и увид, честопати дејствувајќи како [[Psychopomp|психопомп]] во приказните, поврзувајќи го духот со материјалниот свет. Францускиот антрополог [[Клод Леви-Строс]] предложил [[Структурализам|структуралистичка]] теорија која сугерира дека гавранот (како [[Coyote (mythology)|и којотот]]) добил митски статус бидејќи бил животно-посредник помеѓу животот и смртта, a kако мршојадци, гавраните биле поврзувани со мртвите и изгубените души. Во шведскиот фолклор, тие биле духови на убиени луѓе без христијански погреби, а во германските приказни, проколнати души.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=species.main|title=Raven: The Northern Bird of Paradox|last=Schwan|first=Mark|date=January 1990|publisher=Alaska Fish and Game|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102055945/http://www.wildlife.alaska.gov/index.cfm?adfg=birds.raven|archive-date=2010-01-02|accessdate=2007-02-12}}</ref> == Симболизам и митологија по култура == [[Податотека:The-Twa-Corbies.jpg|мини|„ Тва Корбиеви “, илустрација од Артур Ракам за ''некои британски [[Балада|балади]]'']] Гавранот се појавувал во митологиите на многу древни народи, а некои од почестите приказни се од хеленската, келтската, нордиската, северозападната и римската митологија. === хеленско-римска антика === Во [[Старогрчка митологија|хеленската митологија]], гавраните биле поврзувани со [[Аполон]], богот на пророштвата и биле симбол на лоша среќа, а воедно и гласници на боговите во смртниот свет. Според митолошкото раскажување, богот [[Аполон]] еднаш му наложил на еден бел гавран да ја шпионира неговата бремена љубовница, [[Coronis (lover of Apollo)|Коронида]], а кога гавранот ја вратил веста дека Коронида му била неверна, Аполон го изгорел гавранот во својот бес, претворајќи ги пердувите на птицата во црно. Во некои верзии, гавранот некогаш бил човек по име [[Lycius (son of Clinis)|Лициј]], кој бил трансформиран во бел гавран од Аполон кога диви магариња го нападнале него и неговото семејство. Според [[Тит Ливиј|Ливиј]], [[Римска Република|римскиот]] генерал [[Marcus Valerius Corvus|Марко Валериј Корв]] (околу 370–270 п.н.е.) имал гавран кој седнал на неговиот шлем за време на борба со еден гигантски [[Гали|Гал]], што го одвлекло вниманието на непријателот летајќи му во лице.<ref>[[Тит Ливиј|Titus Livius]]. [https://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html ''Periochae.''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181115114331/http://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html|date=2018-11-15}} Book 7:10.</ref>{{Efn|The general, previously known by his surname (''[[cognomen]]'') Calenus, was thus given the ''[[agnomen]]'' Corvus,<ref>{{cite web |last1=Lendering |first1=Jona |title=Livy: the Periochae of Books 6–7 |url=https://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html |website=www.livius.org |access-date=27 August 2018 |location=Book 7:10 |archive-date=15 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181115114331/http://www.livius.org/li-ln/livy/periochae/periochae006.html |url-status=dead }}</ref> ([[Latin]] for "raven"; ''cf:'' [[genus]] ''[[Corvus]]'')}} === Хебрејската Библија и јудаизмот === Гавранот (хебрејски: Коине грчки: {{Јаз|grc|κόραξ}}) бил првиот вид птица што се споменува во [[Танах|хебрејската Библија]], а гавраните биле споменувани во бројни наврати потоа: * Во [[Битие (библиска книга)|Книгата Битие]], Ное пушта гавран од ковчегот по [[Genesis flood narrative|големиот потоп]] за да провери дали водите се повлекле (Битие 8:6-7). Во следните стихови, тој исто така испраќа [[Dove|гулаб]] (Битие 8:8-11). * Според [[Мојсеев закон|Мојсеевиот закон]], на гавраните им е забрането да се хранат (Левит 11:15; Второзаконие 14:14), правило кое можеби влијаело врз перцепцијата за гавраните во подоцнежните извори. * Во [[Судии (библиска книга)|Книгата на судиите]], еден од [[Midia|мадијамските]] цареви поразен од [[Гедеон]] е наречен „[[Orev|Орев]]“ што значело „Гавран“. * Во [[Books of Kings|Книгата на Царевите]] 17:4–6, Бог им заповеда на гавраните да го хранат пророкот [[Свети Илија|Илија]] . * Машкиот љубовник во [[Песна над песните]] 5:11 е опишан како да има коса црна како гавран. * Гавраните се пример за Божјата милостива одредба за сите Негови созданија во Псалм 147:9 и Јов 38:41. [[Филон Александриски|Филон од Александрија]] (првиот век од н.е.), кој ја толкувал Библијата [[Алегорија|алегорично]], изјавил дека Ноевиот гавран бил симбол на порок, додека гулабот бил симбол на доблест. Во [[Талмуд|Талмудот]], гавранот бил опишан како едно од трите суштества на [[Ноев ковчег|Ноевата арка]] кои се венчале за време на потопот и затоа биле казнети, а Рабините верувале дека машкиот гавран бил принуден да плука. [[Pirke De-Rabbi Eliezer|Пирке Де-Раби Елиезер]] (глава 25) објаснувал дека причината зошто гавранот што Ное го ослободил од ковчегот не му се вратил била тоа што гавранот се хранел со труповите на оние што се удавиле во потопот, а оваа традиција била зачувана и во византиската композиција [[Palaea Historica|Palea Historica]]. Според исландскиот ''[[Ланднама|Landnámabók]]''{{Цп}}приказна слична на Ное и ковчегот{{Цп}} [[Hrafna-Flóki Vilgerðarson|Храфна-Флоки Вилгердарсон]] користел гаврани за да го води својот брод од [[Фарски Острови|Фарските Острови]] до [[Исланд]]. === Нов Завет === Во [[Нов завет|Новиот завет]], гавраните, кои „ниту сеат ниту жнеат“, биле наведени од [[Исус Христос|Исус]] како илустрација на Божјата одредба. === Доцната антика и христијанскиот среден век === [[Податотека:Crest_of_Lisboa.png|мини|Гавраните на [[Coat of arms of Lisbon|грбот на Лисабон]] потсетуваат на приказната за гавраните на [[Vincent of Saragossa|Свети Винсент]].]] Името на важниот франкски крал [[Гунтрам (крал)|Гунтрам]] значи „Воен гавран“. Според легендата за иберискиот христијански [[маченик]] Свети [[Vincent of Saragossa|Винсент од Сарагоса]] од четвртиот век, откако Свети Винсент бил погубен, гавраните го штителе неговото тело од проголтување од диви животни, сè додека неговите следбеници не можеле да го вратат телото. Неговото тело било однесено во она што денес е познато како [[Cape St. Vincent|’рт Свети Винсент]] во јужна Португалија, а над неговиот гроб бил подигнато светилиште, кое продолжило да го чуваат јата гаврани. Арапскиот [[географ]] [[Мухамед ел-Идриси|Ал-Идриси]] го забележал ова постојано чување од страна на гаврани, по што местото го именувал كنيسة الغراب или „Каниса ал-Гураб“ (Црква на гавранот). Кралот [[Afonso Henriques|Афонсо Хенрикес]] (1139–1185) го ископал телото на светецот во 1173 година и го донел со брод во [[Лисабон]], сè уште придружуван од гавраните, па така овој пренос на моштите бил прикажан на [[Coat of arms of Lisbon|грбот на Лисабон]]. Се велело дека еден гавран го заштитил [[Бенедикт Нурсиски|Свети Бенедикт Нурсиски]] така што му одзел векна леб отруена од љубоморни монаси откако тој ја благословил. Во легендите за германскиот император [[Фридрих I Барбароса|Фридрих Барбароса]], каде што бил прикажан како [[King asleep in mountain|спие]] заедно со своите витези во пештера во планината [[Кифхојзер]] во [[Тирингија]] или [[Untersberg|Унтерсберг]] во Баварија, се раскажувало дека кога гавраните ќе престанеле да летаат околу планината, тој ќе се разбудел и ќе ја врател Германија во нејзината древна величина. Според приказната, очите на императорот биле полузатворени во сон, но одвреме-навреме, тој ја кревал раката и испраќа едно момче да види дали гавраните престанале да летаат.<ref>Brown, R. A., ''The Origins of Modern Europe'', Boydell Press, 1972, p. 172 {{ISBN missing}}</ref> Во [[Cain and Abel in Islam|куранската верзија на приказната за Каин и Авел]], гавранот се споменувал како суштество кое го научило Каин како да го погреба својот убиен брат, во [[Al-Ma'ida|Ал-Маида]] (Одмор) 5:31. {Сура 5:27–31}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.streetdirectory.com/travel_guide/105271/religion/the_raven_in_bible_and_quran.html|title=The Raven in Bible and Quran}}</ref> Приказната, како што е претставена во Куранот и понатаму постулирана во хадисот, вели дека Каин, откако го убил Авел, бил лишен од начин да се ослободи од телото на својот брат. Додека ја пребарувал околината за решение, Каин забележал два гаврани, едниот мртов, а другиот жив. Сè уште живиот гавран почнал да ја копа земјата со клунот сè додека не ископала дупка, во која го закопал својот мртов партнер. Сведочејќи го ова, Каин го открил своето решение, како што индиректно му открил Бог. === Германските култури и Викиншката ера === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> {{Цитат|Тој хранеше црни гаврани на бедемот на тврдина<br /> Иако не беше [[Кралот Артур|Артур]]<br />Меѓу моќните во битка<br />Во првиот ред, Гваврдур беше палисада.}} [[Податотека:Manuscript_Odinn.jpg|мини|Илустрација од исландски ракопис од 18 век на која се прикажани Хугин и Мунин како седат на рамената на [[Один]] .]] [[Податотека:York_raven_penny.jpg|мини|400x400пкс|Гавран Пени од Јорк, кована од Олаф Гутфритсон, викиншки крал]] Кај [[Германи|германските народи]], [[Один]] често се поврзувал со гаврани, а примерите вклучувале прикази на фигури често идентификувани како Один, кои се појавувале на страните со две птици [[Bracteate|на брактеат]] од 6 век и на плоча од шлем од 7 век од [[Vendel|Вендел]], Шведска. Во подоцнежната [[нордиска митологија]], Один бил прикажан како да има два гаврани [[Huginn and Muninn|Хугин и Мунин]], кои му служеле како очи и уши - ''хугин'' што значи „мисла“ и ''мунин'' што значи „сеќавање“. Секој ден гавраните летале од [[Hliðskjálf|Хлидшелф]] и му носеле вести на Один од [[Мидгард]] . [[Староанглиски јазик|Староанглискиот]] збор за гавран бил ''hræfn,'' а на [[Старонордиски јазик|старонордиски]] бил ''hrafn'' и зборот често се користел во комбинации како [[Kenning|знак]] за крвопролевање и битка. „''[[Hrafn]]''“ се користел и како дадено име или елемент од име како „ ''Hrafnkell''“. Гавранот бил вообичаен симбол што го користеле [[Викинзи|Викинзите]], па така [[Рагнар Лодброк|Рагнар Лотброк]] имал [[Raven banner|знаме со гавран]] наречено ''Реафан'', извезено со симбол на гавран. Се велело дека ако ова знаме се вее, Лотброк ќе победи, но ако виси безживотно, битката ќе била изгубена. Кралот [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Хардрада]] исто така имал знаме со гавран, наречено ''Ландејтан'' (уништувач на земја), а птицата се појавува и во фолклорот на [[Ман (остров)|островот Ман]], поранешна [[Викинзи|викиншка]] колонија, и се користела како симбол на нивниот [[Грб на Ман|грб]] . === Средновековна Британија и Ирска === ==== Велшка митологија ==== [[Податотека:COA_Urien_Glodrydd.svg|десно|мини|Припишаните грбови осмислени за Уриен од династијата Регед, врз основа на нивната поврзаност со гавранот]] Гавраните биле истакнати во раната [[Welsh mythology|велшка митологија]], а [[Medieval Welsh literature|средновековната велшка поема]] ''[[Y Gododdin|„Y Gododdin“]]'' постојано ги поврзувала гавраните со битки, храброст и смрт. Поемата се однесувала на бојното поле како на „гозба на гавраните“, со описи на гавраните кои ги јаделе мртвите тела на паднатите воини. Фалејќи ја храброста на воинот по име Гваврдур, авторот на поемата се повикува на неговата склоност кон гавраните:<ref>{{Наведена книга|title=Aneirin, y Gododdin: Britain's oldest heroic poem|last=Jarman|first=Alfred Owen Hughes|date=1988|publisher=Gomer Press|isbn=0-86383-354-3|location=Llandysul|page=64}}</ref>  {{Цитат|Тој хранеше црни гаврани на бедемот на тврдина<br /> Иако не беше [[Кралот Артур|Артур]]<br />Меѓу моќните во битка<br />Во првиот ред, Гваврдур беше палисада.}} Во [[Middle Welsh|средновелшкиот]] текст ''[[The Dream of Rhonabwy|„Сонот на Ронабви“]]'', кралот Артур се подготвувал за [[Battle of Mount Badon|Битката кај планината Бадон]] со својот витез [[Owain mab Urien|Оваин од Регед]] кој бил придружуван од мноштво гаврани и три пати протестирал до кралот дека се нападнати од кралските слуги.<ref>{{Наведено списание|last=Carson|first=J. A.|date=1974|title=The Structure and Meaning of The Dream of Rhonabwy|journal=Philological Quarterly|issue=53|pages=289–303}}</ref> [[Податотека:Branwen.jpg|десно|мини|Бранвен, велшката божица поврзана со птиците чие име се преведува како „благословениот или прекрасен гавран“]] Гавраните биле истакнати низ средновековните велшки текстови, а неколку ликови во велшката митологија имале имиња поврзани со врала и гаврани. [[Brân the Blessed|Бран Блажениот]] и неговата сестра, [[Branwen|Бранвен,]] биле два од најпознатите ликови од ''[[Мабиногион|Мабиногионот]]'', обете имиња потекнувале од велшкиот збор за гавран, а според ''[[Trioedd Ynys Prydein|Триоед Јнис Придејн]]'', по смртта на Бран, тој им наредувал на своите луѓе да му ја отсечат главата и да ја однесат на „Белата Гора, во Лондон, и таму да ја закопаат“. Оваа бела гора често се поврзувала со [[Tower Hill|Тауер Хил]] и тврдината што сега е [[White Tower (Tower of London)|Белата кула на Лондонската кула]]. ==== Лондонската кула ==== Келтските легенди околу Бран и кулата се претпоставува дека можеби водат потеклото на сè уште актуелната практика на чување гаврани во Лондонската кула, а според англиската легенда, [[Кралство Англија|Кралството Англија]] ќе падне ако [[The ravens of the Tower of London|гавраните од Лондонската кула]] бидат отстранети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aboutbritain.com/TowerOfLondon.htm|title=The Tower of London|work=AboutBritain.com|accessdate=2007-03-03|quote=...legend has it that, if they leave, the kingdom will fall.}}</ref> Се сметало дека најмалку 6 гаврани живееле во кулата со векови и дека [[Чарлс II]] наредил нивно отстранување по поплаките од [[Џон Флемстид|Џон Фламстид]], кралскиот астроном, но сепак, тие не биле отстранети бидејќи на Чарлс потоа му било кажано за легендата. Чарлс, по времето на [[Англиска граѓанска војна|Англиската граѓанска војна]], суеверие или не, не бил подготвен да ризикува и наместо тоа ја преместил опсерваторијата во [[Гринич]]. [[Податотека:London_tower_ravens.jpg|десно|мини|Гаврани во Лондонската кула]] Најраната позната референца за гаврани на кула била слика во весникот ''„Сликовит свет“'' од 1883 година, а воедно и песна и илустрација објавени истата година во детската книга ''„Лондон таун“''.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/London_Town|title=London Town|last=Felix Leigh|first=Thomas Crane & Ellen Houghton|date=1883|publisher=Marcus Ward & Co.|pages=8–9}}</ref> Ова и расфрлани последователни референци, и литературни и визуелни, кои се појавувале кон крајот на 19 век и почетокот на 20 век, ги сместиле во близина на споменикот во чест на обезглавените во кулата, популарно познат како „скеле“ што силно сугерирало дека гавраните, кои се озлогласени по тоа што се собирале на бесилка, првично биле користени за драматизирање приказни за затворање и погубување во кулата, раскажани на туристите од страна на [[Yeomen Warders|чуварите на Јеомен]]. Постојат докази дека оригиналните гаврани биле донирани на кулата од страна на [[Earl of Dunraven and Mount-Earl|грофовите од Данрејвен]]<ref name="GuardianNov2004">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities|title=Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy|last=Kennedy|first=Maev|date=November 15, 2004|work=[[The Guardian]]|page=1}}</ref> можеби поради нивната поврзаност со келтскиот бог на гаврани Бран<ref>{{Наведено списание|last=Sax|first=Boria|year=2007|title=Medievalism, Paganism, and the Tower Ravens|url=http://www.equinoxjournals.com/ojs/index.php/pom/article/view/3325|journal=The Pomegranate: The International Journal of Pagan Studies|volume=9|issue=1|pages=71–73|doi=10.1558/pome.v9i1.62|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803152935/http://www.equinoxjournals.com/ojs/index.php/pom/article/view/3325|archive-date=2009-08-03|access-date=2009-01-12}}</ref>, но сепак, дивите гаврани, кои некогаш биле изобилни во Лондон и често се гледале околу пазарите за месо (како што е блискиот [[Eastcheap|Истчип]]) барајќи остатоци од месо, можеби се гнезделе во Кулата во претходните времиња. За време на Втората светска војна, повеќето од гавраните на Кулата загинале од шок за време на бомбардирањата, оставајќи само еден пар по име „Мејбл“ и „Грип“, а кратко пред Кулата повторно да се отвори за јавноста, Мејбл одлетал, оставајќи го Грип очаен и така неколку недели подоцна и Грип одлетал, веројатно во потрага по својот партнер, а инцидентот бил објавен во неколку весници и некои од приказните ги содржеле првите печатени референци за легендата дека [[Британска Империја|Британската Империја]] ќе падне ако гавраните ја напуштат кулата<ref>{{Наведено списание|last=Sax|first=Boria|year=2010|title=The Tower Ravens: Invented Tradition, Fakelore, or Modern Myth|journal=Storytelling, Self, and Society|volume=6|issue=3|pages=234|doi=10.1080/15505340.2010.504413|doi-broken-date=11 July 2025|jstor=41949136}}</ref>, а бидејќи Империјата била распуштена кратко потоа, оние кои биле суеверни би можеле да ги протолкуваат настаните како потврда на легендата и така пред кулата повторно да се отвори за јавноста на 1 јануари 1946 година, се внимавало да се обезбеди нов пар гаврани.<ref name="GuardianNov2004">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities|title=Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy|last=Kennedy|first=Maev|date=November 15, 2004|work=[[The Guardian]]|page=1}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKennedy2004">Kennedy, Maev (November 15, 2004). [https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities "Tower's Raven Mythology May Be a Victorian Flight of Fantasy"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''. p.&nbsp;1.</cite></ref> ==== Во Ирска ==== Во [[Ирска митологија|ирската митологија]], гавраните биле поврзани со војувањето и бојното поле преку ликовите на [[Badb|Бадб]] и [[Morrígan|Мориган]], а наводно божицата [[Morrígan|Мориган]] се спуштила на рамото на херојот [[Кухулин|Ку Хулаин]] во форма на гавран по неговата смрт. === Хинду / Јужна Азија === [[Податотека:Dhumavati.JPG|мини|Божицата [[Dhumavati|Думавати]] јава на врана.]] Во ''[[Contents and stories of the Yoga Vasistha|„Приказната за Бхусунда“]]'', поглавје од ''[[Yoga Vasistha|Јога Васиста]]'', многу стар мудрец во форма на врана, Бхусунда, се потсетувал на низа епохи во историјата на земјата, како што било опишано во [[Hindu cosmology|хиндуистичката космологија]]. Тој наводно преживеал неколку уништувања, живеејќи на [[Kalpavriksha|дрво што исполнува желби]] на [[Меру (митологија)|планината Меру]]. Враните се сметале и за предци во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], а за време [[Śrāddha|на Шрадха]] практиката на нудење храна или [[Pinda (riceball)|пинда]] на враните е сè уште во мода.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hindu.com/2001/07/26/stories/13261289.htm|title=It's a crow's day|date=2001-07-26|work=[[The Hindu]]|access-date=14 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610045900/http://www.hindu.com/2001/07/26/stories/13261289.htm|archive-date=2012-06-10}}</ref> [[Hindu|Хиндуистичкото]] божество [[Shani|Шани]] (божествена персонификација на [[Сатурн (планета)|Сатурн]]) често било претставено како јава на џиновски црн гавран или врана, а враната (понекогаш гавран или мршојадец) била [[Vahana|Вахана]] на Шани. Како заштитник на имотот, Шани бил способна да ги потисне склоностите на кражби на овие птици, а [[Dhumavati|Дхумавати]], божицата на вдовицата поврзана со караници и злоба, била прикажана како јава врана или во кочија без коњ со симбол на врана. Гавранот претставува [[Список на државни птици во САД|национална птица]] на [[Бутан]] и го краси кралскиот шешир, претставувајќи го божеството Гонпо Јародончен ([[Mahakala|Махакала]]) со глава на гавран кое било едно од важните божества чувари. === Зороастризам === Во персиската света литература, птицата гавран дејствувала како пратеник за ширење на зороастрската религија меѓу суштествата што живееле во оградениот простор на Јима (''вара''), а имено името на птицата било дадено како ''Каршиптар'' или ''Каршифт''. Според науката, нејзиното име би значело „црнокрил“ (од ''Karši-'' „црн“, [[Cognate|сроден]] на [[Санскрит|санскритскиот]] ''kṛṣṇá'' и [[Словенски јазици|словенскиот]] ''chjerno'' и ''ptar-'', сроден на [[Грчки јазик|грчкиот]] ''pterón''). Името веројатно се однесувало на гавран, бидејќи оваа птица играла улога на божествен гласник во неколку митологии.<ref>Kiperwasser, Reuven; Shapira, Dan D. Y. "Irano-Talmudica II: Leviathan, Behemoth and the ‘Domestication’ of Iranian Mythological Creatures in Eschatological Narratives of the Babylonian Talmud". In: ''Shoshannat Yaakov: Jewish and Iranian Studies in Honor of Yaakov Elman''. Leiden, The Netherlands: Brill. 2012. p. 209. {{ISBN|978-90-04-23544-1}}</ref> === Северноамерикански Тихоокеански Северозападен дел === [[Податотека:Raven_at_the_Headwaters_of_Nass_hat_01.jpg|десно|мини|''Гавран кај изворите на Нас'', [[Seattle Art Museum|Музеј на уметност во Сиетл]], припишан на кланот ''<nowiki>Кадисду.ахч</nowiki>'', [[Тлинглитски јазик|Тлингит]], ''Кикс.'' ''Ади'', активен кон крајот на 18-ти - почетокот на 19-ти век. Во ушите на Гавранот се наоѓаат човечки фигури свиткани.]] [[Податотека:Nunivak_maskette.jpg|десно|мини|Човек [[Nunivak Cup'ig people|од Нунивак Куп'иг]] со маска од гавран. Гавранот ( [[Нунивачки купички јазик|јазик на Нунивак Куп'иг]] : ''тулукаруг'' ) е ''Елам Куа'' или бог на Создателот во митологијата на Куп'иг.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Гаврански приказни}} [[Податотека:Raven_in_Cemetery.jpg|десно|мини|Гавран на [[гробишта]] . Бидејќи се [[Мршојадни животни|собирачи на пари]], гавраните се поврзуваат со [[Смрт|смртта]] .]] Гавранот, исто така, имал истакната улога и во митологиите на [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи од брегот на Тихоокеанскиот северозапад]], вклучувајќи ги [[Tsimishian|Цимишите]], [[Haida people|Хаидите]], [[Heiltsuk|Хеилцуките]], [[Tlingit|Тлингитите]], [[Kwakwaka'wakw|Кваквака'вак]], [[Coast Salish peoples|Коуст Салиш]], [[Koyukon|Којуконите]] и [[Инуитите]], а гавранот во митологијата на овие домородни народи претставувал [[Творец|Создателот на светот]], но се сметал и за [[Итрец|измамнички]] бог. На пример, во [[Tlingit people|културата на Тлингитите]], постоеле два различни лика на Гавранот кои можеле да се идентификуваат, иако не биле секогаш јасно диференцирани. Едниот бил Создателот Гавран, одговорен за создавањето на светот, кој понекогаш се сметал за поединец кој донел светлина во темнината, а другиот бил детскиот Гавран, секогаш себичен, лукав, итар и гладен.<blockquote>,,Кога Големиот Дух ги создал сите нешта, тој ги чувал одвоено и ги складирал во кедрови кутии. Големиот Дух им ги подарил овие кутии на животните што постоеле пред луѓето, а кога животните ги отвориле кутиите, сите нешта што го сочинуваат светот се создале. Кутиите содржеле работи како планини, оган, вода, ветер и семиња за сите растенија, но една таква кутија, која му била дадена на Галебот, ја содржела целата светлина на светот, па така Галебот ја посакувал својата кутија и одбил да ја отвори, држејќи ја под своето крило. Сите луѓе го замолиле Гавран да го убеди Галебот да ја отвори и да ја пушти светлината. И покрај молењето, барањата, ласкањето и обидите да го измамат да ја отвори кутијата, Галебот сепак одбил. Конечно, Гавран се налутил и се фрустрирал и му забодел трн во ногата на Галебот и го туркал трнот подлабоко сè додека болката не го натерала Галебот да ја испушти кутијата и така потоа од кутијата излегло сонцето, месечината и ѕвездите кои донеле светлина во светот и дозволиле првиот ден да започне.</blockquote>[[Bill Reid|Бил Рид]] ја создал скулптурата „''[[The Raven and the First Men|Гавранот и Првите Луѓе“]]'' прикажувајќи сцена од мит [[Haida people|за Хаида]] што го обединувала Гавранот како [[Итрец|измамник]] и [[творец]]. Според овој мит, гавранот, кој бил и здодевен и добро нахранет, пронашол и ослободил некои суштества заробени во [[Clam|школка]], а овие исплашени и плашливи суштества биле првите луѓе на светот кои гавранот ги извлекол од школката. Наскоро на гавранот му здодеале овие суштества и планирал да ги врати во нивната школка, но наместо тоа, гавранот решил да ги побара женските еквиваленти на овие машки суштества и така пронашол неколку женски луѓе заробени во [[Хитони|хитон]], ги ослободил и се забавувал додека двата пола се среќавале и почнале да комуницираат. Гавранот, отсекогаш познат како [[Итрец|измамник]], бил одговорен за спојувањето на луѓето и се чувствувал многу заштитнички настроен кон нив. Со оглед на тоа што Гавранот се сметал за [[творец]], многу митови и легенди [[Haida people|за Хаида]] често го сугерирале гавранот како снабдувач на човештвото. Друга приказна за гавран од регионот [[Пјуџет|Пјуџет Саунд]] го опишувала „Гавранот“ како првично живеел во земјата на духовите (''земја на птици'') што постоела пред светот на луѓето и така еден ден, на гавранот толку му здодеало ''птичјата земја'' што одлетал, носејќи камен во клунот, но кога гавранот се заморил од носењето на каменот и го испуштил, тој паднал во океанот и се проширил сè додека не го формирал небесниот свод на кој сега живеат луѓето. Една древна приказна раскажана на [[Haida Gwaii|Хаида Гваи]] раскажува за тоа како Гавран помогнал да се донесат Сонцето, Месечината, Ѕвездите, Слатката Вода и Оганот на светот: {{Цитатник|Многу одамна, близу до почетокот на светот, Сивиот Орел беше чувар на Сонцето, Месечината и Ѕвездите, на свежата вода и на огнот. Сивиот Орел толку многу ги мразеше луѓето што ги криеше овие работи. Луѓето живееја во темнина, без оган и без свежа вода. Сивиот Орел имаше прекрасна ќерка, а Гавранот се заљуби во неа. На почетокот, Гавранот беше снежнобела птица и како таква, ја задоволуваше ќерката на Сивиот Орел. Таа го покани во долгата куќа на нејзиниот татко. Кога Гавранот ги виде Сонцето, Месечината и ѕвездите, и свежата вода како висат на страните од колибата на Орелот, знаеше што треба да направи. Тој бараше шанса да ги зграби кога никој не гледа. Ги украде сите, како и огнен жар, и одлета од долгата куќа низ дупката за чад. Штом Гавранот излезе надвор, го закачи Сонцето на небото. Тоа создаваше толку многу светлина што можеше да лета далеку до остров во средината на океанот. Кога Сонцето зајде, тој ја закачи Месечината на небото и ги закачи ѕвездите наоколу на различни места. Со оваа нова светлина тој продолжи да лета, носејќи ја со себе свежата вода и огнениот жар што го украде. Тој се врати над земјата. Кога стигна на вистинското место, ја испушти целата вода што ја украде. Падна на земја и таму стана извор на сите слатководни потоци и езера во светот. Потоа Гавранот продолжи да лета, држејќи го огнениот жар во клунот. Чадот од огнот се врати врз неговите бели пердуви и ги направи црни. Кога неговиот клун почна да гори, тој мораше да го испушти огнениот жар. Тој удри во карпи и се скри во нив. Затоа, ако удриш два камена заедно, ќе испаднат искри од оган. Пердувите на Гавранот никогаш повеќе не станаа бели откако беа поцрнети од чадот од огнениот жар. Затоа Гавранот сега е црна птица.}} Други значајни приказни раскажувале за гавранот кој го крадел и ослободувал сонцето, и за гавранот кој ги искушувал првите луѓе од школка. Друга приказна за Квакиутл или [[Kwakwaka'wakw|Кваквака'вак]] од [[Британска Колумбија]] кои ги изложувале плацентите на момчињата на гаврани за да ги поттикнат идните пророчки виденија, со што го поврзуваат гавранот со пророштвото, слично на традициите на [[Скандинавија]]. Во една легенда, Гавранот се трансформирал во борова игла која ја проголтнала невенчаната ќерка на сопственикот на кутијата со дневна светлина, која потоа забременила и го родила Гавранот маскиран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msu.edu/user/singere/fakelore.html|title=Fakelore, Multiculturalism, and the Ethics of Children's Literature|last=Singer|first=Eliot A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20030201234411/https://www.msu.edu/user/singere/fakelore.html|archive-date=2003-02-01|accessdate=2026-02-13}}</ref> === Сибир, Северна Азија === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Кутх}} Богот или духот на гавранот [[Kutcha|Куча]] (или [[Kutkh|Кутх]], ({{Јаз|ru|Кутх}})) бил важен во [[Шаманизам|шаманската]] традиција на [[Koryaks|Корјаците]] и другите домородни народи [[Чукотско-камчатски јазици|Чукотко-Камчатка]] од [[Далечен Исток|рускиот Далечен Исток]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mettaknowledge.com/archives/meeting-the-new-white-shamans|title=Meeting the New Shamans|last=Mann, PhD|first=Rachel|date=February 26, 2009|work=MettaKnowledge for Peace|publisher=Rachel Mann, PhD|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305050047/http://www.mettaknowledge.com/archives/meeting-the-new-white-shamans|archive-date=5 March 2013|accessdate=14 June 2013}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=O-NOd4Kz1EwC|title=The Raven's Gift: A Scientist, a Shaman, and Their Remarkable Journey Through the Siberian Wilderness|last=Turk|first=Jon|publisher=[[St. Martin's Press]]|year=2010|isbn=978-1429964708|access-date=14 June 2013}}</ref> Куча традиционално бил почитуван во различни форми од различни народи и се појавувал во многу легенди: како клучна фигура во [[Митови за создавањето|создавањето]], како плоден [[предок]] на човештвото, како моќен шаман, а воедно и како [[Итрец|измамник]] и бил популарна тема на [[Анимизам|анимистичките]] приказни на [[Чукчи|народот Чукчи]] и игра централна улога во митологијата на [[Koryaks|Корјаците]] и [[Ителмени|Ителмените]] од [[Камчатка]]. Многу од приказните за Кутк се слични на оние за Гавранот кај [[Indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast|домородните народи на северозападниот брег на Тихиот Океан]], што укажува на долгата историја на индиректен културен контакт меѓу азиските и северноамериканските народи. Два гаврани или врани, кои летале над главата на воинот во битка, во [[Јакути|јакутската]] митологија ги симболизирале Илбис Кјја и Охол Уола кои биле два зли духа на војната и насилството. Некои други богови или духови во јакутскиот шаманизам, вклучувајќи ги Улу Суорун Тојон и Улуутуар Улу Тојон биле опишани како „голем гавран на облачното небо“. == Во модерната боречка култура == Во многу земји, гавранот претставува неофицијалното животно поврзано со [[Електронско војување|електронското војување]] кое ги вклучува војските на [[Вооружени сили на САД|Соединетите Американски Држави]], [[Canadian Armed Forces|Канада]], [[United Arab Emirates Armed Forces|Обединетите Арапски Емирати]] и [[Израелски одбранбени сили|Израел]], а ова се должело на кодното име „Гаврани“ или „Врани“ дадено на сојузничките сили кои управувале со [[Радар|радарски]] системи и [[Electronic countermeasures|електронски контрамерки]] за време [[Втора светска војна|на Втората светска војна]]. == Амблеми: хералдика и маскостра == [[Податотека:CorbetBaronetsOfMoretonCorbetArms.JPG|мини|191x191пкс|Грб на баронетите Корбет од Мортон Корбет, 1808: ''Или, гавран самур'' ]] [[Податотека:Korppoo.vaakuna.svg|мини|165x165пкс|Гавран со круна на грбот на поранешната [[Korpo|општина Корпо]]]] [[Податотека:Swedish_shield_from_Vendel_(946).jpg|мини|Шведски штит од [[Vendel|Вендел]] со стилови на Равен]] Гавраните претставуваат вообичаени [[Фигура|симболи]] во светската [[хералдика]]. Во рамките на британската хералдика, се верувало дека гавраните потекнувале од [[Нормани|норманскиот]] симболизам, па така [[Corbet family|Семејството Корбет]], кое можело да го проследи непрекинатото машко потекло до [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување на Англија]], традиционално користело гавран самур на поле или како свој симбол, менувајќи го само со додавање бордури или дополнителни птици. Другите ждребиња, како што биле [[Crow|враната]] и [[Полска врана|враната (rook)]], обично не се разликувале од гавраните. Гавран бил присутен на [[Грб на Џорџ Вашингтон|грбот на семејството Вашингтон]], а следствено, истата слика се појавувала и на ознаките на единицата на [http://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Washington_State_Area_Command,_Washington_Army_National_Guard Областа команда на државата Вашингтон, Националната гарда на армијата на Вашингтон]. [[Coat of arms of Lisbon|Грбот на Лисабон]] потсетува на приказната за гавраните на [[Vincent of Saragossa|Свети Винсент]]. [[Гавран|Обичниот гавран]] е [[List of Canadian provincial and territorial symbols|официјална птица]] на [[Јукон]] и на градот [[Јелоунајф|Јелоунајф, Северозападни територии]]. Обичниот гавранот служел како градски симбол во [[Балтимор]] поради локацијата во центарот на градот каде што се наоѓа гробот на [[Едгар Алан По]], а неговата најпозната поема го инспирирала името и боите на [[Baltimore Ravens|Балтимор Рејвенс]], тим од [[Национална фудбалска лига|Националната фудбалска лига]]. Норвешката партија [[Nasjonal Samling|Национален Самлинг]] (1933–1945) во голема мера се потпирала на нордискиот и викиншкиот симболизам и користела грб на гавран што држел [[сончев крст]] на документи и ознаки на униформи, особено за време на [[Quisling regime|квислиншкиот режим]]. [[Податотека:Nasjonal_Samling_ørnemerke.svg|мини|Гавран држи сончев крст, како што го користи партијата [[Nasjonal Samling|Национален Самлинг]] на Норвешка]] За време на американското учество во [[Laotian Civil War|Граѓанската војна во Лаос]], „[[Raven Forward Air Controllers|Гавран]]“ бил усвоен како повикувачки знак за 130 тајни [[Forward air controllers in the Vietnam War|контролори на]] [[Воздухопловни сили на САД|воздухопловните сили на САД]] кои ги насочувале американските воздушни напади врз цели низ Лаос од необележани авиони за набљудување [[Cessna O-1 Bird Dog|Цесна 0-1 Бирд Дог]]. Здружението на ветераните од „Равен“ се нарекувало [http://ravens.org/ Литературно друштво на Едгар Алан По]. == Имиња == * Првото име „[[Брам]]“ било изведено од спојување на два одделни етимолошки извори, од кои едниот е кратенка од „Абрахам“, а другиот е [[Гели|гелскиот]] збор „бран“, што значел „[[Raven|гавран]]“, а името Бран, што означувало гавран, се користело во средновековна Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://momcozy.com/blogs/baby-names/bran|accessdate=2026-02-19}}</ref> * Едно изведено име на ирското име „[[Brennan (given name)|Бренан]]“ доаѓа од гелскиот збор „Бранан“, што значи „мал гавран“. * Германските имиња „[[Bertram (name)|Бертрам]]“ и „[[Wolfram (name)|Волфрам]]“ потекнувале од [[Старогорногермански јазик|старогорногерманскиот]] збор „hram“, што значел гавран. * Името „Рејвен“ постои и како име и како презиме во [[Англиски јазик|англискиот]] јазик. Името е унисекс, но многу почесто кај жените, особено кај [[Афроамериканци|афроамериканките]], а примери за тоа се [[Raven-Symoné|Рејвен-Симоне]], [[Raven Goodwin|Рејвен Гудвин]] или [[Raven Baxter|Рејвен Бакстер]]. == Популарната култура и уметноста == * [[Хорор (филм)|Хорор филмови]] како што се „ ''[[Птици (филм)|Птиците]]'' “ на [[Алфред Хичкок]] од 1963 година и ''[[Damien: Omen II|„Дамиен: Омен 2“]]'' на [[Don Taylor (American filmmaker)|Дон Тејлор]] од 1978 година прикажуваат гаврани кои извршуваат стилски, честопати морничави убиства. * Гавраните се користат во серијата фантастични романи ''[[Песна за мраз и оган|„Песна за мраз и оган“]]'' за пренесување пораки. Исто така, постои и лик наречен „[[Three-Eyed Raven|Троок гавран]]“. * Серијата видео игри ''[[Metal Gear]]'' содржи два лика со тематика на гаврани; [[Characters of the Metal Gear series|Вулкан Рејвен]] и [[Characters of the Metal Gear series|Бесниот Рејвен]] . * Механичките пилоти во серијата видео игри ''[[Armored Core]]'' често се нарекуваат „гаврани“. * Суперхеројката [[Рејвен|Равен]], од насловите [[DC Comics|на DC Comics]] како што е [[Млади титани|„Тинејџери“]], има магија поврзана со нејзиниот татко- [[демон]] што ѝ овозможува [[Астрална проекција|астрално да ја проектира]] својата душа, која има облик на гавран. * Готски поеми како што е [[Гарванот (поема)|„Гавранот“]] од [[Едгар Алан По]] . * Насловниот лик од детската игра ''[[Raven (game show)|„Рејвен“]]'' е бесмртен воен водач, именуван по неговата способност да се менува обликот од гавран во човек. <gallery widths="168px" heights="220px" perrow="5"> Податотека:John_Gould._Corvus_Corax_-_Raven.jpg|алт=John Gould, Corvus Corax, c.1860s.| [[John Gould|Џон Гулд]], Корвус Коракс, околу 1860-тите. Податотека:The_Constellation_of_Corvus_the_Raven.jpg|алт=The Constellation of Corvus the Raven Brooklyn Museum| [[Гавран (соѕвездие)|Соѕвездието на гавранот Корвус,]] [[Бруклински музеј|Музеј во Бруклин]] Податотека:Kwakwaka'wakw._Raven_Mask.jpg|алт=Kwakwakaʼwakw raven mask Brooklyn Museum| [[Kwakwakaʼwakw]] маска за гавран [[Бруклински музеј|Музејот на Бруклин]] Податотека:Co-Dublin-COA.jpg|алт=Raven on the coat of arms of County Dublin, Ireland.| Гавран на грбот на [[Даблин (грофовија)|округот Даблин]], Ирска. Податотека:Coa_Hungary_Family_Hunyadi_János_(extended)_v2.svg|алт=Ravens on the coat of arms of the Hunyadi family, including 15th-century Hungarian king Matthias Corvinus.| Гаврани на грбот на [[Hunyadi family|семејството Хуњади]], вклучувајќи го и унгарскиот крал [[Матија Корвин|Матијас Корвин]] од 15 век. Податотека:Herb_Slepowron.jpg|алт=A raven on the coat-of-arms of the Polish aristocratic Clan Ślepowron, to which Kazimierz Pułaski belonged| Гавран на грбот на [[Полјаци|полскиот]] аристократски [[Ślepowron coat of arms|клан Шлеповрон]], на кој му припаѓал [[Kazimierz Pułaski|Казимир Пуласки]] </gallery> == Видете исто така == * [[Baltimore Ravens|Балтимор Рејвенс]] - професионален американски фудбалски тим * [[Club Atlético San Lorenzo de Almagro|Клуб Атлетико Сан Лоренцо де Алмагро]] – аргентински фудбалски клуб популарно познат како „Куерво“ („врана“ на шпански) * [[Coyote (mythology)|Којот (митологија)]] * [[Врана|Врани во културата и фолклорот]] * [[Cultural depictions of penguins|Културни прикази на пингвини]] * [[Deloy Ges|Делој Гес]] – село во Алјаска кое го основал гавранот Јиксгициј во [[Alaska Athabascans|атбасканската]] митологија. * [[Grip (raven)|Стисок (гавран)]] – гавран што го чувал писателот [[Чарлс Дикенс]] како домашно милениче. * [[Kutkh|Кутх]] * [[Nanabozho|Нанабожо]] – лик во митологијата [[Ojibwe|на Оџибве]] * [[Characters of The Keys to the Kingdom|Гавран во ''Клучевите на Кралството'']] * [[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци|Гаврански приказни]] * [[Гарванот (поема)|Гавранот]] == Наводи == '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|30em}} == Дополнително читање == * Шерман, Џозефа (2008). ''Раскажување приказни: Енциклопедија на митологија и фолклор'' . Sharpe Reference. стр.&nbsp;381–382. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7656-8047-1|<bdi>978-0-7656-8047-1</bdi>]] == Надворешни врски == * [http://www.godchecker.com/pantheon/native_american-mythology.php?deity=RAVEN Објавата на GodChecker.com] содржи приказна за Равен кој го краде сонцето. * [https://web.archive.org/web/20120728044219/http://www.bethsurdut.com/listening_to_raven_prints.htm Слушајќи ги гаврани Цртежи, митови и реалности од Бет Сурдут, визуелна раскажувачка] * [http://www.eldrbarry.net/rabb/rvn/first.htm Равен ги наоѓа Првите Луѓе] * [https://www.theguardian.com/monarchy/story/0,2763,1351402,00.html Митот за гавранот во Лондонската кула] {{Birds in culture}} [[Категорија:Велшка митологија]] [[Категорија:Птици во популарната култура|Гаврани]] [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] [[Категорија:Германски легендарни суштества]] [[Категорија:Митолошки корвиди]] [[Категорија:Измамнички богови]] [[Категорија:Животни во религијата]] [[Категорија:Културни прикази на животни]] j1wf528npbgmlfjv4cito8dyizm6e1e 0 1395302 5560849 2026-05-17T19:46:59Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1228015722|Akycha]]“ 5560849 wikitext text/x-wiki Во [[Инуитска религија|инуитската митологија]], '''Акича''' е [[сончева божица]] која се боготвори во [[Алјаска]].<ref>{{Наведена книга|title=Women in Myth and Legend|last=Monaghan|first=Patricia|date=1981|page=9|author-link=Patricia Monaghan}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Сончеви божици]] [[Категорија:Инуити]] fgil211s13py9z1skdvovt3fgr6ig31 5560851 5560849 2026-05-17T19:47:37Z Jtasevski123 69538 5560851 wikitext text/x-wiki Во [[Инуитска религија|инуитската митологија]], '''Акича''' е [[сончева божица]] која се боготвори во [[Алјаска]].<ref>{{Наведена книга|title=Women in Myth and Legend|last=Monaghan|first=Patricia|date=1981|page=9|author-link=Patricia Monaghan}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Сончеви божици]] [[Категорија:Инуити]] [[Категорија:Никулци за митологија од Америка]] 971kk2zrw7y7ij4u800w4c2bvn1yak7 5560852 5560851 2026-05-17T19:48:24Z Jtasevski123 69538 5560852 wikitext text/x-wiki '''Акича''' — [[сончева божица]] во [[Инуитска религија|инуитската митологија]], која се боготвори во [[Алјаска]].<ref>{{Наведена книга|title=Women in Myth and Legend|last=Monaghan|first=Patricia|date=1981|page=9|author-link=Patricia Monaghan}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Сончеви божици]] [[Категорија:Инуити]] [[Категорија:Никулци за митологија од Америка]] n9fg589rktj7x1ud0kkfdawrfsc5hie 5560853 5560852 2026-05-17T19:52:49Z Jtasevski123 69538 +[[Категорија:Инуитски божици]]; ±[[Категорија:Инуити]]→[[Категорија:Инуитска митологија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560853 wikitext text/x-wiki '''Акича''' — [[сончева божица]] во [[Инуитска религија|инуитската митологија]], која се боготвори во [[Алјаска]].<ref>{{Наведена книга|title=Women in Myth and Legend|last=Monaghan|first=Patricia|date=1981|page=9|author-link=Patricia Monaghan}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Сончеви божици]] [[Категорија:Инуитска митологија]] [[Категорија:Никулци за митологија од Америка]] [[Категорија:Инуитски божици]] gmz849x2jxllumuseul6savche8f515 1 1395303 5560850 2026-05-17T19:47:09Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5560850 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1395304 5560856 2026-05-17T19:55:13Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341697958|Ataksak]]“ 5560856 wikitext text/x-wiki '''Атаксак''' — [[божица]] во [[Инуитска религија|инуитската митологија]]. Таа е владетел на небото и ја претставува светлината во светот што им носи радост и среќа на луѓето. Изгледот на Атаксак често се опишува како „светла топка“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Shadows_from_the_Singing_House/lB3RAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PT13&printsec=frontcover|title=Shadows from the Singing House|last=Caswell|first=Helen|date=2013-02-19|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-1281-0|language=en}}</ref> или светлосна сфера, со прицврстени нишки, зраци или светлина.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Ancient_Deities/62hnEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PA78&printsec=frontcover|title=Encyclopedia of Ancient Deities|last=Coulter|first=Charles Russell|last2=Turner|first2=Patricia|date=2020-11-26|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-8556-4|pages=78|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Spirits_Fairies_Gnomes_and_Goblins/ZxnXAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Ataksak&dq=Ataksak&printsec=frontcover|title=Spirits, Fairies, Gnomes and Goblins: An Encyclopedia of the Little People|last=Rose|first=Carol|date=1996-12-31|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-87436-811-6|pages=25|language=en}}</ref> Некои извори користат машки заменки за оваа фигура.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Among_Unknown_Eskimo/oSh1AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PA268&printsec=frontcover|title=Among Unknown Eskimo: An Account of Twelve Years Intimate Relations with the Primitive Eskimo of Ice-bound Baffin Land : with a Description of Their Ways of Living, Hunting Customs & Beliefs|last=Bilby|first=Julian W.|date=1923|publisher=J.B. Lippincott|pages=269|language=en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Инуитска митологија]] [[Категорија:Инуитски божици]] [[Категорија:Никулци за митологија од Америка]] evdsxbeepve6qt3qzcyyq7wxufx4fou 5560861 5560856 2026-05-17T19:56:44Z Jtasevski123 69538 5560861 wikitext text/x-wiki '''Атаксак''' — [[божица]] во [[Инуитска религија|инуитската митологија]]. Таа е владетел на небото и ја претставува светлината во светот што им носи радост и среќа на луѓето. Изгледот на Атаксак често се опишува како „светла топка“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Shadows_from_the_Singing_House/lB3RAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PT13&printsec=frontcover|title=Shadows from the Singing House|last=Caswell|first=Helen|date=2013-02-19|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-1281-0|language=en}}</ref> или сфера што свети, со прицврстени нишки, зраци или светлина.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Ancient_Deities/62hnEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PA78&printsec=frontcover|title=Encyclopedia of Ancient Deities|last=Coulter|first=Charles Russell|last2=Turner|first2=Patricia|date=2020-11-26|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-8556-4|pages=78|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Spirits_Fairies_Gnomes_and_Goblins/ZxnXAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Ataksak&dq=Ataksak&printsec=frontcover|title=Spirits, Fairies, Gnomes and Goblins: An Encyclopedia of the Little People|last=Rose|first=Carol|date=1996-12-31|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-87436-811-6|pages=25|language=en}}</ref> Некои извори користат машки заменки за оваа фигура.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Among_Unknown_Eskimo/oSh1AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ataksak&pg=PA268&printsec=frontcover|title=Among Unknown Eskimo: An Account of Twelve Years Intimate Relations with the Primitive Eskimo of Ice-bound Baffin Land : with a Description of Their Ways of Living, Hunting Customs & Beliefs|last=Bilby|first=Julian W.|date=1923|publisher=J.B. Lippincott|pages=269|language=en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Инуитска митологија]] [[Категорија:Инуитски божици]] [[Категорија:Никулци за митологија од Америка]] 2t36gbbfciiy5dckap0e04w2chqmuf9 1 1395305 5560857 2026-05-17T19:55:19Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5560857 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 1 1395306 5560858 2026-05-17T19:55:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5560858 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 14 1395307 5560863 2026-05-17T19:58:40Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Категорија:Инуити]] [[Категорија:Канадска митологија]] [[Категорија:Многубоштво]] [[Категорија:Североамериканска митологија]] 5560863 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Инуити]] [[Категорија:Канадска митологија]] [[Категорија:Многубоштво]] [[Категорија:Североамериканска митологија]] ma3wzjx9wiv951dlacdw2zhvkab3t4x 5560864 5560863 2026-05-17T19:59:30Z Jtasevski123 69538 отстранета [[Категорија:Североамериканска митологија]]; додадена [[Категорија:Северноамериканска митологија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5560864 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Инуити]] [[Категорија:Канадска митологија]] [[Категорија:Многубоштво]] [[Категорија:Северноамериканска митологија]] aqkfzsyh3qltjo5gl7cmw5c5og6xpde 14 1395308 5560865 2026-05-17T20:01:20Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Категорија:Митологија по континент]] [[Категорија:Религија во Северна Америка]] [[Категорија:Северноамериканска култура]] 5560865 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Митологија по континент]] [[Категорија:Религија во Северна Америка]] [[Категорија:Северноамериканска култура]] 9uz41enjntjhdbbhb06or04c4715zpo 0 1395309 5560868 2026-05-17T20:40:36Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Лазарка (растение)]] на [[Јановденче]]: Според ТРМЈ и ДРМЈ 5560868 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Јановденче]] s81n3qfe853p0endd16r7f5i7rcsmjz 1 1395310 5560870 2026-05-17T20:40:36Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Лазарка (растение)]] на [[Разговор:Јановденче]]: Според ТРМЈ и ДРМЈ 5560870 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Јановденче]] g9kr3uuexhdv0u1bu5v62vvn4ucf309 0 1395311 5560883 2026-05-17T21:29:26Z Andrej Simjanov 131183 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1197959779|Royal Rota]]“ 5560883 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Кралската рота''' е медиумска група на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]]. Кралската рота е составена од група претставници на медиумите кои се поканети да присуствуваат и да известуваат за кралските настани, со разбирање дека вестите и фотографиите направени на настанот ќе бидат споделени со други медиуми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2020/01/09/media/meghan-harry-royal-media/index.html|title=Harry and Meghan take revenge on the British tabloid press|last=Gold|first=Hanas|date=10 January 2020|access-date=13 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112095647/https://www.cnn.com/2020/01/09/media/meghan-harry-royal-media/index.html|archive-date=12 January 2020|publisher=[[CNN]]}}</ref> Системот на заедничка група го намалува бројот на претставници на медиумите што инаку би присуствувале, што помага да се ублажат проблемите со просторот и безбедноста.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> == Членови == Кралската рота вклучува новинарски персонал поврзан со следните професионални организации: * Асоцијација на новински медиуми, која го претставува печатеното новинарство.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> * [[Wire Picture Agency|Агенција „Вајр пикчр“]] * [[Council of Photographic News Agencies Limited|Совет на фотографски новински агенции ДОО]] * [[Independent Photographers Association|Здружение на независни фотографи]] www.ipa.photos * Телевизиски мрежи [[Обединето Кралство|во Обединетото Кралство]], како што се [[Би-би-си|BBC]], Sky News и ITN<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royal.uk/welcome-media-centre|title=Media Centre: Visits and events (UK)|work=royal.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102194959/https://www.royal.uk/welcome-media-centre|archive-date=2 January 2020|accessdate=13 January 2020}}</ref> == Основни членови == {{На|January 2020}}, core members of the print media include the ''[[Daily Express]]'', the ''[[Daily Mail]]'', the ''[[Daily Mirror]]'', the ''[[Evening Standard]]'', ''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'', ''[[Тајмс|The Times]]'' and ''[[The Sun]]''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> * Кралски дописник * Здружение на дописници од Белата куќа – медиумска база за Белата куќа == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.newsmediauk.org/Industry-Services/Royal-Rota Кралска рота] на newsmediauk.org 3eautx6tjfgww8z31463lo9bdkhlp6o 5561069 5560883 2026-05-18T10:35:29Z BosaFi 115936 5561069 wikitext text/x-wiki '''Кралската рота''' е медиумска група на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]]. Кралската рота е составена од група претставници на медиумите кои се поканети да присуствуваат и да известуваат за кралските настани, со разбирање дека вестите и фотографиите направени на настанот ќе бидат споделени со други медиуми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2020/01/09/media/meghan-harry-royal-media/index.html|title=Harry and Meghan take revenge on the British tabloid press|last=Gold|first=Hanas|date=10 January 2020|access-date=13 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112095647/https://www.cnn.com/2020/01/09/media/meghan-harry-royal-media/index.html|archive-date=12 January 2020|publisher=[[CNN]]}}</ref> Системот на заедничка група го намалува бројот на претставници на медиумите што инаку би присуствувале, што помага да се ублажат проблемите со просторот и безбедноста.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> == Членови == Кралската рота вклучува новинарски персонал поврзан со следните професионални организации: * Асоцијација на новински медиуми, која го претставува печатеното новинарство.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> * Агенција „Вајр пикчр“ * Совет на фотографски новински агенции ДОО * Здружение на независни фотографи www.ipa.photos * Телевизиски мрежи во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], како што се [[Би-би-си]],Скај Њуз и ИТН<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royal.uk/welcome-media-centre|title=Media Centre: Visits and events (UK)|work=royal.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102194959/https://www.royal.uk/welcome-media-centre|archive-date=2 January 2020|accessdate=13 January 2020}}</ref> == Основни членови == Од јануари 2020, ''Основните членови на печатените медиуми се Дејли експрес, Дејли меил, Дејли мирор, Ивнинг стандард, Телеграф, Тајмс и Сан''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 February 2020}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 January 2020}}</ref> == Поврзано == * [[Кралски дописник]] * [[Здружение на дописници од Белата куќа]] – медиумска база за Белата куќа == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.newsmediauk.org/Industry-Services/Royal-Rota Кралска рота] на newsmediauk.org [[Категорија:Британско кралско семејство]] j36a22pi2m916n5bzooc5825mmaldpp 0 1395312 5560884 2026-05-17T21:32:45Z Andrej Simjanov 131183 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1317705818|Skopje East Gate]]“ 5560884 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Трговски центар|name=Skopje East Gate|image=Skopje East Gate image render.jpg|image_width=270px|coordinates={{Coord|42|00|00|N|21|25|59.9|E|display=inline,title}}|location=[[Skopje]], [[North Macedonia]]|opening_date=29 October 2021|closing_date=|owner=[[Balfin Group]]|architect=[[Kerem Yazgan]], [[Begüm Yazgan]]|number_of_stores=|floor_area={{cvt|168,000|sqm}}|website={{URL|eastgate.mk}}}}{{Наводи}} Трговскиот и забавен центар '''„Ист Гејт Мол“''', бил отворен на 29 октомври и е убедливо најголемиот трговски центар во [[Македонија|Северна Македонија]] и трет најголем на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. == Преглед == Вкупната површина на '''Skopje East Gate''' е {{Cvt|500,000|sqm}}, од кои {{Cvt|201,000|sqm}} се планирани за станбената површина што се состои од 627 станбени единици, {{Cvt|57,000|sqm}} за трговскиот и забавен центар „ ''Ист Гејт Мол'' “, {{Cvt|50,000|sqm}} за деловната канцелариска област и {{Cvt|25,000|sqm}} за зелена површина што се состои од паркови. Овој проект бил најавен во 2017 година од страна на извршниот директор на „Балфин груп“, Самир Мане. На 1 јуни 2018 година, на настан на кој присуствуваа [[Премиер|премиерот]] на [[Македонија|Северна Македонија]][[Зоран Заев|, Зоран Заев]], Самир Мане и други политички и бизнис личности, било објавено дека проектот ќе биде завршен во текот на есента 2021 година и ќе претставува инвестиција од 350 милиони евра, што е убедливо најголемата странска инвестиција досега во [[Македонија|Северна Македонија]]. == Ист Гејт Ливинг == '''Ист Гејт Ливинг''' е станбен комплекс дел од Скопје Ист Гејт со површина од {{Cvt|201,000|sqm}} кој се состои од четири згради и {{Cvt|25,000|sqm}} за зелена површина. Четирите станбени згради се наоѓаат на растојание од 50 метри (160ст) една меѓу друга, со 20 катови. Четирите станбени згради нудат 672 станбени единици, со станови со површина од 42 до 210 m. == Трговски центар „Ист Гејт“ == '''Трговскиот центар „Ист Гејт Мол“''' ([[Македонски јазик|македонски]]: Ист гејт мол), исто така познат како '''„Ист Гејт Шопинг''', е најголемиот трговски центар во [[Скопје|Скопјe]] и во Македонија, со вкупна малопродажна површина од {{Cvt|57,000|sqm}} и 2000 паркинг места. Трговскиот центар „Ист Гејт“ е зграда на пет ката и има над 220 меѓународни и локални брендови, супермаркет, продавници за електроника и други услуги. Исто така, има и гастрономска зона со повеќекратен избор на кујни и над 800 седишта. Трговскиот центар има и пет „Кафе Авении“, фитнес центар и видео игралиште. Во трговскиот центар „Ист Гејт“ се наоѓаат светски познати брендови како „Зара“, [[Бершка|„Бершка“]], [[Келвин Клајн|„Келвин Клајн“ (модна куќа)]], [[Tommy Hilfiger (компанија)|„Томи Хилфигер“ (компанија)]], [[Адидас|„Адидас“]], [[Nike, Inc.|„Најк“]], „ [[Istyle|Ајстил“]], [[Kiko Milano|„Кико Милано“]], „Масимо Дути“, [[OYSHO|„Ојшо“]], „Страдивариус“ . Трговскиот центар „Ист Гејт“ исто така претстави 40 нови брендови во македонскиот шопинг стил, како што се „Твинсет“, „Патриција Пепе“, [[Валентино (модна куќа)|„Валентино“ (модна куќа)]], „Барбери“, [[Армани|„Армани“]], „ДСкваред2“, [[Манго (облека)|„Манго“]], „Пилип Плејн “, „Мајкл Корс“ итн. == Наводи == * https://seenews.com/news/albanias-balfin-unveils-350-mln-euro-real-estate-project-in-macedonia-615038 * https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/122020-eight-screen-multiplex-to-open-in-skopje * https://makfax.com.mk/ekonomija/%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%98%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-east-gate-living-%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%B2/ * https://www.slobodenpecat.mk/video-ist-gejt-mol-se-otvora-na-krajot-na-oktomvri/ [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] 6zw4ks3beuuile415s8azbln8n3sqad 5561113 5560884 2026-05-18T11:18:21Z BosaFi 115936 5561113 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Трговски центар|name=Ист гејт мол|image=Skopje East Gate image render.jpg|image_width=270px|coordinates={{Coord|42|00|00|N|21|25|59.9|E|display=inline,title}}|location=[[Скопје]], [[Македонија]]|opening_date=29 октомври 2021|closing_date=|owner=[[Балфин Груп]]|architect=[[Керем Јазган]], [[Бегум Јазган]]|number_of_stores=|floor_area=168,000 м2|website={{URL|eastgate.mk}}}} Трговскиот и забавен центар '''„Ист Гејт Мол“''', бил отворен на 29 октомври и е убедливо најголемиот трговски центар во [[Македонија]] и трет најголем на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. == Преглед == Вкупната површина на '''Ист Гејт Мол''' е 500,000 м2, од кои 201,000 м2 се планирани за станбената површина што се состои од 627 станбени единици, 57,000 м2 за трговскиот и забавен центар ''Ист Гејт Мол'', 50,000 м2 за деловната канцелариска област и 25,000 м2 за зелена површина што се состои од паркови. Овој проект бил најавен во 2017 година од страна на извршниот директор на „Балфин груп“, Самир Мане. На 1 јуни 2018 година, на настан на кој присуствуваа [[Премиер|премиерот]] на [[Македонија]][[Зоран Заев|, Зоран Заев]], Самир Мане и други политички и бизнис личности, било објавено дека проектот ќе биде завршен во текот на есента 2021 година и ќе претставува инвестиција од 350 милиони евра, што е убедливо најголемата странска инвестиција досега во [[Македонија]]. == Ист Гејт Ливинг == '''Ист Гејт Ливинг''' е станбен комплекс дел од Скопје Ист Гејт со површина од 201,000 м2 кој се состои од четири згради и 25,000 м2 за зелена површина. Четирите станбени згради се наоѓаат на растојание од 50 метри една меѓу друга, со 20 ката. Четирите станбени згради нудат 672 станбени единици, со станови со површина од 42 до 210 m. == Трговски центар „Ист Гејт“ == '''Трговскиот центар „Ист Гејт Мол“''' исто така познат како '''„Ист Гејт Шопинг''', е најголемиот трговски центар во [[Скопје|Скопјe]] и во Македонија, со вкупна малопродажна површина од 57,000 м2 и 2000 паркинг места. Трговскиот центар „Ист Гејт“ е зграда на пет ката и има над 220 меѓународни и локални брендови, супермаркет, продавници за електроника и други услуги. Исто така, има и гастрономска зона со повеќекратен избор на кујни и над 800 седишта. Трговскиот центар има и пет „Кафе Авенија“, фитнес центар и видео игралиште. Во трговскиот центар „Ист Гејт“ се наоѓаат светски познати брендови како „Зара“, [[Бершка|„Бершка“]], [[Келвин Клајн|„Келвин Клајн“ (модна куќа)]], [[Tommy Hilfiger (компанија)|„Томи Хилфигер“ (компанија)]], [[Адидас|„Адидас“]], [[Nike, Inc.|„Најк“]], „ Ајстајл“, [[Kiko Milano|„Кико Милано“]], „Масимо Дути“, [[OYSHO|„Ојшо“]], „Страдивариус“ . Трговскиот центар „Ист Гејт“ исто така претстави 40 нови брендови во македонскиот шопинг стил, како што се „Твинсет“, „Патриција Пепе“, [[Валентино (модна куќа)|„Валентино“ (модна куќа)]], „Барбери“, [[Армани|„Армани“]], „ДСкваред2“, [[Манго (облека)|„Манго“]], „Пилип Плејн “, „Мајкл Корс“ итн. == Надворешни врски == * https://seenews.com/news/albanias-balfin-unveils-350-mln-euro-real-estate-project-in-macedonia-615038 * https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/122020-eight-screen-multiplex-to-open-in-skopje * https://makfax.com.mk/ekonomija/%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%98%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-east-gate-living-%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%B2/ * https://www.slobodenpecat.mk/video-ist-gejt-mol-se-otvora-na-krajot-na-oktomvri/ [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Згради и градби во Скопје]] ro1ej5864mmbuq00fr0jrldxw346r29 0 1395313 5560886 2026-05-17T21:41:57Z Andrej Simjanov 131183 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1352364038|Carlo Rossi (architect)]]“ 5560886 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Карло ди Џовани Роси''' ({{Langx|ru|Карл Иванович Росси|Karl Ivanovich Rossi}}, {{Датум по стар стил|29 December|1775|18 December}} &#x2013; {{Датум по стар стил|18 April|1849|6 April}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saint-petersburg.com/famous-people/carlo-rossi/|title=Carlo Rossi, Italian architect in St. Petersburg, Russia|work=www.saint-petersburg.com|accessdate=2025-10-01}}</ref> бил италијански архитект, чие најзначајно дело било во почетокот на 19 век [[Руска Империја|во Царска Русија]]. Тој бил автор на многу класични згради и архитектонски ансамбли во [[Санкт Петербург]] и неговата околина. == Биографија == Карло Роси бил роден {{Датум по стар стил|29 December|1775|18 December}}вво [[Неапол]] (неговиот очув бил познатиот балетски уметник Шарл ле Пик) и бил донесен во Русија во детството кога неговата мајка [[Guertroude Rossi-Le Picq|Гертруд Роси-ле Пик]], добро позната балерина, била поканета да настапува во Русија. Од младоста бил поврзан со светот на уметноста. Се школувал во студиото на архитектот Винченцо Брена. Во 1795 година стапил во служба на Адмиралскиот одбор за архитектура како асистент на Брена, заедно со кој, се претпоставува, учествувал во изградбата на замокот Свети Михаил во Санкт Петербург. Од 1802 до 1803 година, Роси студирал во Италија. Во 1806 година ја добил титулата архитект и сопствена канцеларија. Во 1808 година бил испратен во археолошката експедиција на Кремљ во Москва, каде што ја изградил црквата Света Катерина во [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастирот Вознесение]] и театарот на плоштадот Арбат, кој изгорел до темел за време на [[Француска инвазија на Русија|инвазијата на Наполеон врз Русија]]. Бил награден со Орден на Свети Владимир од IV степен. Во 1814 година, тој го добил чинот колегијален советник. Во 1815 година, се вратил во Санкт Петербург. Во 1816 година, бил назначен на позиција во комитетот за конструкции и хидраулични работи. Зградите на Роси се карактеристични за[[Ампир|императорскиот стил]], кој ја комбинира величината со благородната едноставност. Тие вклучуваат:Јелагинскиот дворец со стаклена градина и павалјоните (1816–1818), Михајловскиот дворец, зградата на Генералштабот, зградите на Сенатот и Синодот (1829–1833), фасадата на [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]] што гледа кон плоштадот Александринска, павилјоните на Аничковскиот дворец, лакот на зградата на Генералштабот, Александрискиот театар и зградите на Одборот на театри и Министерството за внатрешни работи. Во Павловск, Роси ја изградил дворската библиотека. Една од последните згради на Роси била камбанаријата на Јуревскиот манастир во близина [[Велики Новгород|на Велики Новгород]].{{Напласти|[[File:Alextheatre.jpg|thumb|250px|Alexandrine Theatre in Saint Petersburg.]] [[File:Triumphal arch, Saint Petersburg, Russia.jpg|thumb|250px|Arch of the General Staff Building in [[Palace Square]], by Carlo Rossi.]] [[File:Sankt-Petěrburg 108.jpg|thumb|250px|[[Russian National Library]]]]}}На 6 Април, тој починал од [[колера]] во [[Санкт Петербург]], според достапните податоци - во целосен заборав и во сиромаштија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hoffmansantikhandel.se/artists/carlo-di-giovanni-rossi/|title=Carlo di Giovanni Rossi|work=Hoffmans|language=en-US|accessdate=2025-10-01}}</ref> Неговите деца останале со одговорностите за неговиот погреб и долгови, за кои тие поднеле барање до царот за помош. Царот дал мала сума за погребот, а Роси бил погребан на лутеранските гробишта Волков. За време на советскиот период, тој бил повторно погребан на гробиштата Лазаревское во манастирот Александар Невски под истиот надгробен споменик. == Дела == * Михајловскиот дворец и соседните згради * Театарот Александрински и соседните згради * Зградите на улицата Роси, вклучувајќи ја и улицата Роси број 2 * Зградата на Генералштабот * Зградите на Сенатот и Синодот * Павилјон во замокот Собиески во Олава * Павилјон „Кафе-хаус“ во Летната градина * Павилјонот Роси и мостот Роси во градината Михајловски * Павилјони во градината на палатата Аничков * Црквата „Света Катерина“ на [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастирот Вознесение]] и [[Кули на Московскиот кремљ|кулата Николска]] во Кремљ * Воена галерија на [[Зимски дворец|Зимскиот дворец]] * Палатата Јелагин * Фасадата на [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]], која е свртена кон плоштадот Александринска. * Катедралата „Свети Петар и Павле“, Талин == Почести и награди == * Орден на Свети Владимир, 3-ти степен * Орден на Света Ана, втора класа со дијаманти == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Извори == * <nowiki> .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}"Росси, Карл Иванович" . Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (in Russian). 1906.</nowiki> == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато|Carlo Rossi (architect)}} {{Carlo Rossi (architect)}} [[Категорија:Култура на Санкт Петербург]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Родени во 1775 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 8m2euo59nokx12uxxz0cumf14310la4 5561066 5560886 2026-05-18T10:29:40Z BosaFi 115936 5561066 wikitext text/x-wiki '''Карло ди Џовани Роси''' ({{Langx|ru|Карл Иванович Росси|Karl Ivanovich Rossi}}, 29 декември 1775 &#x2013; 18 април 1849)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saint-petersburg.com/famous-people/carlo-rossi/|title=Carlo Rossi, Italian architect in St. Petersburg, Russia|work=www.saint-petersburg.com|accessdate=2025-10-01}}</ref> бил италијански архитект, чие најзначајно дело било во почетокот на 19 век [[Руска Империја]]. Тој бил автор на многу класични згради и архитектонски ансамбли во [[Санкт Петербург]] и неговата околина. == Биографија == Карло Роси бил роден на 29 декември 1775, во [[Неапол]] (неговиот очув бил познатиот балетски уметник Шарл ле Пик) и бил донесен во Русија во детството кога неговата мајка Гертруд Роси-ле Пик, добро позната балерина, била поканета да настапува во Русија. Од младоста бил поврзан со светот на уметноста. Се школувал во студиото на архитектот Винченцо Брена. Во 1795 година стапил во служба на Адмиралскиот одбор за архитектура како асистент на Брена, заедно со кој, се претпоставува, учествувал во изградбата на замокот Свети Михаил во Санкт Петербург. Од 1802 до 1803 година, Роси студирал во Италија. Во 1806 година ја добил титулата архитект и сопствена канцеларија. Во 1808 година бил испратен во археолошката експедиција на Кремљ во Москва, каде што ја изградил црквата Света Катерина во [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастир на Воскресение]] и театарот на плоштадот Арбат, кој изгорел до темел за време на [[Француска инвазија на Русија|инвазијата на Наполеон врз Русија]]. Бил награден со Орден на Свети Владимир од IV степен. Во 1814 година, го добил чинот колегијален советник. Во 1815 година, се вратил во Санкт Петербург. Во 1816 година, бил назначен на позиција во комитетот за конструкции и хидраулични работи. Зградите на Роси се карактеристични за [[Ампир|ампирскиот стил]], кој ја комбинира величината со благородната едноставност. Тие вклучуваат: Јелагинскиот дворец со стаклена градина и павалјоните (1816–1818), Михајловскиот дворец, зградата на Генералштабот, зградите на Сенатот и Синодот (1829–1833), фасадата на [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]] што гледа кон плоштадот Александринска, павилјоните на Аничковскиот дворец, лакот на зградата на Генералштабот, Александрискиот театар и зградите на Одборот на театри и Министерството за внатрешни работи. Во Павловск, Роси ја изградил дворската библиотека. Една од последните згради на Роси била камбанаријата на Јуревскиот манастир во близина на [[Велики Новгород]].{{Напласти|[[File:Alextheatre.jpg|thumb|250px|Александринскиот театар во Санкт Петербург]] [[File:Triumphal arch, Saint Petersburg, Russia.jpg|thumb|250px|Лак на зградата на Генералштабот на [[Палатскиот плоштад]], од Карло Роси]] [[File:Sankt-Petěrburg 108.jpg|thumb|250px|[[Руска национална библиотека]]]]}}На 6 Април, тој починал од [[колера]] во [[Санкт Петербург]], според достапните податоци - во целосен заборав и во сиромаштија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hoffmansantikhandel.se/artists/carlo-di-giovanni-rossi/|title=Carlo di Giovanni Rossi|work=Hoffmans|language=en-US|accessdate=2025-10-01}}</ref> Неговите деца останале со одговорностите за неговиот погреб и долгови, за кои тие поднеле барање до царот за помош. Царот дал мала сума за погребот, а Роси бил погребан на лутеранските гробишта Волков. За време на советскиот период, бил повторно погребан на гробиштата Лазаревское во манастирот Александар Невски под истиот надгробен споменик. == Дела == * Михајловскиот дворец и соседните згради * Театарот Александрински и соседните згради * Зградите на улицата Роси, вклучувајќи ја и улицата Роси број 2 * Зградата на Генералштабот * Зградите на Сенатот и Синодот * Павилјон во замокот Собиески во Олава * Павилјон „Кафе-хаус“ во Летната градина * Павилјонот Роси и мостот Роси во градината Михајловски * Павилјони во градината на палатата Аничков * Црквата „Света Катерина“ на [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастир на Воскресението]] и [[Кули на Московскиот кремљ|кулата Николска]] во Кремљ * Воена галерија на [[Зимски дворец|Зимскиот дворец]] * Палатата Јелагин * Фасадата на [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]], која е свртена кон плоштадот Александринска. * Катедралата „Свети Петар и Павле“, Талин == Почести и награди == * Орден на Свети Владимир, 3-ти степен * Орден на Света Ана, втора класа со дијаманти == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Роси, Карло (архитект)}} [[Категорија:Култура на Санкт Петербург]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Родени во 1775 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Италијански архитекти]] 4h7k8k70nlsjrkxkgdofsmgd4sjpl49 0 1395314 5560894 2026-05-17T22:36:18Z ГП 23995 нова страница 5560894 wikitext text/x-wiki '''„Планетата на мајмуните“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Planet of the Apes'') — [[филм]] на [[режисер|режисерот]] [[Френклин Џеј Шафнер]] од 1968 година. Главните улоги ги играат: [[Чарлтон Хестон]], Роди Макдауел и Ким Хантер.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5947670/planeta-majmuna.html Планета мајмуна (пристапено на 18.5.2026)]</ref> ==Содржина== Тејлор и двајца други [[Астронаутика|астронаути]] се будат од длабоката хибернација и сфаќаат дека нивниот [[Вселенски брод|вселенски брод]] слетал принудно на [[планета]] населена со примитивни луѓе и [[Мајмун|мајмуни]] који ги совладале вештината на говорот и некои [[Технологија|технологии]]. Набрзо, Тејлор е заробен и одведен во градот на мајмуните, но тој не е во состојба да комуницира. Постепено, тој дознава што се случило... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови на Френклин Џеј Шафнер]] [[Категорија:Филмови со Чарлтон Хестон]] [[Категорија:Филмови со Роди Макдауел]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] 97cgyls5w3rj65o8o7npbght32l0ffg 5560896 5560894 2026-05-17T22:37:32Z ГП 23995 5560896 wikitext text/x-wiki '''„Планетата на мајмуните“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Planet of the Apes'') — [[филм]] на [[режисер|режисерот]] [[Френклин Џеј Шафнер]] од 1968 година. Главните улоги ги играат: [[Чарлтон Хестон]], Роди Мекдауел и Ким Хантер.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5947670/planeta-majmuna.html Планета мајмуна (пристапено на 18.5.2026)]</ref> ==Содржина== Тејлор и двајца други [[Астронаутика|астронаути]] се будат од длабоката хибернација и сфаќаат дека нивниот [[Вселенски брод|вселенски брод]] слетал принудно на [[планета]] населена со примитивни луѓе и [[Мајмун|мајмуни]] који ги совладале вештината на говорот и некои [[Технологија|технологии]]. Набрзо, Тејлор е заробен и одведен во градот на мајмуните, но тој не е во состојба да комуницира. Постепено, тој дознава што се случило... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови на Френклин Џеј Шафнер]] [[Категорија:Филмови со Чарлтон Хестон]] [[Категорија:Филмови со Роди Мекдауел]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] jqc3bph25hkytk7ifuzvpqrm74podse 5560897 5560896 2026-05-17T22:38:16Z ГП 23995 дополнување 5560897 wikitext text/x-wiki '''„Планетата на мајмуните“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Planet of the Apes'') — [[филм]] на [[режисер|режисерот]] [[Френклин Џеј Шафнер]] од 1968 година. Главните улоги ги играат: [[Чарлтон Хестон]], Роди Мекдауел и Ким Хантер.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5947670/planeta-majmuna.html Планета мајмуна (пристапено на 18.5.2026)]</ref> ==Содржина== Тејлор и двајца други [[Астронаутика|астронаути]] се будат од длабоката хибернација и сфаќаат дека нивниот [[Вселенски брод|вселенски брод]] слетал принудно на [[планета]] населена со примитивни луѓе и [[Мајмун|мајмуни]] који ги совладале вештината на говорот и некои [[Технологија|технологии]]. Набрзо, Тејлор е заробен и одведен во градот на мајмуните, но тој не е во состојба да комуницира. Постепено, тој дознава што се случило... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови на Френклин Џеј Шафнер]] [[Категорија:Филмови со Чарлтон Хестон]] [[Категорија:Филмови со Роди Мекдауел]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] [[Категорија:Филмови на 20th Century-Fox]] 375gdaawcnyhq25s40bkedo4f77ol96 5560898 5560897 2026-05-17T22:38:30Z ГП 23995 5560898 wikitext text/x-wiki '''„Планетата на мајмуните“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Planet of the Apes'') — [[филм]] на [[режисер|режисерот]] [[Френклин Џеј Шафнер]] од 1968 година. Главните улоги ги играат: [[Чарлтон Хестон]], Роди Мекдауел и Ким Хантер.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5947670/planeta-majmuna.html Планета мајмуна (пристапено на 18.5.2026)]</ref> ==Содржина== Тејлор и двајца други [[Астронаутика|астронаути]] се будат од длабоката хибернација и сфаќаат дека нивниот [[Вселенски брод|вселенски брод]] слетал принудно на [[планета]] населена со примитивни луѓе и [[Мајмун|мајмуни]] који ги совладале вештината на говорот и некои [[Технологија|технологии]]. Набрзо, Тејлор е заробен и одведен во градот на мајмуните, но тој не е во состојба да комуницира. Постепено, тој дознава што се случило... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови на Френклин Џеј Шафнер]] [[Категорија:Филмови со Чарлтон Хестон]] [[Категорија:Филмови со Роди Мекдауел]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] [[Категорија:Филмови на 20th Century Fox]] gvke5iu7ktyy1wgn2e4g0zwebhkhrnf 5560899 5560898 2026-05-17T22:39:00Z ГП 23995 дополнување 5560899 wikitext text/x-wiki '''„Планетата на мајмуните“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Planet of the Apes'') — [[филм]] на [[режисер|режисерот]] [[Френклин Џеј Шафнер]] од 1968 година. Главните улоги ги играат: [[Чарлтон Хестон]], Роди Мекдауел и Ким Хантер.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5947670/planeta-majmuna.html Планета мајмуна (пристапено на 18.5.2026)]</ref> ==Содржина== Тејлор и двајца други [[Астронаутика|астронаути]] се будат од длабоката хибернација и сфаќаат дека нивниот [[Вселенски брод|вселенски брод]] слетал принудно на [[планета]] населена со примитивни луѓе и [[Мајмун|мајмуни]] који ги совладале вештината на говорот и некои [[Технологија|технологии]]. Набрзо, Тејлор е заробен и одведен во градот на мајмуните, но тој не е во состојба да комуницира. Постепено, тој дознава што се случило... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови на Френклин Џеј Шафнер]] [[Категорија:Филмови со Чарлтон Хестон]] [[Категорија:Филмови со Роди Мекдауел]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] [[Категорија:Филмови на 20th Century Fox]] gn2xs4ita0bpiqqgzk2y9bp24gez25m 14 1395315 5560895 2026-05-17T22:37:12Z ГП 23995 нова страница 5560895 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Филмови по глумец]] 9z6646vkkx4867ech26lqrfwtu7t4kb 0 1395316 5560954 2026-05-18T07:17:36Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Камаити]] на [[Камаитс]] 5560954 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Камаитс]] 9rcfewmaojv3mpm34gxam3oyrtp5hed 5561041 5560954 2026-05-18T09:23:29Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Камаитс]] 5561041 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 0 1395317 5560972 2026-05-18T07:55:52Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Кралски ботанички градини во Кју]] 5560972 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Кралски ботанички градини во Кју]] id2rf2w9yftudwpwlanhw52no9dytjl 10 1395318 5560973 2026-05-18T07:57:30Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Автотаксономија/Седефче (род)]] 5560973 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Автотаксономија/Седефче (род)]] nl8prsl5iou47l7z5vzwrmb77npbyp3 10 1395319 5560974 2026-05-18T07:58:04Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Седефче (род){{!}}Седефче |parent=Седефчиња |refs={{наведување |last1=Appelhans |first1=Marc S. |last2=Bayly |first2=Michael J. |last3=Heslewood |first3=Margaret M. |last4=Groppo |first4=Milton |last5=Verboom |first5=G. Anthony |last6=Forster |first6=Paul I. |last7=Kallunki |first7=Jacquelyn A. |last8=Duretto |first8=Marco F. |date=2021 |title=A new subf... 5560974 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Седефче (род){{!}}Седефче |parent=Седефчиња |refs={{наведување |last1=Appelhans |first1=Marc S. |last2=Bayly |first2=Michael J. |last3=Heslewood |first3=Margaret M. |last4=Groppo |first4=Milton |last5=Verboom |first5=G. Anthony |last6=Forster |first6=Paul I. |last7=Kallunki |first7=Jacquelyn A. |last8=Duretto |first8=Marco F. |date=2021 |title=A new subfamily classification of the ''Citrus'' family (Rutaceae) based on six nuclear and plastid markers |journal=Taxon |doi=10.1002/tax.12543 |name-list-style=amp }} }} 0jpjrhqcy8no4eo5vbcvbu7b3ggm0oi 14 1395320 5560975 2026-05-18T07:59:00Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Ruta}} [[Категорија:Седефчиња]] 5560975 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Ruta}} [[Категорија:Седефчиња]] n6p4zjpij5sezxc4uvg7exij9ooi9xv 10 1395321 5560976 2026-05-18T07:59:45Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Несигурен медицински извор]] 5560976 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Несигурен медицински извор]] 85f2wciz75y6lln6s9o6w189ctbvnc7 14 1395322 5561008 2026-05-18T08:20:10Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Sabellida}} [[Категорија:Цевкари]] 5561008 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Sabellida}} [[Категорија:Цевкари]] kq5fyvxod6o6yrehv35uhbm2dbforro 1 1395323 5561010 2026-05-18T08:21:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5561010 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 10 1395324 5561011 2026-05-18T08:21:59Z Buli 2648 Создадена страница со: {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Tsardom of Russia | shortname alias = Russia | flag alias = Flag of Oryol ship (variant).svg | flag alias-1552 = Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg | border-1552 = no | flag alias-1668 = Flag of Russia (1668–1693).svg | flag alias-naval = Flag of Russia (1668–1693).svg | link alias-naval = Imperial Russian Navy | flag alias-navy = Flag of Russia (1668–1693).svg | li... 5561011 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Tsardom of Russia | shortname alias = Russia | flag alias = Flag of Oryol ship (variant).svg | flag alias-1552 = Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg | border-1552 = no | flag alias-1668 = Flag of Russia (1668–1693).svg | flag alias-naval = Flag of Russia (1668–1693).svg | link alias-naval = Imperial Russian Navy | flag alias-navy = Flag of Russia (1668–1693).svg | link alias-navy = Imperial Russian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1552 | var2 = 1668 | related1 = Russia | related2 = Russian SFSR </noinclude> }} kn52scq58zzwiqui9s1mhr5t1bq9ovh 5561012 5561011 2026-05-18T08:22:54Z Buli 2648 5561012 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Царство Русија | shortname alias = Russia | flag alias = Flag of Oryol ship (variant).svg | flag alias-1552 = Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg | border-1552 = no | flag alias-1668 = Flag of Russia (1668–1693).svg | flag alias-naval = Flag of Russia (1668–1693).svg | link alias-naval = Imperial Russian Navy | flag alias-navy = Flag of Russia (1668–1693).svg | link alias-navy = Imperial Russian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1552 | var2 = 1668 | related1 = Russia | related2 = Russian SFSR </noinclude> }} lcwo3o9yoe7got95sjjreb6v33xbluh 10 1395325 5561013 2026-05-18T08:25:31Z Buli 2648 Создадена страница со: {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Polish–Lithuanian Commonwealth | shortname alias = Poland–Lithuania | flag alias = Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg | flag alias-1586 = Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg | flag alias-1674 = Royal Banner of Jan III Sobieski.svg | flag alias-1697 = Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg | flag alias-1704 = Royal Banner of Stanisław Leszczyński... 5561013 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Polish–Lithuanian Commonwealth | shortname alias = Poland–Lithuania | flag alias = Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg | flag alias-1586 = Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg | flag alias-1674 = Royal Banner of Jan III Sobieski.svg | flag alias-1697 = Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg | flag alias-1704 = Royal Banner of Stanisław Leszczyński.svg | flag alias-1764 = Royal Banner of Stanisław II of Poland.svg | flag alias-navy = Polish War Jack 17th century.svg | link alias-naval = Polish–Lithuanian Commonwealth Navy | link alias-navy = Polish–Lithuanian Commonwealth Navy | link alias-military = Military of the Polish–Lithuanian Commonwealth | border = | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1586 | var2 = 1674 | var3 = 1697 | var4 = 1704 | var5 = 1764 | related1 = Kingdom of Poland | related2 = Crown of Poland | related3 = Grand Duchy of Lithuania | related4 = Poland | related5 = Lithuania | redir1 = Poland–Lithuania </noinclude> }} ci7lc0vvfd171qy1h0cjcgfv9sybdy5 0 1395326 5561015 2026-05-18T08:28:20Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Маргарита Виби]] на [[Маргерит Виби]]: Погрешно напишан наслов 5561015 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Маргерит Виби]] hzckvdcv83y1rskcmdaf1msmpwt0qxb 0 1395327 5561019 2026-05-18T08:34:15Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Полско-литванска Државна Заедница]] 5561019 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Полско-литванска Државна Заедница]] mu2y9wdmv85ti0nghjo8tjlihm82cmg 0 1395328 5561026 2026-05-18T08:51:59Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Балтазар Мартинот]] на [[Балтазар Мартино]] 5561026 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Балтазар Мартино]] dz1jg5zr3cfqkw0l9aylk8pw6e5zapn 1 1395329 5561029 2026-05-18T09:12:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5561029 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1395330 5561030 2026-05-18T09:13:36Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5561030 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 0 1395331 5561034 2026-05-18T09:19:42Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Вајоб]] на [[Вејоб]] 5561034 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Вејоб]] d4265j6thlkutbffpiagfdmku3qk0xy 5561035 5561034 2026-05-18T09:19:50Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Вејоб]] 5561035 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 1 1395332 5561037 2026-05-18T09:21:15Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5561037 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 1 1395333 5561043 2026-05-18T09:26:54Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5561043 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 1 1395334 5561045 2026-05-18T09:32:06Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}}{{вики клуб}} 5561045 wikitext text/x-wiki {{Сзр}}{{вики клуб}} qhbtm36kpukxfqfjez9ieru80xi0cng 1 1395335 5561047 2026-05-18T09:32:41Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5561047 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 1 1395336 5561051 2026-05-18T09:48:57Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5561051 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1395337 5561054 2026-05-18T10:16:55Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Слепиот човек и лунарот]] на [[Слеп човек и морски нуркач]] 5561054 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Слеп човек и морски нуркач]] 58qwy8x4p7ybugms8yax8i5o69buag8 1 1395338 5561055 2026-05-18T10:17:08Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5561055 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1395339 5561061 2026-05-18T10:24:50Z MacedonianBoy 2538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1353206985|Tatiana Kurtukova]]“ 5561061 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=person|honorific_prefix=|Name=Tatyana Kurtukova|native_name={{nobold|Татьяна Куртукова}}|native_name_lang=ru|honorific_suffix=|image=Tatiana Kurtukova LEO Nov2024 (cropped).jpg|image_upright=|image_size=|Landscape=|alt=|caption=Куртукова во 2024|Birth_name=|Alias=|birth_date={{Birth date and age|1993|09|09}}|birth_place=[[Хабаровск]], [[Русија]]|Origin=[[Пенза]], [[Русија]]|death_date=|death_place=|Genre=фолк, поп, традицонална музика|Occupation=пејач, текстописец, глумица, педагог|Instrument=вокал|Years_active=2008–денес|Label=Gamma Music<ref name="GammaArtists">{{Cite web |url=https://gamma-music.com/artists/ |title=Исполнители — Татьяна Куртукова |website=Gamma Music |language=ru |access-date=14 September 2025}}</ref>|current_member_of=|past_member_of=|spouse=Никита Макеев|partner=|website=|module=|module2=|module3=}} '''Татјана Сергеевна Макеева, родена Куртукова ('''9 септември 1993, [[Хабаровск]], [[Русија]]) е руска пејачка, текстописец, глумица и педагог, која изведува руски фолк и бард музика. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/|title=Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN|date=11 September 2024|work=muz-tv.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/tatyana-kurtukova-odnogo-2024/|title=Татьяна Куртукова «Одного» (2024): слушать онлайн, смотреть клип, автор, текст|date=2024-09-10|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Таа станала популарна и низ цела Русија и пошироко со песната „ Матушка “. <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya|title=В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»|work=Калуга-Поиск|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/|title=У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова|date=2024-06-23|work=Фонтанка.ру|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> == Биографија == Таа е родена на 9 септември 1993 година, во [[Хабаровск]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/family/news/2024/04/26/22880275.shtml|title=Исполнительница хита «Матушка-земля» раскрыла необычное имя дочери: «Оно реально существует»|date=2024-04-26|work=gazeta.ru|publisher=Газета.ru|language=ru|accessdate=2024-09-27}}</ref> нејзината мајка се е [[Политички науки|политиколог]], а нејзиниот татко инженер. <ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vremyan.ru/news/555205|title=Исполнительница хита «Матушка» Татьяна Куртукова выступит в Нижнем Новгороде|work=www.vremyan.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Во детството, таа се преселила со своите родители во Пенза, <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya|title=В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»|work=Калуга-Поиск|language=ru|accessdate=2024-11-12}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya "В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»"]. </cite></ref> кој го смета за свој роден град. <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/|title=У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова|date=2024-06-23|work=Фонтанка.ру|language=ru|accessdate=2024-11-12}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/ "У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова"]. </cite></ref> На четиригодишна возраст, таа започнала да учи во детското уметничко училиште „Лира“ на програмата за пијано. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/|title=Биография Татьяны Куртуковой|accessdate=2024-08-13}}</ref> Подоцна, истовремено се запишала и на фолклорна програма. По завршувањето на музичкото училиште, таа се запишала на Пензенскиот колеџ за уметности, специјализирајќи „хорско диригирање“. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/|title=Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN|date=11 September 2024|work=muz-tv.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/ "Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN"]. </cite></ref> Во 2012 година, таа била примена на Државниот институт за музика и педагогија „М.М. Иполитов-Иванов“ во Москва, продолжувајќи ги студиите на вокално-хорскиот и диригирачкиот оддел, со фокус на „народно пеење“. <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://mirnov.ru/otkroveniya-zvezd/narodnaja-zvezda-tatjana-kurtukova-matushka-izmenila-ee-zhizn.html|title=Народная звезда Татьяна Куртукова: «Матушка» изменила её жизнь — Мир новостей|date=2024-06-13|work=mirnov.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Во 2016 година, таа добила диплома за „Концертен изведувач. Ансамблски солист. Наставник“. По дипломирањето на Институтот „Иполитов-Иванов“, таа започнака да предава на Пензенскиот колеџ за уметности, а истовремено студирала на Пензенскиот државен универзитет, каде што магистрираше на тема „Психолог-едукатор“. <ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://penzasmi.ru/news/98718/tatyana-kurtukova-rasskazala-na-pervom-kanale-ob-osobennostyah-penzenskogo-folklora|title=Татьяна Куртукова рассказала на «Первом канале» об особенностях пензенского фольклора|date=2024-07-24|work=penzasmi.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Таа изведува народна музика уште од училишните денови, учествувајќи во фолклорни експедиции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spbdnevnik.ru/news/2024-06-03/tatyana-kurtukova-o-lyubvi-k-strane-nado-govorit-vsluh|title=Татьяна Куртукова: «О любви к стране надо говорить вслух»|work=spbdnevnik.ru|language=ru|accessdate=2024-10-08}}</ref> Според неа, таа се заинтересирала за музика уште од рана возраст. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/|title=Биография Татьяны Куртуковой|accessdate=2024-08-13}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/ "Биография Татьяны Куртуковой"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> Во 2022 година, Татјана Куртукова ги издала сингловите „Матушка“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znamkaluga.ru/2024/08/31/ispolnitelnicza-pesni-matushka-zemlya-vystupit-v-kaluge-31-avgusta/|title=Исполнительница песни «Матушка-земля» выступит в Калуге 31 августа|date=2024-08-31|work=znamkaluga.ru|publisher=Знамя.Калуга|language=ru-RU|accessdate=2024-11-12}}</ref> и „Руска зима“, со текст и музика од [[Andreev, Petr Alexandrovich|Петр Андреев]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://go.zvuk.com/news/pevica-tatyana-kurtukova-rasskazala-o-svoem-otnoshenii-k-kheiteram-06-08-2024.htm|title=Певица Татьяна Куртукова рассказала о своём отношении к хейтерам|date=2024-08-06|work=Zvuk Media|language=ru}}</ref> Таа ја извела песната „Матушка“ на телевизискиот канал Русија-1 во емисијата „Песни од срце“ на Андреј Малахов . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/pesni-ot-vsej-dushi-12-iyunya-2024/|title="Песни от всей души"|date=2024-06-13|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-08-14}}</ref> === Личен живот === Во 2019 година, таа се омажила за Никита Макеев, адвокат по меѓународно право. <ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://78.ru/articles/2024-09-09/eto-ved-on-raschistil-ei-dorozhku-zaviduet-li-shaman-slave-tatyani-kurtukovoi|title=«Это ведь он расчистил ей дорожку»: завидует ли Шаман славе Татьяны Куртуковой?|work=78.ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Татјана го зела презимето на својот сопруг, но настапува под нејзиното моминско презиме. <ref name=":10" /> Двојката добила ќерка, Евника, во 2023 година. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Руски пејачи]] hf6wyc0g2wstb4e5qfxkb9r62sd5kjp 5561063 5561061 2026-05-18T10:26:44Z MacedonianBoy 2538 5561063 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=person|honorific_prefix=|Name=Tatyana Kurtukova|native_name={{nobold|Татьяна Куртукова}}|native_name_lang=ru|honorific_suffix=|image=Tatiana Kurtukova LEO Nov2024 (cropped).jpg|image_upright=|image_size=|Landscape=|alt=|caption=Куртукова во 2024|Birth_name=|Alias=|birth_date={{Birth date and age|1993|09|09}}|birth_place=[[Хабаровск]], [[Русија]]|Origin=[[Пенза]], [[Русија]]|death_date=|death_place=|Genre=фолк, поп, традицонална музика|Occupation=пејач, текстописец, глумица, педагог|Instrument=вокал|Years_active=2008–денес|Label=Gamma Music<ref name="GammaArtists">{{Cite web |url=https://gamma-music.com/artists/ |title=Исполнители — Татьяна Куртукова |website=Gamma Music |language=ru |access-date=14 September 2025}}</ref>|current_member_of=|past_member_of=|spouse=Никита Макеев|partner=|website=|module=|module2=|module:43=}} '''Татјана Сергеевна Макеева, родена Куртукова ('''9 септември 1993, [[Хабаровск]], [[Русија]]) е руска пејачка, текстописец, глумица и педагог, која изведува руски фолк и бард музика. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/|title=Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN|date=11 September 2024|work=muz-tv.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/tatyana-kurtukova-odnogo-2024/|title=Татьяна Куртукова «Одного» (2024): слушать онлайн, смотреть клип, автор, текст|date=2024-09-10|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Таа станала популарна и низ цела Русија и пошироко со песната „ Матушка “. <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya|title=В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»|work=Калуга-Поиск|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/|title=У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова|date=2024-06-23|work=Фонтанка.ру|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> == Биографија == Таа е родена на 9 септември 1993 година, во [[Хабаровск]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/family/news/2024/04/26/22880275.shtml|title=Исполнительница хита «Матушка-земля» раскрыла необычное имя дочери: «Оно реально существует»|date=2024-04-26|work=gazeta.ru|publisher=Газета.ru|language=ru|accessdate=2024-09-27}}</ref> нејзината мајка се е [[Политички науки|политиколог]], а нејзиниот татко инженер. <ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vremyan.ru/news/555205|title=Исполнительница хита «Матушка» Татьяна Куртукова выступит в Нижнем Новгороде|work=www.vremyan.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Во детството, таа се преселила со своите родители во Пенза, <ref name=":3"/> кој го смета за свој роден град. <ref name=":4"/> На четиригодишна возраст, таа започнала да учи во детското уметничко училиште „Лира“ на програмата за пијано. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/|title=Биография Татьяны Куртуковой|accessdate=2024-08-13}}</ref> Подоцна, истовремено се запишала и на фолклорна програма. По завршувањето на музичкото училиште, таа се запишала на Пензенскиот колеџ за уметности, специјализирајќи „хорско диригирање“. <ref name=":1"/> Во 2012 година, таа била примена на Државниот институт за музика и педагогија „М.М. Иполитов-Иванов“ во Москва, продолжувајќи ги студиите на вокално-хорскиот и диригирачкиот оддел, со фокус на „народно пеење“. <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://mirnov.ru/otkroveniya-zvezd/narodnaja-zvezda-tatjana-kurtukova-matushka-izmenila-ee-zhizn.html|title=Народная звезда Татьяна Куртукова: «Матушка» изменила её жизнь — Мир новостей|date=2024-06-13|work=mirnov.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Во 2016 година, таа добила диплома за „Концертен изведувач. Ансамблски солист. Наставник“. По дипломирањето на Институтот „Иполитов-Иванов“, таа започнака да предава на Пензенскиот колеџ за уметности, а истовремено студирала на Пензенскиот државен универзитет, каде што магистрираше на тема „Психолог-едукатор“. <ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://penzasmi.ru/news/98718/tatyana-kurtukova-rasskazala-na-pervom-kanale-ob-osobennostyah-penzenskogo-folklora|title=Татьяна Куртукова рассказала на «Первом канале» об особенностях пензенского фольклора|date=2024-07-24|work=penzasmi.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Таа изведува народна музика уште од училишните денови, учествувајќи во фолклорни експедиции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spbdnevnik.ru/news/2024-06-03/tatyana-kurtukova-o-lyubvi-k-strane-nado-govorit-vsluh|title=Татьяна Куртукова: «О любви к стране надо говорить вслух»|work=spbdnevnik.ru|language=ru|accessdate=2024-10-08}}</ref> Според неа, таа се заинтересирала за музика уште од рана возраст. <ref name=":7"/> Во 2022 година, Татјана Куртукова ги издала сингловите „Матушка“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znamkaluga.ru/2024/08/31/ispolnitelnicza-pesni-matushka-zemlya-vystupit-v-kaluge-31-avgusta/|title=Исполнительница песни «Матушка-земля» выступит в Калуге 31 августа|date=2024-08-31|work=znamkaluga.ru|publisher=Знамя.Калуга|language=ru-RU|accessdate=2024-11-12}}</ref> и „Руска зима“, со текст и музика од [[Andreev, Petr Alexandrovich|Петр Андреев]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://go.zvuk.com/news/pevica-tatyana-kurtukova-rasskazala-o-svoem-otnoshenii-k-kheiteram-06-08-2024.htm|title=Певица Татьяна Куртукова рассказала о своём отношении к хейтерам|date=2024-08-06|work=Zvuk Media|language=ru}}</ref> Таа ја извела песната „Матушка“ на телевизискиот канал Русија-1 во емисијата „Песни од срце“ на Андреј Малахов . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/pesni-ot-vsej-dushi-12-iyunya-2024/|title="Песни от всей души"|date=2024-06-13|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-08-14}}</ref> === Личен живот === Во 2019 година, таа се омажила за Никита Макеев, адвокат по меѓународно право. <ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://78.ru/articles/2024-09-09/eto-ved-on-raschistil-ei-dorozhku-zaviduet-li-shaman-slave-tatyani-kurtukovoi|title=«Это ведь он расчистил ей дорожку»: завидует ли Шаман славе Татьяны Куртуковой?|work=78.ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Татјана го зела презимето на својот сопруг, но настапува под нејзиното моминско презиме. <ref name=":10" /> Двојката добила ќерка, Евника, во 2023 година. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Руски пејачи]] tbmd9b4ffbor2kdytwjcj8e2tzxpu7n 5561064 5561063 2026-05-18T10:27:13Z MacedonianBoy 2538 /* Наводи */ 5561064 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=person|honorific_prefix=|Name=Tatyana Kurtukova|native_name={{nobold|Татьяна Куртукова}}|native_name_lang=ru|honorific_suffix=|image=Tatiana Kurtukova LEO Nov2024 (cropped).jpg|image_upright=|image_size=|Landscape=|alt=|caption=Куртукова во 2024|Birth_name=|Alias=|birth_date={{Birth date and age|1993|09|09}}|birth_place=[[Хабаровск]], [[Русија]]|Origin=[[Пенза]], [[Русија]]|death_date=|death_place=|Genre=фолк, поп, традицонална музика|Occupation=пејач, текстописец, глумица, педагог|Instrument=вокал|Years_active=2008–денес|Label=Gamma Music<ref name="GammaArtists">{{Cite web |url=https://gamma-music.com/artists/ |title=Исполнители — Татьяна Куртукова |website=Gamma Music |language=ru |access-date=14 September 2025}}</ref>|current_member_of=|past_member_of=|spouse=Никита Макеев|partner=|website=|module=|module2=|module:43=}} '''Татјана Сергеевна Макеева, родена Куртукова ('''9 септември 1993, [[Хабаровск]], [[Русија]]) е руска пејачка, текстописец, глумица и педагог, која изведува руски фолк и бард музика. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/|title=Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN|date=11 September 2024|work=muz-tv.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/tatyana-kurtukova-odnogo-2024/|title=Татьяна Куртукова «Одного» (2024): слушать онлайн, смотреть клип, автор, текст|date=2024-09-10|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Таа станала популарна и низ цела Русија и пошироко со песната „ Матушка “. <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya|title=В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»|work=Калуга-Поиск|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/|title=У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова|date=2024-06-23|work=Фонтанка.ру|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> == Биографија == Таа е родена на 9 септември 1993 година, во [[Хабаровск]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/family/news/2024/04/26/22880275.shtml|title=Исполнительница хита «Матушка-земля» раскрыла необычное имя дочери: «Оно реально существует»|date=2024-04-26|work=gazeta.ru|publisher=Газета.ru|language=ru|accessdate=2024-09-27}}</ref> нејзината мајка се е [[Политички науки|политиколог]], а нејзиниот татко инженер. <ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vremyan.ru/news/555205|title=Исполнительница хита «Матушка» Татьяна Куртукова выступит в Нижнем Новгороде|work=www.vremyan.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Во детството, таа се преселила со своите родители во Пенза, <ref name=":3"/> кој го смета за свој роден град. <ref name=":4"/> На четиригодишна возраст, таа започнала да учи во детското уметничко училиште „Лира“ на програмата за пијано. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/|title=Биография Татьяны Куртуковой|accessdate=2024-08-13}}</ref> Подоцна, истовремено се запишала и на фолклорна програма. По завршувањето на музичкото училиште, таа се запишала на Пензенскиот колеџ за уметности, специјализирајќи „хорско диригирање“. <ref name=":1"/> Во 2012 година, таа била примена на Државниот институт за музика и педагогија „М.М. Иполитов-Иванов“ во Москва, продолжувајќи ги студиите на вокално-хорскиот и диригирачкиот оддел, со фокус на „народно пеење“. <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://mirnov.ru/otkroveniya-zvezd/narodnaja-zvezda-tatjana-kurtukova-matushka-izmenila-ee-zhizn.html|title=Народная звезда Татьяна Куртукова: «Матушка» изменила её жизнь — Мир новостей|date=2024-06-13|work=mirnov.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Во 2016 година, таа добила диплома за „Концертен изведувач. Ансамблски солист. Наставник“. По дипломирањето на Институтот „Иполитов-Иванов“, таа започнака да предава на Пензенскиот колеџ за уметности, а истовремено студирала на Пензенскиот државен универзитет, каде што магистрираше на тема „Психолог-едукатор“. <ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://penzasmi.ru/news/98718/tatyana-kurtukova-rasskazala-na-pervom-kanale-ob-osobennostyah-penzenskogo-folklora|title=Татьяна Куртукова рассказала на «Первом канале» об особенностях пензенского фольклора|date=2024-07-24|work=penzasmi.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Таа изведува народна музика уште од училишните денови, учествувајќи во фолклорни експедиции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spbdnevnik.ru/news/2024-06-03/tatyana-kurtukova-o-lyubvi-k-strane-nado-govorit-vsluh|title=Татьяна Куртукова: «О любви к стране надо говорить вслух»|work=spbdnevnik.ru|language=ru|accessdate=2024-10-08}}</ref> Според неа, таа се заинтересирала за музика уште од рана возраст. <ref name=":7"/> Во 2022 година, Татјана Куртукова ги издала сингловите „Матушка“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znamkaluga.ru/2024/08/31/ispolnitelnicza-pesni-matushka-zemlya-vystupit-v-kaluge-31-avgusta/|title=Исполнительница песни «Матушка-земля» выступит в Калуге 31 августа|date=2024-08-31|work=znamkaluga.ru|publisher=Знамя.Калуга|language=ru-RU|accessdate=2024-11-12}}</ref> и „Руска зима“, со текст и музика од [[Andreev, Petr Alexandrovich|Петр Андреев]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://go.zvuk.com/news/pevica-tatyana-kurtukova-rasskazala-o-svoem-otnoshenii-k-kheiteram-06-08-2024.htm|title=Певица Татьяна Куртукова рассказала о своём отношении к хейтерам|date=2024-08-06|work=Zvuk Media|language=ru}}</ref> Таа ја извела песната „Матушка“ на телевизискиот канал Русија-1 во емисијата „Песни од срце“ на Андреј Малахов . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/pesni-ot-vsej-dushi-12-iyunya-2024/|title="Песни от всей души"|date=2024-06-13|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-08-14}}</ref> === Личен живот === Во 2019 година, таа се омажила за Никита Макеев, адвокат по меѓународно право. <ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://78.ru/articles/2024-09-09/eto-ved-on-raschistil-ei-dorozhku-zaviduet-li-shaman-slave-tatyani-kurtukovoi|title=«Это ведь он расчистил ей дорожку»: завидует ли Шаман славе Татьяны Куртуковой?|work=78.ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Татјана го зела презимето на својот сопруг, но настапува под нејзиното моминско презиме. <ref name=":10" /> Двојката добила ќерка, Евника, во 2023 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://kurtukova.com/ Службено мрежно место] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Руски пејачи]] se2zeo8opug23q3xpzqrl1ockg7ju43 5561077 5561064 2026-05-18T10:45:48Z MacedonianBoy 2538 5561077 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=person|honorific_prefix=|Name=Tatyana Kurtukova|native_name={{nobold|Татьяна Куртукова}}|native_name_lang=ru|honorific_suffix=|image=Tatiana Kurtukova LEO Nov2024 (cropped).jpg|image_upright=|image_size=|Landscape=|alt=|caption=Куртукова во 2024|Birth_name=|Alias=|birth_date={{Birth date and age|1993|09|09}}|birth_place=[[Хабаровск]], [[Русија]]|Origin=[[Пенза]], [[Русија]]|death_date=|death_place=|Genre=фолк, поп, традицонална музика|Occupation=пејач, текстописец, глумица, педагог|Instrument=вокал|Years_active=2008–денес|Label=Gamma Music<ref name="GammaArtists">{{Cite web |url=https://gamma-music.com/artists/ |title=Исполнители — Татьяна Куртукова |website=Gamma Music |language=ru |access-date=14 September 2025}}</ref>|current_member_of=|past_member_of=|spouse=Никита Макеев|partner=|website=|module=|module2=|module:43=}} '''Татјана Сергеевна Макеева, родена Куртукова''' (9 септември 1993, [[Хабаровск]], [[Русија]]) е руска пејачка, текстописец, глумица и педагог, која изведува руски фолк и бард музика. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://muz-tv.ru/news/tatyana-kurtukova-vyskazalas-o-duete-s-shaman/|title=Татьяна Куртукова высказалась о дуэте с SHAMAN|date=11 September 2024|work=muz-tv.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/tatyana-kurtukova-odnogo-2024/|title=Татьяна Куртукова «Одного» (2024): слушать онлайн, смотреть клип, автор, текст|date=2024-09-10|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Таа станала популарна и низ цела Русија и пошироко со песната „ Матушка “. <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kaluga-poisk.ru/news/obschestvo/v-kaluge-na-den-goroda-tatyana-kurtukova-tri-raza-spela-pesnyu-matushka-zemlya|title=В Калуге на Дне города Татьяна Куртукова три раза спела песню «Матушка Земля»|work=Калуга-Поиск|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fontanka.ru/2024/06/23/73742012/|title=У SHAMAN'а появилась конкурентка. Рассказываем, откуда появилась новая патриотическая певица Татьяна Куртукова|date=2024-06-23|work=Фонтанка.ру|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> == Биографија == Таа е родена на 9 септември 1993 година, во [[Хабаровск]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/family/news/2024/04/26/22880275.shtml|title=Исполнительница хита «Матушка-земля» раскрыла необычное имя дочери: «Оно реально существует»|date=2024-04-26|work=gazeta.ru|publisher=Газета.ru|language=ru|accessdate=2024-09-27}}</ref> нејзината мајка се е [[Политички науки|политиколог]], а нејзиниот татко инженер. <ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vremyan.ru/news/555205|title=Исполнительница хита «Матушка» Татьяна Куртукова выступит в Нижнем Новгороде|work=www.vremyan.ru|language=ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Во детството, таа се преселила со своите родители во Пенза, <ref name=":3"/> кој го смета за свој роден град. <ref name=":4"/> На четиригодишна возраст, таа започнала да учи во детското уметничко училиште „Лира“ на програмата за пијано. <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/biografiya-tatyany-kurtukovoj/|title=Биография Татьяны Куртуковой|accessdate=2024-08-13}}</ref> Подоцна, истовремено се запишала и на фолклорна програма. По завршувањето на музичкото училиште, таа се запишала на Пензенскиот колеџ за уметности, специјализирајќи „хорско диригирање“. <ref name=":1"/> Во 2012 година, таа била примена на Државниот институт за музика и педагогија „М.М. Иполитов-Иванов“ во Москва, продолжувајќи ги студиите на вокално-хорскиот и диригирачкиот оддел, со фокус на „народно пеење“. <ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://mirnov.ru/otkroveniya-zvezd/narodnaja-zvezda-tatjana-kurtukova-matushka-izmenila-ee-zhizn.html|title=Народная звезда Татьяна Куртукова: «Матушка» изменила её жизнь — Мир новостей|date=2024-06-13|work=mirnov.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Во 2016 година, таа добила диплома за „Концертен изведувач. Ансамблски солист. Наставник“. По дипломирањето на Институтот „Иполитов-Иванов“, таа започнака да предава на Пензенскиот колеџ за уметности, а истовремено студирала на Пензенскиот државен универзитет, каде што магистрираше на тема „Психолог-едукатор“. <ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://penzasmi.ru/news/98718/tatyana-kurtukova-rasskazala-na-pervom-kanale-ob-osobennostyah-penzenskogo-folklora|title=Татьяна Куртукова рассказала на «Первом канале» об особенностях пензенского фольклора|date=2024-07-24|work=penzasmi.ru|language=ru|accessdate=2024-08-13}}</ref> Таа изведува народна музика уште од училишните денови, учествувајќи во фолклорни експедиции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spbdnevnik.ru/news/2024-06-03/tatyana-kurtukova-o-lyubvi-k-strane-nado-govorit-vsluh|title=Татьяна Куртукова: «О любви к стране надо говорить вслух»|work=spbdnevnik.ru|language=ru|accessdate=2024-10-08}}</ref> Според неа, таа се заинтересирала за музика уште од рана возраст. <ref name=":7"/> Во 2022 година, Татјана Куртукова ги издала сингловите „Матушка“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znamkaluga.ru/2024/08/31/ispolnitelnicza-pesni-matushka-zemlya-vystupit-v-kaluge-31-avgusta/|title=Исполнительница песни «Матушка-земля» выступит в Калуге 31 августа|date=2024-08-31|work=znamkaluga.ru|publisher=Знамя.Калуга|language=ru-RU|accessdate=2024-11-12}}</ref> и „Руска зима“, со текст и музика од [[Andreev, Petr Alexandrovich|Петр Андреев]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://go.zvuk.com/news/pevica-tatyana-kurtukova-rasskazala-o-svoem-otnoshenii-k-kheiteram-06-08-2024.htm|title=Певица Татьяна Куртукова рассказала о своём отношении к хейтерам|date=2024-08-06|work=Zvuk Media|language=ru}}</ref> Таа ја извела песната „Матушка“ на телевизискиот канал Русија-1 во емисијата „Песни од срце“ на Андреј Малахов . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pravda-news.ru/news/kultura/pesni-ot-vsej-dushi-12-iyunya-2024/|title="Песни от всей души"|date=2024-06-13|work=pravda-news.ru|language=ru|accessdate=2024-08-14}}</ref> === Личен живот === Во 2019 година, таа се омажила за Никита Макеев, адвокат по меѓународно право. <ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://78.ru/articles/2024-09-09/eto-ved-on-raschistil-ei-dorozhku-zaviduet-li-shaman-slave-tatyani-kurtukovoi|title=«Это ведь он расчистил ей дорожку»: завидует ли Шаман славе Татьяны Куртуковой?|work=78.ru|accessdate=2024-11-12}}</ref> Татјана го зела презимето на својот сопруг, но настапува под нејзиното моминско презиме. <ref name=":10" /> Двојката добила ќерка, Евника, во 2023 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://kurtukova.com/ Службено мрежно место] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Руски пејачи]] ha5qkw2wwzlshnjup5miusfsia7ldbs 1 1395340 5561065 2026-05-18T10:27:38Z MacedonianBoy 2538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561065 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1395341 5561068 2026-05-18T10:32:30Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5561068 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 14 1395342 5561072 2026-05-18T10:41:12Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов|Бајазит II}} {{Ризница-врска}} [[Категорија:Отомански султани од 15 век]] 5561072 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Бајазит II}} {{Ризница-врска}} [[Категорија:Отомански султани од 15 век]] 6ar718o7k697jujnct8av6y7ud6pky8 14 1395343 5561076 2026-05-18T10:45:30Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Бајазит II]] [[Категорија:Деца на отоманските султани|08]] 5561076 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Бајазит II]] [[Категорија:Деца на отоманските султани|08]] p01b464ycl4c3riou9renjb1u350qj2 14 1395344 5561079 2026-05-18T10:47:26Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Сопруги на отоманските султани|08]] [[Категорија:Бајазит II]] 5561079 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Сопруги на отоманските султани|08]] [[Категорија:Бајазит II]] 4gcv0f9h2w0opcun9kxpn1njgm3e154 14 1395345 5561086 2026-05-18T10:54:41Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов|Селим I}} {{Ризница-врска}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] 5561086 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Селим I}} {{Ризница-врска}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] 94z0q2cijc0fu1qk4inkh18wll37hgw 5561087 5561086 2026-05-18T10:55:05Z Тиверополник 1815 5561087 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Селим I}} {{Ризница-врска|Selim I} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] fem4sq0g0jtm0wnlrfhiymcg5omnt2d 5561088 5561087 2026-05-18T10:55:23Z Тиверополник 1815 5561088 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Селим I}} {{Ризница-врска|Selim I}} [[Категорија:Отомански султани од 16 век]] 5gqqlz6b23fqfzst5plxuq5qkz2pd5q 14 1395346 5561095 2026-05-18T10:58:07Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] 5561095 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] pqmhjevta3oirl3xl2r2n0axfu5jgmu 14 1395347 5561099 2026-05-18T11:02:57Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Деца на отоманските султани|09]] 5561099 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Деца на отоманските султани|09]] l9yxrpkqtsw8h75cq29bu87ve6urjvu 14 1395348 5561100 2026-05-18T11:04:35Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Бајазит II]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство по султан|08]] 5561100 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Бајазит II]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство по султан|08]] ejhrocf8irt6rku1tcbieookmhgc4u5 14 1395349 5561102 2026-05-18T11:06:14Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство по султан|09]] 5561102 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Селим I]] [[Категорија:Битки на Отоманското Царство по султан|09]] dt5qgfff5lrnv0p7x10myqxrdhn89kc 14 1395350 5561112 2026-05-18T11:14:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Сопруги на отоманските султани|10]] [[Категорија:Сулејман Величествениот]] 5561112 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Сопруги на отоманските султани|10]] [[Категорија:Сулејман Величествениот]] lceto85ef9e2t4qzkiw9skgk8sg04ir 14 1395351 5561123 2026-05-18T11:28:24Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Сулејман Величествениот]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 165 век]] 5561123 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Сулејман Величествениот]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 165 век]] i0jekbx3qp65mv007s6xlbjd5g37540 5561124 5561123 2026-05-18T11:28:32Z Тиверополник 1815 5561124 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Сулејман Величествениот]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] lk19xm9nrtr0g3zl6q8b8vdmdn2u7pj 0 1395352 5561126 2026-05-18T11:34:03Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1351628614|Mads Mikkelsen]]“ 5561126 wikitext text/x-wiki   '''Мадс Дитман Микелсен'''<ref name="Britannica">{{Наведена енциклопедија|access-date=26 November 2020}}</ref> (роден на 22 ноември 1965 година) е дански актер. Тој се здобил со слава во Данска како актер по неговите улоги како Тони во првите два филма од филмската трилогија ''Пушер'' (1996, 2004), детективскиот наредник Алан Фишер во телевизиската серија ''[[„Рејсехолдет“|Рејсехолдет]]'' (2000–2004), Нилс во ''Отворени срца'' (2002), Свенд во ''[[Зелените касапи]]'' (2003), Иван во ''[[Адамовите јаболка (филм од 2005)|Адамовите јаболка]]'' (2005) и Јакоб Петерсен во ''[[После венчавката (филм)|После венчавката]]'' (2006). А.О. Скот од ''[[The New York Times|Њујорк тајмс]]'' забележал дека на [[Кинематографија на САД|холивудската]] сцена, Микелсен „станал сигурен карактерен актер со интригантна улога“, но изјавил дека на домашен фронт „тој е нешто друго: ѕвезда, аксиома, лице на повторното оживување на данското кино“.<ref>{{Наведени вести|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2012/08/16/great-dane/?_r=0|title=Great Dane|last=Scott|first=A. O.|date=16 August 2012|work=[[The New York Times]]|access-date=4 May 2015}}</ref> Микелсен бил роден на 22 ноември 1965 година во областа Остербро во [[Копенхаген]], Данска, <ref name="Britannica">{{Наведена енциклопедија|access-date=26 November 2020}}</ref> син на Бенте (моминско Кристијансен) Микелсен и Хенинг Дитман Микелсен, возач на такси. Тој има постар брат, актерот [[Ларс Микелсен]].<ref name="Arte">Transcript of Part 1 of {{Cite interview|access-date=26 November 2020}} Documentary in German, transcript in English.</ref> Во младоста, тој тренирал гимнастика и сакал да се занимава со спорт, но потоа студирал танцување во ''Б''алетска академија во [[Гетеборг]], каде што научил да зборува шведски.<ref>[https://www.dn.se/kultur-noje/film-tv/med-mads-pa-mammas-gata/ "Med Mads på mammas gata"], DN.se, 21 September 2007. {{In lang|sv}} Retrieved 30 May 2013.</ref> За време на танцовата кариера, Микелсен ја запознал кореографката Хане Јакобсен, со која се оженил во 2000 година. Бил професионален танчер речиси една деценија, сè додека не почнал да студира драма на Театарското училиште во Архус во 1996 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=10 September 2012}}</ref><ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Film/Instrukt%C3%B8rer_og_filmfolk,_Danmark/Mads_Mikkelsen "Mads Mikkelsen"], ''Den Store Danske''. {{In lang|da}} Retrieved 30 May 2013.</ref> == Личен живот == Во 2000 година, Микелсен се оженил со кореографката Хане Јакобсен, со која бил во врска од 1987 година. Тие имаат две деца и два внуци. Микелсен живеел во [[Копенхаген]] целиот свој живот и има резиденција на шпанскиот остров [[Мајорка]], кој првпат го посетил кон крајот на 1990-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.helencummins.com/mads-mikkelsen-actor/|title=Mads Mikkelsen: A Great Dane|date=12 December 2018|work=Living on Mallorca|language=en-US|accessdate=30 June 2021}}</ref> На доделувањето на наградите „Бамби“ во 2023 година во Минхен, Микелсен ја посветил својата награда „Бамби“ на својата внука Марија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.zeit.de/news/2023-11/17/schauspieler-mads-mikkelsen-widmet-bambi-seiner-enkelin|title=Auszeichnung: Schauspieler Mads Mikkelsen widmet Bambi seiner Enkelin|last=dpa|date=2023-11-17|work=Die Zeit|access-date=2023-11-19|language=de-DE|issn=0044-2070}}</ref>“. == Почести == На 15 април 2010 година, Микелсен бил назначен за Витез од Редот на Данеброг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bt.dk/royale/mads-mikkelsen-og-wilbek-slaas-til-riddere|title=Mads Mikkelsen og Wilbek slås til riddere|last=[[Ritzau]]|date=22 September 2012|work=[[B.T. (tabloid)|B.T.]]|publisher=[[Berlingske Media]]|language=da|trans-title=Mads Mikkelsen and Wilbek Made Knights|accessdate=27 December 2016}}</ref> Во април 2016 година, француската влада го назначила Микелсен за ''Витез'' од Редот на уметностите и литературата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lefigaro.fr/cinema/2016/04/29/03002-20160429ARTFIG00084-les-danois-mads-mikkelsen-et-thomas-vinterberg-decores-par-la-france.php|title=Les Danois Mads Mikkelsen et Thomas Vinterberg décorés par la France|date=29 April 2016|work=Le Figaro|access-date=11 May 2016|language=fr}}</ref> == Филмографија == === Филм === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Director !Notes |- | rowspan="3" |1996 |''[[:da:Blomsterfangen|The Glass House Prisoner]]'' |Max Åge |[[:da:Jens Arentzen|Jens Arentzen]] |Short film |- |''Pusher'' |Tonny |Nicolas Winding Refn | |- |''[[:da:Café Hector|Café Hector]]'' |Anders |[[:da:Lotte Svendsen|Lotte Svendsen]] | rowspan="2" |Short film |- |1997 |''The Caretaker'' |Alex |Stefano González |- | rowspan="2" |1998 |''[[:da:Vildspor|Wildside]]'' |Jimmy |Simon Staho | |- |''[[:da:Nattens engel (film fra 1998)|Angel of the Night]]'' |Ronnie |[[:da:Shaky González|Shaky González]] | |- | rowspan="2" |1999 |''Bleeder'' |Lenny |Nicolas Winding Refn (2) | |- |''[[:da:Tom Merritt|Tom Merritt]]'' |Elmer Karr |[[:da:Anders Gustafsson|Anders Gustafsson]] |Short film |- |2000 |''Flickering Lights'' |Arne |Anders Thomas Jensen | |- | rowspan="2" |2001 |''Mona's World'' |Casper |Jonas Elmer | |- |''Shake It All About'' |Jacob |Hella Joof | |- | rowspan="3" |2002 |''I Am Dina'' |Niels |Ole Bornedal | |- |''Open Hearts'' |Niels |Susanne Bier | |- |''Wilbur Wants to Kill Himself'' |Horst |Lone Scherfig | |- | rowspan="4" |2003 |''[[:da:Nu (film fra 2003)|Now]]'' |Jakob (young) |Simon Staho (2) | rowspan="2" |Short film |- |''[[:da:Dykkerdrengen|Boy Below]]'' |Father |[[:da:Morten Giese|Morten Giese]] |- |''[[Зелените касапи|The Green Butchers]]'' |Svend |Anders Thomas Jensen (2) | |- |''Torremolinos 73'' |Magnus |Pablo Berger | |- | rowspan="2" |2004 |''[[Крал Артур (филм)|King Arthur]]'' |Tristan |Antoine Fuqua | |- |''Pusher II'' |Tonny |Nicolas Winding Refn (3) | |- |2005 |''[[Адамовите јаболка (филм од 2005)|Adam's Apples]]'' |Ivan |Anders Thomas Jensen (3) | |- | rowspan="4" |2006 |''[[После венчавката (филм)|After the Wedding]]'' |Jacob Pederson |Susanne Bier (2) | |- |''Prague'' |Christoffer |Ole Christian Madsen | |- |''Exit'' |Thomas Skepphult |[[:sv:Peter Lindmark (regissör)|Peter Lindmark]] | |- |''[[Казино Ројал (филм)|Casino Royale]]'' |Le Chiffre |Martin Campbell | |- |2008 |''Flame &amp;amp; Citron'' |Jørgen Haagen Schmith |Ole Christian Madsen (2) | |- | rowspan="3" |2009 |''Coco Chanel &amp;amp; Igor Stravinsky'' |[[Игор Стравински|Igor Stravinsky]] |Jan Kounen | |- |''Valhalla Rising'' |One Eye |Nicolas Winding Refn (4) | |- |''The Door'' |David |Anno Saul | |- | rowspan="2" |2010 |''Clash of the Titans'' |Draco |Louis Leterrier | |- |''Moomins and the Comet Chase'' |Sniff |Maria Lindberg |Voice |- |2011 |''The Three Musketeers'' |Comte de Rochefort |Paul W. S. Anderson | |- | rowspan="3" |2012 |''A Royal Affair'' |Johann Friedrich Struensee |Nikolaj Arcel | |- |''[[Лов (филм)|The Hunt]]'' |Lucas |Thomas Vinterberg | |- |''Move On'' |Mark |[[:da:Asger Leth|Asger Leth]] | |- | rowspan="2" |2013 |''Charlie Countryman'' |Nigel |[[:de:Fredrik Bond|Fredrik Bond]] | |- |''Age of Uprising: The Legend of Michael Kohlhaas'' |Michael Kohlhaas |Arnaud des Pallières | |- |2014 |''The Salvation'' |Jon Jensen |Kristian Levring | |- |2015 |''[[Мажи и кокошки (филм од 2015)|Men & Chicken]]'' |Elias |Anders Thomas Jensen (4) | |- | rowspan="3" |2016 |''Doctor Strange'' |Kaecilius |Scott Derrickson | |- |''The Phantom'' |The Phantom |Jake Scott |Short film |- |''Rogue One'' |Galen Erso |Gareth Edwards | |- | rowspan="2" |2018 |''Arctic'' |Overgård |Joe Penna | |- |''[[На портата на вечноста|At Eternity's Gate]]'' |Priest |Julian Schnabel | |- |2019 |''Polar'' |Duncan Vizla |Jonas Åkerlund | |- | rowspan="2" |2020 |''[[Уште една тура (филм)|Another Round]]'' |Martin |Thomas Vinterberg (2) | |- |''Riders of Justice'' |Markus |Anders Thomas Jensen (5) | |- | rowspan="2" |2021 |''Chaos Walking'' |Mayor David Prentiss |Doug Liman | |- |''Return of the Goat II: New World Order'' |Government Official |Otto Bathurst |Short film |- |2022 |''Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore'' |[[Список на ликови од Хари Потер|Gellert Grindelwald]] |[[Дејвид Јејтс|David Yates]] | |- | rowspan="2" |2023 |''[[Индијана Џонс и артефактот на судбината|Indiana Jones and the Dial of Destiny]]'' |Dr. Jürgen Voller |James Mangold |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/indiana-jones-and-the-dial-of-destiny-review-harrison-ford-james-mangold-1235495914/|title='Indiana Jones and the Dial of Destiny' Review: Harrison Ford Cracks the Whip One Last Time in a Final Chapter Short on Both Thrills and Fun|last=Rooney|first=David|date=2023-05-19|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2023-05-19}}</ref> |- |''The Promised Land'' |[[:da:Ludvig von Kahlen|Ludvig Kahlen]] |Nikolaj Arcel (2) | |- |2024 |''[[Муфаса: Кралот лав|Mufasa: The Lion King]]'' |Kiros |Barry Jenkins | rowspan="2" |Voice |- | rowspan="3" |2025 |''North'' |Severin |Bente Lohne |- |''The Last Viking'' |Manfred |Anders Thomas Jensen (6) | |- |''Dust Bunny'' |Resident 5B |Bryan Fuller |<ref>{{Наведени вести|url=https://archive.nerdist.com/?amp/|title=BRYAN FULLER WROTE DUST BUNNY ROLE SPECIFICALLY FOR MADS MIKKELSEN|date=9 September 2025|work=Nerdist|access-date=11 September 2025|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2027 | {{Pending film|[[A.M.I.]]}} |Lt. Teague |Fernando Szurman |Post-production |- | {{Pending film|[[What Happens at Night]]}} |Brother Emmanuel |[[Мартин Скорсезе|Martin Scorsese]] |Filming |} === Телевизија === {| class="wikitable sortable" !Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2000–2004 | ''Рејсехолдет'' | Алан Фишер | 32 епизоди |- | 2005 година | ''{{Меѓујазична врска|Julie (Danish TV series){{!}}Julie|da|Julie (tv-serie)}}'' | Харалд | 6 епизоди |- | 2005 година | ''Кловн'' | Мадс | Епизода: „Ул. 44“ |- | 2013–2015 | ''[[Ханибал (ТВ-серија)|Ханибал]]'' | [[Ханибал Лектор|Д-р Ханибал Лектор]] | 39 епизоди |} === Музички видеа === {| class="wikitable sortable" !Година ! Уметник ! Наслов ! Улога |- | 2009 година | Џокерен | „Сиг Да“ | Машка главна машка улога |- | 2011 година | Солстафир | „Џакнин“ | Викиншки човек |- | 2015 година | [[Ријана]] | „ Кучко подобро да ги имаш моите пари “ | Сметководителот |} == Награди и номинации == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Родени во 1965 година]] [[Категорија:Статии со извори на шведски (sv)]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Дански глумци]] huclkhec0oryfny9heb51drjmqjix94 5561131 5561126 2026-05-18T11:54:24Z BosaFi 115936 5561131 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Мадс Микелсен|image=Mads Mikkelsen at 82nd Venice International Film Festival (cropped2).jpg|caption=Микелсен во 2025|birth_name=Мадс Дитман Микелсен|birth_date={{birth date and age|1965|11|22|df=y}}|birth_place=[[Копенхаген]], Данска|occupation=глумец|years_active=1996–сега|awards={{ubl|Витез на [[Орденот на Данеброг]]|Витез на [[Орденот на уметноста и писменоста]]}}|spouse={{marriage|Хане Јакобсен|2000}}|children=2|relatives=[[Ларс Микелсен]] (брат)}}  '''Мадс Дитман Микелсен'''<ref name="Britannica">{{Наведена енциклопедија|access-date=26 November 2020}}</ref> (роден на 22 ноември 1965 година) е дански актер. Тој се здобил со слава во Данска како актер по неговите улоги како Тони во првите два филма од филмската трилогија ''Пушер'' (1996, 2004), детективскиот наредник Алан Фишер во телевизиската серија ''[[„Рејсехолдет“|Рејсехолдет]]'' (2000–2004), Нилс во ''Отворени срца'' (2002), Свенд во ''[[Зелените касапи]]'' (2003), Иван во ''[[Адамовите јаболка (филм од 2005)|Адамовите јаболка]]'' (2005) и Јакоб Петерсен во ''[[После венчавката (филм)|После венчавката]]'' (2006). А.О. Скот од ''[[The New York Times|Њујорк тајмс]]'' забележал дека на [[Кинематографија на САД|холивудската]] сцена, Микелсен „станал сигурен карактерен актер со интригантна улога“, но изјавил дека на домашен фронт „тој е нешто друго: ѕвезда, аксиома, лице на повторното оживување на данското кино“.<ref>{{Наведени вести|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2012/08/16/great-dane/?_r=0|title=Great Dane|last=Scott|first=A. O.|date=16 August 2012|work=[[The New York Times]]|access-date=4 May 2015}}</ref> Микелсен бил роден на 22 ноември 1965 година во областа Остербро во [[Копенхаген]], Данска, <ref name="Britannica">{{Наведена енциклопедија|access-date=26 November 2020}}</ref> син на Бенте (моминско Кристијансен) Микелсен и Хенинг Дитман Микелсен, возач на такси. Тој има постар брат, актерот [[Ларс Микелсен]].<ref name="Arte">Transcript of Part 1 of {{Cite interview|access-date=26 November 2020}} Documentary in German, transcript in English.</ref> Во младоста, тој тренирал гимнастика и сакал да се занимава со спорт, но потоа студирал танцување во ''Б''алетска академија во [[Гетеборг]], каде што научил да зборува шведски.<ref>[https://www.dn.se/kultur-noje/film-tv/med-mads-pa-mammas-gata/ "Med Mads på mammas gata"], DN.se, 21 September 2007. {{In lang|sv}} Retrieved 30 May 2013.</ref> За време на танцовата кариера, Микелсен ја запознал кореографката Хане Јакобсен, со која се оженил во 2000 година. Бил професионален танчер речиси една деценија, сè додека не почнал да студира драма на Театарското училиште во Архус во 1996 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=10 September 2012}}</ref><ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Film/Instrukt%C3%B8rer_og_filmfolk,_Danmark/Mads_Mikkelsen "Mads Mikkelsen"], ''Den Store Danske''. {{In lang|da}} Retrieved 30 May 2013.</ref> == Личен живот == Во 2000 година, Микелсен се оженил со кореографката Хане Јакобсен, со која бил во врска од 1987 година. Тие имаат две деца и два внуци. Микелсен живеел во [[Копенхаген]] целиот свој живот и има резиденција на шпанскиот остров [[Мајорка]], кој првпат го посетил кон крајот на 1990-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.helencummins.com/mads-mikkelsen-actor/|title=Mads Mikkelsen: A Great Dane|date=12 December 2018|work=Living on Mallorca|language=en-US|accessdate=30 June 2021}}</ref> На доделувањето на наградите „Бамби“ во 2023 година во Минхен, Микелсен ја посветил својата награда „Бамби“ на својата внука Марија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.zeit.de/news/2023-11/17/schauspieler-mads-mikkelsen-widmet-bambi-seiner-enkelin|title=Auszeichnung: Schauspieler Mads Mikkelsen widmet Bambi seiner Enkelin|last=dpa|date=2023-11-17|work=Die Zeit|access-date=2023-11-19|language=de-DE|issn=0044-2070}}</ref>“. == Почести == На 15 април 2010 година, Микелсен бил назначен за Витез од Редот на Данеброг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bt.dk/royale/mads-mikkelsen-og-wilbek-slaas-til-riddere|title=Mads Mikkelsen og Wilbek slås til riddere|last=[[Ritzau]]|date=22 September 2012|work=[[B.T. (tabloid)|B.T.]]|publisher=[[Berlingske Media]]|language=da|trans-title=Mads Mikkelsen and Wilbek Made Knights|accessdate=27 December 2016}}</ref> Во април 2016 година, француската влада го назначила Микелсен за ''Витез'' од Редот на уметностите и литературата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lefigaro.fr/cinema/2016/04/29/03002-20160429ARTFIG00084-les-danois-mads-mikkelsen-et-thomas-vinterberg-decores-par-la-france.php|title=Les Danois Mads Mikkelsen et Thomas Vinterberg décorés par la France|date=29 April 2016|work=Le Figaro|access-date=11 May 2016|language=fr}}</ref> == Филмографија == === Филм === {| class="wikitable sortable" !година !наслов !белешки |- | rowspan="3" |1996 |''Затвореник во стаклена куќа'' |Краток филм |- |''Пушер'' | |- |''Кафе Хектор'' | rowspan="2" |Краток филм |- |1997 |''Чуварот'' |- | rowspan="2" |1998 |''Дива страна'' | |- |''Ангел на ноќта'' | |- | rowspan="2" |1999 |''Човекот што крвари'' | |- |''Том Мерит'' |Краток филм |- |2000 |''Трепкачки светла'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Светот на Мона'' | |- |''Треси го наоколу'' | |- | rowspan="3" |2002 |''Јас сум Дина'' | |- |''Отворени срца'' | |- |''Вилбур сака да се убие'' | |- | rowspan="4" |2003 |''[[:da:Nu (film fra 2003)|Now]]'' | rowspan="2" |Краток филм |- |''[[Момче под палуба]]'' |- |''[[Зелените касапи]]'' | |- |''Torremolinos 73'' | |- | rowspan="2" |2004 |''[[Крал Артур (филм)]]'' | |- |''Пушер 2'' | |- |2005 |''[[Адамовите јаболка (филм од 2005]]'' | |- | rowspan="4" |2006 |''[[После венчавката (филм)]]'' | |- |''Прага'' | |- |''Излез'' | |- |''[[Казино Ројал (филм)]]'' | |- |2008 |''Пламен ии Цитрон'' | |- | rowspan="3" |2009 |''Коко Шанел и Игор Стравински'' | |- |''Валхала Рајзинг'' | |- |''Вратата'' | |- | rowspan="2" |2010 |''Судие на Титани'' | |- |''Мумини и потера по комети'' |Глас |- |2011 |''Тројца мускетари'' | |- | rowspan="3" |2012 |''Кралска Афера'' | |- |''[[Лов (филм)]]'' | |- |''Продолжи понатаму'' | |- | rowspan="2" |2013 |''Чали Кантримен'' | |- |''Доба на востание: Легендата за Мајкл Колхас'' | |- |2014 |''Спасението'' | |- |2015 |''[[Мажи и кокошки (филм од 2015)]]'' | |- | rowspan="3" |2016 |''Доктор Стрејнџ'' | |- |''Фантом'' |Краток филм |- |''Роуг 1'' | |- | rowspan="2" |2018 |''Арктик'' | |- |''[[На портата на вечноста]]'' | |- |2019 |''Поларно'' | |- | rowspan="2" |2020 |''[[Уште една тура (филм)]]'' | |- |''Јавачи на правда'' | |- | rowspan="2" |2021 |''Одечки хаос'' | |- |''Враќањето на козата II: Нов светски поредок'' |Краток филм |- |2022 |''Фантастични ѕверови: Тајните на Дамблдор'' | |- | rowspan="2" |2023 |''[[Индијана Џонс и артефактот на судбината]]'' |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/indiana-jones-and-the-dial-of-destiny-review-harrison-ford-james-mangold-1235495914/|title='Indiana Jones and the Dial of Destiny' Review: Harrison Ford Cracks the Whip One Last Time in a Final Chapter Short on Both Thrills and Fun|last=Rooney|first=David|date=2023-05-19|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2023-05-19}}</ref> |- |''Ветената земја'' | |- |2024 |''[[Муфаса: Кралот лав]]'' | rowspan="2" |Глас |- | rowspan="2" |2025 |''Север'' |- |''Последниот викинг'' | |} === Телевизија === {| class="wikitable sortable" !Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2000–2004 | ''Рејсехолдет'' | Алан Фишер | 32 епизоди |- | 2005 година | ''Џули'' | Харалд | 6 епизоди |- | 2005 година | ''Кловн'' | Мадс | Епизода: „Ул. 44“ |- | 2013–2015 | ''[[Ханибал (ТВ-серија)|Ханибал]]'' | [[Ханибал Лектор|Д-р Ханибал Лектор]] | 39 епизоди |} === Музички видеа === {| class="wikitable sortable" !Година ! Уметник ! Наслов ! Улога |- | 2009 година | Џокерен | „Сиг Да“ | Машка главна машка улога |- | 2011 година | Солстафир | „Џакнин“ | Викинг |- | 2015 година | [[Ријана]] | „Бич бетер хев мај мани“ | Сметководителот |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Родени во 1965 година]] [[Категорија:Статии со извори на шведски (sv)]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Дански глумци]] cncdbz4vimozlk69eb7cr518a0n565u 0 1395353 5561130 2026-05-18T11:52:01Z ~2026-29873-36 133260 Создадена страница со: Основање и развој на ориенталниот танц во Македонија Ориенталниот танц (Belly Dance) започнал поорганизирано да се развива и јавно да биде застапен во Македонија во текот на 2000-тите години, поточно од 2009 година, преку појава на специјализирани студија,... 5561130 wikitext text/x-wiki Основање и развој на ориенталниот танц во Македонија Ориенталниот танц (Belly Dance) започнал поорганизирано да се развива и јавно да биде застапен во Македонија во текот на 2000-тите години, поточно од 2009 година, преку појава на специјализирани студија, јавни настапи и едукативни програми посветени на оваа уметност. Меѓу имињата поврзани со развојот и популаризацијата на ориенталниот танц во Македонија се споменува Елена Вукановска, инструктор, сценски изведувач и едукатор со повеќе од 15 години активно искуство во областа на ориенталниот танц. Нејзината работа опфаќа: изучување на ориентален танц; сценски настапи; меѓународни фестивали; професионални обуки; организација на работилници; јавна промоција на ориенталниот танц во Македонија и странство. Студио Ориентал Во 2009 година, Вукановска го основала Студио Ориентал. Студиото е насочено кон изучување и промоција на ориенталниот танц преку часови, настапи, фестивали и подготовка на танчери. Во рамки на Студио Ориентал се изучуваат повеќе категории: Oriental Classic Pop Oriental Tarab Mejance Lyrical Folklore Saidi Dabke Iraqi Baladi Shaabi Khaleegi Други категории Fusion стилови Импровизација со жива музика Сценски ориентален танц Во текот на својата кариера, Елена Вукановска посетувала професионални семинари и работилници во повеќе земји. Меѓу нив се: професионални обуки во Египет; едукации и семинари во Дубаи; работилници во Копаоник; Fairytales Festival (2016) – Белград; Cairo Dance Festival (2019) – Будимпешта; дополнителни обуки кај интернационални инструктори. Според достапни информации, дел од едукацијата била насочена кон традиционални египетски стилови. Меѓу сценските техники со кои се поврзува нејзината работа е Shamadan dance, египетски стил кој се изведува со свеќник поставен на глава. Активностите на студиото вклучуваат домашни и меѓународни настапи, фестивали и обуки поврзани со ориенталниот танц. Професионална едукација и меѓународни обуки. Фестивали и Меѓународни настапи Во текот на кариерата, Вукановска настапувала на домашни и интернационални фестивали. Во 2025 година настапувала на: Magic Belly Dance Festival Oriental Maraton Festival Raqs Athens Noć sa Šeherezadom Во 2026 година, најавено е повторно учество на 12-тото издание на Oriental Maraton Festival во Франција. Преку овие фестивали Вукановска посетувала работилници и следела настапи на интернационални имиња како: Ранда Камел- икона и легенда на Ориенталниот Танц во светот Тито Сеиф - најдобриот машки инструктор на сите времиња во светот на ориенталниот танц Ваел Мансур Шерон Месгвич Јаел Зарка Медиумски Настапи Покрај фестивалските активности,Елена Вукановска гостувала во телевизиски емисии и интервјуа. Меѓу медиумските појавувања се: hypetv.mk⁠� zenskimagazin.faktor.mk⁠� slobodenpecat.mk⁠� youtu.be⁠� Најолемата подршка и прмоција Елена Вукановска ја добива преку долгогодишната соработка со Естрадниот Балкански Менаџер-Даниел Стоилков и неговата организација Events Makedonija Дел од организациската, логистичката и промотивната поддршка на активностите поврзани со Студио Ориентал се поврзува со Даниел Стоилков и Events Makedonija. Организацијата Евентс Македонија е активна од 2009 година и работи во областа на: организација на концерти; логистика на јавни настани; менаџмент на артисти; координација на фестивали; промоција на културни и естрадни настани. Според достапни информации, организацијата се поврзува со организација или логистичка поддршка на настани со: Оливер Драгојевиќ Северина Жељко Јоксимовиќ Цеца Здравко Чолиќ Парни Ваљак Дорис Драговиќ Владо Георгиев како и со повеќе изданија на: Штипска Пастрмалијада Од 2022 година,Организацијата наведува учество во реализација на дополнителни културни и музички настани организирани од страна на Event Group. fuz29qv2p9wnt7zuz5rgqesbfaw0fsc