Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 864 5561885 5464134 2026-05-20T19:58:45Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Арабизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561885 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Quadratic_formula.svg|мини|Формулата изразува решение на непознатата во квадратна равенка {{Мат|1=''ax''² + ''bx'' + ''c'' = 0}}, каде константата a е различна од нула.]] '''Алгебра''' (од [[Арапски јазик|арапски]] ''ел-џебр'', „составување на откршоци“<ref name="oed">{{Наведена мрежна страница|title=algebra|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/algebra|work=Oxford English Dictionary|publisher=Oxford University Press|accessdate=2017-10-09|archive-date=2013-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231173558/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/algebra|url-status=dead}}</ref>) — еден од поголемите делови од [[математика]]та, заедно со теоријата на броеви, [[геометрија]] и [[Математичка анализа|анализа]]. Во својата најопшта форма, алгебрата е студија на математички симболи и правила за манипулирање со овие симболи;<ref>I. N. Herstein, ''Topics in Algebra'', "An algebraic system can be described as a set of objects together with some operations for combining them." p. 1, Ginn and Company, 1964</ref> тоа е обединувачка нишка на речиси целата математика.<ref>I. N. Herstein, ''Topics in Algebra'', "...it also serves as the unifying thread which interlaces almost all of mathematics." p. 1, Ginn and Company, 1964</ref> Како таква, таа вклучува сè од решавање на основни равенства до проучувањето на апстрактни теми како групи, прстени и полиња. Поосновните делови од алгебрата се нарекуваат [[елементарна алгебра]]; поапстрактните делови се нарекуваат апстрактна алгебра или модерна алгебра. Елементарна алгебра е генерално се смета дека е од суштинско значење за било кое изучување на математиката, било која наука наука, инженерство, а исто така наоѓа примена и во медицината и економијата. Апстрактна алгебра е голема област во напредна математика, изучувана првенствено од страна на професионални математичари. Елементарна алгебра се разликува од [[аритметика]]та во употребата на апстрактните симболи, како што е користењето на букви за броеви кои се или непознати или можат да земат многу вредности. На пример, во <math /> <math /> е непозната. Во [[Еднаквост на масата и енергијата|{{Мат|1=''E'' = ''mc''{{smallsup|2}}}}]], симболите <math /> и <math /> се променливи, и симболот <math /> е [[константа]], која ја означува брзината на светлината во вакуум. Алгебра дава методи за решавање равенки и изразување формули кои се многу полесни (за оние кои знаат како да ги користат) од постарите методи на пишување, каде се користеле зборови наместо симболи. Зборот ''"алгебра"'' исто така се користи на одредени специјализирани начини. Посебен вид на математички предмет во апстрактната алгебра е наречен "алгебра", и овој збор се користи, на пример во фрази, [[линеарна алгебра]] и [[алгебарска топологија]]. == Потекло на поимот == Зборот алгебра доаѓа од [[Арапски|арапскиот]] الجبر (al-jabr буквално "повторното обединување на скршени делови") од насловот на книгата Ilm al-jabr wa'l-muḳābala од персискиот математичар и астрономот [[ел-Хорезми]]. Зборот влегол во англискиот јазик во текот на XV век, од шпански, италијански или средновековен латински. Зборот алгебра првично бил употребуван во контекст на хируршката процедура за поставување на скршени или дислоцирани коски. Математичкото значење за првпат било запишано во шеснаесеттиот век.<ref>{{наведена енциклопедија|title=Algebra|editor=T. F. Hoad|encyclopedia=The Concise Oxford Dictionary of English Etymology|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2003|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192830982.001.0001/acref-9780192830982-e-349|subscription=yes}}</ref> == Различни значења на „алгебра“ == Зборот "алгебра" има неколку сродни значења во математиката, како еден збор или во сложени термини. Како единствен збор, "алгебра" има две значења: може да именува широк дел од математиката или да означува специфична математичка структура, чија прецизна дефиниција зависи од авторот. За втората дефиниција обично структурата има додавање, множење и скаларно множење. Кога некои автори го користат терминот "алгебра", тие прават подмножество од следниве дополнителни претпоставки: асоцијативни, комутативни и сл. Во универзалната алгебра, зборот "алгебра" се однесува на генерализација на горенаведениот концепт, кој овозможува n-ти операции. <div>Обично, кога е дел од сложен термин, повторно постои две толкувања: може да именува дел од алгебрата, како што се [[линеарна алгебра]], [[елементарна алгебра]] (правилата за симболична манипулација предавани во основните математички курсеви како дел од основното и средното образование), или [[апстрактна алгебра]] (проучување на алгебарските структури); или може да се користи за да означи некоја апстрактна структура, како [[Лијева алгебра]] или [[асоцијативна алгебра]]. </div> == Алгебрата како гранка на математиката == Алгебрата почнала со пресметки слични на оние на [[аритметика]], со букви како ознаки за броеви. Ова е овозможило докази за својства кои се вистинити без разлика кои броеви се вклучени. На пример, во [[Квадратна равенка|к]]<nowiki/>вадратната равенка: : <math>ax^2+bx+c=0,</math> <math>a, b, c</math> можат да бидат било кои броеви (освен што <math>a</math> не може да биде <math>0</math>) итн. квадратна формула може да се користи за брзо и лесно да се најдат вредностите на непознатата <math>x</math> кои се точните решенија на равенката. Историски гледано, а и во тековната настава, проучувањето на алгебра започнува со решавање на равенки, како што е квадратната равенка погоре. Тогаш се поставуваат повеќе општи прашања, како што се "дали равенката има решение?", "колку решенија има равенката?", "каква е природата на решенијата?". Овие прашања водат до идеите за форма, структура и симетричност.<ref>{{Наведена книга|last=Gattengo|first=Caleb|year=2010|title=The Common Sense of Teaching Mathematics|publisher=Educational Solutions Inc.|isbn=978-0878252206}}</ref> Овој начин на размислување овозможил алгебрата да се употребува и во пресметките на небројчени објекти, како што се [[вектори]], [[Матрица (математика)|матрици]], и [[полиноми]]. Структурните својства на овие небројчени објекти биле искористени да се дефинираат [[алгебарски структури]] , како што се групи, прстени и полиња. Пред 16 век, математиката е поделена на само две подобласти, [[аритметика]] и [[геометрија]]. Иако некои методи, кој биле развиени многу порано, може да се сметаат во денешно време како "алгебра", појавата на алгебрата и, наскоро потоа, на [[калкулус]] како подобласти на математиката датираат од 16-ти или 17 век. Од втората половина на 19 век, се појавиле многу нови области на математиката, од кои повеќето се употребуваат и аритметика и геометрија, а во речиси сите се употребува алгебра. Денес, алгебрата е надополнета и вклучува многу гранки на математиката, како што може да се види од класификацијата на математички области <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ams.org/mathscinet/msc/msc2010.html|title=2010 Mathematics Subject Classification|publisher=|accessdate=5 October 2014|archive-date=2014-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606010248/http://www.ams.org/mathscinet/msc/msc2010.html|url-status=dead}}</ref> каде ниедна од областите од прв ред не се нарекува ''алгебра''. Денес алгебрата во себе ги вклучува областите 08-Општи алгебарски системи, 12- [[теорија на поле]] и [[полиноми]], 13 - [[комутативна алгебра]], 15 - [[Линеарна алгебра|линеарна]] и [[полилиниеарна алгебра]]; [[Матрица|теорија на матрици]], 16 - [[асоцијативна алгебра]], 17 - [[неасоцијативна алгебра]], 18 - [[теорија на категории]]; [[хомолошка алгебра]], 19-теорија К и 20- [[теорија на групи]]. Алгебрата исто така се користи нашироко во 11 - [[теорија на броеви]] и 14 - [[алгебарска геометрија]]. == Историја == === Почетокот на историјата на "алгебра" === [[Податотека:Image-Al-Kitāb_al-muḫtaṣar_fī_ḥisāb_al-ğabr_wa-l-muqābala.jpg|мини|Страница од'' [[„Зборник на пресметки со дополнување и противположување“]] на [[ел-Хорезми]]'']] Корените на алгебрата датираат од времето на античките [[Вавилонци]],<ref>{{Наведена книга|last=Struik|first=Dirk J.|year=1987|title=A Concise History of Mathematics|location=New York|publisher=Dover Publications|isbn=0-486-60255-9}}</ref> , кои развиле напреден систем на аритметика со кој биле во можност да направат пресметки слични на алгоритми. Вавилонците развиеле формули за пресметување решенија за проблемите кои денес обично се решаваат со користење на [[Линеарна равенка|линеарни равенки]], [[Квадратна равенка|квадратни равенки]], и недетерминирани линеарни равенки. Наспроти тоа, повеќето [[Египет|Египќани]] од овој период, како и грчката и кинеската математика во 1-от милениум П.Н.Е., обично ги решавале таквите равенки со геометриски методи, како што се оние опишани во ''„[[Ахмесов папирус|Ахмесовиот папирус]]“,'' „''[[Евклидовите елементи]]“'', како и „''[[Деветте поглавја за математичката вештина]]“''. Геометријата на Грците, како што е претставена во евклидовите елементи, поставила рамки за генерализирање на формули кои можат да се употребат во повеќе општи системи за дефинирање и решавање на равенки, иако тоа не се случило додека не била развиена [[Математика во средновековниот ислам|математиката во средновековниот Ислам]].<ref>{{harvnb|Boyer|1991}}</ref> Од времето на [[Платон]], грчката математика била подложна на драстични промени. [[Стара Грција|Грците]] создале геометриска алгебра, каде што термините биле претставени како страни на геометриски објекти, обично линии, на кои им е назначена буква.<ref name="citeboyer">{{Harv|Boyer|1991|loc="Europe in the Middle Ages" p. 258}} "In the arithmetical theorems in Euclid's ''Elements'' VII-IX, numbers had been represented by line segments to which letters had been attached, and the geometric proofs in al-Khwarizmi's ''Algebra'' made use of lettered diagrams; but all coefficients in the equations used in the ''Algebra'' are specific numbers, whether represented by numerals or written out in words. The idea of generality is implied in al-Khwarizmi's exposition, but he had no scheme for expressing algebraically the general propositions that are so readily available in geometry."</ref> [[Диофант]] (3 век од Н.Е.) бил грчки математичар од [[Александрија]] и автор на серија на книги наречена [[Аритметика]]. Овие текстови се занимаваат со решавање на алгебарски равенки,<ref>{{Наведена книга|authorlink=Florian Cajori|first=Florian|last=Cajori|year=2010|url=https://books.google.com/?id=gZ2Us3F7dSwC&pg=PA34&dq#v=onepage&q=&f=false|title=A History of Elementary Mathematics – With Hints on Methods of Teaching|page=34|isbn=1-4460-2221-8}}</ref> и за првпат претставуваат равенка која во теоријата на броевите е наречена [[Диофантова равенка]]. Претходните традиции дискутирани погоре имале директно влијание на [[Персија|персискиот]] [[ел-Хорезми]] (околу 780-850 г.). Тој подоцна ја напишал книгата ''„Зборник на пресметки со дополнување и противположување“'', со која се утврдила алгебрата како математичка дисциплина која е независна од [[геометрија]]та и [[Аритметика|самата аритметика]].<ref>{{Наведено списание|title=Al Khwarizmi: The Beginnings of Algebra|author=Roshdi Rashed|publisher=Saqi Books|date=November 2009|isbn=0-86356-430-5|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> [[Хеленистички период|Хеленистичките]] математичари [[Херон Александриски]] и [[Диофант]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://library.thinkquest.org/25672/diiophan.htm|title=Diophantus, Father of Algebra|publisher=|accessdate=5 October 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727040815/http://library.thinkquest.org/25672/diiophan.htm|archivedate=27 July 2013|df=}}</ref> како и индиските математичари како на пример [[Брамагупта]] ги продолжиле традициите на Египет и Вавилон, иако Диофантовата ''Аритметика'' и делото на Брамагупта „Исправно поставениот наук на Брама“ (Brāhmasphuṭasiddhānta) се на повисоко ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.algebra.com/algebra/about/history/|title=History of Algebra|publisher=|accessdate=5 October 2014}}</ref> На пример, првото комплетно аритметичко решение (вклучувајќи и нула и негативни броеви) на квадратните равенки бил опишан од страна Brahmagupta во својата книга. Подоцна, персиски и арапски математичари развиле алгебарски методи со многу повисок степен на софистицираност. Иако Диофант и Вавилонците користеле претежно специјални методи за решавање на равенки, придонесот на ел-Хорезми е фундаментален. Тој решил линеарни и квадратни равенки без алгебарска симболика, [[Негативен број|негативни броеви]] или [[0 (број)|нула]], така тој морал да разграничи неколку видови на равенки.<ref name="Meri2004">{{Наведена книга|author=Josef W. Meri|title=Medieval Islamic Civilization|url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC&pg=PA31|accessdate=25 November 2012|year=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-96690-0|page=31}}</ref> Во контекстот каде што алгебрата е идентификувана со [[теоријата на равенки]], [[Грци|грчкиот]] математичар Диофант традиционално е познат како "татко на алгебрата", но во поново време постои многу дебатата за тоа дали ел-Хорезми, кој ја основал дисциплината ''al-jabr'', ја заслужува таа титула, наместо Диофант.<ref>{{Наведена книга|first=Carl B.|last=Boyer|title=A History of Mathematics|edition=Second|location=|publisher=Wiley|year=1991|pages=178, 181|isbn=0-471-54397-7}}</ref> Оние кои го поддржуваат Диофант укажуваат на фактот дека алгебрата која се наоѓа во ''Al-Jabr'' е на малку пониско ниво од алгебрата во ''Аритметика''.<ref>{{Наведена книга|first=Carl B.|last=Boyer|title=A History of Mathematics|edition=Second|location=|publisher=Wiley|year=1991|page=228|isbn=0-471-54397-7}}</ref> Оние кои го поддржуваат ел-Хорезми укажуваат на фактот дека тој ги претставил методите на „[[одземање]]“ и „балансирање“ (поништувањето на истите износи спротивната страна од равенката) на што ''al-jabr'' првично се однесувал како термин,<ref name="Boyer-229">{{Harv|Boyer|1991|loc="The Arabic Hegemony" p. 229}} "It is not certain just what the terms ''al-jabr'' and ''muqabalah'' mean, but the usual interpretation is similar to that implied in the translation above. The word ''al-jabr'' presumably meant something like "restoration" or "completion" and seems to refer to the transposition of subtracted terms to the other side of an equation; the word ''muqabalah'' is said to refer to "reduction" or "balancing" – that is, the cancellation of like terms on opposite sides of the equation."</ref> и дека тој дал исцрпно објаснување на решавање на квадратните равенки,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Arabic Hegemony" p. 230}} "The six cases of equations given above exhaust all possibilities for linear and quadratic equations having positive root. So systematic and exhaustive was al-Khwarizmi's exposition that his readers must have had little difficulty in mastering the solutions."</ref> поддржани од геометриски докази, при тоа третирајќи ја алгебрата како независна дисциплина.<ref>Gandz and Saloman (1936), ''The sources of al-Khwarizmi's algebra'', Osiris i, p. 263–277: "In a sense, Khwarizmi is more entitled to be called "the father of algebra" than Diophantus because Khwarizmi is the first to teach algebra in an elementary form and for its own sake, Diophantus is primarily concerned with the theory of numbers".</ref> Неговата алгебра ,исто така, повеќе не се занимавала со „решавање на серија на проблеми, туку со излагања кои започнуваат со примитивни услови во кои комбинациите мора да ги претстават сите можни прототипови за равенките, кои од сега па натаму експлицитно го сочинуваат вистинскиот предмет за истражување". Тој исто така ги проучувал равенките теоретски и "на општ начин, така што проучувањето не е за цел на решавање на некој конкретен проблем, туку се експлицитно употребени за дефинирање на неограничен број на проблеми".<ref name="Rashed-Armstrong">{{Наведена книга|last1=Rashed|first1=R.|last2=Armstrong|first2=Angela|year=1994|title=The Development of Arabic Mathematics|publisher=Springer|isbn=0-7923-2565-6|oclc=29181926|pages=11–2|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Друг персиски математичар [[Омар Хајам]] е заслужен за идентификувањето на темелите на [[Алгебарска геометрија|алгебарската геометрија]] и ги пронашол општото геометриско решение за [[Кубна равенка|кубната равенка]]. Неговата книга ''Расправа на Демонстрации на Проблемите од Алгебра'' (1070), во која се утврдуваат принципите на алгебрата, е дел од персиската математика што била пренесена во Европа.<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Algebra#refmathmaster Mathematical Masterpieces: Further Chronicles by the Explorers], p. 92</ref> Уште еден персиски математичар, Шарафудин ел-Туси, пронашол алгебарски и бројчени решенија за различни случаи на кубни равенки.<ref>{{MacTutor|id=Al-Tusi_Sharaf|title=Sharaf al-Din al-Muzaffar al-Tusi}}</ref> Тој исто така го развил концептот на [[Функција (математика)|функцијата]].<ref>{{Наведено списание|last=Victor J. Katz|first=Bill Barton|title=Stages in the History of Algebra with Implications for Teaching|journal=Educational Studies in Mathematics|publisher=Springer Netherlands|volume=66|issue=2|date=October 2007|doi=10.1007/s10649-006-9023-7|pages=185–201 [192]|last2=Barton|first2=Bill|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Индиските математичари [[Махавира]] и Баскара II, персискиот математичар Абу Бакр ел-Караџи,<ref name="Boyer al-Karkhi ax2n">{{Harv|Boyer|1991|loc="The Arabic Hegemony" p. 239}} "Abu'l Wefa was a capable algebraist as well as a trigonometer.&nbsp;... His successor al-Karkhi evidently used this translation to become an Arabic disciple of Diophantus – but without Diophantine analysis!&nbsp;... In particular, to al-Karkhi is attributed the first numerical solution of equations of the form ax²ⁿ + bxⁿ = c (only equations with positive roots were considered),"</ref> и кинескиот математичар Жу Шијие, решиле различни случаи на полиноми од повисок ред со користење на бројчени методи. Во 13 век, решението на кубна равенка од [[Леонардо Фибоначи|Фибоначи]] е предвесник на почетокот на реформата во европската алгебра. Како што Исламскиот свет бил во опаѓање, Европскиот свет одел во нагорна линија. Токму во Европа продолжил развојот на алгебрата. === Историјата на алгебрата === [[File:Gerolamo Cardano.jpg|thumb|200px|Италијанскиот математичар [[Џироламо Кардано]] ги објавил решенијата за кубните и квадратните равенки во неговата книга од 1545 година ''[[Ars magna]]''.]] Работата на [[Франсоа Виет]] на нова алгебра на крајот на 16 век, била важен чекор кон современата алгебра. Во 1637, [[Рене Декарт]] ја објавил книгата „[[Геометрија (рене декарт)|Геометрија]]“, каде ја претставил [[Аналитичка геометрија|аналитичката геометрија]] која ја измислил и вовел на модерна алгебарска нотација. Уште еден клучен настан во понатамошниот развој на алгебра било општото алгебарско решение на кубните и квадратните равенки, развиено на средината на 16 век. Идејата за [[детерминанта]] била развиена од страна на јапонски математичар [[Секи Кова]] во 17 век, проследено независно од [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Готфрид Лајбниц]] , десет години подоцна, за целите на решавање на системи за симултани линеарни равенки со користење на [[Матрица (математика)|матрици]]. [[Габриел Крамер]], исто така, дал свој придонес во полето на матрици и детерминанти во 18 век. Пермутациите се изучувани од страна на [[Жозеф-Луј Лагранж]] во неговото дело од 1770 „''Réflexions sur la résolution algébrique des équations“'' посветено на решенија на алгебарски равенки, во кои тој ги претставил Лагранжовите резолвенти. Паоло Руфини бил првата личност која ја развила теоријата на пермутација на групи, кој како и неговите претходници, ја развил за решавање на алгебарски равенки. [[Апстрактна алгебра|Апстрактната алгебра]] била развиена во 19 век, како резултат на потребата за решавање на равенки, првично фокусирајќи се на она што сега се нарекува теорија на Галуа.<ref>"[http://www.math.hawaii.edu/~lee/algebra/history.html The Origins of Abstract Algebra]". University of Hawaii Mathematics Department.</ref> Џорџ Пикок е основач на аксиоматското размислување во аритметиката и алгебрата. [[Огастес де Морган|Орастес Де Морган]] ја развил [[Релациона алгебра|релационата алгебра]] во неговиот „''Силабус на предложениот систем на логика“ (''анг. „Syllabus of a Proposed System of Logic“). [[Џозаја Вилард Гибс]] развил алгебра на вектори во три-димензионален простор, и Артур Кејли развил алгебра на матрици.<ref>"[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?ISBN=9781108005043 The Collected Mathematical Papers]".Cambridge University Press.</ref> == Области на математиката со зборот "алгебра" во нивното име == Некои области на математиката кои се под класификација апстрактна алгебра го содржат зборот "алгебра" во нивното име; [[линеарна алгебра]] е еден пример. Други пак не содржат „алгебра“ во името: теорија на групи, теорија на прстени, теорија на поле и сл. Во овој дел е прикажан список на некои области на математиката кои го содржат зборот "алгебра" во името. * [[Елементарна алгебра]], дел од алгебра кои обично се предава во основно курсеви по математика. * Апстрактна алгебра, во која алгебарските структури , како што се групи, прстени и полиња се аксиоматски дефинирани и истражени. * [[Линеарна алгебра]], во која специфични својства на [[Линеарна равенка|линеарни равенки]], [[векторски простор]]и и [[Матрица (математика)|матрици]] се изучуваат. * [[Булова алгебра]], гранка на алгебрата која ја апстрахира пресметката со [[Вистинитосна вредност|вистинитосните вредности]]: ''лажни'' и ''вистински''. * Комутативна алгебра, проучување на комутативни прстени. * Компјутерска алгебра, спроведувањето на алгебарски методи како [[Алгоритам|алгоритми]] и [[Сметачки програм|компјутерски програми]]. * Хомолошка алгебра, проучување на алгебарски структури кои се од суштинско значење за проучување тополошки простори. * Универзална алгебра, во која се изучуваат особините кои се заеднички за сите алгебарски структури. * Алгебарска теорија на броеви, во која се изучуваат својствата на броеви од алгебарски точка на гледање. * Алгебарска геометрија, гранка на геометријата со која се специфицираат криви и површини како решенија на полиномски равенки. * Алгебарска комбинаториката, во која алгебарски методи се користат за проучување на комбинациски прашања. * Релациона алгебра: множество од конечни односи кои се ограничени под одредени оператори. Многу математички структури се нарекуваат алгебра: * Алгебра на поле или поопшто алгебра на прстени.<br>Многу гранки на алгебрата над поле или на прстен имаат специфично име: ** Асоцијативна алгебра ** Не-асоцијативна алгебра ** Лијева алгебра ** Хопфова алгебра ** С*-алгебра ** Симетрична алгебра ** Надворешнa алгебра (Грасманова алгебра) ** Тензорна алгебра * Во [[Мера (математика)|теоријата на мера]], ** Сигма-алгебра ** Алгебра на множества * Во теорија на категории ** F-алгебра и F ко-алгебра ** Т-алгебра * Во [[логика]]та, ** Алгебра на односи ** Булова алгебра ** Хејтингова алгебра == Елементарна алгебра == [[Податотека:Algebraic_equation_notation.svg|десно|мини|Алгебарски израз нотација:<br> &nbsp; 1 – степен (експонент)<br> &nbsp; 2 – коефициент<br> &nbsp; 3 – израз<br> &nbsp; 4 – оператор<br> &nbsp; 5 – константа<br> &nbsp; ''x'' ''y'' ''c'' – променливи/константи]] '''Елементарната алгебра''' е најосновна форма на алгебра. Таа се предава на учениците кои се претпоставува дека немаат познавање од [[математика]]та кое е надвор од основните принципи на [[аритметика]]та. Во самата аритметика, може да се сретнат само [[Број|броевите]] и нивните аритметички операции (како на пример,+,−, ×, ÷). Во алгебрата, броевите, често се претставени со симболи наречени [[Променлива|променливи]] (како што ''е'', ''n'', ''x'', ''y'' или ''z''). Ова е корисно бидејќи: * Овозможува општа формулација на аритметички закони (како на пример, ''a'' + ''b'' = ''b'' + ''a'' за секое ''a'' и ''b''), и со тоа е првиот чекор кон систематско истражување на својствата на [[Реален број|системот на реални броеви]]. * Тоа им овозможува да се означат "непознати" броеви, формулација на [[Равенка|равенки]] и проучување на тоа како да се решат истите. (На пример, "Најди го ''x'' така што 3''x'' + 1 = 10" или "Да се најде ''x'' така што ''ax'' + ''b'' = ''c''". Овој чекор води кон заклучок дека природата на одредените броеви не е тоа што ни дозволува да ја решиме равенката, туку природата на операциите кои се вклучени.) * Овозможува формулирање на [[Функција (математика)|функционални]] врски. (На пример, "Ако се продадат ''x'' билети, тогаш профитот ќе биде 3''х'' − 10 долари, или ''f''(''x'') = 3''x'' − 10, каде што ''f'' е функција, а ''x'' е бројот на која функцијата се однесува".) === Полиноми === [[Податотека:Polynomialdeg3.svg|мини|[[Графикон на функција|Графикон]] на полиномска функција на трети степен 3]] '''Полином''' е [[Израз (математика)|израз]] кој е збирот на конечен број на [[Член (математика)|членови]] поголеми од нула, секој член се состои од производот на константа и конечен број на [[Променлива|променливи]] кои се степенувани со степени кои се цели броеви. На пример, ''x''² + 2''x'' − 3 е полином со една променлива - ''x''. '''Полиномен израз '''е израз кој може да се препише како полином, со користење на комутативното, асоцијативното и дистрибутивното својство на собирање и множење. На пример, (''x'' − 1)(''x'' + 3) е полиномен израз. '''Полиномна функција''' е функција која е дефинирана од страна на полином, или, од страна на полиномен израз. Две важни и поврзани проблеми во алгебрата се [[Факторизација на полиномите|факторизацијата на полиномите]] (изразување на даден полином како производ на други полиноми кои не можат да се факторизираат понатаму, и пресметката на најголем заеднички делител на полиномите. На пример полиномот од погоре може да се факторира како (''x'' − 1)(''x'' + 3). === Образование === Се тврди дека елементарна алгебра треба да се предава на учениците на возраст од единаесет години,<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Hull's Algebra|work=New York Times|date=July 16, 1904|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=F10714FB395E12738DDDAF0994DF405B848CF1D3|format=[[pdf]]|accessdate=September 21, 2012}}</ref> иако во поново време е почеста појавата наставата да започне во осмо одделение (≈&#x20;13&nbsp;&#x433;&#x43E;&#x434;&#x2E;&nbsp;±) во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Quaid|first=Libby|title=Kids misplaced in algebra|work=[[Associated Press]]|date=September 22, 2008|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2008-09-22-357650952_x.htm|format=Report|accessdate=September 23, 2012}}</ref> Сепак, во некои американски училишта, со алгебра се започнува во деветтото одделение. == Апстрактна алгебра == '''Апстрактната алгебра''' ги проширила концептите од основната алгебра и [[Аритметика|аритметичката]] со повеќе општи концепти. Тука се наведени основните концепти во апстрактна алгебра. '''[[Множество|Множества]]''': Наместо само да ги земе предвид различните типови на [[Број|броеви]], апстрактна алгебра се занимава со поопштиот концепт на ''множества'': собирање на сите објекти (наречен [[Елемент (математика)|елементи]]) избрани според одлика специфична за множеството. Сите колекции од познати видови на броеви се множества. Други примери на множества: множество од сите [[Матрица (математика)|матрици]] од ред 2 и ранг 2, збир на сите полиноми од втор степен, збир на сите дво-димензионални [[вектор]]и. [[Теорија на множествата]] е гранка на [[логика]]та и технички не е гранка на алгебра. '''Бинарни операции''': Поимот на бинарни операција е безначајна без множествата за кои операцијата е дефинирана. За два елементи ''а'' и ''б'' во множество ''S'', ''a'' ∗ ''б'' е уште еден елемент во множеството; оваа состојба се нарекува затворање. [[Собирање]]то (+), [[одземање]]то (−), [[множење]]то (×), и [[делење]]то (÷) може да се бинарни операции само кога се дефинирани во различни множества, како што е собирањето и множењето на матрици, вектори, и полиноми. '''[[Неутрален елемент]]''': броевите нула и еден се користат како неутрални елементи на операциите. Нулата е неутрален елемент за собирање, а еден е неутрален елемент за множење. '''Инверзни елементи''': негативните броеви довеле до концептот на ''инверзни елементи''. За собирање, инверзниот елемент на „а“ се пишува „− ''а“'', за множење инверзниот елемент од „а“ се пишува „''а''^-1“. Општиот инверзен елемент ''на''^-1 го задоволува својството ''a'' ∗ ''a''^-1 = ''e'' и ''а''^-1 ∗ ''a'' = ''e'', каде ''e'' е неутрален елемент. '''[[Асоцијативност]]''': Собирањето на цели броеви има својство кое се нарекува асоцијативност. Тоа е дека групирањето на броеви кои се собираат не влијае на збирот. На пример: {{Безпрелом|1=(2 + 3) + 4 = 2 + (3 + 4)}}. Во принцип, ова може да се примени и за множењето: (''а'' ∗ ''б'') ∗ ''c'' = ''a'' ∗ (''б'' ∗ ''c''). '''[[Комутативност]]''': собирање и множење на реални броеви се и комутативни. Тоа значи дека редоследот на броевите не влијае на резултатот. На пример: 2 + 3 = 3 + 2. Тоа може да се примени и на а ∗ б=б ∗ а. ==Алгебрата како тема во уметноста== * „Табелата на множењето“ - песна на рускиот поет [[Владимир Казаков]] од 1969 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 122.</ref> * „Компаративна алгебра“ - песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 56.</ref> == Белешки == {{reflist|30em}} == Наводи == * {{Citation | first=Carl B. | last=Boyer | authorlink=Carl Benjamin Boyer | title=A History of Mathematics | edition=Second | publisher=John Wiley & Sons, Inc. | year=1991 | isbn=0-471-54397-7 }} * Доналд Р. Хил, ''Исламски Науки и компјутерско Инженерство'' (Единбург University Press, 1994). * Ziauddin Sardar, Џери Ravetz, и Borin Ван Loon, ''Воведување Математика'' (Тотем Книги, 1999). * Џорџ Gheverghese Јосиф, ''На Врвот на Опашот: Не-Европски Корени на Математиката'' (Penguin Books, 2000). * Џон J О ' конор и Едмунд F Робертсон, [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Indexes/Algebra.html ''Историја Теми: Алгебра Индекс'']. Во ''MacTutor Историја на Математиката архива'' (Универзитетот на ендрјус, 2005). * I. Н. Herstein: ''поглавја од Алгебра''. {{ISBN|0-471-02371-X}}0-471-02371-X * Р. Б. Ј. Т. Allenby: ''Прстени, Полиња и Групи''. {{ISBN|0-340-54440-6}}0-340-54440-6 * [[Леонард Ојлер|Л. Ојлер]]: ''[https://web.archive.org/web/20110413234352/http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/ Елементи од Алгебра]'', {{ISBN|978-1-899618-73-6}}978-1-899618-73-6 * {{Наведена книга|title=Realm of Algebra|last=Asimov|first=Isaac|publisher=Houghton Mifflin|year=1961|author-link=Isaac Asimov}} == Надворешни врски == * [http://www.khanacademy.org/math/algebra Кан Академија: Концептуално видео записи и работел примери] * [https://www.khanacademy.org/math/algebra/introduction-to-algebra/overview_hist_alg/v/origins-of-algebra Кан Академија: Потеклото на Алгебра, бесплатно онлајн микро предавања] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130509005401/https://www.khanacademy.org/math/algebra/introduction-to-algebra/overview_hist_alg/v/origins-of-algebra |date=2013-05-09 }} * [http://algebrarules.com Algebrarules.com: отворен извор на ресурси за учење на основите на "Алгебра"] * [https://web.archive.org/web/20071004172100/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=620 4000 Години од Алгебра], предавање од Робин Вилсон, во Gresham Колеџ, 17 октомври 2007 (достапна за MP3 и MP4 преземање, како и текстуална податотека). * {{SEP}}(англиски) {{Математички полиња}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Алгебра]] [[Категорија:Математика]] [[Категорија:Арабизми]] 3v7q391siv114rml0rto50l6h3fwz9i 0 878 5561993 5549129 2026-05-21T09:37:44Z Buli 2648 /* Карпошовото востание */ 5561993 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Македонци | flag= Flag of Macedonia (1992–1995).svg |flag_caption=Првото знаме на независна [[Република Македонија]], знаме со кое најмногу се идентификуваат Македонците. |title= |population = ~ '''2 — 3 милиони'''<ref name="Nasevski">{{Наведена книга |title= Македонски Иселенички Алманах '95 |last= Nasevski |first= Boško |authorlink= |author2= Angelova, Dora. Gerovska, Dragica |year= 1995 |publisher= Матица на Иселениците на Македонија |location= Skopje |pages= 52 & 53 }}</ref> |popplace={{Flag icon|Macedonia}} [[Македонија]] 1,297,981{{lower|<ref>[http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 2002 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |date=2004-06-21 }}.</ref>}} |region1 = {{flagcountry|Australia}} |pop1 = 189,000 - 200,000 |ref1 = {{lower|<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/PopularAreas?ReadForm&prenavtabname=Popular%20Locations&type=popular&&navmapdisplayed=true&javascript=true&textversion=false&collection=Census&period=2006&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&productlabel=Ancestry%20by%20Country%20of%20Birth%20of%20Parents&breadcrumb=POTL&topic=Ancestry& 2006 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130815034010/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/PopularAreas?ReadForm&prenavtabname=Popular%20Locations&type=popular&&navmapdisplayed=true&javascript=true&textversion=false&collection=Census&period=2006&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&productlabel=Ancestry%20by%20Country%20of%20Birth%20of%20Parents&breadcrumb=POTL&topic=Ancestry& |date=2013-08-15 }}.</ref><ref name="autogenerated1">[http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Population Estimate from the MFA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref>}} |region2 = {{fl |ref4 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/><ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/22/publ.Document.88215.pdf 2005 Figures].</ref>}} |region5 = {{flagcountry|United States}} |pop5 = 57,200&ndash;200,000 |ref5 = {{lower|<ref name=autogenerated1 /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-state=dt&-context=dt&-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001|547;&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-TABLE_NAMEX=&-ci_type=A&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-tree_id=4001&-all_geo_types=N&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-search_results=01000US&-format=&-_lang=en 2009 Community Survey] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120105033050/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y |date=2012-01-05 }}.</ref>}} |region6 = {{flagcountry|Brazil}} |pop6 = 45,000 |ref6 = {{lower|<ref name="Nasevski"/> }} |region7 = {{flagcountry|Canada}} |pop7 = 37,055 - 200,000 |ref7 = {{lower|<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=26258490&lId=2 |title=Mac. Information Agency |accessdate=2011-09-10 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118090345/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=26258490&lId=2 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= 2006 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181225044404/https://www12.statcan.gc.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=%20 |date=2018-12-25 }}.</ref>}} |region8 = {{flagcountry|Turkey}} |pop8 = 31,518 |ref8 = {{lower|<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme3/cens/cens_nscbirth?OutputDir=EJOutputDir_107&user=unknown&clientsessionid=977006CF24C55C1E56E251C52D2EDAE8.extraction-worker-1&OutputFile=cens_nscbirth.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=4&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml& 2001 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215085128/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme3/cens/cens_nscbirth?OutputDir=EJOutputDir_107&user=unknown&clientsessionid=977006CF24C55C1E56E251C52D2EDAE8.extraction-worker-1&OutputFile=cens_nscbirth.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=4&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml& |date=2009-02-15 }}.</ref>}} |region9 = {{flagcountry|Argentina}} |pop9 = 30,000 |ref9 = {{lower|<ref name="Nasevski" />}} |region10 = {{flagcountry|Serbia}} |pop10 = 22,755 |ref10 = <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://popis2011.stat.rs/?lang=en |title=Попис у Србији 2011 |accessdate=2014-08-01 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509063534/http://popis2011.stat.rs/?lang=en |url-status=dead }}</ref> |region11 = {{flagcountry|Austria}} |pop11 = 13,696 - 15,000 |ref11 = {{lower|<ref name=autogenerated1 /><ref>[ftp://www.statistik.at/pub/neuerscheinungen/vzaustriaweb.pdf 2001 census] - Tabelle 13: Ausländer nach Staatsangehörigkeit (ausgewählte Staaten), Altersgruppen und Geschlecht&nbsp;— p. 74.</ref>}} |region12 = {{flagcountry|The Netherlands}} |pop12 = 10,000 - 15,000 |ref12 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/>}} |region13 = {{flagcountry|Czech Republic}} |pop13 = 11,623 |ref13 = {{lower|<ref name=autogenerated4>[http://faq.macedonia.org/history/12 јануари 3.html 1996 Estimate]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>}} |region14 = {{flagcountry|United Kingdom}} |pop14 = 9,000 |ref14 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/>}} |region15 = {{flagcountry|Hungary}} |pop15 = 7,253 |ref15 = {{lower|<ref name=autogenerated4 />}} |region16 = {{flagcountry|Albania}} |pop16 = 4,697 - 35,000 (проц.) |ref16 = {{lower|<ref>http://www.fes.hr/E-books/pdf/Local%20Self%20Government/09.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121025205442/https://www.fes.hr/E-books/pdf/Local%20Self%20Government/09.pdf |date=2012-10-25 }} Artan Hoxha and Alma Gurraj "LOCAL SELF-GOVERNMENT AND DECENTRALIZATION: CASE OF ALBANIA. HISTORY, REFORMES AND CHALLENGES" "...According to latest Albanian census conducted in April 1989, 98% of Albanian population are Albanian ethnic. The remaining 2% (or 64816 people) belong to ethnic minorities: the vast majority is composed by ethnic Greeks (58758 ); ethnic Macedonians (4697)...",[http://www.culturalpolicies.net/web/albania.php?aid=422] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100626074805/http://www.culturalpolicies.net/web/albania.php?aid=422 |date=2010-06-26 }}, [http://www.joshuaproject.net/peopctry.php Joshua Project].</ref>}} |region17 = {{flagcountry|Slovakia}} |pop17 = 4,600 |ref17 = {{lower|<ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/26/42/39332415.xls OECD Statistics].</ref>}} |region18 = {{flagcountry|Croatia}} |pop18 = 4,270 |ref18 = {{lower|<ref>[http://www.dzs.hr/ 2002 census].</ref>}} |region19 = {{flagcountry|Slovenia}} |pop19 = 3,972 |ref19 = {{lower|<ref>[http://www.stat.si/popis2002/si/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 2002 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170426055815/http://www.stat.si/popis2002/si/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |date=2017-04-26 }}.</ref>}} '''GREECE''' {{Наведена мрежна страница |url=http://www.dofi.fgov.be/fr/statistieken/statistiques_etrangers/Stat_ETRANGERS.htm |title=Belgium population statistics |publisher=www.dofi.fgov.be |accessdate=2008-06-09 |last= |first= }} [b]GREECE[/b] </ref>}} |region22 = {{flagcountry|Denmark}} |pop22 = 21,000 |ref22 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/><ref>[http://www.statbank.dk/statbank5a/default.asp?w=1024 2008 census].</ref>}} |region23 = {{flagcountry|Norway}} |pop23 = 9,000 |ref23 = {{lower|<ref>[http://www.ssb.no/english/subjects/02/01/10/innvbef_en/arkiv/tab-2007-05-24-05-en.html 2008 figures] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090112145417/http://www.ssb.no/english/subjects/02/01/10/innvbef_en/arkiv/tab-2007-05-24-05-en.html |date=2009-01-12 }}.</ref>}} |region24 = {{flagcountry|France}} |pop24 = 29,000 |ref24 = {{lower|<ref>[http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/macedoine-arym_442/presentation-macedoine-arym_991/donnees-generales_12144.html 2003 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141006102733/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/macedoine-arym_442/presentation-macedoine-arym_991/donnees-generales_12144.html |date=2014-10-06 }},[http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Population Estimate from the MFA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref>}} |region25 = {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} |pop25 = 1,175 |ref25 = {{lower|<ref>[http://www.uni-koeln.de/jur-fak/ostrecht/minderheitenschutz/Vortraege/BiH/BiH_Marko_Railic.pdf 2005 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180916045719/http://www.uni-koeln.de/jur-fak/ostrecht/minderheitenschutz/Vortraege/BiH/BiH_Marko_Railic.pdf |date=2018-09-16 }}.</ref>}} |region26 = {{flagcountry|Poland}} |pop26 = 3,000 |ref26 = {{lower|<ref name=autogenerated3>[https://web.archive.org/web/20090319050952/https://mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Makedonci vo Svetot] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref><ref>[http://books.google.com.au/books?id=hC0-dk7vpM8C&pg=PA260&dq=250+000+macedonians Polands Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in the Second Republic, 1918-1947], p. 260.</ref>}} |region27 = {{flagcountry|Bulgaria}} |pop27 = 160,000-250,000 |ref27 = {{lower|<ref>1.[http://www.nsi.bg/census2011/NPDOCS/Census2011final.pdf Bulgarian census data.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.focus-fen.net/?id=f1218 |title=Focus Information Agrncy - EFA and OMO Ilinden Pirin at a Press Conference in Brussels, Bulgarian National Radio, 29 ноември 2006. |accessdate=2015-02-24 |archive-date=2008-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629090416/http://www.focus-fen.net/?id=f1218 |url-status=dead }}</ref><ref name=svet>[https://zase.mk/articles/148059/kolku-vkupno-makedonci-ima-vo-svetot Колку вкупно Македонци има во светот? (2014) од Медиа.мк]</ref>}} |region28 = {{flagcountry|Russia}} |pop28 = 1,000 |ref28 = {{lower|<ref name=autogenerated3 />}} |region29 = {{flagcountry|Montenegro}} |pop29 = 900 |ref29 = {{lower|<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Montenegrin 2011 census -].</ref>}} |region30 = {{flagcountry|Greece}} |pop30 = 250,000-450,000 |ref30 = {{lower|<ref name="ELSTAT">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/Other/A1602_SAM07_TB_DC_00_2001_07_F_GR.pdf |title=Πίνακας 7: Αλλοδαποί κατά υπηκοότητα, φύλο και επίπεδο εκπαίδευσης - Σύνολο Ελλάδας και Νομοί |work=Greek National Statistics Agency |accessdate=20 April 2011 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428131729/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/Other/A1602_SAM07_TB_DC_00_2001_07_F_GR.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="GHM">{{Наведена мрежна страница |url=http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.html?type=html&serial=1044526702223 |title=Greece – Report about Compliance with the Principles of the Framework Convention for the Protection of National Minorities (along guidelines for state reports according to Article 25.1 of the Convention) |date=1999-09-18 |work=Greek Helsinki Monitor (GHM) & Minority Rights Group – Greece (MRG-G) |accessdate=2009-01-12 |archive-date=2003-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030523145306/http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.html?type=html&serial=1044526702223 |url-status=dead }}</ref><ref name=VE>[http://www.youtube.com/watch?v=R-LU2hzhgJc&feature=related Во Центар со Васко Ефтов, Македонците во Грција]</ref>}} |region31 = {{flagcountry|Romania}} |pop31 = 15,000 |ref31 = {{lower|<ref>[http://www.recensamant.ro 2002 census].</ref>}} |region32 = Насекаде |pop32 = ''н/п'' |ref32 = |languages = [[македонски јазик|македонски]] |rels = главно [[Македонска православна црква|православие]], а во помала мера [[Ислам во Македонија|ислам]] и [[Католицизмот во Македонија|католицизам]] |related=Балканските народи |region3={{flagcountry|USA}}|pop3=178,000|ref3=<ref name=svet />|region4={{flagcountry|Germany}}|pop4=119,000|ref4=<ref name=svet />|region5={{flagcountry|Canada}}|pop5=206,000|ref5=<ref name=svet />|region6={{flagcountry|Italy}}|pop6=92,000}} '''Македонци''' — посебен и автохтон народ што го населува [[Македонија (регион)|историско-географскиот регион Македонија]]. Поголемиот дел од Македонците живеат во [[Македонија]], а има значителни македонски малцинства во [[Албански Македонци|Албанија]], [[Пирински Македонци|Бугарија]], [[Македонци во Грција|Грција]] и [[Српски Македонци|Србија]]. Македонците го говорат [[Македонски јазик|македонскиот јазик]], кој припаѓа во групата на [[јужнословенски јазици]]. Само поради јазикот, Македонците ги третираат како [[Јужни Словени|јужнословенски народ]].<ref>[https://www.britannica.com/topic/Slav Словени]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.academia.edu/32675557/Cultural_Proximity_of_the_Slavic_Nations |title=Културна близина на словенските народи |accessdate=2018-08-29 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208053220/https://www.academia.edu/32675557/Cultural_Proximity_of_the_Slavic_Nations |url-status=dead }}</ref><ref name="ristovski1">„Историја на македонскиот народ“, Д-р Блаже Ристовски.</ref><ref name="pribicevic">„Македонија, нејзините луѓе и историја“, Стојан Прибичевиќ, Македонска Книга, Скопје, 1990</ref> Целата историја на македонскиот народ е една непрекината борба за зачувување на својата слобода и достоинство. Почнувајќи од [[Античка Македонија|Државата на Аргеадите]], потпаѓањето под [[Римска република|Рим]], контактот на [[Антички Македонци|Старите Македонци]] и останатите антички народи во Македонија со [[македонските Словени|Словените]], потпаѓањето на Македонија под [[Османлиско Царство|Османлиите]] и подоцнежните буни на Македонците против османлиската власт, масовните вооружени [[Востание|востанија]] против Османлиите на крајот од XIX и почекотокот на XX век, сѐ до револуционерното движење и [[НОБ|антифашистичката народносослободителна борба]] 1941 — 1944 во [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел на Македонија]] и 1943 — 1949 во [[Егејска Македонија|Егејскиот дел на Македонија]]. Македонците се претежно православни христијани, припадници на [[МПЦ]]. Втори по бројност се [[Македонци муслимани|Македонците муслимани]], а по нив се католиците и протестантите. Исто така, постои одреден број на атеисти. == Антрополошки одлики == === Теории за потеклото === ==== Официјален став ==== [[File:PLOS 3.PNG|thumb|Балто-словенска генетска споредба заснована на А (автосомна ДНК), B (Y-ДНК) и C (мтДНК).]] Официјалниот македонски став за генетскиот карактер на македонскиот народ е дека современите Македонци се производ на мешањето на [[Стари Словени|словенските]] племиња што се населуваат во [[Македонија]] во [[6|VI]] и [[7 век|VII век]], со месното население ([[Антички Македонци]], [[Стара Грција|Стари Грци,]] [[Тракијци]], [[Илири]], и др.)<ref name="ristovski1" /><ref name="macedonian people">"Macedonia and the Macedonian People: The History of the Macedonian People" Blaže Ristovski. Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje, 1983 [http://www.makedonika.org/mp_1.pdf] стр. 6-7</ref><ref name="ivanoski" /> Официјалниот став за културолошкиот карактер на Македонците е дека македонското културно наследство е [[Словени|словенско]], со силни [[Византија|византиски]] и [[Отоманско Царство|отомански]] влијанија и примеси.<ref name="sozdavanje tashkovski">„Создавање на македонската нација“, Драган Ташковски</ref> Македонците имаат богат средновековен културен фонд, чиј показатели се многубројните [[фреска|фрески]], [[иконостас]]и и дрворези во црквите и манастирите, народните носии, книжевноста и друго. Македонскиот народ исто така има голема историска улога во создавањето на [[словенска писменост|словенската писменост]]. Имено, гласовниот инвентар на дијалектот на [[Македонски Словени|македонските Словени]] од околината на [[Солун]] е земен за основа на првото словенско писмо ([[глаголица]]та), а самиот дијалект издигнат до ниво на прв книжевен словенски јазик (во науката познат како [[Старословенски јазик|старословенски]]), што чини Македонците да имаат извонреден придонес за [[Панславизам|општословенската]] и [[Европа|европската култура]].<ref name="ivanoski">„Македонските Словени од VI до IX век“, д-р Орде Иваноски</ref> Постојат неколку други теории за карактерот на македонскиот народ. Најпопуларната од нив е тезата за директна врска меѓу [[Антички Македонци|античките]] со денешните Македонци. Според оваа теорија, поддржувана особено од [[Александар Донски]] и [[Васил Иљов]], Македонците се автохтоно население, кое и покрај преодот на други народи на овие подрачја, сепак ги има задржано цртите од своите антички предци.<ref>„Етно-културните врски меѓу античките и денешните Македонци“, Александар Донски</ref> === Генетски истражувања=== Со развојот на генетика на населението во [[21 век|XXI век]] почнуваат истражувањата на македонскиот [[ДНК]]-профил. Меѓу праисториските настани наведени во набљудуваните хаплогрупи, голем е придонесот (околу 25-30%) на месните ловци-собирачи од [[мезолит]]от. Македонскиот [[генетски фонд]] носи големи траги (околу 45-50%) од проширувањето на неолитски земјоделци од Блискиот Исток. Истотака голем придонес (околу 20-25%) имаат Индоевропските популации кои се доселиле за време на [[Бронзено време|бронзената доба]]. Според резултатите од анализата на Y-ДНК и мтДНК, Македонците припаѓаат на групата на европските народи, но се наоѓаат малку настрана од главното јато. Како најзастапена Y-хаплогрупа кај Македонците е I со околу 25-30%, втора по застапеност е E со околу 25%, а трета по застапеност е R со околу 20-25%, останатите Y-хаплогрупи се Ј со околу 15%, G со околу 5% и останатите 1-5% се T, Q, L, C и H. Генетски, денешните Македонци се потесно поврзани со соседните балкански народи (копнените Грци, Албанци, Бугари, Романци и Црногорци), отколку со другите Европејци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nature.com/ejhg/journal/v11/n7/full/5200992a.html |title=''European Journal of Human Genetics'' - Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates.}}</ref><ref>[http://www.fsigenetics.com/article/S1872-4973(11)00079-2/fulltext Forensic Science International: Genetics, Volume 5, Issue 4, Pages e108-e111, August 2011, Genetic data for 17 Y-chromosomal STR loci in Macedonians in the Republic of Macedonia, Zlatko Jakovski, Ksenija Nikolova, Renata Jankova-Ajanovska, Damir Marjanovic, Naris Pojskic, Biljana Janeska.]</ref><ref name="pmid15361127">{{Наведено списание |author=Petlichkovski A, Efinska-Mladenovska O, Trajkov D, Arsov T, Strezova A, Spiroski M |title=High-resolution typing of HLA-DRB1 locus in the Macedonian population |journal=Tissue Antigens |volume=64 |issue=4 |pages=486–91 |year=2004 |pmid=15361127 |doi=10.1111/j.1399-0039.2004.00273.x}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nature.com/ejhg/journal/v11/n7/full/5200992a.html |title=''European Journal of Human Genetics'' – Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates.}}</ref><ref>{{Наведено списание | last = Semino | first = Ornella | url = http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf | format = PDF | title = The Genetic Legacy of Paleolithic ''Homo sapiens sapiens'' in Extant Europeans: A Y Chromosome Perspective | journal = Science | volume = 290 | pages = 1155–59 | year = 2000 | pmid = 11073453 | doi = 10.1126/science.290.5494.1155 | last2 = Passarino | first2 = G | last3 = Oefner | first3 = PJ | last4 = Lin | first4 = AA | last5 = Arbuzova | first5 = S | last6 = Beckman | first6 = LE | last7 = De Benedictis | first7 = G | last8 = Francalacci | first8 = P | last9 = Kouvatsi | first9 = A | issue = 5494 | access-date = 2008-01-16 | archive-date = 2003-11-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20031125151213/http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/mksg/tan/2000/00000055/00000001/art00009;jsessionid=t6k1ukjgmoic.alexandra HLA-DRB and -DQB1 polymorphism in the Macedonian population, Hristova-Dimceva et al., Tissue Antigens, Volume 55, Number 1, January 2000 , pp. 53–56(4), Publisher: Wiley-Blackwell]</ref><ref>[http://www.springerlink.com/content/c3ht013txp686v71/ Rebala K et al. (2007), ''Y-STR variation among Slavs: evidence for the Slavic homeland in the middle Dnieper basin'', Journal of Human Genetics, 52:406-14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090923004507/http://www.springerlink.com/content/c3ht013txp686v71/ |date=2009-09-23 }}.</ref> Според комбинираните ДНК истражувања со различни варијанти на тестови, конструирани врз основа на автосомна ДНК, хаплоидна ДНК, Y-ДНК и мтДНК, даваат најдобра идеја за „потеклото“ и „сличноста“ помеѓу народите. Иако Македонците се дел од словенската група, тие како и повеќето други Јужни Словени се одликуваат со доминантен генетски супстрат кој е различен од оној на Западните и Источните Словени. Овој феномен се објаснува со јазичната асимилација на побројното староседелско балканско население од средновековните словенски доселеници.<ref>Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Datap Alena Kushniarevich et al., September 2, 2015, Plos One, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0135820</ref><ref>Standing at the Gateway to Europe - The Genetic Structure of Western Balkan Populations Based on Autosomal and Haploid Markers, Lejla Kovacevic et al, Plos One, August 22, 2014, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0105090</ref><ref>Y-STR variation among Slavs: evidence for the Slavic homeland in the middle Dnieper basin, Krzysztof Rebala et al. Japan Society of Human Genetics and Springer 2007, DOI 10.1007/s10038-007-0125-6</ref><ref>Expansions: Competition and Conquest in Europe Since the Bronze Age, Reykjavíkur Akademían, 2010, ISBN 9979992212, p. 194.</ref> Современата машка генетска структура кај Македонците укажува на силна комбинација од палеобалканско автохтоно наследство и средновековни миграциски влијанија. Најзастапени Y-ДНК хаплогрупи се E1b-M35 (25.3%), I2a-Y3120 (23.9%), R1a (13.7%), R1b (10.0%) и Ј2 (10.7%), кои заедно опфаќаат над две третини од целокупниот машки генетски фонд. Поголемиот дел од овие линии се претсловенски / палеобалкански или неолитско-анадолски по потекло, и претставуваат директно биолошко наследство од старите Палеобалкански популации — како Тракијците, Дакијците, Пајонците, Македонците, Дарданците, Бригите, Илирите и други сродни групи. Од друга страна, присуството на динарската I2a-Y3120 (I2-Din), како и словенските гранки R1a-Z280 и R1a-M458, заедно со I1, Q1, H1-M82, и R2, укажува на средновековни миграции во периодот од 6 до 10 век н.е., кои дополнително го обликувале современиот генетски профил. Овој генетски спој прикажува јасна слика на континуитет и автохтоност, засилена со постепени миграциски слоеви низ милениумите на балканската историја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15607593/|title=Y-Chromosomal STR Haplotypes in Macedonian Population Samples|last=Mirko Spiroski, Todor Arsov, Carmen Krüger, Sascha Willuweit, Lutz Roewer|first=|date=2005|work=Forensic Sci Int}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/14205263/Genetic_data_for_17_Y_chromosomal_STR_loci_in_Macedonians_in_the_Republic_of_Macedonia|title=Genetic data for 17 Y-chromosomal STR loci in Macedonians in the Republic of Macedonia|last=Damir Marjanovic|date=2011|work=Forensic Science International: Genetics}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31351212/|title=Y-chromosome diversity of the three major ethno-linguistic groups in the Republic of Macedonia|last=Renata Jankova, Maria Seidel, Alja Videtič Paska, Sascha Willuweit, Lutz Roewer|date=2019|work=Elsevier B.V.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1872497314000842|title=A Global Analysis of Y-Chromosomal Haplotype Diversity for 23 STR Loci|last=Josephine Purps, Sabine Siegert, Sascha Willuweit, Marion Nagy, Cíntia Alves, Renato Salazar, Sheila M.T. Angustia, Lorna H. Santos, Katja Anslinger, Birgit Bayer, Qasim Ayub, Wei Wei, Yali Xue, Chris Tyler-Smith, Miriam Baeta Bafalluy, Begoña Martínez-Jarreta, Balazs Egyed, Beate Balitzki , Sibylle Tschumi, David Ballard, Lutz Roewer|date=2014|work=Forensic Science International: Genetics}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16759179/|title=Paternal and maternal lineages in the Balkans show a homogeneous landscape over linguistic barriers, except for the isolated Aromuns|last=E Bosch, F Calafell, A González-Neira, C Flaiz, E Mateu, H-G Scheil, W Huckenbeck, L Efremovska, I Mikerezi, N Xirotiris, C Grasa, H Schmidt, D Comas|date=2006|work=Ann Hum Genet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16182975/|title=Population genetics of 8 Y chromosome STR loci in Macedonians and Macedonian Romani (Gypsy)|last=Marijana Pericić, Irena Martinović Klarić, Lovorka Barać Lauc, Branka Janićijević, Dobrivoje Dordević, Ljudmila Efremovska, Pavao Rudan|date=2005|work=Forensic Sci Int}}</ref> === Култура === [[Податотека:Women_from_Smilevo,_1913.jpg|мини|лево|Македонки од [[Смилево]] во 1913 година]] Културата на Македонците е импресионистичко-традиционалистичка. Таа е силно поврзана со родната земја и поднебјето во коешто живеат. Богатото културно наследство на Македонците доаѓа до израз во народното творештво, раскошните народни носии, украсите и орнаментите во градските и селските куќи, самиот [[архитектура|архитектурен]] стил, манастирите и црквите, иконостасите, иконите, дрвозерите, книжевните дела итн. Македонија се смета за лулката на словенската писменост и култура, а градот [[Охрид]] за [[Ерусалим]] на словенското православие. {{факт}} Имено во Македонија била создадена првата словенска азбука, и се направила прва кодификација на старословенскиот јазик. Солунскиот македонски дијалект се зел како основа за црковно-словенскиот јазик на кој до ден-денес се држи богослужба. === Вероисповед и религија === Македонците во најголем дел се христијани и се еден од првите народи кои го примиле [[христијанство]]то. Најголемото мнозниство припаѓа на [[православие]]то, односно Македонците се претежно православни христијани. Втори по бројност се [[Македонци муслимани|Македонците муслимани]], а по нив се католиците кои во најголемиот дел се унијати односно со источен (православен) обред под духовенство на папата и протестантите. Исто така, постои одреден број на атеисти. Во последно време, може да се сретнат и следбеници на [[агностицизам|агностицизмот.]] === Градителство и архитектура === [[Податотека:Makedonski drvorez.JPG|мини|181x181px|лево|Традиционален македонски дрворез.]] Типичниот образец за македонската градска куќа е двокатна нискоградба со испакнат горен кат, варосана бела фасада, и црно-обоени дрвени носечки столбови и рамки за прозорци. Селската куќа, пак, е изградена најчесто од камен, со здрава камена фасада и чардак на вториот кат. == Идентитет на Македонците == [[Податотека:Hellenism in the Near East 1918.jpg|thumb|right|170px|Распространетост на хеленизмот на Балканот и етничкиот состав на регионот.]] Македонците, иако посебен народ со своја посебна култура, поради [[Теократија|теократскиот]] милетски систем се делеле на [[Грци]] и [[Бугари]] (односно таканаречените „[[Цариградска Патријаршија|патријаршисти]]“ и „[[Бугарска егзархија|егзархисти]]“),<ref>„Спомени“, Димитар Влахов</ref> но и во недамнешно време како [[Срби]] (види [[Србомани]]). Но во втората половина на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], започнува Македонската преродба, која трае до периодот меѓу двете светски војни, кога македонската самоличност добива масовен карактер, а врвната точка ја достигнува пред, и за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога се создаваат македонски воено-политички организации, се печати современа литература на изворен [[македонски јазик]], и се отвораат училишта, кои на младите Македонци им овозможуваат да го учат и негуваат мајчиниот јазик.<ref>„Историја на Балканот“, Барбара Јелавич</ref> Сепак, со новите истражувања и отворање на ватиканските архиви се увидува дека официјален Ватикан уште во 1612 година Македонците ги признава како одделен народ, посебен од Србите и Бугарите и давал посебни стипендии за Македонци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=32512204537&id=9&prilog=0&setIzdanie=22540 |title=Светата столица одвојувала посебни стипендии за Македонци пред четири века! |accessdate=2012-03-26 |archive-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329015747/http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=32512204537&id=9&prilog=0&setIzdanie=22540 |url-status=dead }}</ref> Со постепеното освојување на Југоисточна Европа од страна на Османлиите во доцниот XIV век, името на Македонија исчезнало како административен ознака. Сепак, подоцна под влијание на ренесансата и враќањето на античкиите вредности почнале да се појавуваат заборавените антички имиња. Ова доведува до силна афирмација кон Македонија и Македонците, како план за обновуваање на славните антички држави, чии територии се наоѓале под турска власт. Како што истакнува Блаже Ристовски, идеите за македонски идентитет се јавуваат во [[15 век|XV]] — [[18 век|XVIII]] век надвор од Македонија и потекнуваат од географскиот поим Македонија и од античкото народно име Македонци. Според Ристовски, кон XVIII век, со разгорувањето на интересот кон словенството и посебно кон старословенскиот јазик, бугарското име почнало да се реактивира во Македонија, бидејќи истражувачите го наоѓале во старите пишани споменици на словенски и други јазици. Тоа според него не може да се објаснува како резулатат на некаква бугарска пропаганда, зашто за таква не може да се зборува до 60-тите и 70-тите години на XIX в. Сè дотогаш според Ристовски, може да се смета дека е имало истоименост на претставниците на двата народа. Македонското национално име било прифатено од самите македонски Словени во втората половина на [[19 век|XIX век]].<ref>Блаже Ристовски, Македонскиот народ и македонската нација. Скопје 1983. I. 57; 66-67.</ref> При прифаќањето на ова име македонските Словени биле сфаќани како како потомци на античките Македонци, кои биле прогласени за најстари Словени на Балканот. Во 1903 Павел Шатев го забележал процесот на идентитетска диференцијација во затворот Једи Куле, каде утврдил постоење на луѓе кои се сметале како „Бугари по националност“, но „пред сè за Македонци“. Политичкиот контекст на постосманлиската епоха ја фаворизирал трансформацијата на овој идентитет во еден важен социокултуролошки феномен. Според Иван Катарџиев македонската свест почнала да се развива помасовно по Првата светска војна, највеќе во Србија и во Грција, бидејќи таму се спречила бугарската пропаганда. Инаку за посебна македонска нација може да се зборува по 1944 година благодарение постоењето на државниот субјект НР Македонија во рамките на Југославија.<ref>Реч одржана на “Меѓународен научен собир 100 години “За македонцките работи” на Мисирков” во МАНУ од 2003 година.</ref> === Причини за проблемот со идентификацијата во минатото === Управниците на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], преку создавањето на Рум-милетот исклучителното право за раководење со духовниот и политичкиот живот на христијаните во империјата им го дала на [[Цариградска Патријаршија|грчките црковни власти]]. На овој начин, грчката црква станала официјална институција во отоманска Турција, и започнала да се бори против секоја национална пројава кај различните народи — осoбено на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref>„''Histoire de la Grèce moderne''“, Nikolaos Svoronos</ref> Имено, овој милетски систем довел до тоа Македонците да се определуваат според црквата под чија ингеренција се наоѓале. Со создавањето и на [[Бугари|бугарскиот]] и [[Срби|српскиот]] милет, Македонците биле третирани како [[Грци]], а подоцна и како [[Бугари]] и [[Срби]].<ref name="sozdavanje tashkovski" /> Со создавањето на училиштата на црковно-просветната пропаганда на соседните држави, овие разделби уште повеќе се задлабочиле. === Македонската преродба === И покрај силната активност на странските црковно-просветни пропаганди, коишто се бореле за создавање на грчка, бугарска и српска националност во Македонија, се појавуваат Македонци кои сметаат дека не се ниту [[Грци]], ниту [[Срби]], ниту [[Бугари]], туку дека се посебен словенски народ — Македонци<ref name="ristovski2">„Кон македонската преродба“, Блаже Конески</ref>. Со појавувањето на вакви личности кои пропагираат постоење на посебен македонски народ, започнува периодот наречен ''Македонска преродба''. А луѓето кои се директно влкучени во овој процес се наречени ''македонски преродбеници''. Некои преродбеници се изјаснуваат како директни потомци на [[Стари Словени|Словените]] што се населиле во [[Македонија]] во [[6 век|VI век]];<ref>„За македонцките работи“, Крсте Мисирков</ref> други сметаат дека се потомци на [[Антички Македонци|античките Македонци]] и на [[Александар Македонски]] (кого го сметаат за [[Словен]]),<ref>Статија во весник „''Македонски Голос''“, Димитрија Чуповски</ref> а трети пак мислат дека се мешавина од двата народа.<ref>Статија во весник „''Македония''“, (16 февруари 1871), Димитар Македонски.</ref> Едно е важно и кај трите мислења — тоа што се застапуват за посебноста на македонскиот народ. === Истакнати преродбеници === Првиот позначаен македонски преродбеник е [[Ѓорѓи Пулевски]]. Пулевски целиот живот го оддава на борбата против турското ропство. Учествува како доброволец во [[Русија|руската]] армија во војните за ослободување на [[Србија]] и [[Бугарија]]. Учесник е и во [[Кресненско востание|Кресненското востание]]. Го издава првиот речник на говорен македонски јазик, насловен „Речник од три јазика“, во [[1875]] година. Во [[1880]] ја издава и книгата „Слогница речовска“, којашто се смета за прв обид да се направи граматика на македонски јазик. Во неа [[Пулевски]] се обидува да создаде основни норми на македонски литературен јазик, комбинирајќи го централно-македонското наречје со словенската писмена традиција во Македонија, притоа создавајќи мошне интересна лексика и позајмувајќи зборови и од другите словенски јазици, но секогаш изразито македонизирани. Во неговата револуционерна поема „Самовила Македонска“, тој говори за посебен македонски народ, независна македонска држава и македонски јазик. Во [[1888]] во [[Софија]] ја формира Славјано-Македонската Книжевна Дружина. [[Податотека:RS-II-98-1913-1 Македонски глас.pdf|мини|200п|десно|page=5|Македонски Глас.]] [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|мини|200п|десно|За Македонцките Работи.]] [[Податотека:Trijazicnik.PNG|мини|200п|десно|Од „Речник од три јазика“ на Ѓорѓи Пулевски, 1875]] Посебноста на Македонците се споменува и во писмото што [[Исаија Мажовски]], за време на својата посета на [[Петербург]] во 1885, му го предава на [[Русија|рускиот]] цар Александар III од името на македонското (словенското) население од дебарскиот крај, со надеж дека ќе го заинтригира за состојбата во [[Македонија]]. Своевидна прокламација на македонскиот национален индивидуалитет и засебност претставува и неговиот говор на рускиот брод „Рицар“ на 18 јули 1888 година, на пат за [[Киев]], по повод прославата на 900-годишнината од покрстувањето на Русите, кога тој ја истакнува својата теза дека Македонците се директни потомци на античките Македонци, донесени на балканските простори од цар [[Каран]] пред 2500 години. Иако историски неточна, оваа изјава е многу важна за процесот на оформување на Македонците.<ref name="sozdavanje tashkovski" /> Преродбеникот [[Димитар Македонски]] бил првиот Македонец кој уште во 1871 година во својата статија во весникот „Македонија“ од 16 февруари 1871, по повод македонското прашање запишал: „''не зинала земјата па да ги голтне старите Македонци, ами тие се влеале во масата на овој народ''“. Оваа негова изјава се смета за прва прокламација на тезата за мешање на [[Македонски Словени|македонските Словени]] и [[Антички Македонци|Античките Македонци]].<ref>„Македонија. Лист за политика и книжевност“, Цариград</ref> Докази за пројава на македонски идентитет се и изјаснувањата на војниците од [[Македонски полк|Македонскиот полк во Русија]], кои во своите документи, при пристигнувањето во [[Русија]] во [[1752]] година, запишуваат дека се припадници на ''Македонската нација.''<ref>„Македонскиот полк во Украина“, Д-р Александар Матковски</ref> Подоцна, во времето на [[Разловечко востание|Разловечкото]] и [[Македонско востание|Кресненското востание]], во периодот на [[1875]] и [[1878]] година, востаниците себеси јасно се декларираат како ''Македонци'', припадници на македонскиот народ, кој е посебен [[Словени|словенски]] народ различен од бугарскиот и српскиот. Доказ за ова е Уставот на револуционерниот комитет на [[Кресненско востание|Кресненското востание]] напишан од [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]], во кој јасно се говори дека во [[Македонија]] живеат ''Македонци христијани и муслимани'' и во кој е зацртано создавање на македонска држава.<ref>„Правилник - Устав на македонскиот востанички комитет“ од 1878</ref> Во овој период за силната национална свест на Македонците, сведочи и големиот македонист, и еден од најнационлно освестените Македонци во тоа време, [[Охрид|охриѓанецот]] [[Темко Попов]]. Тој во своето дело „Кој е крив“, напишано на македонски народен јазик во [[1887]] година, ја запишува реченицата од суштинско значење за свеста за нацоналната посебност кај Македонците: ''„И сам Исус Христос ако слезит од небоно не можит да го уверит Македонеца оти е Б’лгарин иљи Србин“''. Прв странски автор кој пишува за постоење на луѓе од [[Македонија]] кои се декларираат како припадници на посебен македонски народ е [[Бугари|бугарскиот]] писател [[Петко Славејков]], во својата статија насловена „Македонското прашање“ објавена на 18 јануари 1871 година, во весникот „Македонија“. Неговата статија е сведоштво за постоење на силната македонска национална свест меѓу Македонците за нивната национална посебност од останатите соседни народи. Во неговата статија тој вели: ''Македонците себеси се сметале за потомци на старите Македонци, и сметале дека немале ништо заедничко со Бугарите, кои погрдно ги нарекувале „Шопи“'', и исто така дека ''оваа „опасност“ земала големи размери во многу македонски средини ([[Велес]], [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]]).''<ref>[http://en.wikisource.org/wiki/The_Macedonian_question „''The Macedonian question''“], Petko Slaveikov</ref> Во тоа време се прават и првите обиди за воведување на народен македонски јазик во училиштата, на местото на [[грчки јазик|грчкиот јазик]] што се изучувал дотогаш. Пример за тоа е и одлуката на [[Костур (град)|Костурската црковна општина]] во [[1882]] да воведе народен македонски јазик во училиштата, како и да се изработат учебници на македонски јазик. Ова, тие го побарале и од [[Турци|турските]] власти, во што јасно се изјасниле дека се ''Македонци'' и сакаат да се учи на [[македонски јазик]] во нивната област. Треба да се спомене весникот „[[Лоза]]“, којшто се издава во [[1892]] година од страна на Младата македонска дружина во [[Софија]] (по кој и целото ова движење ќе го добие името „лозари“), уредувано од страна на [[Петар Попарсов]] и други македонски дејци. Иако карактерот на весникот е спорен (заради учество на врховисти како [[Милан Матов]] и [[Андреј Љапчев]] во редакцијата), весникот е од огромно значење за посебноста на македонскиот јазик, а со тоа и народ - заради фактот што и покрај тоа што издавачите го владееле [[бугарски јазик|бугарскиот јазик]], тие сепак сите статии ги пишуваат на изработена од нив азбука (слична со денешната македонска) и на народен македонски говор. Токму поради јазикот на кој бил издаван (македонски народни говори, фонетски правопис, воведување на нови букви), како и заради својата содржина која обработува етнографски, политички и културни елементи од животот на Македонците, наскоро бил забранет од бугарските власти со образложение дека бил ''сепаратистички''. Определено највлијателниот македонски преродбеник е [[Крсте Петков Мисирков]], кој во 1903 година во Софија ја печати својата фундаментална книга „За македонцките работи“. Во книгата Мисирков на детален начин ги образложува филозофските основи на современиот македонски идентитет — дека Македонецот иако е сроден со Бугаринот и Србинот, тој сепак е посебен, и треба да се бори за таа своја посебност. Објаснува дека училиштата на соседните држави во Македонија треба да се заменат со македонски училишта во кои ќе се предава на [[македонски јазик]] и ќе се учи македонска историја. Мисирков, заедно со Димитрија Чуповски и други македонски студенти и емигранти, на 28 октомври 1902 година во Петербург го основа ''Македонското научно-литературно другарство „Св. Кирил и Методиј“''. Автор е на многу дела кои ја разгледуваат тематиката на посебноста и самобитноста на Македонецот. Кон крајот на животот, тој го искажува своето национално самосознание во неговиот последен текст „Самоопределувањето на Македонците“, објавен во весникот „Мир“ на 25 март 1925 год, во кој вели: „''Свеста и чувството дека сум Македонец треба да стојат повисоко од сè друго на светов. Македонецот не треба да се слева и да се обезличува живеејќи меѓу Бугари и Срби. Ние можеме да ја констатираме блискоста на српските, бугарските и македонските интереси, но сè треба да биде оценувано од македонско гледиште''“.<ref>[http://www.misirkov.org/samoopredeluvanjeto.htm „Самоопределувањето на Македонците“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928102721/http://misirkov.org/samoopredeluvanjeto.htm |date=2007-09-28 }}, Крсте Мисирков</ref> Прв сериозен весник издаван од Македонци, во којшто се потенцира посебноста на македонскиот народ и Македонија, е весникот издаван од страна на Димитрија Чуповски и дејците од Петербуршката Македонска Колонија, „Македонски Глас“. Весникот се издава во периодот 1912-1918 на руски јазик. Опфаќа теми од историското минато и сегашност на Македонците, политичката ситуација, како и за културното богатство. Во неговата статија „За Македонија и Македонците“ издадена во „Македонски Глас“ на 9 јуни 1913, Димитрија Чуповски дава детален опис на историјата на македонскиот народ, неговиот бит и борбите за ослободување. Димитрија Чуповски и весникот што тој го печати, „Македонски Глас“, се многу важен момент во изградувањето на Македонците, зашто претставува прв обид на Македонците, преку создавање на нивен сопствен медиум, да пропагираат дека Македонците не се Бугари или Срби, туку посебен словенски народ<ref>[http://macedonian.atspace.com/knigi/mak_golos.htm Весник „Македонски глас“ бр. 1 од 9 јуни 1913 година]</ref>. === Странски видни личности — поддржувачи на Македонците === [[File:Народноста на Македонските Словени - Карл Хрон.pdf|thumb|мини|десно|Делото „Народноста на македонските словени“ од 1890 (кликнете за да го читате во целост, преведно на македонски јазик)]] При зацврстувањето на положбите на Македонците во светската научна јавност имале удел и странски видни личности, кои ги поддржувале Македонците и посебноста на македонската самоличност. Еден од позначајните поддржувачи на Македонците бил [[Вилијам Гладстон]], кој во еден допис објавен во ''[[Тајмс]]'' во [[Лондон]] вели: {{Quotation|... Уште полошо и посрамно од самата турска управа е постоењето на љубомора помеѓу Грците и Словените и плановите на постојаните држави за присвојување на туѓи територии. А зошто да не биде Македонија на Македонците, како што е Бугарија на Бугарите и Србија на Србите?|Вилијам Гладстон|Тајмс, 6 февруари 1897}} Покрај Гладстон, интересна историска личност која ги поддржувала Македонците бил и [[Анатол Франс]]. Тој за време на својот говор во Женева на тема „Македонија и Ерменија“ на 17 март 1903, меѓу другото изјавил: {{Quotation|Граѓани, интересирајќи се за судбината на Ерменците и Македонците, не затоа што се христијани, ами затоа што се луѓе, ние бараме, како гаранција за нивната благосостојба и за зацврстување на општиот мир, полно и целосно извршување на Берлинскиот конгрес, што се однесува за Ерменија и Македонија.|Анатол Франс|Женева, 17 март 1903}} Доста значајна странска личност поддржувач на Македонците е австрискиот публицист од [[Чеси|чешко]] потекло, [[Карл Хрон]], кој во 1890 година во [[Виена]] ја објавил својата научна студија насловена [[Народноста на македонските Словени]], во која на основа на своите истражувања на јазикот, историјата и одликите јасно ја истакнал националната посебност на македонскиот народ. {{Quotation|'''По моите сопствени студии на српско-бугарскиот спор дојдов до убедување дека Македонците, како по својата историја така и по својот јазик, се посебна народност. Значи, ниту се Срби, уште помалку Бугари, туку се потомци на оние словенски прадоселеници кои го населувале Балканскиот Полуостров веќе долго пред српската и бугарската инвазија и кои подоцна со ниту една од овие две нации не се измешале.“'''|Карл Хрон| Das Volksthum der Slaven Makedoniens, Виена 1890<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8_-_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD.pdf Das Volksthum der Slaven Makedoniens]</ref>}} == Етнографски групи на Македонците == [[File:Етнографски_групи_на_македонците.png|thumb|300px|десно|Поделба на Република Македонија на етнографски целини]] [[File:Етнографски предели во Република Македонија.jpg|thumb|300px|десно|Поделба на Република Македонија на етнографски целини]] Во однос на населеноста во одредени предели на [[Македонија]] и нивното влијание врз начинот на секојдневниот живот во рамки на македонскиот народ, во етнографски поглед се издвоиле засебни целини со свои одлики во контекст на говорот, носијата, обичаите, сфаќањата, свеста, умотворбите, градителството и изгледот на куќите, занимањата, исхраната па и душевните психолошки одлики и телесниот изглед и антрополошкиот тип. Повеќе различни етнографи и истражувања ги делат Македонците на различни етнографски групи. Големиот македонски деец [[Ѓорѓија Пулевски]] во своето капитално дело „[[Славјанско-маќедонска општа историја]]“ од [[1892]] во XI книга каде се содржани раскажувања за племињата (соевите) полуостровски на Балканот наведува дванаесетина македонски етнографски групи од различни области и предели на [[Македонија]].<ref name="Ѓорѓија Пулевски">{{наведена книга|title=[[Славјанско-маќедонска општа историја]]|last=Пулевски|first=Ѓорѓија|date=1892|publisher=МАНУ|year=|isbn=|editor=Блаже Ристовски|location=Скопје|pages=903 – 913|authorlink=Ѓорѓија Пулевски}}</ref> Етнографските групи кои ги споменува и опишува Ѓорѓија Пулевски и чии места на живеење влегуваат во границите на [[Македонија (регион)|етничка Македонија]] се: [[Мијаци]], [[Брсјаци]], [[Мариовци]], Пчинци, Бондарци, Свеневци, Шопи кои ги дели на Црни и Бели, Јеновци, Кардалиња, Врбаци, Ајрани и македонски граѓани во смисла на жителите на македонските градови. Македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од [[1896]] година, запишал дека целото македонско население етнографски е многу правилно разделено на 4 големи гранки.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|title=Материјали по изучувањето на Македонија|last=Петров|first=Ѓорче|date=1896|publisher=Единствена Македонија|year=|isbn=|editor=Марио Шаревски|location=Скопје|page=468|pages=|authorlink=Ѓорче Петров}}</ref> Тој смета дека Со текот на времето поднебјето наложило месни одликувачки црти на делови од тие гранки и така се произвела подразделбата<ref name="Ѓорче Петров" />. Според [[Ѓорче Петров]], населението на поголемиот дел од [[Македонија]] се разделува на 4 големи групи, дојдени по 4 патишта во 4 струи.<ref name="Ѓорче Петров" /> Тие групи се разликуваат по носијата и говорот.<ref name="Ѓорче Петров" /> Забележително е тоа што на извесен говор одговара извесен тип-носија којашто ќе се пројави таму каде што се јавува соодветниот говор и ќе прекине таму каде што прекинува говорот<ref name="Ѓорче Петров" />. Според етнографските белешки на Ѓорче Петров, првата група населена во североисточна и источна Македонија е по потекло од племето Шопи, втората група ја населува јужна Македонија односно [[Егејска Македонија|егејска]] и најјужните делови денешна [[Република Македонија]], третата група може да се нарече вардарска зашто ја населува повеќе долината на реката [[Вардар]] и четвртата група ја зафаќа западна Македонија и во нејзиниот состав се вбројуваат [[Мијаци]]те, [[Брсјаци]]те и [[Мариовци]]те.<ref name="Ѓорче Петров" /> Главни етнографски групи и подгрупи во рамки на Македонците чиишто црти и одлики се задржани до денес се: ===Мијаци=== {{Главна|Мијаци}} [[Мијаци]]те се населени во планинските предели на крајниот западен дел на [[Македонија]] во [[Рекански регион|Реканско]] и [[Дебарско]]. Главни и најпознати мијачки места се [[Галичник]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Гари]]. Нивни оази од по едно или неколку села се среќаваат и во [[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште]] и [[Ореше]] во областа [[Азот (област)|Азот]] во [[Велешко]], [[Смилево]] во [[Демирхисарско]] и [[Ехлоец]] во [[Кичевско]]. Мијачката или мијачко-дебарската етнографска група на Македонците ги опфаќа следните етногеографски предели: Мијачија во Мала и Долна Река, [[Мавровска Котлина|Мавровско Поле]], Горна Река, [[Дебарско|Дебарско Поле]], [[Голо Брдо]] и дебарски [[Дримкол]].<ref name="Етнологија на Македонците" /> Според записите на [[Ѓорѓија Пулевски]] името на Мијаците произлегува од нивната бистроумност и од скратената форма на името Македонци.<ref name="Ѓорѓија Пулевски" /> Бистроумноста односно високиот степен на интелект и образованост и денес е запазена одлика поради што многу македонски научници, стопанственици, уметници, јавни личности, успешни раководители и високи функционери во стопанството, политиката и општеството се со мијачко потекло. Изразита одликувачка црта е [[Галички дијалект|мијачкиот говор]] со препознатливата употреба на ''о'' наместо ''а'' која што денес е сѐ уште живо задржана во [[Рекански дијалект|реканскиот дијалект]] во македонските муслимански села во [[Рекански регион|Долна Река]]. Останати одлики на мијачката етнографска група се: препознатливата богата [[Мијачко-дебарска носија]], сточарството како некогашна главна стопанска гранка и занимање при што во XIX век постоеле голем број на многу богати големопоседници на стада и големите куќи целосно изѕидани од камен. * [[Шкрети]] — преодна етнографска целина на православните Македонци кои го примиле и говореле [[Албански јазик|албанскиот јазик]] во пределот [[Рекански регион|Горна Река]]. ===Брсјаци=== {{Главна|Брсјаци}} Брсјачката етнографска целина го зафаќа југозападниот дел на [[Македонија]] и според бројноста и распространетоста таа всушност претставува најголема етнографска групна Македонците во чиј состав влегуваат многу помали и поголеми пределски целини, секоја со свои етнички особини и со карактеристични народни носии<ref name="Етнологија на Македонците">{{наведена книга|last=Петрушева |first=Аница|title=Етнологија на Македонците|year=1996|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=143–157}}</ref>. Поточно, [[Брсјаци]]те се населени во средишниот западен дел на [[Македонија]] десно од [[Вардар]] во најголемата котлина [[Пелагонија]], крај [[Охридско Езеро|Охридското]] и [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]], [[Кичевско]], Железник ([[Демир Хисар]]), [[Порече]] и [[Азот (област)|Азот]] во Велешко. Во составот на брсјачката етнографска група влегуваат етногеографските передели: струшки [[Дримкол]], [[Струшко|Струшко Поле]], [[Малесија]], [[Дебрца]], [[Кичевска Котлина|Кичевија]], [[Порече]], [[Општина Демир Хисар|Железник]], [[Преспа]], [[Пелагонија|Поле]] (Пелагонија), [[Мариово]], [[Тиквеш]], [[Бабуна]] (Азот).<ref name="Етнологија на Македонците" /> Според записите [[Ѓорѓија Пулевски]] тие своето име го добиле од својата јуначка ''брзина'' во трчањето и телесната јачина, а нивни одлики биле најголема одушевеност за чување на старината, најголемо гостопримство од сите други македонски соеви, најголема верност за народните работи и задачи и способност за слушање наука.<ref name="Ѓорѓија Пулевски" /> Овие особини, како телесна снажност, висока свест за националната припадност, старините, традициите и преданијата, посветеност на националното дело, гостопримливост, и денес се одлика на брсјачката етнографска група на македонскиот народ. Останати одлики на Брсјаците се: познатата [[Брсјачка носија]], заемното занимавање со земјоделство и сточарство, градителството на куќи со [[камен]], [[тула]], [[дрво]] и [[плитар]] итн. Брсјачките говори од централните дијалекти на западното наречје со своите главни одлики како третосложното нагласување, акцентските целости се земени како основа во кодифицирањето на стандардниот и литературен современ [[македонски јазик]]. *[[Мариовци]] — преодна македонска етнографска подгрупа помеѓу Брсјаците и Средновардарската група, населени во [[Мариово]] ===Шопи=== {{Главна|Шопи}} Шопската етничка целина всушност претстаува поголема етнографска група која што ги зафаќа пошироките делови на североисточна [[Македонија]], а преоѓа и во западна [[Бугарија]] и југоисточна [[Србија]]. Ваквата распореденост соодветствува со распространетоста на т.н. „''торлачки говори''“ помеѓу [[Македонија]], [[Србија]] и [[Бугарија]]. Шопите се пошироко познати како етнографска група на Македонците и [[Бугари]]те кои живеат на просторот меѓу [[Софија]] и [[Штип]]<ref name=olgaivanova>{{наведена книга| last = Иванова| first = Олга| title = Речник на имињата на населените места во Р Македонија| publisher = Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“| year = 2014 | pages = 206}}</ref>. Шопската група на Македонците е населена во планинските предели на североисточна и источна Македонија од [[Кривопаланечко]] па сѐ до [[Малешево]] и Шоплукот во [[Радовишко]]. Таквата група населува делови од [[Кратовско|Кратовската]], [[Кривопаланечко|Кривопаланчеката]], [[Кочанско|Кочанската]], Радовишката, Струмичката и Петричката област и ги опфаќа целите Осоговски Планини со исклучок на овие места: Лакавичкото Поле и јужното подножје на [[Плавица]], планината [[Плачковица]] по двете нејзини падини со мали исклучоци.<ref name="Ѓорче Петров" /> Населението на планината [[Голак]], во [[Малеш]] и [[Пијанец]], исто така, влегува во шопската етнографска група<ref name="Ѓорче Петров" />. Во поново време, по Втората светска војна, поради миграционите процеси села и предели како своевидни оази на македонско население со потекло до шопската група се среќаваат и во [[Скопско]] посебно селата [[Марино]], [[Мралино]], [[Миладиновци]] во [[Општина Илинден]], [[Овче Поле]] посебно селата во [[Општина Лозово]] и [[Горобинци]] каде некогаш живеело турско население и североисточниот дел на [[Велешко]] во селата [[Иванковци]], [[Мамутчево]] каде исто така на местото на иселеното турско муслиманско население се доселиле Македонци од околината на [[Кривопаланечко]] и [[Кратовско]]. Главни карактерни црти и одлики на Македонците од шопската група се: животот во раштркани села од разбиен тип во зафрлените планински и ридски предели на [[Осогово]], традиционално занимавање со сточарство, како и шумарство, ѕидарство и рударство, но и лични особини на борбеност и тврдоглавост<ref name="Ѓорче Петров" />. Поради ваквите особини зборовите ''Шоп'', ''Шопи'', ''Шопје'' често имаат негативно значење на прости и заостанати луѓе од планини, за што постојат голем број на изреки и потсмевливи шеги меѓу жителите на градовите и рамничарските места во [[источна Македонија]], па и [[Софија]]. * Торлаци — населени во крајниот северен дел на [[Македонија]] во Кумановско. Поради распространетоста на т.н. „''торлачки говори''“, етнографски луѓето од овие предели меѓу североисточна [[Македонија]], југоисточна [[Србија]] и северозападна [[Бугарија]] се познати под името ''Торлаци'', кое пак исто така како и ''Шопи'' има делумно негативна смисла на прости и заостанати луѓе. * Которци — преодна македонска етнографска група помеѓу Кумановско и [[Овче Поле]]. === Повардарска=== [[File:Поттрчано оро - МК.jpg|thumb|мини|десно|Сценска изведба на македонското народно оро [[Потрчано]] од [[Скопско]]]] Повардарска група или Вардарскиот комплекс од централнобалканскиот етнографски регион е всушност срцевината и сврзното јадро на Македонците од сите делови на [[Македонија]] во етнографски погед. Во поширока смисла во овој Вардарски етнографски комплекс влегуваат Горновардарската, Средновардарската како подгрупа на Брсјачката, Јужно-македонската, Струмско-местанската и Мијачко-дебарската етнографска целина.<ref name="Етнологија на Македонците" /> Повардарската етнографска целина е поделена по течението на реката [[Вардар]] на: Горновардарска во [[Полог]] и [[Скопско]] со делови од [[Овче Поле]] и [[Кумановско]], Средновардарска во [[Велешко]] и [[Тиквеш]] со и Долновардарска или Јужно-македонска група која ги опфаќа областите [[Бојмија]] (Гевгелиско-Валандовско) и [[Солунско]], како и во јужните и западните делови на [[Егејска Македонија]] - [[Воденско]], [[Кајларско]] сѐ до [[Костурско]]. === Струмска === Источниот дел на етничката територија на [[Македонија]], односно пределите околу реките [[Струма]], [[Струмица (река)|Струмица]] и [[Места]] влегуваат во составот на Струмско-местанската етнографска целина<ref name="Етнологија на Македонците" />. Струмска група е населена во [[Струмичко]], полето во [[Радовишко]] и долините на [[Струма]] и [[Места]] односно во цела [[Пиринска Македонија]]. Во овие предели се населени и протераните Македонци од [[Драмско]], [[Серско]], [[Валовишко]] и крајните источни делови на [[Кукушко]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел на Македонија]] кои исто така припаѓаат на оваа етнографска група. Главни одлики и особини на Македонците од оваа етнографска група се питомоста и кроткоста во духот на кои се надоврзуваат изразитата веселост, добро расположение, гостољубивост, дарежливост во каркатерните црти со поопуштен, удобен и весел начин на живот со поголема отвореност, потоа занимавањето со земјоделство, а посебно со градинарство кое поради големите работни обврски кај овие луѓе развиле особено изразити црти на работливост и трудољубивост. == Историја на Македонците == {{Историја на македонскиот народ}}Целата историја на македонскиот народ е една непрекината борба за зачувување на својата слобода и достоинството. Целата таа непрекината борба, на Македонците им го дава епитетот непокорни. Непокорот на Македонецот ја воодушевува европската и американската општественост, и големи историски личности како Вилијам Гладстон, Лав Толстој, Жан Жорес, Фридрих Енгелс, Хенри Брејлсфорд, А.Г. Хелс, Владимир Ленин, Џејмс Баучер, Франц де Јенсен, Ромуалд Пржевалски, Виктор Берар, Терезина Јенкова, Максим Горки, Казимјеж Мочарски и многу други.<ref name="poljanski" /> ===Македонците во античкиот период=== Историјата на Македонците во античкиот период најмногу се поистоветува со Државата на [[Аргеади]]те која била нарекувана [[Античка Македонија|Македон/Македонија]] која се наоѓала во јужниот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Постоеле и други македонски владенија од други мали кралеви како што биле кралството на [[Линкести]]те и [[Пајонија|Пајонското кралство]], и др. По [[Филип II Македонски|филиповите]] проширувања во етнички сродните земји, и тие територии биле испосоветувани со терминот Македонија. Со римските освојувања Македонија, како кралство и како регион на Македонците, потпаднала под римска власт (прво како република, а потоа како империја која имала владенија во Македонија сè до [[Кралство Србија (средновековно)|српските освојувања]] во [[14 век|XIV век]]). === Среден век === Овој период се одликува со словенското навлегување во Македонија и кога Словените ја преземаат месната власт врз домородното македонското и друго античко население во регионот. Поради иселувањето на одреден број на побогати Македонци од Македонија, поради заштита од Словените, кои се преселиле во околината на [[Адријанопол]] поради што во иднина тој дел на западна [[Тракија]] ќе биде наречен [[Македонија (тема)|Тема Македонија]]. ==== Македонските склавинии ==== [[Податотека:Makedonski Sloveni.JPG|мини|200п|лево|Македонските Словени, водени од кнез Хацон, пред нападот на град Солун.]] За време на [[Словени|словенската]] инвазија врз [[Римско Царство|Римското Царство]], Словените кои успеале да извојуваат пат до најјужните предели на империјата. До крајот на [[6 век|VI век]], целата територија на [[Македонија]] (освен [[Солун]] и приморските тврдини) била во рацете на Словените. Словенските племиња кои се населуваат во Македонија се [[Берзити]], [[Вајонити]], [[Драговити]], [[Ринхини]], [[Сагудати]], [[Смолјани]] и [[Струмјани]].<ref name="ristovski1" /> Во најстарите историски извори за [[македонските Словени]], „Животот на Св. Димитрија Солунски“, тие се опишани како физички издржливи, имуни на многу болести коишто за Римјаните/Ромеите се смртоносни, и многу лукави во војувањето. Откако се населуваат на територијата на географска Македонија, Словените се самоорганизираат во ''Склавинии'' - коишто претставуваат полудржавни воено-племенски сојузи, коишто, пак, се обединети во кнежевства - управувани од ''[[кнез]].''<ref name="ivanoski" /> [[Македонските Словени]] ја создаваат својата прва држава (сојуз на склавинии) уште во дваесеттите години на [[7 век|VII век]], под водството на кнезот [[Хацон]]. Хацон ја води армијата на македонските Словени во неколку успешни битки против визаниската армија, натерувајќи ја притоа да се сокрие во утврдениот град Солун. Хацон подоцна решава да изврши напад врз Солун. Словените од 584 до 677 година извршуваат пет напади и две долги опсади на градот Солун. Најголем е нападот организиран од кнез Хатсон, 614-616. По почетните триумфи, во самата битка за градот, кнез Хацон загинува, а армијата на македонските склавинии е поразена. 50 години подоцна, македонските склавинии се соземаат и почнуваат нов напад врз Солун под водството на кнез [[Пребонд]]. Градот е под опсада долго време, но армијата на кнезот е поразена, и македонските Словени потпаѓаат под византиска власт<ref name="ivanoski" />. ==== Самуилово Царство ==== По ослабувањето на [[Бугарско Царство|Бугарската држава]] заради долгогодишните војни со [[Римско Царство|Римското Царство]], управникот на еден дел од [[Македонија (регион)|Македонија]], комитот [[Никола (комес)|Никола]], во 969 година се одделува, формирајќи своја држава. По краткотрајна борба за превласт помеѓу неговите четири сина, во 976 година на чело на новоформираната држава застанува [[Самуил]]. Престолнината на новата држава е градот [[Преспав|Пресп]]<nowiki/>а.<ref name="dokumenti za borbata">„Документи за борбата на македонскиот народ за независност“, том I. [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]], Скопје, 1985</ref> Ова е период кога поголемиот дел на македонскиот народ потпаднал под власта на [[Комитопули]]те. [[Податотека:RizMap10.jpg|мини|десно|250п|Самоиловото царство во 996 година.]] Самуил води 30 годишна војна со Римското Царство, којашто цело време врши напади врз неговата држава. По почетните победи, неговото царство се проширува кон териториите на денешна [[Република Македонија]], [[Албанија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], северозападна [[Грција]], северна и западна [[Бугарија]]. Следните десет години, Самуил води успешни борби за сочувување на териториите на својата држава. Но во јули 1014 година, во [[Беласичка битка|Битката кај Беласица]], неговата армија е поразена од римскиот цар [[Василиј II|Василиј II Македонски]].<ref name="dokumenti za borbata" /> Иако потеклото на Самуил е спорно (постојат повеќе тези дека е [[Ерменци|Ерменец]]), треба да се потенцира дека неговата армија е составена најголем дел од луѓе од Македонија. Неговото име и дело е врежано во традициите на македонскиот народ и понатаму неговото име се спомнува како дел од процесот на народната преродба. ==== Државата на Добромир Хрс ==== Позначајни македонски буни против римската власт се организираните буни од страна на [[Добромир Хрс]] и [[Петар Делјан]].<ref name="ristovski1" /> Во моментот кога римската држава започнува поход против бугарските востаници во [[Велико Трново]], во околината на градот [[Струмица]], се дигнало востание. Востанието било водено од македонскиот бољар Добромир Хрс. Во 1190 година, востаничка војска од 600 души под негова команда го напаѓа и освојува од Римјаните, утврдениот град Струмица. Веднаш потоа, мобилизирајќи го месното население ги раширува границите на своите владенија.<ref name="dokumenti za borbata" /> Добромир хрс се покажува како итар дипломат кога во 1193 година склучува пакт со Римјаните, кои му ги признаваат територијалните придобивки околу Струмица, и почнува војна против [[Второ Бугарско Царство|Бугарите]]. Кога гледа дека Римјаните си ја повраќаат силата и постигнуваат успеси во борбата против Бугарите, Хрс го раскинува пактот со Ромеите и ги напаѓа нивните владенија на запад од [[Вардар]]. Успевајќи да им нанесе десетици порази на Римјаните, Хрс ги освојува градовите [[Прилеп]] и [[Битола]], како и гратчето Просек (близу [[Демир Капија]]), коешто го прогласува за престолнина. Следните неколку години успева да осигура стабилност на неговата држава, војувајќи и против Римското Царство, и против Бугарија<ref name="ristovski1" />. Но во 1205 година, под ударот на десет пати поголемата византиска армија, државата на Хрс е покорена. Хрс засекогаш останува во македонската историја како најуспешниуот и најлукавиот владетел-дипломат. === Борбите со Османлиите === Во почетокот на [[14 век|XIV век]], по сеодајна борба против османлиските [[Турци]], територијата на [[Македонија]] паѓа под [[Отоманско Царство|Османлиска]] власт. Периодот од 1400 до 1912 година од страна на македонската наука се нарекува ''османлиско ропство'', или едноставно ''турско ропство''<ref name="ristovski1" />. Целиот овој период, македонскиот народ, како и други [[Христијанство|христијански]] народи, е изложен на еден постојан физички гнет. Честите колежи и насилното [[исламизирање]] доведуваат до драстични демографски промени кај македонскиот народ. Специјалните закони за ограничување на правата на немуслиманите, прават Македонецот да биде слуга на Турците и другите азијатски народи-колонизатори на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref>„Македонија, нејзините народи и нивната иднина“, Хенри Ноел Брејлсфорд</ref> Но македонскиот народ својот револт го манифестира со многуте буни и востанија. Уште од првите децении на османлиското ропство, македонските планини се полнат со ''ајдути'' - заштитници на народот и борци против неправдата.<ref name="ristovski1" /> Првите вооружени пројави се неорганизирани, спонтани, и најчесто имаат карактер на селски буни. Но на крајот на XIX и почетокот XX, особено по формирањето на ВМОРО, востанијата се организрани и даваат забележителни резултати.<ref name="siljanov">„Ослободитените борби на Македонија“, Христо Сиљанов</ref> И покрај петвековното ропство, македонскиот народ успеал да го сочува својот јазик, традиција и културно наследство. === Востанија === ==== Карпошовото востание ==== {{Главна|Карпошово востание}} [[Податотека:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 1.jpg|мини|десно|150п|Писмо од [[Австрија|австрискиот]] император [[Леополд I]] во кое се дава поддршка за македонските востаници на Карпош.]] [[Податотека:Karposh.JPG|мини|лево|180п|Карпош - реконструкција.]] Првото поголемо и позначајно македонско востание е [[Карпошовото востание]]. Тоа е организирано од страна на легендарниот македонски водач [[Карпош]]. Карпош е роден во [[Куманово|кумановското]] село [[Војник (село)|Војник]]. Отпрвин Карпош бил [[рудар]], но не можејќи да ги поднесе тешките услови и понижувањето, се вооружал и отишол во планина како [[Ајдутство|ајдутин]]. За време на Австро-Турската војна, Карпош почнал да го организира народот по селата создавајќи притоа силна востаничка армија. Стапува во контакт со [[Австрија|австриската]] армија, којашто му дава дури и еден одред од [[Австријци]] и [[Унгарци]], којшто ќе биде под негова команда.<ref name="karposh tashovski">„Карпошевото востание“, Драган Ташковски</ref> Карпошовата востаничка армија од 5000 души води неколку битки со Турците, кои завршуваат со пораз за Турците, притоа успевајќи во цела Северна Македонија да создаде слободна востаничка територија. Благодарение на активноста на Карпошовата војска, Австријците успеваат да стигнат до стратешки победи, и како благодарност и признание за борбата на македонските востаници на Карпош, австрискиот император го прогласува Карпош за ''Крал на Куманово'' и ''вазал на Австрија.''<ref name="karposh tashovski" /> Во понатамошниот тек на војната, Австрија не успева да ја донесе ветената помош, и слободната територија во Северна Македонија е покорена и востанието брутално задушено. Самиот Карпош е обесен во [[Скопје]], на [[Камен мост|Камениот мост]] во [[1689]] година. ==== Разловечко ==== [[Податотека:Ethnographic map of the South Balkans, Pallas Nagy Lexikon, 1897.jpg|thumb|десно|350px|Народностите на Балканскиот Полуостров во доцниот 19 век (Pallas Nagy Lexikona, [[1897]]): {{легенда|#D1E231|[[Срби]]}} {{легенда|#4CBB17|Срби и Македонци}} {{легенда|#29AB87|[[Бугари]]}} {{легенда|#FDE910|[[Албанци]]}} {{легенда|#FFBF00|[[Грци]]}} {{легенда|#FF3F00|[[Турци|Османлии]]}} {{легенда|#964B00|[[Романци]] и [[Власи|Цинцари]]}} {{легенда|#EC5800|Албанци и Срби}} {{легенда|#C80815|Грци и Албанци}} {{легенда|#EF9B0F|Грци и Османлии}} {{легенда|#92000a|Бугари и Османлии}}]] {{Главна|Разловечко востание}} Повлијаени од Херцеговското востание и од подготовките на [[Русија]] за војна против [[Отоманско Царство|османлиска Турција]], во источна Македонија започнува една револуционерна дејност. [[Берово|Беровскиот]] првенец [[Димитар Поп Георгиев]] и неговиот дедо [[Поп Стојан Разловечки]] се водачи на ова движење. Тие прават конспиративна група која подготвува и почнува да исполнува план за востание во Источна Македонија. Без да разберат турските власти, групата предводена од Димитар Поп-Георгиев агититира по селата и започнува да ги вооружува селаните со пушки купени од [[Кочани]] и од [[Ќустендил]].<ref name="trajanovski">„Димитар Поп Георгиев - Беровски (1840-1907)“, Д-р Александар Трајановски.</ref> [[Податотека:Dimitar-Popgeorgiev-portrait.jpg|мини|лево|150п|Димитар Поп Георгиев.]] Иако успеваат да вооружат неколку села, заради едно недоразборање - имено мислејќи дека се откриени од властите, раководителите на [[8 мај]] [[1876]] година објавуваат предвремено востание. Востаниците го преземаат селото [[Разловци]], а следните денови во битки со Турците ги освојуваат и останатите села во регионот. Востанието заради тоа што е неподготвено трае само една недела, но е од големо значење за Македонците, затоа што претставува прво современо македонско востание, што е навистина израз на самостојна револуционерна дејност, со учество на сите општествени слоеви: учители, свештеници, трговци и занаетчии, а најмасовно учество земаат македонските селани.<ref name="trajanovski" /> Четите под раководство на Димитар Поп Георгиев се префрлаат во [[Пиринска Македонија]] и Бервско, каде што следната година го организираат попознатото и поуспешно [[Кресненско востание]]. ==== Македонско (Кресненско) ==== {{Главна|Македонско востание}} По Разловечкото востание, Димитар Поп Георгиев се пријавува како доброволец во [[Русија|Руската]] армија во [[Одеса]], и од 1877 до 1878 учествува во сите поважни битки во војната. Имено, од редовите на македонските војници во Руската армија се раѓаат раководителите на Кресненското востание. [[Податотека:Iljo voevoda.jpg|мини|лево|150п|Илија Малешевски.]] Кресненското Востание е организирано од македонските војници што служат во [[Македонски полк|македонскиот полк]] во Руската армија, за време на Руско-турската Војна од 1877-1878. Разочарани од тоа што Великите Сили не ѝ дозволуваат на Русија да навлезе во Македонија, дел од македонските војници под командата на поручникот Димитар Поп Георгиев во соработка со месни луѓе од [[Пијанец|Пијанечко]] и [[Малешевски Планини|Малешевско]], организираат превоз на оружје и муниција за вооружување на востанието. Како доброволци во востаничката војска се пријавуваат и [[Украинци]] од Руската армија.<ref name="trajanovski" /> [[Податотека:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|мини|десно|200п|Печат на Македонското востание.]] Востанието започнува на [[17 октомври]] [[1878]] година со нападот на [[Кресна|Кресненските]] анови во кои била сместена турската војска. Во нападот учествувале 700 востаници и селани од околните села. При самиот напад на турскиот гарнизон на востаниците им се предале 119 турски војници. По ослободувањето на [[Кресна]], востанието се проширило во околината и подалеку во [[Мелник|Мелничко]], [[Берово|Беровско]], [[Делчево|Делчевско]], [[Демир Хисар|Демирхисарско]], при што се создава голема слободна територија во областа на денешна источна Македонија.<ref name="dokumenti za borbata" /> Значајното за Кресненското востание е тоа што востаничките водачи, во ослободените територии воведуваат административна власт. Штабот на востанието на чело со [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]] и Украинецот Калмиков, се нарекува „штаб на македонското востание“, прави свој печат, и издава правилник во кој востанието се нарекува ''Македонско'', а населението ''Македонци.''<ref name="trajanovski" /> По првите успеси, настанува спор и недоразбирање меѓу востаниците и Бугарската егзархија. Турците го искористуваат расцепот, и на [[11 ноември]], по долготрајни борби успеваат да го задушат востанието. ==== Илинденско ==== {{Главна|Илинденско востание}} [[Податотека:Makedonski_Vostanici.jpg|мини|десно|200п|Група македонски востаници во 1903 година.]] Илинденското вистание е организирано од револуционерната организација [[ВМОРО]]. По неколкугодишно вооружување на населението, притоа создавајќи една вистинска држава во држава, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијатана на [[20 јули]] ([[2 август]] нов стил) е решено 1903 година во Битолскиот вилает да се дигне сенародно востание.<ref name="siljanov" /> 8000 вооружени Македонци востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на [[Отоманско Царство|отоманската]] власт во Македонија. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура (село)|Клисура]]). Се создава една ослободена територија која се протега од [[дебар]]ско-[[Кичево|кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]], и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. [[Податотека:Kosturski_vostanici.jpg|мини|десно|200п|Костурските востаници го преземаат градот Клисура.]] Вооружени битки се водат и во Пиринскиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]], и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември).<ref name="siljanov" /> Илинденското востание се смета од многу Македонци како највеликиот ден во историјата на македонскиот народ - затоа што 8000 вооружени луѓе водат војна против 300&nbsp;000 редовна армија и за време на четиримесечни битки ѝ нанесуваат големи жртви (востаничките загуби се 860, а турските се околу 5&nbsp;900)<ref name="dokumenti za borbata" />. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели — европската опшественост е раздвижена, и се почнува дебата за иднината на Македонија, која води до [[Австрија|австриско]]-[[Русија|рускиот]] договор за реформи во Македонија познат под името ''Мирцштешки договор.''<ref name="siljanov" /> === 1912 — 1941 === [[Податотека:Macedonia Bukureshti.PNG|мини|десно|200п|Македонија по поделбата со Букурешкиот договор од 1913 година.]] До [[Илинденско востание|Илинденското востание]], [[ВМОРО]] се бори за независна Македонија во која сите македонски народности ќе бидат рамноправни. Но по 1903 година, раководството на ВМОРО преоѓа во рацете на оние Македонци што сметаат дека Македонија треба по нејзиното ослободување да биде дел од Велика Бугарија. До 1912 година, Македонија ќе се претвори во арена на која три различни движења (бугарофилски, србомански и гркомански) водат крвави борби една против друга за превласт над Македонија.<ref name="vlahov">„Предавниците на македонското дело“, Димитар Влахов</ref> Во [[1913]] година, по [[Балкански војни|Балканските војни]], со Договорот од [[Букурешт]], [[Македонија|географска Македонија]] е поделена меѓу трите балкански монархии, Грција, Србија и Бугарија. Доаѓа и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], која не носи решавање на Македонското прашање. Голем дел од македонскиот народ, очаен од војни, назадувања и поделби, успева да биде придобиен од пробугарската автономистичка организација ВМРО, која преку лажни ветувања за независна Македонија прави востанија и буни, во кои најмногу страда обичниот Македонец.<ref name="vlahov" /> Во тоа време има две организации што навистина се борат за слобода на македонскиот народ, и што пропагираат дека Македонците се посебен народ, а не [[Срби]], [[Бугари]] и [[Грци]] — тоа се Петербуршкото македонско друштво водено од [[Димитрија Чуповски]], и [[ВМРО (обединета)]] водена од [[Димитар Влахов]], [[Панко Брашнаров]] и [[Павел Шатев]].<ref name="dokumenti za borbata" /> Значајното во овој период е тоа што, разочарани од империјалистичките политики на балканските држави, кај Македонците се зацврстува и кристализира нивната посебност — т.е. се раширува идејата дека тие се посебен народ, различен од Грците, Бугарите и Србите, и дека се обесправен народ, разделен, кој заслужува да си има своја држава и сам да управува со својата судбина.<ref name="ristovski2" /> Овој процес го достигнува својот врв во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и непосредно по неа, кога на териториите на сите три дела од географска Македонија ([[Вардарска Македонија|Вардарски]], [[Пиринска Македонија|Пирински]] и [[Егејска Македонија|Егејски]]) се отвораат училишта на македонски јазик и се создаваат македонски институции.<ref>„Демократски и аитифашистички партии и организации во Егејскиот дел на Македонија (1941-1949)“, Ристо Кирјазовски</ref> === Народноослободителна војна === [[Податотека:Dimitar Vlahov 41.JPG|мини|200п|Димитар Влахов, водачот на [[ВМРО (обединета)]].|лево]]Македонскиот народ во својот поголем дел ја пречекува [[Втора светска војна|Втората светска војна]] национално освестен. Меѓу двете Светски војни, Македонците осознаваат дека само со помош на комунистичките партии и со [[Социјализам|социјалистичка]] револуција ќе успеат да се изборат за своите права и да создадат своја држава. Во тој правец дејствува [[ВМРО (обединета)]], а во исто време се создаваат и првите комунистички организации во сите делови на Македонија ([[Вардарска Македонија|Вардарски]], [[Пиринска Македонија|Пирински]] и [[Егејска Македонија|Егејски]]).<ref>„Егејска Македонија во НОБ“, уредил Ристо Кирјазовски</ref> [[Фашизам|Фашистичките]] агресии на [[Балкан]]от отвораат пат на една нова борба, во која Македонците истакнувајќи се со хероизам и пожртвуваност ќе успеат да ги исполнат вековните стремежи. ==== Вардарска Македонија ==== {{Главна|Народноослободителната борба}} Востанието против фашистичките окупатори во Македонија започнува во октомври 1941 година со партизански акции во Прилеп и Куманово. Партизанска активност се забележува и во велешко и Тиквешијата. [[Податотека:Makedonski partizani.JPG|мини|десно|200п|Методија Андонов Ченто со група партизани.]] Во 1943 година на [[Славеј Планина]] е формиран партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“ од кој е создадена народноослободителната војска на Македонија. Вистинскиот пресврт на настаните настанува во почетокот на 1944 година, кога македонската партизанска армија брои неколку илјади души и го извршува познатиот ''[[Февруарски поход]]''. За задушување на партизанското движење во Македонија, освен целосниот состав на бугарската Петта армија, биле ангажирани и 91-от германски армиски корпус од [[Солун]] со 4 бригадни групи.<ref name="apostolski">„Ослободителната војна и револуцијата во Македонија“, Михајло Апостолски</ref> По капитулацијата на фашистичка Бугарија, целата народноослободителна војска во Вардарска Македонија започнува директен напад за ликвидирање на германските воени единици стационирани во Македонија. На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „Прохор Пчињски“ се одржува [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание]] на [[АСНОМ]], со кое се поставуваат темелите на современата македонска државност. Исто така на заседанието се даваат главните насоки за завршните операции за ослободување на Македонија.<ref name="apostolski" /> До крајот на 1944 година, целата територија на Вардарска Македонија е во рацете на Народноослободителната војска. ==== Егејска Македонија ==== {{Главна|Народно Ослободителен Фронт}} [[Податотека:Makedonci NOF 2.JPG|мини|200п|десно|Млади Македонци од Костурското село [[Бапчор]] во редовите на НОФ.]] По капитулирањето на [[Грција]], грчката партизанска амрија [[ЕЛАС]] прави неколку неуспешни обиди да го мобилизира целосно македонското население за нејзината кауза. По неуспешните обиди, дозволува македонските членови на [[Комунистичка партија на Грција|КПГ]], да формираат нивна посебна организација СНОФ и посебни баталјони.<ref>Бугарската пропаганда во југозападна и централна Егејска Македонија (1941-1944)</ref> Во 1944 година СНОФ е расформирана по наредба на КПГ, и еден нејзин баталјон, незадоволен од оваа одлука се префрла во [[Вардарска Македонија]], и тука зема учество во завршните операции на НОБ. Во 1945 година овие единици се префрлаат во [[Егејска Македонија]] и учествуваат во создавањето на Народно Ослободителниот Фронт на Македонците од Егејска Македонија, а потоа учествуваат во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна во Грција]].<ref>Егеjски бури - Револуционерното движење во Воденско и НОФ во Егеjска Македонија. Вангел Ајановски Оче</ref> Македонците кои претставуваат 60% од силите на ДАГ, се борат од 1945 до 1949 година и успеваат да создадат слободни територии во кои се води македонска културна дејност. Но, поради отворената [[Англија|англо]]-[[САД|американска]] помош на владината армија, ДАГ е поразена, и 50&nbsp;000 луѓе се протерани од земјата.<ref>„Народно Ослободителниот Фронт и други организации на Македонците од Егејскиот дел на Македонија“, Ристо Кирјазовски</ref> ==== Пиринска Македонија ==== Во [[Пиринска Македонија]] всушност и започнува антифашистичката борба во [[Бугарија]]. Таму се води првата битка меѓу партизанска единица во Бугарија продив владини фашистички сили. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Бугарска комунистичка партија|БКП]] на чело со [[Георги Димитров]] е подготвена да ја отстапи Пиринска Македонија за да се спои со [[Вардарска Македонија|Вардарска]]. Затоа и до 1949 е дозволено македонски учители да бидат испраќани таму за да ги учат децата на [[македонски јазик]] и историја.<ref>„Националната афирмација на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија 1944-1948“, Васил Јотевски</ref> Но заради судирот на [[Тито]] со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и остатокот од Источниот блок, овој процес е прекинат. == Населеност на Македонците == === Македонците во Република Македонија === [[Податотека:Карта на Македонците во Македонија (2021).svg|лево|мини|280x280px|Карта на Македонците во Македонија (2021)]] Според последниот попис на насленито во [[Република Македонија]] во 2002 година, бројот на Македонци во државата е '''1&nbsp;297&nbsp;981 (64,18%)'''.<ref name="popis 2002">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |title=Попис на населението во Република Македонија од 2002 година |accessdate=2006-10-29 |archive-date=2004-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |url-status=dead }}</ref> Најголем број на Македонци — 1 328 187 жители, се запишани во пописната 1991 година. Според податоците од пописот во 2002 година, бројот на граѓани чиј мајчин јазик е [[Македонски јазик|македонскиот]] изнесува '''1&nbsp;401&nbsp;897 (69,31%)''' души.<ref name="popis 2002" /> === Македонци во соседните земји === {{Повеќе|Македонци во Бугарија|Македонци во Грција|Македонци во Албанија|Македонци во Србија}} Во соседните земји, односно во [[Пиринска Македонија]], [[Егејска Македонија]], [[Мала Преспа]], [[Голо Брдо]] (географски територии на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]), [[Гора]] (македонска етничка територија поделена меѓу [[Албанија]] и [[Косово]]) и во [[Србија]] живеат околу 500&nbsp;000 души кои го говорат [[Македонски јазик|македонскиот јазик]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_minorities=153 |title=Македонски малцинства на Балканот |accessdate=2007-10-07 |archive-date=2007-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210230033/http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_minorities=153 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=105968 Македонскиот народ на Балканот]</ref> [[Македонската емиграција во Бугарија]] е најголема македонска емиграција во светот, со огромен интелектуален потенцијал и големо културно наследство.<ref>[http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=2140B7F8C3C982449AB7993F60FDA72A "ЗАБОРАВЕНАТА ЕМИГРАЦИЈА СЕ ВРАЌА ДОМА"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215073919/http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=2140B7F8C3C982449AB7993F60FDA72A |date=2009-02-15 }}, "Глобус", брoj 81, 4 ноември 2008.</ref> Официјалната теза на [[Република Македонија]] е дека овие луѓе се Македонци по потекло, иако дел од нив не успеал да оформи, или пак го загубил националното чувство поради репресиите и пропагандите во минатото, како и заради денешната асимилаторска политика од страна на државите во коишто живеат, а и поради неможноста да го изучуваат и да се образуваат на мајчиниот македонски јазик. Огромниот дел од нив го говорат мајчиниот дијалект и ги негуваат македонските културни традиции и родови врски.<gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Pirin_1937.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1937 г.) Податотека:Pirin_1946.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1946 г.) Податотека:Pirin_1956.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1956 г.) </gallery> === Македонците во светот === [[Податотека:Mace-map.gif|thumb|150px|Бројност на Македонците во светот]] {{Повеќе|Македонска дијаспора}} Официјалната македонска статистика за бројот на Македонци во странство е несигурна, но се претпоставува дека се движи меѓу 300&nbsp;000 и 500&nbsp;000 души, најмногу населени во [[САД]], [[Австралија]], [[Канада]], [[Германија]], [[Швајцарија]], а во помал број и во [[Шведска]], [[Италија]], [[Австрија]], па дури и во [[Бразил]], [[Аргентина]] и [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]. Во западноевропските и прекуокеанските земји, Македонците слободно и достојно ги негуваат своите македонски традиции и се организирани во македонски клубови и друштва, имаат свои културно-уметнички друштва, цркви, радио и телевизиски програми, а во [[Австралија|австралискиот]] град [[Сиднеј]] постои и гиманзиска паралелка на [[македонски јазик]].{{факт}} Официјално бројот на Македонците во Република Македонија, соседството и во светот е околу 2 милиона. Постојат и некои мислења дека бројот изнесува 3 до 4 милиони,<ref name=GEO>„Географија“ за 2 година во реформираното гимназиско образование, Просветно дело, Скопје 2002</ref> но тие не се докажани со официјални статистики. == Национални симболи == {{double image|right|Flag_of_the_Republic_of_Macedonia_1992-1995.svg|240|Macedonian lion.svg|100|Шеснаесет-зрачното сонце од Кутлеш и златниот лав, симбол на средновековна Македонија и на Илинденската епопеја.}} Како неофицијални македонски национални симболи се користат шеснаесет-зрачното [[Ѕвезда од Вергина|сонце од Кутлеш]], коешто било симбол на [[Античка Македонија]] и државно знаме на [[Република Македонија]] во периодот од 1992 до 1995, и жолтиот лав на црвена подлога, кој бил симбол на средновековна Македонија и официјално знаме на Илинденското востание. И двата симбола се користат на културни манифестации, спортски натпревари, митинзи, а се забелжува и нивна масовна употреба од страна на емиграцијата. == Македонскиот народ денес == Македонците ги уживаат придобивките од борбата на нивните предци и слободно ја градат својата современа култура. Во својата најголема придобивка — слободната [[Република Македонија]], Македонците се образуваат, надградуваат и се борат за подобро општество и животен стандард. Со развојот на плурализмот, особено по 1992 година, и Македонците што живеат во соседните [[балкан]]ски земји работат на афирмирање на нивните културни и социјални права. Најзначајни организации на Македонците од соседните земји се партијата „[[Виножито (политичка партија)|Виножито]]“ во [[Грција]], „[[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден — Пирин]]“ во [[Бугарија]], „[[Демократска партија на Македонците од Албанија]]“ и „[[Здружение на Македонците во Србија|Здружението на Македонците во Србија]]“. Јавното мислење во Република Македонија е дека државата треба повеќе да се заинтересира и заложи за своите сонародници во соседните земји за сочувување на македонскиот јазик и традиции таму, како и за почитување на човековите и малцинските права на Македонците. Иако секој обид на Република Македонија да помогне на Македонците од соседните земји на било кое поле (културно, научно, образовно, економско), од соседните земји се смета за „територијална претензија“ на Република Македонија, јавното мислење е дека тоа не треба да ја спречува Република Македонија да ги помага и поддржува Македонците надвор од нејзините граници. Стратешки цели на Македонците и на Република Македонија се стабилна политичка ситуација, силна економија и полноправно членство во [[НАТО]] и [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Македонци низ историјата == <center> <gallery> Податотека:Filip II Macedonia.jpg|[[Филип II Македонски]] — антички крал, освојувач на цела Стара Грција. Податотека:BattleofIssus333BC-mosaic-detail1.jpg|[[Александар III Македонски]] — антички крал, создавач на најголемото царство во Античкиот Свет. Податотека:Cyril Methodius25K.jpg|[[Св. Кирил и Методиј]] — просветители, создавачи на глаголицата. Податотека:Samoil.jpg|[[Цар Самоил]] — цар, создавач на големото Македонско Царство. Податотека:Kirilpeichinovich.jpg|[[Кирил Пејчиновиќ]] — македонски преродбеник. Податотека:Georgi Pulevski.jpg|[[Ѓорѓија Пулевски]] — македонски револуционер и писател. Податотека:Даме Груев.jpg|[[Даме Груев]] — револуционер, еден од основачите на [[ТМОРО]]. Податотека:G Delchev.jpg|[[Гоце Делчев]] — најголем македонски револуционер. Податотека:Krste P. Misirkov.jpg|[[Крсте Петков Мисирков]] — писател, еден од кодификаторите на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]. Податотека:Blaze koneski.jpg|[[Блаже Конески]] — модерен публицист, писател и историчар. Податотека:Branko-Crvenkovski.JPG|[[Бранко Црвенковски]] — поранешен македонски претседател. Податотека:Toseproeski.jpg|[[Тоше Проески]] — македонска и [[балкан]]ска поп-икона. Податотека:Goceva-ESC2007-portrait.jpg|[[Каролина Гочева]] — македонска поп-пејачка. Податотека:Simon Trpceski.jpg|[[Симон Трпчески]] — светски македонски познат пијанист. Податотека:Kaliopi koncert.jpg|[[Калиопи]] — македонска пејачка. Податотека:BorisTrajkovski1.jpg|[[Борис Трајковски]] — македонски претседател. Податотека:Katarina Ivanovska3.jpg|[[Катарина Ивановска]] — македонска манекенка. Податотека:Dimitrija Cupovski- portret.jpg|[[Димитрија Чуповски]] — македонски преродбеник. Податотека:Kiril Lazarov 06.jpg|[[Кирил Лазаров|Кире Лазаров]] — македонски ракометар. Податотека:VrbicaStefanov01.jpg|[[Врбица Стефанов]] — македонски кошаркар. Податотека:Goran Pandev.JPG|[[Горан Пандев]] — македонски фудбалер. Податотека:PeroAntic66.png|[[Перо Антиќ]] — најпознат македонски кошаркар. Податотека:Ratkojanev.jpg|[[Ратко Јанев]] — македонски физичар (атомска физика). </gallery> </center> == Бугарски ставови == Според бугарски извори од XXI век Ѓорѓија Пулевски е првата позната личност, која во средината на 1870-тите настојувала на постоењето на посебен Словенски македонски јазик и Македонска етничка припадност.<ref>Roumen Daskalov, Alexander Vezenkov as ed., Entangled Histories of the Balkans - Volume Three: Shared Pasts, Disputed Legacies; Balkan Studies Library, BRILL, 2015; {{ISBN|9004290362}}, p. 454.</ref> * [[Македонски јазик]] * [[Македонска православна црква - Охридска Архиепископија]] * [[Историја на македонскиот народ]] * [[Географска распространетост на македонскиот народ]] * [[Македонската емиграција во Бугарија]] * [[Македонија]] * [[Македонци муслимани]] * [[Македонците во Бугарија]] * [[Егејци]] * [[Словени]] * [[Антички Македонци]] * [[Тези за потеклото на македонскиот народ]] == Наводи == {{reflist|2}} ==Литература== * Игор Јанев, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999 == Надворешни врски == * [http://www.misirkov.org/sostavuvala_li_makedonija.htm Составувала ли, составува ли и може ли Македонија да составува од себе одделна етнографска и политичка единица?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060928095709/http://www.misirkov.org/sostavuvala_li_makedonija.htm |date=2006-09-28 }}, Крсте Мисирков, „За Македонцките работи“ * [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/129_kmw_kniga_c1.pdf - Кирчанов М.В. Националистическая модель политической модернизации и трансформации европейских периферий / М.В. Кирчанов. — Воронеж: Факультет междуна­родных отноше­ний Воронежского государст­венного университета, 2009. — 219 с.] {{Етнички групи во Македонија}} {{Европски етнички групи}} {{Словенски народи}} {{Православни народи}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Македонци| ]] awckdxkdzqytvulxhloh8wvof6taktp 5561994 5561993 2026-05-21T09:41:47Z Buli 2648 /* Карпошовото востание */ 5561994 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Македонци | flag= Flag of Macedonia (1992–1995).svg |flag_caption=Првото знаме на независна [[Република Македонија]], знаме со кое најмногу се идентификуваат Македонците. |title= |population = ~ '''2 — 3 милиони'''<ref name="Nasevski">{{Наведена книга |title= Македонски Иселенички Алманах '95 |last= Nasevski |first= Boško |authorlink= |author2= Angelova, Dora. Gerovska, Dragica |year= 1995 |publisher= Матица на Иселениците на Македонија |location= Skopje |pages= 52 & 53 }}</ref> |popplace={{Flag icon|Macedonia}} [[Македонија]] 1,297,981{{lower|<ref>[http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 2002 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |date=2004-06-21 }}.</ref>}} |region1 = {{flagcountry|Australia}} |pop1 = 189,000 - 200,000 |ref1 = {{lower|<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/PopularAreas?ReadForm&prenavtabname=Popular%20Locations&type=popular&&navmapdisplayed=true&javascript=true&textversion=false&collection=Census&period=2006&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&productlabel=Ancestry%20by%20Country%20of%20Birth%20of%20Parents&breadcrumb=POTL&topic=Ancestry& 2006 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130815034010/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/PopularAreas?ReadForm&prenavtabname=Popular%20Locations&type=popular&&navmapdisplayed=true&javascript=true&textversion=false&collection=Census&period=2006&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&productlabel=Ancestry%20by%20Country%20of%20Birth%20of%20Parents&breadcrumb=POTL&topic=Ancestry& |date=2013-08-15 }}.</ref><ref name="autogenerated1">[http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Population Estimate from the MFA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref>}} |region2 = {{fl |ref4 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/><ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/22/publ.Document.88215.pdf 2005 Figures].</ref>}} |region5 = {{flagcountry|United States}} |pop5 = 57,200&ndash;200,000 |ref5 = {{lower|<ref name=autogenerated1 /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-state=dt&-context=dt&-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001|547;&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-TABLE_NAMEX=&-ci_type=A&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-tree_id=4001&-all_geo_types=N&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-search_results=01000US&-format=&-_lang=en 2009 Community Survey] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120105033050/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y |date=2012-01-05 }}.</ref>}} |region6 = {{flagcountry|Brazil}} |pop6 = 45,000 |ref6 = {{lower|<ref name="Nasevski"/> }} |region7 = {{flagcountry|Canada}} |pop7 = 37,055 - 200,000 |ref7 = {{lower|<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=26258490&lId=2 |title=Mac. Information Agency |accessdate=2011-09-10 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118090345/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=26258490&lId=2 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= 2006 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181225044404/https://www12.statcan.gc.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=801&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=%20 |date=2018-12-25 }}.</ref>}} |region8 = {{flagcountry|Turkey}} |pop8 = 31,518 |ref8 = {{lower|<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme3/cens/cens_nscbirth?OutputDir=EJOutputDir_107&user=unknown&clientsessionid=977006CF24C55C1E56E251C52D2EDAE8.extraction-worker-1&OutputFile=cens_nscbirth.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=4&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml& 2001 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215085128/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme3/cens/cens_nscbirth?OutputDir=EJOutputDir_107&user=unknown&clientsessionid=977006CF24C55C1E56E251C52D2EDAE8.extraction-worker-1&OutputFile=cens_nscbirth.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=4&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml& |date=2009-02-15 }}.</ref>}} |region9 = {{flagcountry|Argentina}} |pop9 = 30,000 |ref9 = {{lower|<ref name="Nasevski" />}} |region10 = {{flagcountry|Serbia}} |pop10 = 22,755 |ref10 = <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://popis2011.stat.rs/?lang=en |title=Попис у Србији 2011 |accessdate=2014-08-01 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509063534/http://popis2011.stat.rs/?lang=en |url-status=dead }}</ref> |region11 = {{flagcountry|Austria}} |pop11 = 13,696 - 15,000 |ref11 = {{lower|<ref name=autogenerated1 /><ref>[ftp://www.statistik.at/pub/neuerscheinungen/vzaustriaweb.pdf 2001 census] - Tabelle 13: Ausländer nach Staatsangehörigkeit (ausgewählte Staaten), Altersgruppen und Geschlecht&nbsp;— p. 74.</ref>}} |region12 = {{flagcountry|The Netherlands}} |pop12 = 10,000 - 15,000 |ref12 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/>}} |region13 = {{flagcountry|Czech Republic}} |pop13 = 11,623 |ref13 = {{lower|<ref name=autogenerated4>[http://faq.macedonia.org/history/12 јануари 3.html 1996 Estimate]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>}} |region14 = {{flagcountry|United Kingdom}} |pop14 = 9,000 |ref14 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/>}} |region15 = {{flagcountry|Hungary}} |pop15 = 7,253 |ref15 = {{lower|<ref name=autogenerated4 />}} |region16 = {{flagcountry|Albania}} |pop16 = 4,697 - 35,000 (проц.) |ref16 = {{lower|<ref>http://www.fes.hr/E-books/pdf/Local%20Self%20Government/09.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121025205442/https://www.fes.hr/E-books/pdf/Local%20Self%20Government/09.pdf |date=2012-10-25 }} Artan Hoxha and Alma Gurraj "LOCAL SELF-GOVERNMENT AND DECENTRALIZATION: CASE OF ALBANIA. HISTORY, REFORMES AND CHALLENGES" "...According to latest Albanian census conducted in April 1989, 98% of Albanian population are Albanian ethnic. The remaining 2% (or 64816 people) belong to ethnic minorities: the vast majority is composed by ethnic Greeks (58758 ); ethnic Macedonians (4697)...",[http://www.culturalpolicies.net/web/albania.php?aid=422] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100626074805/http://www.culturalpolicies.net/web/albania.php?aid=422 |date=2010-06-26 }}, [http://www.joshuaproject.net/peopctry.php Joshua Project].</ref>}} |region17 = {{flagcountry|Slovakia}} |pop17 = 4,600 |ref17 = {{lower|<ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/26/42/39332415.xls OECD Statistics].</ref>}} |region18 = {{flagcountry|Croatia}} |pop18 = 4,270 |ref18 = {{lower|<ref>[http://www.dzs.hr/ 2002 census].</ref>}} |region19 = {{flagcountry|Slovenia}} |pop19 = 3,972 |ref19 = {{lower|<ref>[http://www.stat.si/popis2002/si/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 2002 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170426055815/http://www.stat.si/popis2002/si/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |date=2017-04-26 }}.</ref>}} '''GREECE''' {{Наведена мрежна страница |url=http://www.dofi.fgov.be/fr/statistieken/statistiques_etrangers/Stat_ETRANGERS.htm |title=Belgium population statistics |publisher=www.dofi.fgov.be |accessdate=2008-06-09 |last= |first= }} [b]GREECE[/b] </ref>}} |region22 = {{flagcountry|Denmark}} |pop22 = 21,000 |ref22 = {{lower|<ref name="autogenerated1"/><ref>[http://www.statbank.dk/statbank5a/default.asp?w=1024 2008 census].</ref>}} |region23 = {{flagcountry|Norway}} |pop23 = 9,000 |ref23 = {{lower|<ref>[http://www.ssb.no/english/subjects/02/01/10/innvbef_en/arkiv/tab-2007-05-24-05-en.html 2008 figures] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090112145417/http://www.ssb.no/english/subjects/02/01/10/innvbef_en/arkiv/tab-2007-05-24-05-en.html |date=2009-01-12 }}.</ref>}} |region24 = {{flagcountry|France}} |pop24 = 29,000 |ref24 = {{lower|<ref>[http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/macedoine-arym_442/presentation-macedoine-arym_991/donnees-generales_12144.html 2003 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141006102733/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/macedoine-arym_442/presentation-macedoine-arym_991/donnees-generales_12144.html |date=2014-10-06 }},[http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Population Estimate from the MFA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref>}} |region25 = {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} |pop25 = 1,175 |ref25 = {{lower|<ref>[http://www.uni-koeln.de/jur-fak/ostrecht/minderheitenschutz/Vortraege/BiH/BiH_Marko_Railic.pdf 2005 census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180916045719/http://www.uni-koeln.de/jur-fak/ostrecht/minderheitenschutz/Vortraege/BiH/BiH_Marko_Railic.pdf |date=2018-09-16 }}.</ref>}} |region26 = {{flagcountry|Poland}} |pop26 = 3,000 |ref26 = {{lower|<ref name=autogenerated3>[https://web.archive.org/web/20090319050952/https://mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc Makedonci vo Svetot] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080530070621/http://www.mfa.gov.mk//Upload/ContentManagement/Files/Broj%20na%20makedonski%20iselenici%20vo%20svetot.doc |date=2008-05-30 }}.</ref><ref>[http://books.google.com.au/books?id=hC0-dk7vpM8C&pg=PA260&dq=250+000+macedonians Polands Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in the Second Republic, 1918-1947], p. 260.</ref>}} |region27 = {{flagcountry|Bulgaria}} |pop27 = 160,000-250,000 |ref27 = {{lower|<ref>1.[http://www.nsi.bg/census2011/NPDOCS/Census2011final.pdf Bulgarian census data.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.focus-fen.net/?id=f1218 |title=Focus Information Agrncy - EFA and OMO Ilinden Pirin at a Press Conference in Brussels, Bulgarian National Radio, 29 ноември 2006. |accessdate=2015-02-24 |archive-date=2008-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629090416/http://www.focus-fen.net/?id=f1218 |url-status=dead }}</ref><ref name=svet>[https://zase.mk/articles/148059/kolku-vkupno-makedonci-ima-vo-svetot Колку вкупно Македонци има во светот? (2014) од Медиа.мк]</ref>}} |region28 = {{flagcountry|Russia}} |pop28 = 1,000 |ref28 = {{lower|<ref name=autogenerated3 />}} |region29 = {{flagcountry|Montenegro}} |pop29 = 900 |ref29 = {{lower|<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Montenegrin 2011 census -].</ref>}} |region30 = {{flagcountry|Greece}} |pop30 = 250,000-450,000 |ref30 = {{lower|<ref name="ELSTAT">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/Other/A1602_SAM07_TB_DC_00_2001_07_F_GR.pdf |title=Πίνακας 7: Αλλοδαποί κατά υπηκοότητα, φύλο και επίπεδο εκπαίδευσης - Σύνολο Ελλάδας και Νομοί |work=Greek National Statistics Agency |accessdate=20 April 2011 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428131729/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/Other/A1602_SAM07_TB_DC_00_2001_07_F_GR.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="GHM">{{Наведена мрежна страница |url=http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.html?type=html&serial=1044526702223 |title=Greece – Report about Compliance with the Principles of the Framework Convention for the Protection of National Minorities (along guidelines for state reports according to Article 25.1 of the Convention) |date=1999-09-18 |work=Greek Helsinki Monitor (GHM) & Minority Rights Group – Greece (MRG-G) |accessdate=2009-01-12 |archive-date=2003-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030523145306/http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.html?type=html&serial=1044526702223 |url-status=dead }}</ref><ref name=VE>[http://www.youtube.com/watch?v=R-LU2hzhgJc&feature=related Во Центар со Васко Ефтов, Македонците во Грција]</ref>}} |region31 = {{flagcountry|Romania}} |pop31 = 15,000 |ref31 = {{lower|<ref>[http://www.recensamant.ro 2002 census].</ref>}} |region32 = Насекаде |pop32 = ''н/п'' |ref32 = |languages = [[македонски јазик|македонски]] |rels = главно [[Македонска православна црква|православие]], а во помала мера [[Ислам во Македонија|ислам]] и [[Католицизмот во Македонија|католицизам]] |related=Балканските народи |region3={{flagcountry|USA}}|pop3=178,000|ref3=<ref name=svet />|region4={{flagcountry|Germany}}|pop4=119,000|ref4=<ref name=svet />|region5={{flagcountry|Canada}}|pop5=206,000|ref5=<ref name=svet />|region6={{flagcountry|Italy}}|pop6=92,000}} '''Македонци''' — посебен и автохтон народ што го населува [[Македонија (регион)|историско-географскиот регион Македонија]]. Поголемиот дел од Македонците живеат во [[Македонија]], а има значителни македонски малцинства во [[Албански Македонци|Албанија]], [[Пирински Македонци|Бугарија]], [[Македонци во Грција|Грција]] и [[Српски Македонци|Србија]]. Македонците го говорат [[Македонски јазик|македонскиот јазик]], кој припаѓа во групата на [[јужнословенски јазици]]. Само поради јазикот, Македонците ги третираат како [[Јужни Словени|јужнословенски народ]].<ref>[https://www.britannica.com/topic/Slav Словени]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.academia.edu/32675557/Cultural_Proximity_of_the_Slavic_Nations |title=Културна близина на словенските народи |accessdate=2018-08-29 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208053220/https://www.academia.edu/32675557/Cultural_Proximity_of_the_Slavic_Nations |url-status=dead }}</ref><ref name="ristovski1">„Историја на македонскиот народ“, Д-р Блаже Ристовски.</ref><ref name="pribicevic">„Македонија, нејзините луѓе и историја“, Стојан Прибичевиќ, Македонска Книга, Скопје, 1990</ref> Целата историја на македонскиот народ е една непрекината борба за зачувување на својата слобода и достоинство. Почнувајќи од [[Античка Македонија|Државата на Аргеадите]], потпаѓањето под [[Римска република|Рим]], контактот на [[Антички Македонци|Старите Македонци]] и останатите антички народи во Македонија со [[македонските Словени|Словените]], потпаѓањето на Македонија под [[Османлиско Царство|Османлиите]] и подоцнежните буни на Македонците против османлиската власт, масовните вооружени [[Востание|востанија]] против Османлиите на крајот од XIX и почекотокот на XX век, сѐ до револуционерното движење и [[НОБ|антифашистичката народносослободителна борба]] 1941 — 1944 во [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел на Македонија]] и 1943 — 1949 во [[Егејска Македонија|Егејскиот дел на Македонија]]. Македонците се претежно православни христијани, припадници на [[МПЦ]]. Втори по бројност се [[Македонци муслимани|Македонците муслимани]], а по нив се католиците и протестантите. Исто така, постои одреден број на атеисти. == Антрополошки одлики == === Теории за потеклото === ==== Официјален став ==== [[File:PLOS 3.PNG|thumb|Балто-словенска генетска споредба заснована на А (автосомна ДНК), B (Y-ДНК) и C (мтДНК).]] Официјалниот македонски став за генетскиот карактер на македонскиот народ е дека современите Македонци се производ на мешањето на [[Стари Словени|словенските]] племиња што се населуваат во [[Македонија]] во [[6|VI]] и [[7 век|VII век]], со месното население ([[Антички Македонци]], [[Стара Грција|Стари Грци,]] [[Тракијци]], [[Илири]], и др.)<ref name="ristovski1" /><ref name="macedonian people">"Macedonia and the Macedonian People: The History of the Macedonian People" Blaže Ristovski. Macedonian Academy of Sciences and Arts, Skopje, 1983 [http://www.makedonika.org/mp_1.pdf] стр. 6-7</ref><ref name="ivanoski" /> Официјалниот став за културолошкиот карактер на Македонците е дека македонското културно наследство е [[Словени|словенско]], со силни [[Византија|византиски]] и [[Отоманско Царство|отомански]] влијанија и примеси.<ref name="sozdavanje tashkovski">„Создавање на македонската нација“, Драган Ташковски</ref> Македонците имаат богат средновековен културен фонд, чиј показатели се многубројните [[фреска|фрески]], [[иконостас]]и и дрворези во црквите и манастирите, народните носии, книжевноста и друго. Македонскиот народ исто така има голема историска улога во создавањето на [[словенска писменост|словенската писменост]]. Имено, гласовниот инвентар на дијалектот на [[Македонски Словени|македонските Словени]] од околината на [[Солун]] е земен за основа на првото словенско писмо ([[глаголица]]та), а самиот дијалект издигнат до ниво на прв книжевен словенски јазик (во науката познат како [[Старословенски јазик|старословенски]]), што чини Македонците да имаат извонреден придонес за [[Панславизам|општословенската]] и [[Европа|европската култура]].<ref name="ivanoski">„Македонските Словени од VI до IX век“, д-р Орде Иваноски</ref> Постојат неколку други теории за карактерот на македонскиот народ. Најпопуларната од нив е тезата за директна врска меѓу [[Антички Македонци|античките]] со денешните Македонци. Според оваа теорија, поддржувана особено од [[Александар Донски]] и [[Васил Иљов]], Македонците се автохтоно население, кое и покрај преодот на други народи на овие подрачја, сепак ги има задржано цртите од своите антички предци.<ref>„Етно-културните врски меѓу античките и денешните Македонци“, Александар Донски</ref> === Генетски истражувања=== Со развојот на генетика на населението во [[21 век|XXI век]] почнуваат истражувањата на македонскиот [[ДНК]]-профил. Меѓу праисториските настани наведени во набљудуваните хаплогрупи, голем е придонесот (околу 25-30%) на месните ловци-собирачи од [[мезолит]]от. Македонскиот [[генетски фонд]] носи големи траги (околу 45-50%) од проширувањето на неолитски земјоделци од Блискиот Исток. Истотака голем придонес (околу 20-25%) имаат Индоевропските популации кои се доселиле за време на [[Бронзено време|бронзената доба]]. Според резултатите од анализата на Y-ДНК и мтДНК, Македонците припаѓаат на групата на европските народи, но се наоѓаат малку настрана од главното јато. Како најзастапена Y-хаплогрупа кај Македонците е I со околу 25-30%, втора по застапеност е E со околу 25%, а трета по застапеност е R со околу 20-25%, останатите Y-хаплогрупи се Ј со околу 15%, G со околу 5% и останатите 1-5% се T, Q, L, C и H. Генетски, денешните Македонци се потесно поврзани со соседните балкански народи (копнените Грци, Албанци, Бугари, Романци и Црногорци), отколку со другите Европејци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nature.com/ejhg/journal/v11/n7/full/5200992a.html |title=''European Journal of Human Genetics'' - Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates.}}</ref><ref>[http://www.fsigenetics.com/article/S1872-4973(11)00079-2/fulltext Forensic Science International: Genetics, Volume 5, Issue 4, Pages e108-e111, August 2011, Genetic data for 17 Y-chromosomal STR loci in Macedonians in the Republic of Macedonia, Zlatko Jakovski, Ksenija Nikolova, Renata Jankova-Ajanovska, Damir Marjanovic, Naris Pojskic, Biljana Janeska.]</ref><ref name="pmid15361127">{{Наведено списание |author=Petlichkovski A, Efinska-Mladenovska O, Trajkov D, Arsov T, Strezova A, Spiroski M |title=High-resolution typing of HLA-DRB1 locus in the Macedonian population |journal=Tissue Antigens |volume=64 |issue=4 |pages=486–91 |year=2004 |pmid=15361127 |doi=10.1111/j.1399-0039.2004.00273.x}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nature.com/ejhg/journal/v11/n7/full/5200992a.html |title=''European Journal of Human Genetics'' – Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates.}}</ref><ref>{{Наведено списание | last = Semino | first = Ornella | url = http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf | format = PDF | title = The Genetic Legacy of Paleolithic ''Homo sapiens sapiens'' in Extant Europeans: A Y Chromosome Perspective | journal = Science | volume = 290 | pages = 1155–59 | year = 2000 | pmid = 11073453 | doi = 10.1126/science.290.5494.1155 | last2 = Passarino | first2 = G | last3 = Oefner | first3 = PJ | last4 = Lin | first4 = AA | last5 = Arbuzova | first5 = S | last6 = Beckman | first6 = LE | last7 = De Benedictis | first7 = G | last8 = Francalacci | first8 = P | last9 = Kouvatsi | first9 = A | issue = 5494 | access-date = 2008-01-16 | archive-date = 2003-11-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20031125151213/http://hpgl.stanford.edu/publications/Science_2000_v290_p1155.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/mksg/tan/2000/00000055/00000001/art00009;jsessionid=t6k1ukjgmoic.alexandra HLA-DRB and -DQB1 polymorphism in the Macedonian population, Hristova-Dimceva et al., Tissue Antigens, Volume 55, Number 1, January 2000 , pp. 53–56(4), Publisher: Wiley-Blackwell]</ref><ref>[http://www.springerlink.com/content/c3ht013txp686v71/ Rebala K et al. (2007), ''Y-STR variation among Slavs: evidence for the Slavic homeland in the middle Dnieper basin'', Journal of Human Genetics, 52:406-14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090923004507/http://www.springerlink.com/content/c3ht013txp686v71/ |date=2009-09-23 }}.</ref> Според комбинираните ДНК истражувања со различни варијанти на тестови, конструирани врз основа на автосомна ДНК, хаплоидна ДНК, Y-ДНК и мтДНК, даваат најдобра идеја за „потеклото“ и „сличноста“ помеѓу народите. Иако Македонците се дел од словенската група, тие како и повеќето други Јужни Словени се одликуваат со доминантен генетски супстрат кој е различен од оној на Западните и Источните Словени. Овој феномен се објаснува со јазичната асимилација на побројното староседелско балканско население од средновековните словенски доселеници.<ref>Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Datap Alena Kushniarevich et al., September 2, 2015, Plos One, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0135820</ref><ref>Standing at the Gateway to Europe - The Genetic Structure of Western Balkan Populations Based on Autosomal and Haploid Markers, Lejla Kovacevic et al, Plos One, August 22, 2014, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0105090</ref><ref>Y-STR variation among Slavs: evidence for the Slavic homeland in the middle Dnieper basin, Krzysztof Rebala et al. Japan Society of Human Genetics and Springer 2007, DOI 10.1007/s10038-007-0125-6</ref><ref>Expansions: Competition and Conquest in Europe Since the Bronze Age, Reykjavíkur Akademían, 2010, ISBN 9979992212, p. 194.</ref> Современата машка генетска структура кај Македонците укажува на силна комбинација од палеобалканско автохтоно наследство и средновековни миграциски влијанија. Најзастапени Y-ДНК хаплогрупи се E1b-M35 (25.3%), I2a-Y3120 (23.9%), R1a (13.7%), R1b (10.0%) и Ј2 (10.7%), кои заедно опфаќаат над две третини од целокупниот машки генетски фонд. Поголемиот дел од овие линии се претсловенски / палеобалкански или неолитско-анадолски по потекло, и претставуваат директно биолошко наследство од старите Палеобалкански популации — како Тракијците, Дакијците, Пајонците, Македонците, Дарданците, Бригите, Илирите и други сродни групи. Од друга страна, присуството на динарската I2a-Y3120 (I2-Din), како и словенските гранки R1a-Z280 и R1a-M458, заедно со I1, Q1, H1-M82, и R2, укажува на средновековни миграции во периодот од 6 до 10 век н.е., кои дополнително го обликувале современиот генетски профил. Овој генетски спој прикажува јасна слика на континуитет и автохтоност, засилена со постепени миграциски слоеви низ милениумите на балканската историја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15607593/|title=Y-Chromosomal STR Haplotypes in Macedonian Population Samples|last=Mirko Spiroski, Todor Arsov, Carmen Krüger, Sascha Willuweit, Lutz Roewer|first=|date=2005|work=Forensic Sci Int}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/14205263/Genetic_data_for_17_Y_chromosomal_STR_loci_in_Macedonians_in_the_Republic_of_Macedonia|title=Genetic data for 17 Y-chromosomal STR loci in Macedonians in the Republic of Macedonia|last=Damir Marjanovic|date=2011|work=Forensic Science International: Genetics}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31351212/|title=Y-chromosome diversity of the three major ethno-linguistic groups in the Republic of Macedonia|last=Renata Jankova, Maria Seidel, Alja Videtič Paska, Sascha Willuweit, Lutz Roewer|date=2019|work=Elsevier B.V.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1872497314000842|title=A Global Analysis of Y-Chromosomal Haplotype Diversity for 23 STR Loci|last=Josephine Purps, Sabine Siegert, Sascha Willuweit, Marion Nagy, Cíntia Alves, Renato Salazar, Sheila M.T. Angustia, Lorna H. Santos, Katja Anslinger, Birgit Bayer, Qasim Ayub, Wei Wei, Yali Xue, Chris Tyler-Smith, Miriam Baeta Bafalluy, Begoña Martínez-Jarreta, Balazs Egyed, Beate Balitzki , Sibylle Tschumi, David Ballard, Lutz Roewer|date=2014|work=Forensic Science International: Genetics}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16759179/|title=Paternal and maternal lineages in the Balkans show a homogeneous landscape over linguistic barriers, except for the isolated Aromuns|last=E Bosch, F Calafell, A González-Neira, C Flaiz, E Mateu, H-G Scheil, W Huckenbeck, L Efremovska, I Mikerezi, N Xirotiris, C Grasa, H Schmidt, D Comas|date=2006|work=Ann Hum Genet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16182975/|title=Population genetics of 8 Y chromosome STR loci in Macedonians and Macedonian Romani (Gypsy)|last=Marijana Pericić, Irena Martinović Klarić, Lovorka Barać Lauc, Branka Janićijević, Dobrivoje Dordević, Ljudmila Efremovska, Pavao Rudan|date=2005|work=Forensic Sci Int}}</ref> === Култура === [[Податотека:Women_from_Smilevo,_1913.jpg|мини|лево|Македонки од [[Смилево]] во 1913 година]] Културата на Македонците е импресионистичко-традиционалистичка. Таа е силно поврзана со родната земја и поднебјето во коешто живеат. Богатото културно наследство на Македонците доаѓа до израз во народното творештво, раскошните народни носии, украсите и орнаментите во градските и селските куќи, самиот [[архитектура|архитектурен]] стил, манастирите и црквите, иконостасите, иконите, дрвозерите, книжевните дела итн. Македонија се смета за лулката на словенската писменост и култура, а градот [[Охрид]] за [[Ерусалим]] на словенското православие. {{факт}} Имено во Македонија била создадена првата словенска азбука, и се направила прва кодификација на старословенскиот јазик. Солунскиот македонски дијалект се зел како основа за црковно-словенскиот јазик на кој до ден-денес се држи богослужба. === Вероисповед и религија === Македонците во најголем дел се христијани и се еден од првите народи кои го примиле [[христијанство]]то. Најголемото мнозниство припаѓа на [[православие]]то, односно Македонците се претежно православни христијани. Втори по бројност се [[Македонци муслимани|Македонците муслимани]], а по нив се католиците кои во најголемиот дел се унијати односно со источен (православен) обред под духовенство на папата и протестантите. Исто така, постои одреден број на атеисти. Во последно време, може да се сретнат и следбеници на [[агностицизам|агностицизмот.]] === Градителство и архитектура === [[Податотека:Makedonski drvorez.JPG|мини|181x181px|лево|Традиционален македонски дрворез.]] Типичниот образец за македонската градска куќа е двокатна нискоградба со испакнат горен кат, варосана бела фасада, и црно-обоени дрвени носечки столбови и рамки за прозорци. Селската куќа, пак, е изградена најчесто од камен, со здрава камена фасада и чардак на вториот кат. == Идентитет на Македонците == [[Податотека:Hellenism in the Near East 1918.jpg|thumb|right|170px|Распространетост на хеленизмот на Балканот и етничкиот состав на регионот.]] Македонците, иако посебен народ со своја посебна култура, поради [[Теократија|теократскиот]] милетски систем се делеле на [[Грци]] и [[Бугари]] (односно таканаречените „[[Цариградска Патријаршија|патријаршисти]]“ и „[[Бугарска егзархија|егзархисти]]“),<ref>„Спомени“, Димитар Влахов</ref> но и во недамнешно време како [[Срби]] (види [[Србомани]]). Но во втората половина на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], започнува Македонската преродба, која трае до периодот меѓу двете светски војни, кога македонската самоличност добива масовен карактер, а врвната точка ја достигнува пред, и за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога се создаваат македонски воено-политички организации, се печати современа литература на изворен [[македонски јазик]], и се отвораат училишта, кои на младите Македонци им овозможуваат да го учат и негуваат мајчиниот јазик.<ref>„Историја на Балканот“, Барбара Јелавич</ref> Сепак, со новите истражувања и отворање на ватиканските архиви се увидува дека официјален Ватикан уште во 1612 година Македонците ги признава како одделен народ, посебен од Србите и Бугарите и давал посебни стипендии за Македонци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=32512204537&id=9&prilog=0&setIzdanie=22540 |title=Светата столица одвојувала посебни стипендии за Македонци пред четири века! |accessdate=2012-03-26 |archive-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329015747/http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=32512204537&id=9&prilog=0&setIzdanie=22540 |url-status=dead }}</ref> Со постепеното освојување на Југоисточна Европа од страна на Османлиите во доцниот XIV век, името на Македонија исчезнало како административен ознака. Сепак, подоцна под влијание на ренесансата и враќањето на античкиите вредности почнале да се појавуваат заборавените антички имиња. Ова доведува до силна афирмација кон Македонија и Македонците, како план за обновуваање на славните антички држави, чии територии се наоѓале под турска власт. Како што истакнува Блаже Ристовски, идеите за македонски идентитет се јавуваат во [[15 век|XV]] — [[18 век|XVIII]] век надвор од Македонија и потекнуваат од географскиот поим Македонија и од античкото народно име Македонци. Според Ристовски, кон XVIII век, со разгорувањето на интересот кон словенството и посебно кон старословенскиот јазик, бугарското име почнало да се реактивира во Македонија, бидејќи истражувачите го наоѓале во старите пишани споменици на словенски и други јазици. Тоа според него не може да се објаснува како резулатат на некаква бугарска пропаганда, зашто за таква не може да се зборува до 60-тите и 70-тите години на XIX в. Сè дотогаш според Ристовски, може да се смета дека е имало истоименост на претставниците на двата народа. Македонското национално име било прифатено од самите македонски Словени во втората половина на [[19 век|XIX век]].<ref>Блаже Ристовски, Македонскиот народ и македонската нација. Скопје 1983. I. 57; 66-67.</ref> При прифаќањето на ова име македонските Словени биле сфаќани како како потомци на античките Македонци, кои биле прогласени за најстари Словени на Балканот. Во 1903 Павел Шатев го забележал процесот на идентитетска диференцијација во затворот Једи Куле, каде утврдил постоење на луѓе кои се сметале како „Бугари по националност“, но „пред сè за Македонци“. Политичкиот контекст на постосманлиската епоха ја фаворизирал трансформацијата на овој идентитет во еден важен социокултуролошки феномен. Според Иван Катарџиев македонската свест почнала да се развива помасовно по Првата светска војна, највеќе во Србија и во Грција, бидејќи таму се спречила бугарската пропаганда. Инаку за посебна македонска нација може да се зборува по 1944 година благодарение постоењето на државниот субјект НР Македонија во рамките на Југославија.<ref>Реч одржана на “Меѓународен научен собир 100 години “За македонцките работи” на Мисирков” во МАНУ од 2003 година.</ref> === Причини за проблемот со идентификацијата во минатото === Управниците на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], преку создавањето на Рум-милетот исклучителното право за раководење со духовниот и политичкиот живот на христијаните во империјата им го дала на [[Цариградска Патријаршија|грчките црковни власти]]. На овој начин, грчката црква станала официјална институција во отоманска Турција, и започнала да се бори против секоја национална пројава кај различните народи — осoбено на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref>„''Histoire de la Grèce moderne''“, Nikolaos Svoronos</ref> Имено, овој милетски систем довел до тоа Македонците да се определуваат според црквата под чија ингеренција се наоѓале. Со создавањето и на [[Бугари|бугарскиот]] и [[Срби|српскиот]] милет, Македонците биле третирани како [[Грци]], а подоцна и како [[Бугари]] и [[Срби]].<ref name="sozdavanje tashkovski" /> Со создавањето на училиштата на црковно-просветната пропаганда на соседните држави, овие разделби уште повеќе се задлабочиле. === Македонската преродба === И покрај силната активност на странските црковно-просветни пропаганди, коишто се бореле за создавање на грчка, бугарска и српска националност во Македонија, се појавуваат Македонци кои сметаат дека не се ниту [[Грци]], ниту [[Срби]], ниту [[Бугари]], туку дека се посебен словенски народ — Македонци<ref name="ristovski2">„Кон македонската преродба“, Блаже Конески</ref>. Со појавувањето на вакви личности кои пропагираат постоење на посебен македонски народ, започнува периодот наречен ''Македонска преродба''. А луѓето кои се директно влкучени во овој процес се наречени ''македонски преродбеници''. Некои преродбеници се изјаснуваат како директни потомци на [[Стари Словени|Словените]] што се населиле во [[Македонија]] во [[6 век|VI век]];<ref>„За македонцките работи“, Крсте Мисирков</ref> други сметаат дека се потомци на [[Антички Македонци|античките Македонци]] и на [[Александар Македонски]] (кого го сметаат за [[Словен]]),<ref>Статија во весник „''Македонски Голос''“, Димитрија Чуповски</ref> а трети пак мислат дека се мешавина од двата народа.<ref>Статија во весник „''Македония''“, (16 февруари 1871), Димитар Македонски.</ref> Едно е важно и кај трите мислења — тоа што се застапуват за посебноста на македонскиот народ. === Истакнати преродбеници === Првиот позначаен македонски преродбеник е [[Ѓорѓи Пулевски]]. Пулевски целиот живот го оддава на борбата против турското ропство. Учествува како доброволец во [[Русија|руската]] армија во војните за ослободување на [[Србија]] и [[Бугарија]]. Учесник е и во [[Кресненско востание|Кресненското востание]]. Го издава првиот речник на говорен македонски јазик, насловен „Речник од три јазика“, во [[1875]] година. Во [[1880]] ја издава и книгата „Слогница речовска“, којашто се смета за прв обид да се направи граматика на македонски јазик. Во неа [[Пулевски]] се обидува да создаде основни норми на македонски литературен јазик, комбинирајќи го централно-македонското наречје со словенската писмена традиција во Македонија, притоа создавајќи мошне интересна лексика и позајмувајќи зборови и од другите словенски јазици, но секогаш изразито македонизирани. Во неговата револуционерна поема „Самовила Македонска“, тој говори за посебен македонски народ, независна македонска држава и македонски јазик. Во [[1888]] во [[Софија]] ја формира Славјано-Македонската Книжевна Дружина. [[Податотека:RS-II-98-1913-1 Македонски глас.pdf|мини|200п|десно|page=5|Македонски Глас.]] [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|мини|200п|десно|За Македонцките Работи.]] [[Податотека:Trijazicnik.PNG|мини|200п|десно|Од „Речник од три јазика“ на Ѓорѓи Пулевски, 1875]] Посебноста на Македонците се споменува и во писмото што [[Исаија Мажовски]], за време на својата посета на [[Петербург]] во 1885, му го предава на [[Русија|рускиот]] цар Александар III од името на македонското (словенското) население од дебарскиот крај, со надеж дека ќе го заинтригира за состојбата во [[Македонија]]. Своевидна прокламација на македонскиот национален индивидуалитет и засебност претставува и неговиот говор на рускиот брод „Рицар“ на 18 јули 1888 година, на пат за [[Киев]], по повод прославата на 900-годишнината од покрстувањето на Русите, кога тој ја истакнува својата теза дека Македонците се директни потомци на античките Македонци, донесени на балканските простори од цар [[Каран]] пред 2500 години. Иако историски неточна, оваа изјава е многу важна за процесот на оформување на Македонците.<ref name="sozdavanje tashkovski" /> Преродбеникот [[Димитар Македонски]] бил првиот Македонец кој уште во 1871 година во својата статија во весникот „Македонија“ од 16 февруари 1871, по повод македонското прашање запишал: „''не зинала земјата па да ги голтне старите Македонци, ами тие се влеале во масата на овој народ''“. Оваа негова изјава се смета за прва прокламација на тезата за мешање на [[Македонски Словени|македонските Словени]] и [[Антички Македонци|Античките Македонци]].<ref>„Македонија. Лист за политика и книжевност“, Цариград</ref> Докази за пројава на македонски идентитет се и изјаснувањата на војниците од [[Македонски полк|Македонскиот полк во Русија]], кои во своите документи, при пристигнувањето во [[Русија]] во [[1752]] година, запишуваат дека се припадници на ''Македонската нација.''<ref>„Македонскиот полк во Украина“, Д-р Александар Матковски</ref> Подоцна, во времето на [[Разловечко востание|Разловечкото]] и [[Македонско востание|Кресненското востание]], во периодот на [[1875]] и [[1878]] година, востаниците себеси јасно се декларираат како ''Македонци'', припадници на македонскиот народ, кој е посебен [[Словени|словенски]] народ различен од бугарскиот и српскиот. Доказ за ова е Уставот на револуционерниот комитет на [[Кресненско востание|Кресненското востание]] напишан од [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]], во кој јасно се говори дека во [[Македонија]] живеат ''Македонци христијани и муслимани'' и во кој е зацртано создавање на македонска држава.<ref>„Правилник - Устав на македонскиот востанички комитет“ од 1878</ref> Во овој период за силната национална свест на Македонците, сведочи и големиот македонист, и еден од најнационлно освестените Македонци во тоа време, [[Охрид|охриѓанецот]] [[Темко Попов]]. Тој во своето дело „Кој е крив“, напишано на македонски народен јазик во [[1887]] година, ја запишува реченицата од суштинско значење за свеста за нацоналната посебност кај Македонците: ''„И сам Исус Христос ако слезит од небоно не можит да го уверит Македонеца оти е Б’лгарин иљи Србин“''. Прв странски автор кој пишува за постоење на луѓе од [[Македонија]] кои се декларираат како припадници на посебен македонски народ е [[Бугари|бугарскиот]] писател [[Петко Славејков]], во својата статија насловена „Македонското прашање“ објавена на 18 јануари 1871 година, во весникот „Македонија“. Неговата статија е сведоштво за постоење на силната македонска национална свест меѓу Македонците за нивната национална посебност од останатите соседни народи. Во неговата статија тој вели: ''Македонците себеси се сметале за потомци на старите Македонци, и сметале дека немале ништо заедничко со Бугарите, кои погрдно ги нарекувале „Шопи“'', и исто така дека ''оваа „опасност“ земала големи размери во многу македонски средини ([[Велес]], [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]]).''<ref>[http://en.wikisource.org/wiki/The_Macedonian_question „''The Macedonian question''“], Petko Slaveikov</ref> Во тоа време се прават и првите обиди за воведување на народен македонски јазик во училиштата, на местото на [[грчки јазик|грчкиот јазик]] што се изучувал дотогаш. Пример за тоа е и одлуката на [[Костур (град)|Костурската црковна општина]] во [[1882]] да воведе народен македонски јазик во училиштата, како и да се изработат учебници на македонски јазик. Ова, тие го побарале и од [[Турци|турските]] власти, во што јасно се изјасниле дека се ''Македонци'' и сакаат да се учи на [[македонски јазик]] во нивната област. Треба да се спомене весникот „[[Лоза]]“, којшто се издава во [[1892]] година од страна на Младата македонска дружина во [[Софија]] (по кој и целото ова движење ќе го добие името „лозари“), уредувано од страна на [[Петар Попарсов]] и други македонски дејци. Иако карактерот на весникот е спорен (заради учество на врховисти како [[Милан Матов]] и [[Андреј Љапчев]] во редакцијата), весникот е од огромно значење за посебноста на македонскиот јазик, а со тоа и народ - заради фактот што и покрај тоа што издавачите го владееле [[бугарски јазик|бугарскиот јазик]], тие сепак сите статии ги пишуваат на изработена од нив азбука (слична со денешната македонска) и на народен македонски говор. Токму поради јазикот на кој бил издаван (македонски народни говори, фонетски правопис, воведување на нови букви), како и заради својата содржина која обработува етнографски, политички и културни елементи од животот на Македонците, наскоро бил забранет од бугарските власти со образложение дека бил ''сепаратистички''. Определено највлијателниот македонски преродбеник е [[Крсте Петков Мисирков]], кој во 1903 година во Софија ја печати својата фундаментална книга „За македонцките работи“. Во книгата Мисирков на детален начин ги образложува филозофските основи на современиот македонски идентитет — дека Македонецот иако е сроден со Бугаринот и Србинот, тој сепак е посебен, и треба да се бори за таа своја посебност. Објаснува дека училиштата на соседните држави во Македонија треба да се заменат со македонски училишта во кои ќе се предава на [[македонски јазик]] и ќе се учи македонска историја. Мисирков, заедно со Димитрија Чуповски и други македонски студенти и емигранти, на 28 октомври 1902 година во Петербург го основа ''Македонското научно-литературно другарство „Св. Кирил и Методиј“''. Автор е на многу дела кои ја разгледуваат тематиката на посебноста и самобитноста на Македонецот. Кон крајот на животот, тој го искажува своето национално самосознание во неговиот последен текст „Самоопределувањето на Македонците“, објавен во весникот „Мир“ на 25 март 1925 год, во кој вели: „''Свеста и чувството дека сум Македонец треба да стојат повисоко од сè друго на светов. Македонецот не треба да се слева и да се обезличува живеејќи меѓу Бугари и Срби. Ние можеме да ја констатираме блискоста на српските, бугарските и македонските интереси, но сè треба да биде оценувано од македонско гледиште''“.<ref>[http://www.misirkov.org/samoopredeluvanjeto.htm „Самоопределувањето на Македонците“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928102721/http://misirkov.org/samoopredeluvanjeto.htm |date=2007-09-28 }}, Крсте Мисирков</ref> Прв сериозен весник издаван од Македонци, во којшто се потенцира посебноста на македонскиот народ и Македонија, е весникот издаван од страна на Димитрија Чуповски и дејците од Петербуршката Македонска Колонија, „Македонски Глас“. Весникот се издава во периодот 1912-1918 на руски јазик. Опфаќа теми од историското минато и сегашност на Македонците, политичката ситуација, како и за културното богатство. Во неговата статија „За Македонија и Македонците“ издадена во „Македонски Глас“ на 9 јуни 1913, Димитрија Чуповски дава детален опис на историјата на македонскиот народ, неговиот бит и борбите за ослободување. Димитрија Чуповски и весникот што тој го печати, „Македонски Глас“, се многу важен момент во изградувањето на Македонците, зашто претставува прв обид на Македонците, преку создавање на нивен сопствен медиум, да пропагираат дека Македонците не се Бугари или Срби, туку посебен словенски народ<ref>[http://macedonian.atspace.com/knigi/mak_golos.htm Весник „Македонски глас“ бр. 1 од 9 јуни 1913 година]</ref>. === Странски видни личности — поддржувачи на Македонците === [[File:Народноста на Македонските Словени - Карл Хрон.pdf|thumb|мини|десно|Делото „Народноста на македонските словени“ од 1890 (кликнете за да го читате во целост, преведно на македонски јазик)]] При зацврстувањето на положбите на Македонците во светската научна јавност имале удел и странски видни личности, кои ги поддржувале Македонците и посебноста на македонската самоличност. Еден од позначајните поддржувачи на Македонците бил [[Вилијам Гладстон]], кој во еден допис објавен во ''[[Тајмс]]'' во [[Лондон]] вели: {{Quotation|... Уште полошо и посрамно од самата турска управа е постоењето на љубомора помеѓу Грците и Словените и плановите на постојаните држави за присвојување на туѓи територии. А зошто да не биде Македонија на Македонците, како што е Бугарија на Бугарите и Србија на Србите?|Вилијам Гладстон|Тајмс, 6 февруари 1897}} Покрај Гладстон, интересна историска личност која ги поддржувала Македонците бил и [[Анатол Франс]]. Тој за време на својот говор во Женева на тема „Македонија и Ерменија“ на 17 март 1903, меѓу другото изјавил: {{Quotation|Граѓани, интересирајќи се за судбината на Ерменците и Македонците, не затоа што се христијани, ами затоа што се луѓе, ние бараме, како гаранција за нивната благосостојба и за зацврстување на општиот мир, полно и целосно извршување на Берлинскиот конгрес, што се однесува за Ерменија и Македонија.|Анатол Франс|Женева, 17 март 1903}} Доста значајна странска личност поддржувач на Македонците е австрискиот публицист од [[Чеси|чешко]] потекло, [[Карл Хрон]], кој во 1890 година во [[Виена]] ја објавил својата научна студија насловена [[Народноста на македонските Словени]], во која на основа на своите истражувања на јазикот, историјата и одликите јасно ја истакнал националната посебност на македонскиот народ. {{Quotation|'''По моите сопствени студии на српско-бугарскиот спор дојдов до убедување дека Македонците, како по својата историја така и по својот јазик, се посебна народност. Значи, ниту се Срби, уште помалку Бугари, туку се потомци на оние словенски прадоселеници кои го населувале Балканскиот Полуостров веќе долго пред српската и бугарската инвазија и кои подоцна со ниту една од овие две нации не се измешале.“'''|Карл Хрон| Das Volksthum der Slaven Makedoniens, Виена 1890<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8_-_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD.pdf Das Volksthum der Slaven Makedoniens]</ref>}} == Етнографски групи на Македонците == [[File:Етнографски_групи_на_македонците.png|thumb|300px|десно|Поделба на Република Македонија на етнографски целини]] [[File:Етнографски предели во Република Македонија.jpg|thumb|300px|десно|Поделба на Република Македонија на етнографски целини]] Во однос на населеноста во одредени предели на [[Македонија]] и нивното влијание врз начинот на секојдневниот живот во рамки на македонскиот народ, во етнографски поглед се издвоиле засебни целини со свои одлики во контекст на говорот, носијата, обичаите, сфаќањата, свеста, умотворбите, градителството и изгледот на куќите, занимањата, исхраната па и душевните психолошки одлики и телесниот изглед и антрополошкиот тип. Повеќе различни етнографи и истражувања ги делат Македонците на различни етнографски групи. Големиот македонски деец [[Ѓорѓија Пулевски]] во своето капитално дело „[[Славјанско-маќедонска општа историја]]“ од [[1892]] во XI книга каде се содржани раскажувања за племињата (соевите) полуостровски на Балканот наведува дванаесетина македонски етнографски групи од различни области и предели на [[Македонија]].<ref name="Ѓорѓија Пулевски">{{наведена книга|title=[[Славјанско-маќедонска општа историја]]|last=Пулевски|first=Ѓорѓија|date=1892|publisher=МАНУ|year=|isbn=|editor=Блаже Ристовски|location=Скопје|pages=903 – 913|authorlink=Ѓорѓија Пулевски}}</ref> Етнографските групи кои ги споменува и опишува Ѓорѓија Пулевски и чии места на живеење влегуваат во границите на [[Македонија (регион)|етничка Македонија]] се: [[Мијаци]], [[Брсјаци]], [[Мариовци]], Пчинци, Бондарци, Свеневци, Шопи кои ги дели на Црни и Бели, Јеновци, Кардалиња, Врбаци, Ајрани и македонски граѓани во смисла на жителите на македонските градови. Македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од [[1896]] година, запишал дека целото македонско население етнографски е многу правилно разделено на 4 големи гранки.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|title=Материјали по изучувањето на Македонија|last=Петров|first=Ѓорче|date=1896|publisher=Единствена Македонија|year=|isbn=|editor=Марио Шаревски|location=Скопје|page=468|pages=|authorlink=Ѓорче Петров}}</ref> Тој смета дека Со текот на времето поднебјето наложило месни одликувачки црти на делови од тие гранки и така се произвела подразделбата<ref name="Ѓорче Петров" />. Според [[Ѓорче Петров]], населението на поголемиот дел од [[Македонија]] се разделува на 4 големи групи, дојдени по 4 патишта во 4 струи.<ref name="Ѓорче Петров" /> Тие групи се разликуваат по носијата и говорот.<ref name="Ѓорче Петров" /> Забележително е тоа што на извесен говор одговара извесен тип-носија којашто ќе се пројави таму каде што се јавува соодветниот говор и ќе прекине таму каде што прекинува говорот<ref name="Ѓорче Петров" />. Според етнографските белешки на Ѓорче Петров, првата група населена во североисточна и источна Македонија е по потекло од племето Шопи, втората група ја населува јужна Македонија односно [[Егејска Македонија|егејска]] и најјужните делови денешна [[Република Македонија]], третата група може да се нарече вардарска зашто ја населува повеќе долината на реката [[Вардар]] и четвртата група ја зафаќа западна Македонија и во нејзиниот состав се вбројуваат [[Мијаци]]те, [[Брсјаци]]те и [[Мариовци]]те.<ref name="Ѓорче Петров" /> Главни етнографски групи и подгрупи во рамки на Македонците чиишто црти и одлики се задржани до денес се: ===Мијаци=== {{Главна|Мијаци}} [[Мијаци]]те се населени во планинските предели на крајниот западен дел на [[Македонија]] во [[Рекански регион|Реканско]] и [[Дебарско]]. Главни и најпознати мијачки места се [[Галичник]], [[Лазарополе]], [[Тресонче]], [[Гари]]. Нивни оази од по едно или неколку села се среќаваат и во [[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште]] и [[Ореше]] во областа [[Азот (област)|Азот]] во [[Велешко]], [[Смилево]] во [[Демирхисарско]] и [[Ехлоец]] во [[Кичевско]]. Мијачката или мијачко-дебарската етнографска група на Македонците ги опфаќа следните етногеографски предели: Мијачија во Мала и Долна Река, [[Мавровска Котлина|Мавровско Поле]], Горна Река, [[Дебарско|Дебарско Поле]], [[Голо Брдо]] и дебарски [[Дримкол]].<ref name="Етнологија на Македонците" /> Според записите на [[Ѓорѓија Пулевски]] името на Мијаците произлегува од нивната бистроумност и од скратената форма на името Македонци.<ref name="Ѓорѓија Пулевски" /> Бистроумноста односно високиот степен на интелект и образованост и денес е запазена одлика поради што многу македонски научници, стопанственици, уметници, јавни личности, успешни раководители и високи функционери во стопанството, политиката и општеството се со мијачко потекло. Изразита одликувачка црта е [[Галички дијалект|мијачкиот говор]] со препознатливата употреба на ''о'' наместо ''а'' која што денес е сѐ уште живо задржана во [[Рекански дијалект|реканскиот дијалект]] во македонските муслимански села во [[Рекански регион|Долна Река]]. Останати одлики на мијачката етнографска група се: препознатливата богата [[Мијачко-дебарска носија]], сточарството како некогашна главна стопанска гранка и занимање при што во XIX век постоеле голем број на многу богати големопоседници на стада и големите куќи целосно изѕидани од камен. * [[Шкрети]] — преодна етнографска целина на православните Македонци кои го примиле и говореле [[Албански јазик|албанскиот јазик]] во пределот [[Рекански регион|Горна Река]]. ===Брсјаци=== {{Главна|Брсјаци}} Брсјачката етнографска целина го зафаќа југозападниот дел на [[Македонија]] и според бројноста и распространетоста таа всушност претставува најголема етнографска групна Македонците во чиј состав влегуваат многу помали и поголеми пределски целини, секоја со свои етнички особини и со карактеристични народни носии<ref name="Етнологија на Македонците">{{наведена книга|last=Петрушева |first=Аница|title=Етнологија на Македонците|year=1996|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=143–157}}</ref>. Поточно, [[Брсјаци]]те се населени во средишниот западен дел на [[Македонија]] десно од [[Вардар]] во најголемата котлина [[Пелагонија]], крај [[Охридско Езеро|Охридското]] и [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]], [[Кичевско]], Железник ([[Демир Хисар]]), [[Порече]] и [[Азот (област)|Азот]] во Велешко. Во составот на брсјачката етнографска група влегуваат етногеографските передели: струшки [[Дримкол]], [[Струшко|Струшко Поле]], [[Малесија]], [[Дебрца]], [[Кичевска Котлина|Кичевија]], [[Порече]], [[Општина Демир Хисар|Железник]], [[Преспа]], [[Пелагонија|Поле]] (Пелагонија), [[Мариово]], [[Тиквеш]], [[Бабуна]] (Азот).<ref name="Етнологија на Македонците" /> Според записите [[Ѓорѓија Пулевски]] тие своето име го добиле од својата јуначка ''брзина'' во трчањето и телесната јачина, а нивни одлики биле најголема одушевеност за чување на старината, најголемо гостопримство од сите други македонски соеви, најголема верност за народните работи и задачи и способност за слушање наука.<ref name="Ѓорѓија Пулевски" /> Овие особини, како телесна снажност, висока свест за националната припадност, старините, традициите и преданијата, посветеност на националното дело, гостопримливост, и денес се одлика на брсјачката етнографска група на македонскиот народ. Останати одлики на Брсјаците се: познатата [[Брсјачка носија]], заемното занимавање со земјоделство и сточарство, градителството на куќи со [[камен]], [[тула]], [[дрво]] и [[плитар]] итн. Брсјачките говори од централните дијалекти на западното наречје со своите главни одлики како третосложното нагласување, акцентските целости се земени како основа во кодифицирањето на стандардниот и литературен современ [[македонски јазик]]. *[[Мариовци]] — преодна македонска етнографска подгрупа помеѓу Брсјаците и Средновардарската група, населени во [[Мариово]] ===Шопи=== {{Главна|Шопи}} Шопската етничка целина всушност претстаува поголема етнографска група која што ги зафаќа пошироките делови на североисточна [[Македонија]], а преоѓа и во западна [[Бугарија]] и југоисточна [[Србија]]. Ваквата распореденост соодветствува со распространетоста на т.н. „''торлачки говори''“ помеѓу [[Македонија]], [[Србија]] и [[Бугарија]]. Шопите се пошироко познати како етнографска група на Македонците и [[Бугари]]те кои живеат на просторот меѓу [[Софија]] и [[Штип]]<ref name=olgaivanova>{{наведена книга| last = Иванова| first = Олга| title = Речник на имињата на населените места во Р Македонија| publisher = Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“| year = 2014 | pages = 206}}</ref>. Шопската група на Македонците е населена во планинските предели на североисточна и источна Македонија од [[Кривопаланечко]] па сѐ до [[Малешево]] и Шоплукот во [[Радовишко]]. Таквата група населува делови од [[Кратовско|Кратовската]], [[Кривопаланечко|Кривопаланчеката]], [[Кочанско|Кочанската]], Радовишката, Струмичката и Петричката област и ги опфаќа целите Осоговски Планини со исклучок на овие места: Лакавичкото Поле и јужното подножје на [[Плавица]], планината [[Плачковица]] по двете нејзини падини со мали исклучоци.<ref name="Ѓорче Петров" /> Населението на планината [[Голак]], во [[Малеш]] и [[Пијанец]], исто така, влегува во шопската етнографска група<ref name="Ѓорче Петров" />. Во поново време, по Втората светска војна, поради миграционите процеси села и предели како своевидни оази на македонско население со потекло до шопската група се среќаваат и во [[Скопско]] посебно селата [[Марино]], [[Мралино]], [[Миладиновци]] во [[Општина Илинден]], [[Овче Поле]] посебно селата во [[Општина Лозово]] и [[Горобинци]] каде некогаш живеело турско население и североисточниот дел на [[Велешко]] во селата [[Иванковци]], [[Мамутчево]] каде исто така на местото на иселеното турско муслиманско население се доселиле Македонци од околината на [[Кривопаланечко]] и [[Кратовско]]. Главни карактерни црти и одлики на Македонците од шопската група се: животот во раштркани села од разбиен тип во зафрлените планински и ридски предели на [[Осогово]], традиционално занимавање со сточарство, како и шумарство, ѕидарство и рударство, но и лични особини на борбеност и тврдоглавост<ref name="Ѓорче Петров" />. Поради ваквите особини зборовите ''Шоп'', ''Шопи'', ''Шопје'' често имаат негативно значење на прости и заостанати луѓе од планини, за што постојат голем број на изреки и потсмевливи шеги меѓу жителите на градовите и рамничарските места во [[источна Македонија]], па и [[Софија]]. * Торлаци — населени во крајниот северен дел на [[Македонија]] во Кумановско. Поради распространетоста на т.н. „''торлачки говори''“, етнографски луѓето од овие предели меѓу североисточна [[Македонија]], југоисточна [[Србија]] и северозападна [[Бугарија]] се познати под името ''Торлаци'', кое пак исто така како и ''Шопи'' има делумно негативна смисла на прости и заостанати луѓе. * Которци — преодна македонска етнографска група помеѓу Кумановско и [[Овче Поле]]. === Повардарска=== [[File:Поттрчано оро - МК.jpg|thumb|мини|десно|Сценска изведба на македонското народно оро [[Потрчано]] од [[Скопско]]]] Повардарска група или Вардарскиот комплекс од централнобалканскиот етнографски регион е всушност срцевината и сврзното јадро на Македонците од сите делови на [[Македонија]] во етнографски погед. Во поширока смисла во овој Вардарски етнографски комплекс влегуваат Горновардарската, Средновардарската како подгрупа на Брсјачката, Јужно-македонската, Струмско-местанската и Мијачко-дебарската етнографска целина.<ref name="Етнологија на Македонците" /> Повардарската етнографска целина е поделена по течението на реката [[Вардар]] на: Горновардарска во [[Полог]] и [[Скопско]] со делови од [[Овче Поле]] и [[Кумановско]], Средновардарска во [[Велешко]] и [[Тиквеш]] со и Долновардарска или Јужно-македонска група која ги опфаќа областите [[Бојмија]] (Гевгелиско-Валандовско) и [[Солунско]], како и во јужните и западните делови на [[Егејска Македонија]] - [[Воденско]], [[Кајларско]] сѐ до [[Костурско]]. === Струмска === Источниот дел на етничката територија на [[Македонија]], односно пределите околу реките [[Струма]], [[Струмица (река)|Струмица]] и [[Места]] влегуваат во составот на Струмско-местанската етнографска целина<ref name="Етнологија на Македонците" />. Струмска група е населена во [[Струмичко]], полето во [[Радовишко]] и долините на [[Струма]] и [[Места]] односно во цела [[Пиринска Македонија]]. Во овие предели се населени и протераните Македонци од [[Драмско]], [[Серско]], [[Валовишко]] и крајните источни делови на [[Кукушко]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел на Македонија]] кои исто така припаѓаат на оваа етнографска група. Главни одлики и особини на Македонците од оваа етнографска група се питомоста и кроткоста во духот на кои се надоврзуваат изразитата веселост, добро расположение, гостољубивост, дарежливост во каркатерните црти со поопуштен, удобен и весел начин на живот со поголема отвореност, потоа занимавањето со земјоделство, а посебно со градинарство кое поради големите работни обврски кај овие луѓе развиле особено изразити црти на работливост и трудољубивост. == Историја на Македонците == {{Историја на македонскиот народ}}Целата историја на македонскиот народ е една непрекината борба за зачувување на својата слобода и достоинството. Целата таа непрекината борба, на Македонците им го дава епитетот непокорни. Непокорот на Македонецот ја воодушевува европската и американската општественост, и големи историски личности како Вилијам Гладстон, Лав Толстој, Жан Жорес, Фридрих Енгелс, Хенри Брејлсфорд, А.Г. Хелс, Владимир Ленин, Џејмс Баучер, Франц де Јенсен, Ромуалд Пржевалски, Виктор Берар, Терезина Јенкова, Максим Горки, Казимјеж Мочарски и многу други.<ref name="poljanski" /> ===Македонците во античкиот период=== Историјата на Македонците во античкиот период најмногу се поистоветува со Државата на [[Аргеади]]те која била нарекувана [[Античка Македонија|Македон/Македонија]] која се наоѓала во јужниот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Постоеле и други македонски владенија од други мали кралеви како што биле кралството на [[Линкести]]те и [[Пајонија|Пајонското кралство]], и др. По [[Филип II Македонски|филиповите]] проширувања во етнички сродните земји, и тие територии биле испосоветувани со терминот Македонија. Со римските освојувања Македонија, како кралство и како регион на Македонците, потпаднала под римска власт (прво како република, а потоа како империја која имала владенија во Македонија сè до [[Кралство Србија (средновековно)|српските освојувања]] во [[14 век|XIV век]]). === Среден век === Овој период се одликува со словенското навлегување во Македонија и кога Словените ја преземаат месната власт врз домородното македонското и друго античко население во регионот. Поради иселувањето на одреден број на побогати Македонци од Македонија, поради заштита од Словените, кои се преселиле во околината на [[Адријанопол]] поради што во иднина тој дел на западна [[Тракија]] ќе биде наречен [[Македонија (тема)|Тема Македонија]]. ==== Македонските склавинии ==== [[Податотека:Makedonski Sloveni.JPG|мини|200п|лево|Македонските Словени, водени од кнез Хацон, пред нападот на град Солун.]] За време на [[Словени|словенската]] инвазија врз [[Римско Царство|Римското Царство]], Словените кои успеале да извојуваат пат до најјужните предели на империјата. До крајот на [[6 век|VI век]], целата територија на [[Македонија]] (освен [[Солун]] и приморските тврдини) била во рацете на Словените. Словенските племиња кои се населуваат во Македонија се [[Берзити]], [[Вајонити]], [[Драговити]], [[Ринхини]], [[Сагудати]], [[Смолјани]] и [[Струмјани]].<ref name="ristovski1" /> Во најстарите историски извори за [[македонските Словени]], „Животот на Св. Димитрија Солунски“, тие се опишани како физички издржливи, имуни на многу болести коишто за Римјаните/Ромеите се смртоносни, и многу лукави во војувањето. Откако се населуваат на територијата на географска Македонија, Словените се самоорганизираат во ''Склавинии'' - коишто претставуваат полудржавни воено-племенски сојузи, коишто, пак, се обединети во кнежевства - управувани од ''[[кнез]].''<ref name="ivanoski" /> [[Македонските Словени]] ја создаваат својата прва држава (сојуз на склавинии) уште во дваесеттите години на [[7 век|VII век]], под водството на кнезот [[Хацон]]. Хацон ја води армијата на македонските Словени во неколку успешни битки против визаниската армија, натерувајќи ја притоа да се сокрие во утврдениот град Солун. Хацон подоцна решава да изврши напад врз Солун. Словените од 584 до 677 година извршуваат пет напади и две долги опсади на градот Солун. Најголем е нападот организиран од кнез Хатсон, 614-616. По почетните триумфи, во самата битка за градот, кнез Хацон загинува, а армијата на македонските склавинии е поразена. 50 години подоцна, македонските склавинии се соземаат и почнуваат нов напад врз Солун под водството на кнез [[Пребонд]]. Градот е под опсада долго време, но армијата на кнезот е поразена, и македонските Словени потпаѓаат под византиска власт<ref name="ivanoski" />. ==== Самуилово Царство ==== По ослабувањето на [[Бугарско Царство|Бугарската држава]] заради долгогодишните војни со [[Римско Царство|Римското Царство]], управникот на еден дел од [[Македонија (регион)|Македонија]], комитот [[Никола (комес)|Никола]], во 969 година се одделува, формирајќи своја држава. По краткотрајна борба за превласт помеѓу неговите четири сина, во 976 година на чело на новоформираната држава застанува [[Самуил]]. Престолнината на новата држава е градот [[Преспав|Пресп]]<nowiki/>а.<ref name="dokumenti za borbata">„Документи за борбата на македонскиот народ за независност“, том I. [[НУБСК|Универзитетска Библиотека „Св. Кирил и Методиј“]], Скопје, 1985</ref> Ова е период кога поголемиот дел на македонскиот народ потпаднал под власта на [[Комитопули]]те. [[Податотека:RizMap10.jpg|мини|десно|250п|Самоиловото царство во 996 година.]] Самуил води 30 годишна војна со Римското Царство, којашто цело време врши напади врз неговата држава. По почетните победи, неговото царство се проширува кон териториите на денешна [[Република Македонија]], [[Албанија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], северозападна [[Грција]], северна и западна [[Бугарија]]. Следните десет години, Самуил води успешни борби за сочувување на териториите на својата држава. Но во јули 1014 година, во [[Беласичка битка|Битката кај Беласица]], неговата армија е поразена од римскиот цар [[Василиј II|Василиј II Македонски]].<ref name="dokumenti za borbata" /> Иако потеклото на Самуил е спорно (постојат повеќе тези дека е [[Ерменци|Ерменец]]), треба да се потенцира дека неговата армија е составена најголем дел од луѓе од Македонија. Неговото име и дело е врежано во традициите на македонскиот народ и понатаму неговото име се спомнува како дел од процесот на народната преродба. ==== Државата на Добромир Хрс ==== Позначајни македонски буни против римската власт се организираните буни од страна на [[Добромир Хрс]] и [[Петар Делјан]].<ref name="ristovski1" /> Во моментот кога римската држава започнува поход против бугарските востаници во [[Велико Трново]], во околината на градот [[Струмица]], се дигнало востание. Востанието било водено од македонскиот бољар Добромир Хрс. Во 1190 година, востаничка војска од 600 души под негова команда го напаѓа и освојува од Римјаните, утврдениот град Струмица. Веднаш потоа, мобилизирајќи го месното население ги раширува границите на своите владенија.<ref name="dokumenti za borbata" /> Добромир хрс се покажува како итар дипломат кога во 1193 година склучува пакт со Римјаните, кои му ги признаваат територијалните придобивки околу Струмица, и почнува војна против [[Второ Бугарско Царство|Бугарите]]. Кога гледа дека Римјаните си ја повраќаат силата и постигнуваат успеси во борбата против Бугарите, Хрс го раскинува пактот со Ромеите и ги напаѓа нивните владенија на запад од [[Вардар]]. Успевајќи да им нанесе десетици порази на Римјаните, Хрс ги освојува градовите [[Прилеп]] и [[Битола]], како и гратчето Просек (близу [[Демир Капија]]), коешто го прогласува за престолнина. Следните неколку години успева да осигура стабилност на неговата држава, војувајќи и против Римското Царство, и против Бугарија<ref name="ristovski1" />. Но во 1205 година, под ударот на десет пати поголемата византиска армија, државата на Хрс е покорена. Хрс засекогаш останува во македонската историја како најуспешниуот и најлукавиот владетел-дипломат. === Борбите со Османлиите === Во почетокот на [[14 век|XIV век]], по сеодајна борба против османлиските [[Турци]], територијата на [[Македонија]] паѓа под [[Отоманско Царство|Османлиска]] власт. Периодот од 1400 до 1912 година од страна на македонската наука се нарекува ''османлиско ропство'', или едноставно ''турско ропство''<ref name="ristovski1" />. Целиот овој период, македонскиот народ, како и други [[Христијанство|христијански]] народи, е изложен на еден постојан физички гнет. Честите колежи и насилното [[исламизирање]] доведуваат до драстични демографски промени кај македонскиот народ. Специјалните закони за ограничување на правата на немуслиманите, прават Македонецот да биде слуга на Турците и другите азијатски народи-колонизатори на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref>„Македонија, нејзините народи и нивната иднина“, Хенри Ноел Брејлсфорд</ref> Но македонскиот народ својот револт го манифестира со многуте буни и востанија. Уште од првите децении на османлиското ропство, македонските планини се полнат со ''ајдути'' - заштитници на народот и борци против неправдата.<ref name="ristovski1" /> Првите вооружени пројави се неорганизирани, спонтани, и најчесто имаат карактер на селски буни. Но на крајот на XIX и почетокот XX, особено по формирањето на ВМОРО, востанијата се организрани и даваат забележителни резултати.<ref name="siljanov">„Ослободитените борби на Македонија“, Христо Сиљанов</ref> И покрај петвековното ропство, македонскиот народ успеал да го сочува својот јазик, традиција и културно наследство. === Востанија === ==== Карпошовото востание ==== {{Главна|Карпошово востание}} [[Податотека:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 1.jpg|мини|Писмо од [[Австрија|австрискиот]] император [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] со кое македонското население се прима под царска и кралска заштита.]] [[Податотека:Karposh.JPG|мини|лево|180п|Карпош - реконструкција.]] Првото поголемо и позначајно македонско востание е [[Карпошовото востание]]. Тоа е организирано од страна на легендарниот македонски водач [[Карпош]]. Карпош е роден во [[Куманово|кумановското]] село [[Војник (село)|Војник]]. Отпрвин Карпош бил [[рудар]], но не можејќи да ги поднесе тешките услови и понижувањето, се вооружал и отишол во планина како [[Ајдутство|ајдутин]]. За време на Австро-Турската војна, Карпош почнал да го организира народот по селата создавајќи притоа силна востаничка армија. Стапува во контакт со [[Австрија|австриската]] армија, којашто му дава дури и еден одред од [[Австријци]] и [[Унгарци]], којшто ќе биде под негова команда.<ref name="karposh tashovski">„Карпошевото востание“, Драган Ташковски</ref> Карпошовата востаничка армија од 5000 души води неколку битки со Турците, кои завршуваат со пораз за Турците, притоа успевајќи во цела Северна Македонија да создаде слободна востаничка територија. Благодарение на активноста на Карпошовата војска, Австријците успеваат да стигнат до стратешки победи, и како благодарност и признание за борбата на македонските востаници на Карпош, австрискиот император го прогласува Карпош за ''Крал на Куманово'' и ''вазал на Австрија.''<ref name="karposh tashovski" /> Во понатамошниот тек на војната, Австрија не успева да ја донесе ветената помош, и слободната територија во Северна Македонија е покорена и востанието брутално задушено. Самиот Карпош е обесен во [[Скопје]], на [[Камен мост|Камениот мост]] во [[1689]] година. ==== Разловечко ==== [[Податотека:Ethnographic map of the South Balkans, Pallas Nagy Lexikon, 1897.jpg|thumb|десно|350px|Народностите на Балканскиот Полуостров во доцниот 19 век (Pallas Nagy Lexikona, [[1897]]): {{легенда|#D1E231|[[Срби]]}} {{легенда|#4CBB17|Срби и Македонци}} {{легенда|#29AB87|[[Бугари]]}} {{легенда|#FDE910|[[Албанци]]}} {{легенда|#FFBF00|[[Грци]]}} {{легенда|#FF3F00|[[Турци|Османлии]]}} {{легенда|#964B00|[[Романци]] и [[Власи|Цинцари]]}} {{легенда|#EC5800|Албанци и Срби}} {{легенда|#C80815|Грци и Албанци}} {{легенда|#EF9B0F|Грци и Османлии}} {{легенда|#92000a|Бугари и Османлии}}]] {{Главна|Разловечко востание}} Повлијаени од Херцеговското востание и од подготовките на [[Русија]] за војна против [[Отоманско Царство|османлиска Турција]], во источна Македонија започнува една револуционерна дејност. [[Берово|Беровскиот]] првенец [[Димитар Поп Георгиев]] и неговиот дедо [[Поп Стојан Разловечки]] се водачи на ова движење. Тие прават конспиративна група која подготвува и почнува да исполнува план за востание во Источна Македонија. Без да разберат турските власти, групата предводена од Димитар Поп-Георгиев агититира по селата и започнува да ги вооружува селаните со пушки купени од [[Кочани]] и од [[Ќустендил]].<ref name="trajanovski">„Димитар Поп Георгиев - Беровски (1840-1907)“, Д-р Александар Трајановски.</ref> [[Податотека:Dimitar-Popgeorgiev-portrait.jpg|мини|лево|150п|Димитар Поп Георгиев.]] Иако успеваат да вооружат неколку села, заради едно недоразборање - имено мислејќи дека се откриени од властите, раководителите на [[8 мај]] [[1876]] година објавуваат предвремено востание. Востаниците го преземаат селото [[Разловци]], а следните денови во битки со Турците ги освојуваат и останатите села во регионот. Востанието заради тоа што е неподготвено трае само една недела, но е од големо значење за Македонците, затоа што претставува прво современо македонско востание, што е навистина израз на самостојна револуционерна дејност, со учество на сите општествени слоеви: учители, свештеници, трговци и занаетчии, а најмасовно учество земаат македонските селани.<ref name="trajanovski" /> Четите под раководство на Димитар Поп Георгиев се префрлаат во [[Пиринска Македонија]] и Бервско, каде што следната година го организираат попознатото и поуспешно [[Кресненско востание]]. ==== Македонско (Кресненско) ==== {{Главна|Македонско востание}} По Разловечкото востание, Димитар Поп Георгиев се пријавува како доброволец во [[Русија|Руската]] армија во [[Одеса]], и од 1877 до 1878 учествува во сите поважни битки во војната. Имено, од редовите на македонските војници во Руската армија се раѓаат раководителите на Кресненското востание. [[Податотека:Iljo voevoda.jpg|мини|лево|150п|Илија Малешевски.]] Кресненското Востание е организирано од македонските војници што служат во [[Македонски полк|македонскиот полк]] во Руската армија, за време на Руско-турската Војна од 1877-1878. Разочарани од тоа што Великите Сили не ѝ дозволуваат на Русија да навлезе во Македонија, дел од македонските војници под командата на поручникот Димитар Поп Георгиев во соработка со месни луѓе од [[Пијанец|Пијанечко]] и [[Малешевски Планини|Малешевско]], организираат превоз на оружје и муниција за вооружување на востанието. Како доброволци во востаничката војска се пријавуваат и [[Украинци]] од Руската армија.<ref name="trajanovski" /> [[Податотека:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|мини|десно|200п|Печат на Македонското востание.]] Востанието започнува на [[17 октомври]] [[1878]] година со нападот на [[Кресна|Кресненските]] анови во кои била сместена турската војска. Во нападот учествувале 700 востаници и селани од околните села. При самиот напад на турскиот гарнизон на востаниците им се предале 119 турски војници. По ослободувањето на [[Кресна]], востанието се проширило во околината и подалеку во [[Мелник|Мелничко]], [[Берово|Беровско]], [[Делчево|Делчевско]], [[Демир Хисар|Демирхисарско]], при што се создава голема слободна територија во областа на денешна источна Македонија.<ref name="dokumenti za borbata" /> Значајното за Кресненското востание е тоа што востаничките водачи, во ослободените територии воведуваат административна власт. Штабот на востанието на чело со [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]] и Украинецот Калмиков, се нарекува „штаб на македонското востание“, прави свој печат, и издава правилник во кој востанието се нарекува ''Македонско'', а населението ''Македонци.''<ref name="trajanovski" /> По првите успеси, настанува спор и недоразбирање меѓу востаниците и Бугарската егзархија. Турците го искористуваат расцепот, и на [[11 ноември]], по долготрајни борби успеваат да го задушат востанието. ==== Илинденско ==== {{Главна|Илинденско востание}} [[Податотека:Makedonski_Vostanici.jpg|мини|десно|200п|Група македонски востаници во 1903 година.]] Илинденското вистание е организирано од револуционерната организација [[ВМОРО]]. По неколкугодишно вооружување на населението, притоа создавајќи една вистинска држава во држава, на [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]] на организацијатана на [[20 јули]] ([[2 август]] нов стил) е решено 1903 година во Битолскиот вилает да се дигне сенародно востание.<ref name="siljanov" /> 8000 вооружени Македонци востануваат на 2 август 1903 година и ги растресуваат темелите на [[Отоманско Царство|отоманската]] власт во Македонија. Во првите два дена од востанието, македонските востаници со пушка во раце ослободуваат 150 села и три града ([[Крушево]], [[Невеска]] и [[Клисура (село)|Клисура]]). Се создава една ослободена територија која се протега од [[дебар]]ско-[[Кичево|кичевскиот]] регион, преку [[Охрид]]ско, [[Струга|Струшко]], [[Битола|Битолско]], [[Лерин]]ско, [[Костур (град)|Костурско]], и [[Воден]]ско. Целата турска војска и администрацијата од оваа територија е или ликвидирана или пребегната. [[Податотека:Kosturski_vostanici.jpg|мини|десно|200п|Костурските востаници го преземаат градот Клисура.]] Вооружени битки се водат и во Пиринскиот крај, во [[Куманово|Кумановско]], во [[Гевгелија|Гевгелиско]], и во [[Делчево|Делчевско]]. Востанието трае цели 4 месеци (почнува на 2 август, а последните вооружени дејствија завршуваат во ноември).<ref name="siljanov" /> Илинденското востание се смета од многу Македонци како највеликиот ден во историјата на македонскиот народ - затоа што 8000 вооружени луѓе водат војна против 300&nbsp;000 редовна армија и за време на четиримесечни битки ѝ нанесуваат големи жртви (востаничките загуби се 860, а турските се околу 5&nbsp;900)<ref name="dokumenti za borbata" />. Илинденското востание успева да постигне дел од своите цели — европската опшественост е раздвижена, и се почнува дебата за иднината на Македонија, која води до [[Австрија|австриско]]-[[Русија|рускиот]] договор за реформи во Македонија познат под името ''Мирцштешки договор.''<ref name="siljanov" /> === 1912 — 1941 === [[Податотека:Macedonia Bukureshti.PNG|мини|десно|200п|Македонија по поделбата со Букурешкиот договор од 1913 година.]] До [[Илинденско востание|Илинденското востание]], [[ВМОРО]] се бори за независна Македонија во која сите македонски народности ќе бидат рамноправни. Но по 1903 година, раководството на ВМОРО преоѓа во рацете на оние Македонци што сметаат дека Македонија треба по нејзиното ослободување да биде дел од Велика Бугарија. До 1912 година, Македонија ќе се претвори во арена на која три различни движења (бугарофилски, србомански и гркомански) водат крвави борби една против друга за превласт над Македонија.<ref name="vlahov">„Предавниците на македонското дело“, Димитар Влахов</ref> Во [[1913]] година, по [[Балкански војни|Балканските војни]], со Договорот од [[Букурешт]], [[Македонија|географска Македонија]] е поделена меѓу трите балкански монархии, Грција, Србија и Бугарија. Доаѓа и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], која не носи решавање на Македонското прашање. Голем дел од македонскиот народ, очаен од војни, назадувања и поделби, успева да биде придобиен од пробугарската автономистичка организација ВМРО, која преку лажни ветувања за независна Македонија прави востанија и буни, во кои најмногу страда обичниот Македонец.<ref name="vlahov" /> Во тоа време има две организации што навистина се борат за слобода на македонскиот народ, и што пропагираат дека Македонците се посебен народ, а не [[Срби]], [[Бугари]] и [[Грци]] — тоа се Петербуршкото македонско друштво водено од [[Димитрија Чуповски]], и [[ВМРО (обединета)]] водена од [[Димитар Влахов]], [[Панко Брашнаров]] и [[Павел Шатев]].<ref name="dokumenti za borbata" /> Значајното во овој период е тоа што, разочарани од империјалистичките политики на балканските држави, кај Македонците се зацврстува и кристализира нивната посебност — т.е. се раширува идејата дека тие се посебен народ, различен од Грците, Бугарите и Србите, и дека се обесправен народ, разделен, кој заслужува да си има своја држава и сам да управува со својата судбина.<ref name="ristovski2" /> Овој процес го достигнува својот врв во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и непосредно по неа, кога на териториите на сите три дела од географска Македонија ([[Вардарска Македонија|Вардарски]], [[Пиринска Македонија|Пирински]] и [[Егејска Македонија|Егејски]]) се отвораат училишта на македонски јазик и се создаваат македонски институции.<ref>„Демократски и аитифашистички партии и организации во Егејскиот дел на Македонија (1941-1949)“, Ристо Кирјазовски</ref> === Народноослободителна војна === [[Податотека:Dimitar Vlahov 41.JPG|мини|200п|Димитар Влахов, водачот на [[ВМРО (обединета)]].|лево]]Македонскиот народ во својот поголем дел ја пречекува [[Втора светска војна|Втората светска војна]] национално освестен. Меѓу двете Светски војни, Македонците осознаваат дека само со помош на комунистичките партии и со [[Социјализам|социјалистичка]] револуција ќе успеат да се изборат за своите права и да создадат своја држава. Во тој правец дејствува [[ВМРО (обединета)]], а во исто време се создаваат и првите комунистички организации во сите делови на Македонија ([[Вардарска Македонија|Вардарски]], [[Пиринска Македонија|Пирински]] и [[Егејска Македонија|Егејски]]).<ref>„Егејска Македонија во НОБ“, уредил Ристо Кирјазовски</ref> [[Фашизам|Фашистичките]] агресии на [[Балкан]]от отвораат пат на една нова борба, во која Македонците истакнувајќи се со хероизам и пожртвуваност ќе успеат да ги исполнат вековните стремежи. ==== Вардарска Македонија ==== {{Главна|Народноослободителната борба}} Востанието против фашистичките окупатори во Македонија започнува во октомври 1941 година со партизански акции во Прилеп и Куманово. Партизанска активност се забележува и во велешко и Тиквешијата. [[Податотека:Makedonski partizani.JPG|мини|десно|200п|Методија Андонов Ченто со група партизани.]] Во 1943 година на [[Славеј Планина]] е формиран партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“ од кој е создадена народноослободителната војска на Македонија. Вистинскиот пресврт на настаните настанува во почетокот на 1944 година, кога македонската партизанска армија брои неколку илјади души и го извршува познатиот ''[[Февруарски поход]]''. За задушување на партизанското движење во Македонија, освен целосниот состав на бугарската Петта армија, биле ангажирани и 91-от германски армиски корпус од [[Солун]] со 4 бригадни групи.<ref name="apostolski">„Ослободителната војна и револуцијата во Македонија“, Михајло Апостолски</ref> По капитулацијата на фашистичка Бугарија, целата народноослободителна војска во Вардарска Македонија започнува директен напад за ликвидирање на германските воени единици стационирани во Македонија. На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „Прохор Пчињски“ се одржува [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание]] на [[АСНОМ]], со кое се поставуваат темелите на современата македонска државност. Исто така на заседанието се даваат главните насоки за завршните операции за ослободување на Македонија.<ref name="apostolski" /> До крајот на 1944 година, целата територија на Вардарска Македонија е во рацете на Народноослободителната војска. ==== Егејска Македонија ==== {{Главна|Народно Ослободителен Фронт}} [[Податотека:Makedonci NOF 2.JPG|мини|200п|десно|Млади Македонци од Костурското село [[Бапчор]] во редовите на НОФ.]] По капитулирањето на [[Грција]], грчката партизанска амрија [[ЕЛАС]] прави неколку неуспешни обиди да го мобилизира целосно македонското население за нејзината кауза. По неуспешните обиди, дозволува македонските членови на [[Комунистичка партија на Грција|КПГ]], да формираат нивна посебна организација СНОФ и посебни баталјони.<ref>Бугарската пропаганда во југозападна и централна Егејска Македонија (1941-1944)</ref> Во 1944 година СНОФ е расформирана по наредба на КПГ, и еден нејзин баталјон, незадоволен од оваа одлука се префрла во [[Вардарска Македонија]], и тука зема учество во завршните операции на НОБ. Во 1945 година овие единици се префрлаат во [[Егејска Македонија]] и учествуваат во создавањето на Народно Ослободителниот Фронт на Македонците од Егејска Македонија, а потоа учествуваат во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна во Грција]].<ref>Егеjски бури - Револуционерното движење во Воденско и НОФ во Егеjска Македонија. Вангел Ајановски Оче</ref> Македонците кои претставуваат 60% од силите на ДАГ, се борат од 1945 до 1949 година и успеваат да создадат слободни територии во кои се води македонска културна дејност. Но, поради отворената [[Англија|англо]]-[[САД|американска]] помош на владината армија, ДАГ е поразена, и 50&nbsp;000 луѓе се протерани од земјата.<ref>„Народно Ослободителниот Фронт и други организации на Македонците од Егејскиот дел на Македонија“, Ристо Кирјазовски</ref> ==== Пиринска Македонија ==== Во [[Пиринска Македонија]] всушност и започнува антифашистичката борба во [[Бугарија]]. Таму се води првата битка меѓу партизанска единица во Бугарија продив владини фашистички сили. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Бугарска комунистичка партија|БКП]] на чело со [[Георги Димитров]] е подготвена да ја отстапи Пиринска Македонија за да се спои со [[Вардарска Македонија|Вардарска]]. Затоа и до 1949 е дозволено македонски учители да бидат испраќани таму за да ги учат децата на [[македонски јазик]] и историја.<ref>„Националната афирмација на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија 1944-1948“, Васил Јотевски</ref> Но заради судирот на [[Тито]] со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и остатокот од Источниот блок, овој процес е прекинат. == Населеност на Македонците == === Македонците во Република Македонија === [[Податотека:Карта на Македонците во Македонија (2021).svg|лево|мини|280x280px|Карта на Македонците во Македонија (2021)]] Според последниот попис на насленито во [[Република Македонија]] во 2002 година, бројот на Македонци во државата е '''1&nbsp;297&nbsp;981 (64,18%)'''.<ref name="popis 2002">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |title=Попис на населението во Република Македонија од 2002 година |accessdate=2006-10-29 |archive-date=2004-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |url-status=dead }}</ref> Најголем број на Македонци — 1 328 187 жители, се запишани во пописната 1991 година. Според податоците од пописот во 2002 година, бројот на граѓани чиј мајчин јазик е [[Македонски јазик|македонскиот]] изнесува '''1&nbsp;401&nbsp;897 (69,31%)''' души.<ref name="popis 2002" /> === Македонци во соседните земји === {{Повеќе|Македонци во Бугарија|Македонци во Грција|Македонци во Албанија|Македонци во Србија}} Во соседните земји, односно во [[Пиринска Македонија]], [[Егејска Македонија]], [[Мала Преспа]], [[Голо Брдо]] (географски територии на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]), [[Гора]] (македонска етничка територија поделена меѓу [[Албанија]] и [[Косово]]) и во [[Србија]] живеат околу 500&nbsp;000 души кои го говорат [[Македонски јазик|македонскиот јазик]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_minorities=153 |title=Македонски малцинства на Балканот |accessdate=2007-10-07 |archive-date=2007-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210230033/http://www.eurominority.org/version/eng/minority-detail.asp?id_minorities=153 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=105968 Македонскиот народ на Балканот]</ref> [[Македонската емиграција во Бугарија]] е најголема македонска емиграција во светот, со огромен интелектуален потенцијал и големо културно наследство.<ref>[http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=2140B7F8C3C982449AB7993F60FDA72A "ЗАБОРАВЕНАТА ЕМИГРАЦИЈА СЕ ВРАЌА ДОМА"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215073919/http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=2140B7F8C3C982449AB7993F60FDA72A |date=2009-02-15 }}, "Глобус", брoj 81, 4 ноември 2008.</ref> Официјалната теза на [[Република Македонија]] е дека овие луѓе се Македонци по потекло, иако дел од нив не успеал да оформи, или пак го загубил националното чувство поради репресиите и пропагандите во минатото, како и заради денешната асимилаторска политика од страна на државите во коишто живеат, а и поради неможноста да го изучуваат и да се образуваат на мајчиниот македонски јазик. Огромниот дел од нив го говорат мајчиниот дијалект и ги негуваат македонските културни традиции и родови врски.<gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Pirin_1937.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1937 г.) Податотека:Pirin_1946.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1946 г.) Податотека:Pirin_1956.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1956 г.) </gallery> === Македонците во светот === [[Податотека:Mace-map.gif|thumb|150px|Бројност на Македонците во светот]] {{Повеќе|Македонска дијаспора}} Официјалната македонска статистика за бројот на Македонци во странство е несигурна, но се претпоставува дека се движи меѓу 300&nbsp;000 и 500&nbsp;000 души, најмногу населени во [[САД]], [[Австралија]], [[Канада]], [[Германија]], [[Швајцарија]], а во помал број и во [[Шведска]], [[Италија]], [[Австрија]], па дури и во [[Бразил]], [[Аргентина]] и [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]. Во западноевропските и прекуокеанските земји, Македонците слободно и достојно ги негуваат своите македонски традиции и се организирани во македонски клубови и друштва, имаат свои културно-уметнички друштва, цркви, радио и телевизиски програми, а во [[Австралија|австралискиот]] град [[Сиднеј]] постои и гиманзиска паралелка на [[македонски јазик]].{{факт}} Официјално бројот на Македонците во Република Македонија, соседството и во светот е околу 2 милиона. Постојат и некои мислења дека бројот изнесува 3 до 4 милиони,<ref name=GEO>„Географија“ за 2 година во реформираното гимназиско образование, Просветно дело, Скопје 2002</ref> но тие не се докажани со официјални статистики. == Национални симболи == {{double image|right|Flag_of_the_Republic_of_Macedonia_1992-1995.svg|240|Macedonian lion.svg|100|Шеснаесет-зрачното сонце од Кутлеш и златниот лав, симбол на средновековна Македонија и на Илинденската епопеја.}} Како неофицијални македонски национални симболи се користат шеснаесет-зрачното [[Ѕвезда од Вергина|сонце од Кутлеш]], коешто било симбол на [[Античка Македонија]] и државно знаме на [[Република Македонија]] во периодот од 1992 до 1995, и жолтиот лав на црвена подлога, кој бил симбол на средновековна Македонија и официјално знаме на Илинденското востание. И двата симбола се користат на културни манифестации, спортски натпревари, митинзи, а се забелжува и нивна масовна употреба од страна на емиграцијата. == Македонскиот народ денес == Македонците ги уживаат придобивките од борбата на нивните предци и слободно ја градат својата современа култура. Во својата најголема придобивка — слободната [[Република Македонија]], Македонците се образуваат, надградуваат и се борат за подобро општество и животен стандард. Со развојот на плурализмот, особено по 1992 година, и Македонците што живеат во соседните [[балкан]]ски земји работат на афирмирање на нивните културни и социјални права. Најзначајни организации на Македонците од соседните земји се партијата „[[Виножито (политичка партија)|Виножито]]“ во [[Грција]], „[[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден — Пирин]]“ во [[Бугарија]], „[[Демократска партија на Македонците од Албанија]]“ и „[[Здружение на Македонците во Србија|Здружението на Македонците во Србија]]“. Јавното мислење во Република Македонија е дека државата треба повеќе да се заинтересира и заложи за своите сонародници во соседните земји за сочувување на македонскиот јазик и традиции таму, како и за почитување на човековите и малцинските права на Македонците. Иако секој обид на Република Македонија да помогне на Македонците од соседните земји на било кое поле (културно, научно, образовно, економско), од соседните земји се смета за „територијална претензија“ на Република Македонија, јавното мислење е дека тоа не треба да ја спречува Република Македонија да ги помага и поддржува Македонците надвор од нејзините граници. Стратешки цели на Македонците и на Република Македонија се стабилна политичка ситуација, силна економија и полноправно членство во [[НАТО]] и [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Македонци низ историјата == <center> <gallery> Податотека:Filip II Macedonia.jpg|[[Филип II Македонски]] — антички крал, освојувач на цела Стара Грција. Податотека:BattleofIssus333BC-mosaic-detail1.jpg|[[Александар III Македонски]] — антички крал, создавач на најголемото царство во Античкиот Свет. Податотека:Cyril Methodius25K.jpg|[[Св. Кирил и Методиј]] — просветители, создавачи на глаголицата. Податотека:Samoil.jpg|[[Цар Самоил]] — цар, создавач на големото Македонско Царство. Податотека:Kirilpeichinovich.jpg|[[Кирил Пејчиновиќ]] — македонски преродбеник. Податотека:Georgi Pulevski.jpg|[[Ѓорѓија Пулевски]] — македонски револуционер и писател. Податотека:Даме Груев.jpg|[[Даме Груев]] — револуционер, еден од основачите на [[ТМОРО]]. Податотека:G Delchev.jpg|[[Гоце Делчев]] — најголем македонски револуционер. Податотека:Krste P. Misirkov.jpg|[[Крсте Петков Мисирков]] — писател, еден од кодификаторите на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]. Податотека:Blaze koneski.jpg|[[Блаже Конески]] — модерен публицист, писател и историчар. Податотека:Branko-Crvenkovski.JPG|[[Бранко Црвенковски]] — поранешен македонски претседател. Податотека:Toseproeski.jpg|[[Тоше Проески]] — македонска и [[балкан]]ска поп-икона. Податотека:Goceva-ESC2007-portrait.jpg|[[Каролина Гочева]] — македонска поп-пејачка. Податотека:Simon Trpceski.jpg|[[Симон Трпчески]] — светски македонски познат пијанист. Податотека:Kaliopi koncert.jpg|[[Калиопи]] — македонска пејачка. Податотека:BorisTrajkovski1.jpg|[[Борис Трајковски]] — македонски претседател. Податотека:Katarina Ivanovska3.jpg|[[Катарина Ивановска]] — македонска манекенка. Податотека:Dimitrija Cupovski- portret.jpg|[[Димитрија Чуповски]] — македонски преродбеник. Податотека:Kiril Lazarov 06.jpg|[[Кирил Лазаров|Кире Лазаров]] — македонски ракометар. Податотека:VrbicaStefanov01.jpg|[[Врбица Стефанов]] — македонски кошаркар. Податотека:Goran Pandev.JPG|[[Горан Пандев]] — македонски фудбалер. Податотека:PeroAntic66.png|[[Перо Антиќ]] — најпознат македонски кошаркар. Податотека:Ratkojanev.jpg|[[Ратко Јанев]] — македонски физичар (атомска физика). </gallery> </center> == Бугарски ставови == Според бугарски извори од XXI век Ѓорѓија Пулевски е првата позната личност, која во средината на 1870-тите настојувала на постоењето на посебен Словенски македонски јазик и Македонска етничка припадност.<ref>Roumen Daskalov, Alexander Vezenkov as ed., Entangled Histories of the Balkans - Volume Three: Shared Pasts, Disputed Legacies; Balkan Studies Library, BRILL, 2015; {{ISBN|9004290362}}, p. 454.</ref> * [[Македонски јазик]] * [[Македонска православна црква - Охридска Архиепископија]] * [[Историја на македонскиот народ]] * [[Географска распространетост на македонскиот народ]] * [[Македонската емиграција во Бугарија]] * [[Македонија]] * [[Македонци муслимани]] * [[Македонците во Бугарија]] * [[Егејци]] * [[Словени]] * [[Антички Македонци]] * [[Тези за потеклото на македонскиот народ]] == Наводи == {{reflist|2}} ==Литература== * Игор Јанев, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999 == Надворешни врски == * [http://www.misirkov.org/sostavuvala_li_makedonija.htm Составувала ли, составува ли и може ли Македонија да составува од себе одделна етнографска и политичка единица?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060928095709/http://www.misirkov.org/sostavuvala_li_makedonija.htm |date=2006-09-28 }}, Крсте Мисирков, „За Македонцките работи“ * [http://ejournals.pp.net.ua/_ld/1/129_kmw_kniga_c1.pdf - Кирчанов М.В. Националистическая модель политической модернизации и трансформации европейских периферий / М.В. Кирчанов. — Воронеж: Факультет междуна­родных отноше­ний Воронежского государст­венного университета, 2009. — 219 с.] {{Етнички групи во Македонија}} {{Европски етнички групи}} {{Словенски народи}} {{Православни народи}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Македонци| ]] 1hmez7yig8k0ycu7t0olgt7k518eaky 0 889 5561887 5473560 2026-05-20T19:59:43Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Турцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561887 wikitext text/x-wiki {{инфокутија бакар}} '''Бакар''' — [[хемиски елемент]] со симбол '''Cu''' (од {{langx|la|cuprum}}) и [[атомски број]] 29. Тоа е мек, податлив и [[Нодуларност|нодуларен]] [[метал]] со многу висока [[Топлинска спроводливост|топлинска]] и [[електрична спроводливост]]. Свежо изложената површина од чист бакар има [[Розово-портокалова боја|розово портокалова боја]]. Бакарот се користи како проводник на топлина и електрична енергија, како [[градежен материјал]] и како составен дел од разни метални [[Легура|легури]], како што се [[сјајно сребро]] кое се користи во [[накит]], [[купроникел]] што се користи за производство на марински хардвер и [[Монета|монети]] и [[константан]] кој се користи во [[деформациски мерач]]и и [[термопар]]ови за мерење на температурата. Бакарот е еден од ретките метали што можат да се појават во природата во директно употреблива метален облик ([[самороден метал]]). Ова довело до многу рано човечко користење во неколку региони (од 8000 п.н.е.). Илјадници години подоцна, бакарот бил првиот метал оформен во калап (4000 п.н.е.) и првиот метал кој е намерно легиран со друг метал ([[калај]]) за да се создаде [[бронза]] (3500 п.н.е.).<ref name="EncBrit">{{Наведена книга |editor1-last=McHenry |editor1-first=Charles |title=The New Encyclopedia Britannica |date=1992 |publisher=Encyclopedia Britannica, Inc. |location=Chicago |isbn=978-0-85229-553-3 |page=612 |volume=3 |edition=15}}</ref> Во [[Римски период|римската ера]], бакарот главно бил ваден на [[Кипар]], потеклото на името на металот, од ''aes syprium'' (метал на Кипар), подоцна изменето во ''cuprum'' (на латински), од кое произлегуваат зборовите, ''coper'' ([[Староанглиски јазик|Староанглиски]]) и ''copper'', првпат започнало да се користи околу 1530 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/copper|publisher=Merriam-Webster Dictionary|title=Copper|date=2018|accessdate=22 August 2018}}</ref> Најчесто се среќаваат соединенијата со соли од бакар(II), кои честопати даваат сини или зелени бои на такви минерали како [[азурит]], [[малахит]] и [[тиркиз]] , и се користат широко и историски како пигменти. Бакарот кој се користи во зградите, обично за кров, оксидира за да формира зелен [[вердигрис]] (или [[патина]]). Бакар понекогаш се користи во [[Украсна уметност|декоративната уметност]], и во неговата елементарна метална форма и во соединенијата како пигменти. Бакарни соединенија се користат како [[бактериостатски агенс]]и, [[фунгицид]]и и конзерванси за дрво. Бакарот е од суштинско значење за сите живи организми како траен [[хранлив минерал]], бидејќи е клучен состав на респираторниот ензим комплексот [[цитохром C оксидаза]]. Во [[мекотели]]те и [[ракови]]те, бакар е составен дел на [[хемоцианин]]от во крвниот пигмент, заменет со [[хемоглобин]]от комплексен од [[Хемоглобин|железо]] во рибите и другите [[’Рбетници|’рбетници]]. Кај луѓето, бакар се наоѓа главно во црниот дроб, мускулите и коските.<ref>{{Наведена мрежна страница |editor-last = Johnson, MD PhD |editor-first = Larry E. |title = Copper |work = Merck Manual Home Health Handbook |publisher = Merck Sharp & Dohme Corp., a subsidiary of Merck & Co., Inc. |date = 2008 |url = http://www.merckmanuals.com/home/disorders_of_nutrition/minerals/copper.html |accessdate = 7 April 2013 |archive-date = 2016-03-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160307024751/http://www.merckmanuals.com/home/disorders_of_nutrition/minerals/copper.html |url-status = dead }}</ref> Телото на возрасни содржи помеѓу 1,4 и 2,1 мг бакар на килограм телесна тежина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/consumers/health/cu_health_uk.html|title=Copper in human health}}</ref> == Особености == === Физички === [[File:Cu-Scheibe.JPG|thumb|left|upright=0.7|Бакарен диск (99,95% чист) направен од континуиранo леење; гравирани за откривање на кристали]] [[File:Molten_copper_in_bright_sunlight.gif|upright=0.7|thumb|left|Бакар нешто над точката на топење ја задржува својата розова боја на сјај, кога доволно светлина ја надминува портокаловата боја]] Бакарот [[сребро]]то и [[злато]]то спаѓаат во [[Група 11 на периодниот систем|групата 11]] од периодниот систем; овие три метали имаат еден s-орбитален електрон на врвот на пополнета d- [[електронска обвивка]] и се одликуваат со висока [[Еластичност (физика)|еластичност]] и електрична и топлинска спроводливост. Пополнетите d-отбитали во овие елементи придонесуваат малку за интератоматските интеракции, до кои доминираат s-електроните преку [[Метална врска|метални врски]]. За разлика од металите со нецелосни d-орбитали, металните врски во бакар недостасуваат [[Ковалентна врска|ковалентен]] карактер и се релативно слаби. Оваа обзервација ја објаснува ниската [[цврстина]] и висока еластичност на [[монокристали]]те од бакар.<ref name=b1>{{Наведена книга|author1=George L. Trigg|author2=Edmund H. Immergut|title=Encyclopedia of applied physics|url=https://books.google.com/books?id=sVQ5RAAACAAJ|accessdate=2 May 2011|year=1992|publisher=VCH Publishers|isbn=978-3-527-28126-8|pages=267–272|volume=4: Combustion to Diamagnetism}}</ref> На макроскопска скала, воведувањето на проширени дефекти на [[Кристална решетка|кристалната решетка]], како што се границите на жилите, го попречува протокот на материјалот под примена на стресот, а со тоа ја зголемува својата цврстина. Поради оваа причина, бакар обично се испорачува во фино-грануларна [[Кристалит|поликристална]] форма, која има поголема сила од монокристални форми.<ref>{{Наведена книга|author = Smith, William F.|author2 = Hashemi, Javad|last-author-amp = yes |title = Foundations of Materials Science and Engineering|page = 223|publisher = McGraw-Hill Professional|date= 2003|isbn = 978-0-07-292194-6}}</ref> Мекоста на бакарот делумно ја објаснува неговата висока електрична спроводливост (59.6×[[Сименс (единица)|Сименс]]/м) и висока топлинска спроводливост, втор највисок (втор само на сребро) меѓу чисти метали на собна температура.<ref name=CRC>{{Наведена книга|author = Hammond, C.R.|title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics|edition = 81st|publisher =CRC press|isbn = 978-0-8493-0485-9|date = 2004}}</ref> Тоа е затоа што отпорноста на транспортот на електрони во метали на собна температура потекнува првенствено од расејување на електрони на топлинска вибрација на решетката, кои се релативно слаби во мек метал.<ref name=b1/> Максималната дозволена тековна густина на бакарот на отворено е приближно 3.1×10⁶A/м² на пресек, над која почнува да се загрева прекумерно.<ref>{{Наведена книга|author=Resistance Welding Manufacturing Alliance |title=Resistance Welding Manual|date=2003|publisher=Resistance Welding Manufacturing Alliance|isbn=978-0-9624382-0-2|edition=4|pages=18–12}}</ref> Бакарот е еден од неколкуте метални елементи со природна боја, освен сива или сребрена боја.<ref>{{Наведена книга|last = Chambers|first = William|last2 = Chambers|first2 = Robert|title = Chambers's Information for the People|publisher = W. & R. Chambers|date = 1884|volume = L|page = 312|edition=5|url = https://books.google.com/?id=eGIMAAAAYAAJ|isbn = 978-0-665-46912-1}}</ref> Чистиот бакар е портокалово-црвен и добива црвеникави оцрни кога е изложен на воздух. Карактеристичната боја на бакарот произлегува од електронските транзиции помеѓу пополнетите 3d и полупразни 4s атомски орбитали - енергетската разлика помеѓу овие орбитали одговара на портокаловата светлина. Како и кај другите метали, ако бакарот се стави во контакт со друг метал, ќе настане [[галванска корозија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Galvanic Corrosion|url=http://www.corrosion-doctors.org/Forms-galvanic/galvanic-corrosion.htm|work=Corrosion Doctors|accessdate=29 April 2011}}</ref> === Хемиски === [[File:Copper wire comparison.JPG|left|upright=0.7|thumb|Неоксидирана бакарна жица (лево) и оксидирана бакарна жица (десно)]] [[File:Royal Observatory Edinburgh East Tower 2010 cropped.jpg|thumb|Источната кула на Кралската опсерваторија, Единбург. Јасно се гледа контрастот помеѓу реновираниот бакар инсталиран во 2010 година и зелената боја на оригиналниот бакар од 1894 година.]] [[Податотека:26. Горење на метали.ogv|мини|[[Согорување|Горење]] на бакар и други [[метал]]и.]] [[Податотека:55. Бакарно огледало.ogg|мини|Бакарно огледало.]] Бакарот не реагира со [[вода]], но полека реагира со атмосферскиот [[кислород]] за да створи слој од кафеаво-црн бакар оксид кој, за разлика од [[’рѓа]]та која се формира на железо во влажен воздух, го штити металниот метал од понатамошна корозија ([[пасивација]]). Зелен слој на [[вердигрис]] (бакар карбонат) често може да се види на старите бакарни структури, како што се покривот на многу постари згради<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3qL3vfUZHMYC|title=Cultural Heritage Conservation and Environmental Impact Assessment by Non-Destructive Testing and Micro-Analysis|last=Grieken|first=Rene van|last2=Janssens|first2=Koen|date=2005|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-97078-2|page=197|language=en}}</ref> и на [[Статуа на Слободата|Статуата на Слободата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Copper.org: Education: Statue of Liberty: Reclothing the First Lady of Metals – Repair Concerns|url=http://www.copper.org/education/liberty/liberty_reclothed1.html|work=Copper.org|accessdate=11 April 2011}}</ref> Бакарот оцрнува кога е изложен на некои [[сулфур]]ни соединенија, со кои реагира за формирање на различни [[бакар сулфиди]].<ref>{{Наведено списание|last1=Rickett|first1=B.I.|last2=Payer|first2=J.H.|title=Composition of Copper Tarnish Products Formed in Moist Air with Trace Levels of Pollutant Gas: Hydrogen Sulfide and Sulfur Dioxide/Hydrogen Sulfide|journal=Journal of the Electrochemical Society|date=1995|volume=142|issue=11|pages=3723–3728|doi=10.1149/1.2048404}}</ref> === Изотопи === Постојат 29 [[изотоп]]и на бакар. ⁶³Cu и ⁶⁵Cu се стабилни, со ⁶³Cu содржи околу 69% самороден бакар; и двете имаат [[Спин (физика)|спин]] од {{frac|3|2}}.<ref name="nubase">{{Наведено списание|title=Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|date=2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|author=Audi, G|bibcode=2003NuPhA.729....3A|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A.H.|citeseerx=10.1.1.692.8504}}</ref> Другите изотопи се [[Радиоактивност|радиоактивни]], од кои најстабилен е ⁶⁷Cu со [[Период на полураспад|полуживот]] од 61,83&nbsp; часа.<ref name="nubase"/> Се одликуваат седум [[Метастабилен изотоп|метастабилни изотопи]]; ^68mCu е најдолготраен со полуживот од 3,8 минути. Изотопи со [[масен број]] над 64 распаѓаат со [[Бета-распад|β⁻]], додека оние со масен број под 64 распаѓаат со [[positron emission|β⁺]]. [[Бакар-64|⁶⁴Cu]], кој има полуживот од 12,7 часа, се распаѓа во двата начина.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nndc.bnl.gov/chart/reCenter.jsp?z=29&n=35 |title=Interactive Chart of Nuclides |work=National Nuclear Data Center |accessdate=8 April 2011 |archive-date=2013-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825141152/http://www.nndc.bnl.gov/chart/reCenter.jsp?z=29&n=35 }}</ref> ⁶²Cu и ⁶⁴Cu имаат значајни апликации. ⁶²Cu се користи во ⁶²Cu-PTSM како [[радиоактивен трасер]] за [[позитронска емисиона томографија]].<ref>{{Наведено списание | last = Okazawad | first = Hidehiko | last2 = Yonekura | first2 = Yoshiharu | last3 = Fujibayashi | first3 = Yasuhisa | last4 = Nishizawa | first4 = Sadahiko | last5 = Magata | first5 = Yasuhiro | last6 = Ishizu | first6 = Koichi | last7 = Tanaka | first7 = Fumiko | last8 = Tsuchida |first8 = Tatsuro |last9 = Tamaki |first9 = Nagara |last10 = Konishi | first10 = Junji |date=1994 |title=Clinical Application and Quantitative Evaluation of Generator-Produced Copper-62-PTSM as a Brain Perfusion Tracer for PET |journal=Journal of Nuclear Medicine |volume=35 |issue=12 |pages=1910–1915 |url=http://jnm.snmjournals.org/cgi/reprint/35/12/1910.pdf|pmid=7989968 }}</ref> === Појава === [[Податотека:Native copper in calcite crystal (late Mesoproterozoic mineralization age, 1.05-1.06 Ga; Central Mine, Keweenaw Peninsula, Upper Peninsula of Michigan, USA) 1.jpg|thumb|right|upright=0.7|Самороден бакар од полуостровот Кевенау, [[Мичиген]].|врска=Special:FilePath/Native_Copper_from_the_Keweenaw_Peninsula_Michigan.jpg]] Во природата, бакарот може да се јави како самороден, но поголемо значење за неговото добивање имаат рудите на бакарот кои содржат некои минерали, како што се [[куприт]]от (Cu²O), [[халкозин]]от (Cu²S), [[ковелин]]от (CuS), [[халкопирит]]от (CuFeS²), [[малахит]]от (Cu²CO³) итн.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование'' (петто изменето и дополнето издание). Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 137.</ref> Бакарот се произведува во масивни ѕвезди<ref>{{Наведено списание|last1=Romano|first1=Donatella|last2=Matteucci|first2=Fransesca|title=Contrasting copper evolution in ω Centauri and the Milky Way|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|date=2007|volume=378|issue=1|pages=L59–L63|doi=10.1111/j.1745-3933.2007.00320.x|bibcode=2007MNRAS.378L..59R|arxiv = astro-ph/0703760}}</ref> и е присутен во Земјината кора во сооднос од околу 50 делови на милион (ppm).<ref name=emsley>{{Наведена книга|author=Emsley, John|title=Nature's building blocks: an A–Z guide to the elements|url=https://books.google.com/books?id=j-Xu07p3cKwC&pg=PA123|accessdate=2 May 2011|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850340-8|pages=121–125}}</ref> Во природата, бакар се јавува во различни минерали, вклучувајќи [[самороден бакар]], бакарни сулфиди како [[халкопирит]], [[борнит]], [[дигенит]] , [[ковелит]] и [[чалкоцит]], бакар [[сулфосоли]] како [[тетрахедит-тенанит]] и [[енаргит]], бакар карбонати како [[азурит]] и [[малахит]], и како бакар(I) или бакар(II) оксиди како што се [[куприт]] и [[тенорит]], соодветно.<ref name=CRC/> Најголемата маса на откриен елементарен бакар тежи 420 тони и била пронајдена во 1857 година на полуостровот [[Кевина Пенинсула]] во Мичиген, САД.<ref name=emsley/> Самороден бакар е [[поликристал]], со најголем единствен кристал досега опишан со мерење од 4.4×3.2×3.2см.<ref>{{Наведено списание|url = http://www.minsocam.org/ammin/AM66/AM66_885.pdf|journal = American Mineralogist|volume = 66|page=885|date= 1981|title= The largest crystals|author = Rickwood, P.C.}}</ref> == Производство == [[File:Chuquicamata-002.jpg|thumb|left|Чукуикамата, во Чиле, е еден од најголемите светски [[Рударство|рудници за]] бакар]] [[File:Copper - world production trend.svg|thumb|Светски тренд на производство]] [[File:Copper Price History USD.png|thumb|Бакарни цени 2003-2011 во $ за тон]] {{Поврзано|Список на земји во производство на бакар}} Најчесто, бакарот се [[Екстрахирање|екстрахира]] како бакар сулфиди од големи [[рудници]] во [[Порфирен бакарен нанос|порфирни бакарни наноси]] кои содржат 0,4 до 1,0% бакар. Тоа се рудниците во [[Чукуикамата]], во Чиле, [[рудникот Кајнон Бингам]] , во Јута, САД, и [[рудникот Ел Чино]], во Ново Мексико, САД. Според [[Британско геолошко истражување|британското геолошко истражување]], во 2005 година, Чиле беше врвен производител на бакар со најмалку една третина од светскиот удел проследено со САД, Индонезија и Перу.<ref name=CRC/> Бакар, исто така, може да се добие преку процес на [[исцедок на самото место]]. Неколку локации во државата Аризона се сметаат за главни кандидати за овој метод.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Randazzo |first=Ryan |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/2011/06/19/20110619copper-new-method-fight.html |title=A new method to harvest copper |publisher=Azcentral.com |date=19 June 2011 |accessdate=25 April 2014}}</ref> Количината на бакар во употреба се зголемува и достапната количина е едвај доволна за да им овозможи на сите земји да достигнат развиено светско ниво на употреба.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.pnas.org/content/103/5/1209.full|title=Metal stocks and sustainability|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2006|volume=103|issue=5|pages=1209–1214|first1=R.B.|last1=Gordon|first2=M.|last2=Bertram|first3=T.E.|last3=Graedel|doi=10.1073/pnas.0509498103|pmc=1360560|pmid=16432205|bibcode=2006PNAS..103.1209G|access-date=2019-02-21|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143053/http://www.pnas.org/content/103/5/1209.full|url-status=dead}}</ref> === Резерви === Бакарот е во употреба најмалку 10.000 години, но повеќе од 95% од сиот бакар што бил миниран и [[Извлакување|извлакан]] е извлечен по 1900 година,<ref name=Leonard2006/> а повеќе од половина е ископан во последните 24 години. Како и со многуте природни ресурси, вкупната количина на бакар на Земјата е огромна, со околу 10¹⁴ тони во врвниот километар од Земјината кора, што е околу 5 милиони години на сегашната стапка на екстракција. Сепак, само мал дел од овие резерви е економски одржлив со денешните цени и технологии. Проценките на резерви на бакар достапни за рударството варираат од 25 до 60 години, во зависност од основните претпоставки, како што се стапката на раст.<ref>{{Наведена книга|author=Brown, Lester|title=Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble|publisher=New York: W.W. Norton|date=2006|page=109|isbn=978-0-393-32831-8}}</ref> Рециклирањето е главен извор на бакар во модерниот свет.<ref name=Leonard2006>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |title=Peak copper? |publisher=Salon – How the World Works |author=Leonard, Andrew |date=2 March 2006 |accessdate=23 March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307042349/http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |archivedate=7 March 2008 |df=dmy }}</ref> Поради овие и други фактори, иднината на производството и снабдувањето со бакар е предмет на многу дебати, вклучувајќи го и концептот на [[Врвен бакар|врвниот бакар]], аналогно на [[Врвно масло|врвното масло]] . Цената на бакарот во минатото била нестабилна<ref>{{Наведено списание|last=Schmitz|first=Christopher|title=The Rise of Big Business in the World, Copper Industry 1870–1930|journal=Economic History Review|date=1986|volume=39|series=2|issue=3|pages=392–410|jstor=2596347|doi=10.1111/j.1468-0289.1986.tb00411.x}}</ref> и нејзината цена се зголеми од 60-годишниот минимум од $1.32/кг во јуни 1999 година на $8.27/кг во мај 2006 година. Во февруари 2007 година падна на $5.29/кг, а потоа се зголеми на $7.71/кг во април 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://metalspotprice.com/copper-trends/|title = Copper Trends: Live Metal Spot Prices|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120501073103/http://metalspotprice.com/copper-trends/|archivedate = 1 May 2012|df = dmy-all}}</ref> Во февруари 2009 година, слабеењето на глобалната побарувачка и големиот пад на цените на стоките од порастот од претходната година ги оставија цените на бакарот на $3.32/кг.<ref>{{наведени вести|url = https://www.forbes.com/2009/02/04/copper-frontera-southern-markets-equity-0205_china_51.html|title = A Bottom In Sight For Copper|author = Ackerman, R. |date = 2 April 2009|publisher = Forbes}}</ref> === Методи === {{Главна|Техники за екстракција на бакар}} [[File:Copper Flash Smelting Process (EN).svg|left|thumb|Шема на топење]] Бакарните руди се сиромашни, односно содржината на бакар во нив е мала, па поради тоа, од нив најпрвин се добива концентрат. Притоа, со постапката, наречена флотација, сулфидните минерали на бакарот се одделуваат од некорисните минерали (јаловината), а потоа со жарење се добива соодветниот оксид. Редукцијата на образуваниот оксид може да се изврши со некое редукционо средство, на пример со [[водород]] или [[јаглерод]], а најчесто редукцијата се врши со присутниот [[бакар сулфид]]. На тој начин се добива суров бакар кој не е сосема чист, а неговото натамошно прочистување се врши со [[електролиза]] при што суровиот бакар служи како позитивна [[електрода]] (анода), а катодата е од сосема чист бакар. Двете електроди се потопени во раствор од CuSO⁴ кој содржи и [[сулфурна киселина]] и [[Готварска сол|натриум хлорид]]. Кога низ ќелијата за електролиза ќе се пропушти [[еднонасочна струја]], материјалот од анодата се раствора, давајќи Cu²⁺ кони во растворот. Од друга страна, на негативната електрода, овие јони примаат [[електрон]]и, се разелектризираат и врз катодата се таложи чист, т.е. електролитички бакар. [[Злато]]то кое вообичаено го придружува бакарот паѓа под анодата, а ако е просутно и [[сребро]], тоа образува нерастворлив [[сребро хлорид]]. Истото се случува и со [[платина]]та, ако и таа е присутна. Така се образува т.н. анодна тиња која е извор за добивање злато, сребро и платина.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование (петто изменето и дополнето издание)''. Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 142-143.</ref> Концентрацијата на бакар во рудите во просек изнесува само 0,6%, а повеќето комерцијални руди се сулфиди, особено халкопирит (CuFeS₂), борнит (Cu₅FeS₄) и, во помала мера, ковелит (CuS) и халкоцит (Cu₂S).<ref name=G&E/> Овие минерали се концентрирани од [[Растурање|растурени]] руди на ниво од 10-15% бакар со [[флотација]] или [[биоекстрахирање]].<ref>{{Наведено списание|last=Watling |first=H.R. |title=The bioleaching of sulphide minerals with emphasis on copper sulphides — A review |journal=Hydrometallurgy |date=2006 |volume=84 |issue=1 |pages=81–108 |url=http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |doi=10.1016/j.hydromet.2006.05.001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818131019/http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |archivedate=18 August 2011 |df=dmy }}</ref> Загревањето на овој материјал со [[силициум диоксид]] со [[топење]] го отстранува поголемиот дел од железото како [[остаток]]. Процесот ја искористува големата леснотија на претворање на сулфиди на железо во оксиди, кои пак реагираат со силициум диоксид за да формираат [[силикат]]ен остаток кој плови на врвот на загреаната маса. Резултантниот ''бакар мат,'' кој се состои од Cu₂S, се [[Печење|пече]] за да се претворат сите сулфиди во оксиди:<ref name=G&E>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> :2 Cu₂S + 3 O₂ → 2 Cu₂O + 2 SO₂ Побојниот оксид се претвора во ''блистер'' бакар при загревање: :2 Cu₂O → 4 Cu + O₂ Судбериевиот процес во [[металургија]]та претвора само половина од сулфидот во оксид и потоа се користи овој оксид за отстранување на остатокот на сулфур како оксид. Тогаш е електролитички рафиниран и анодната кал е експлоатирана за [[платина]]та и златото кои ги содржи. Овој чекор го експлоатира релативно лесното намалување на бакарни оксиди на бакарни метали. [[Земен гас|Природниот гас]] се разнесува низ блистер за да се отстрани поголемиот дел од преостанатиот кислород и се изведува [[електроразладување]] на добиениот материјал за да се произведе чист бакар:<ref>{{Наведена книга|last=Samans|first=Carl|title=Engineering metals and their alloys|date=1949|publisher=Macmillan|location=New York|oclc=716492542}}</ref> :Cu²⁺ + 2 e⁻ → Cu === Рециклирање === Како [[алуминиум]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=Je4GBwAAQBAJ&pg=PT89&dq=Like+aluminium,+copper+recyclable+without+any+loss+of+quality#v=onepage&q=Like%20aluminium,%20copper%20recyclable%20without%20any%20loss%20of%20quality|title=Pen to Paper: Making Fun of Life|last=Burton|first=Julie McCulloch|date=2015|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4917-5394-1|language=en}}</ref> бакарот може да се рециклира без никакво губење на квалитетот, како од сурова состојба, така и од произведени производи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=5_QLBwAAQBAJ&pg=PA249&dq=copper+recyclable+without+any+loss+of+quality#v=onepage&q=copper%20recyclable%20without%20any%20loss%20of%20quality|title=The Role of Ecological Chemistry in Pollution Research and Sustainable Development|last=Bahadir|first=Ali Mufit|last2=Duca|first2=Gheorghe|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-90-481-2903-4|language=en}}</ref> Во обемот, бакар е трет најмногу рециклиран метал по железо и алуминиум.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=BnN3DAAAQBAJ&pg=PT281&dq=%C2%A0copper+third+most+recycled+metal+after+iron+and+aluminium#v=onepage&q=%C2%A0copper%20third%20most%20recycled%20metal%20after%20iron%20and%20aluminium|title=The Periodic Table in Minutes|last=Green|first=Dan|date=2016|publisher=Quercus|isbn=978-1-68144-329-4|language=en}}</ref> Се проценува дека околу 80% од сиот бакар досега ископан денес сè уште се користат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copperinfo.com/environment/recycling.html|title=International Copper Association|accessdate=2019-02-21|archive-date=2012-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305203937/http://www.copperinfo.com/environment/recycling.html}}</ref> Според извештајот на [[Меѓународен ресурсен панел|Меѓународниот ресурсен панел]] за [[метални резерви во општеството]], глобалната залиха на бакар во употреба во општеството е 35–55кг. по глава на жител. Повеќето е во поразвиените земји (140–300кг по глава на /жител), а во помалку развиените земји (30–40кг по глава на жител). Процесот на рециклирање на бакар е приближно ист како што се користи за екстракција на бакар, но бара помалку чекори. Отпадниот бакар со висока чистота се топи во [[печка]], а потоа се [[Оксидационо-редукциона реакција|редуцира]] и оформува во [[прачки]] и [[плочки]]; отпадот со ниска чистота се пречистува со [[галванизација]] во бања со [[сулфурна киселина]]<ref>[http://www.copper.org/publications/newsletters/innovations/1998/06/recycle_overview.html "Overview of Recycled Copper" ''Copper.org'']. (25 August 2010). Посетено на 8 November 2011.</ref> == Легури == {{Поврзано|Список на легури од бакар}} Формирани се бројни бакарни [[Легура|легури]], многу од нив со важни употреби. [[Месинг]] е легура на бакар и [[цинк]]. [[Бронза]] обично се однесува на бакар-[[калај]] легури, но може да се однесува на било која легура на бакар, како што е [[алуминиум бронза]]. Бакар е еден од најважните состојки на сребрените и [[карат]]ните златни спојки што се користат во индустријата за накит, модифицирање на бојата, тврдоста и топењето на добиените легури.<ref name=goldalloys>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys/ |accessdate=6 June 2009 |title=Gold Jewellery Alloys |publisher=World Gold Council |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414151414/http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys |archivedate=14 April 2009 |df=dmy }}</ref> Некои безоловни [[заварувачи]] се калајски легурирани со мал дел од бакар и други метали.<ref>[http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf Balver Zinn Solder Sn97Cu3] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110707210148/http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf |date=7 July 2011 }}. (PDF) . balverzinn.com. Посетено на 8 November 2011.</ref> Легурата на бакар и [[никел]], наречена [[купроникел]], се користи во монетите со ниска деноминација, често за надворешната обвивка. Монета од пет центи (во моментов се нарекува ''nickel'') се состои од 75% бакар и 25% никел во хомогена композиција. Легурата од 90% бакар и 10% никел, извонредна за неговата отпорност кон корозија, се користи за разни предмети изложени на морска вода, иако е ранлива за сулфидите што понекогаш се наоѓаат во загадени пристаништа и устија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8C7pXhnqje4C|title=Corrosion Tests and Standards|publisher=ASTM International|page=368|language=en|year=2005}}</ref> Легурите од бакар со алуминиум (околу 7%) имаат златна боја и се користат во украси.<ref name=emsley/> ''[[Шакудо]]'' е јапонска декоративна легура на бакар која содржи низок процент на злато, обично 4-10%, што може да [[Патина|патинира]] до темносина или црна боја.<ref name="Shakudō">{{Наведено списание|last=Oguchi|first=Hachiro|date=1983|title=Japanese Shakudō: its history, properties and production from gold-containing alloys|journal=Gold Bulletin|volume=16|issue=4|pages=125–132|doi=10.1007/BF03214636}}<!--|accessdate=4 June 2016 --></ref> == Соединенија == [[Податотека:CopperIoxide.jpg|мини|Примерок од бакар(I) оксид.]]Бакар формира богата разновидност на соединенија, обично со [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] +1 и +2, кои честопати се нарекуваат ''бакарни.''<ref name="Holleman"/> Бакарни соединенија, без разлика дали се органски [[Комплекс (хемија)|комплекси]] или [[Органометална хемија|органометали]] , промовираат или катализираат бројни хемиски и биолошки процеси.<ref>{{Наведено списание |last1=Trammell |first1=Rachel |last2=Rajabimoghadam |first2=Khashayar |last3=Garcia-Bosch |first3=Isaac |title=Copper-Promoted Functionalization of Organic Molecules: from Biologically Relevant Cu/O2 Model Systems to Organometallic Transformations|journal=Chemical Reviews |date=30 January 2019 |doi=10.1021/acs.chemrev.8b00368}}</ref> === Бинарни соединенија === Како и кај другите елементи, наједноставните соединенија на бакар се бинарни соединенија, односно оние кои содржат само два елемента, главни примери се оксиди, сулфиди и [[халид]]и. И двата [[бакар(I) оксид]] и [[бакар(II) оскид]] се познати. Меѓу бројните [[бакар сулфиди]], важни примери се [[бакар(I) сулфид]] и [[бакар(II) сулфид]]. Бакар(I) халиди (со [[хлор]], [[бром]] и [[јод]]) се познати, како и бакар(II) халиди со [[флуор]], [[хлор]] и [[бром]]. Обидите да се подготви бакар(II) јодид даваат само бакар јодид и јод.<ref name="Holleman">{{Наведена книга |last1=Holleman |first1=A.F. |last2=Wiberg |first2=N. |title=Inorganic Chemistry |date=2001 |publisher=Academic Press |location=San Diego |isbn=978-0-12-352651-9}}</ref> :2 Cu²⁺ + 4 I⁻ → 2 CuI + I₂ === Координативна хемија === [[File:Tetramminkupfer(II)-sulfat-Monohydrat Kristalle.png|thumb|left|Бакар(II) дава длабока сина обоеност во присуство на амониум лиганди. Овде се користи тетраминбакар(II) сулфат.]] Бакар формира [[Комплекс (хемија)|координатни комплекси]] со [[лиганд]]и. Во воден раствор, бакар(II) постои како [Cu(H₂O)₆]²⁺. Овој комплекс го покажува најбрзиот девизен курс на вода (брзина на прицврстување и одвојување на водени лиганди) за било кој транзициски [[Метало-аква комплекс|метало аква комплекс]]. Додавањето на воден [[натриум хидроксид]] предизвикува преципитација на светлосиниот цврст [[бакар(II) хидроксид]]. Поедноставената равенка е: [[File:Cu-pourbaix-diagram.svg|thumbnail|Дијаграм Pourbaix за бакар во некомплексни медиуми (други анјони освен OH- не се земаат предвид). Концентрација на јон 0.001m (мол/кг вода). Температура 25°C.]] :Cu²⁺ + 2 OH⁻ → Cu(OH)₂ [[Воден амонијак]] резултира со истиот талог. По додавањето вишок амонијак, талогот се раствора, формирајќи [[тетрааминобакар(II)]]: :Cu(H₂O)₄(OH)₂ + 4 NH₃ → [Cu(H₂O)₂(NH₃)₄]²⁺ + 2 H₂O + 2 OH⁻ Многу други [[оксианјон]]и формираат комплекси; овие вклучуваат [[бакар(II) ацетат]], [[бакар(II) нитрат]] и [[бакар(II) карбонат]]. [[Бакар(II) сулфат]] формира син кристален пента[[хидрат]], најзастапено бакарно соединение во лабораторијата. Се користи во [[фунгицид]] наречен [[мешавина на Бордокс]].<ref name="Boux">{{Наведена книга|url= https://books.google.com/books?id=cItuoO9zSjkC&pg=PA623|page = 623|department= Nonsystematic (Contact) Fungicides|title = Ullmann's Agrochemicals|isbn = 978-3-527-31604-5|author1 = Wiley-Vch|date = 2 April 2007}}</ref> [[File:Tetraamminediaquacopper(II)-3D-balls.png|thumb|right|upright=0.9|Модел на комплексот [Cu(NH₃)₄(H₂O)₂]²⁺, илустрирајќи ја октаедралната координативна геометрија честа за бакар(II).]] [[Полиоли]], соединенија кои содржат повеќе од една алкохолна [[функционална група]], генерално се во интеракција со бакарни соли. На пример, бакарни соли се користат за тестирање за [[намалувачки шеќер]]и. Поточно, со користење на [[реагенсот на Бенедикт]] и [[Фелинговиот раствор]] присуството на шеќер е сигнализирано со промена на бојата од синиот Cu(II) до црвениот бакар(I) оксид.<ref>Ralph L. Shriner, Christine K.F. Hermann, Terence C. Morrill, David Y. Curtin, Reynold C. Fuson "The Systematic Identification of Organic Compounds" 8th edition, J. Wiley, Hoboken. {{ISBN|0-471-21503-1}}</ref> Реагенсот на Schweizer и сродните комплекси со [[етилендиамин]] и други [[Амин (хемија)|амини]] раствораат [[целулоза]].<ref>{{Наведено списание | last1 = Saalwächter | first1 = Kay | last2 = Burchard | first2 = Walther | last3 = Klüfers | first3 = Peter | last4 = Kettenbach | first4 = G. | last5 = Mayer | first5 = Peter | last6 = Klemm | first6 = Dieter | last7 = Dugarmaa | first7 = Saran | year = 2000 | title = Cellulose Solutions in Water Containing Metal Complexes | url = | journal = Macromolecules | volume = 33 | issue = 11| pages = 4094–4107 | doi = 10.1021/ma991893m | bibcode = 2000MaMol..33.4094S }}</ref> [[Аминокиселина|Аминокиселините]] формираат многу стабилни [[хелатни комплекси]] со бакар(II). Постојат многу влажни хемиски тестови за бакарни јони, од кои едниот вклучува [[калиум фероцијанид]], кој дава кафеав талог со бакарни (II) соли. === Органобакарска хемија === {{Главна|Органобакарска смеса}} Соединенија кои содржат јаглерод-бакар врска се познати како органобакарни соединенија. Тие се многу реактивни кон кислородот за да формираат бакар(I) оксид и имаат многу употреби во хемијата. Тие се синтетизираат со третирање на бакар(I) соединенија со [[Грињарова реакција|Григнал реагенси]], [[Алкини|терминални алкини]] или [[органолитни реагенси]];<ref>"Modern Organocopper Chemistry" Norbert Krause, Ed., Wiley-VCH, Weinheim, 2002. {{ISBN|978-3-527-29773-3}}.</ref> Особено, последната опишана реакција создава [[реагенс на Гилман]]. Тие можат да бидат [[Супституција (хемија)|заменети]] со [[Алкилхалогенид|алкилни халиди за]] да формираат производи за спојување; како такви, тие се важни во областа на [[Органска синтеза|органската синтеза]]. [[Бакар(I) ацетилид]] е високо чувствителен на удар, но е полупроизвод во реакциите како што е [[Спојување на Кадиот-Ходкевич|спојувањето на Кадиот-Ходкевич]]<ref>{{Наведено списание|last1=Berná|first1=José|last2=Goldup|first2=Stephen|last3=Lee|first3=Ai-Lan|last4=Leigh|first4=David|last5=Symes|first5=Mark|last6=Teobaldi|first6=Gilberto|last7=Zerbetto|first7=Fransesco|title=Cadiot–Chodkiewicz Active Template Synthesis of Rotaxanes and Switchable Molecular Shuttles with Weak Intercomponent Interactions|journal=Angewandte Chemie|date=26 May 2008|volume=120|issue=23|pages=4464–4468|doi=10.1002/ange.200800891}}</ref> и спојувањето на Сонагошира.<ref>{{Наведено списание|title = The Sonogashira Reaction: A Booming Methodology in Synthetic Organic Chemistry|author = Rafael Chinchilla|author2 = Carmen Nájera|last-author-amp = yes|journal = [[Chemical Reviews]]|date = 2007|volume = 107|issue = 3|pages = 874–922|doi = 10.1021/cr050992x|pmid = 17305399}}</ref> [[Коњугатното додавање]] на [[енони]]<ref>{{Наведено списание|date=1986 |title=An Addition of an Ethylcopper Complex to 1-Octyne: (E)-5-Ethyl-1,4-Undecadiene |journal=[[Organic Syntheses]] |volume=64 |page=1 |url=http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |doi=10.15227/orgsyn.064.0001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619005340/http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |archivedate=19 June 2012 |df=dmy }}</ref> и [[карбокурацијата]] на алкини<ref>{{Наведено списание |last1=Kharasch |first1=M.S. |last2=Tawney |first2=P.O. |date=1941|title=Factors Determining the Course and Mechanisms of Grignard Reactions. II. The Effect of Metallic Compounds on the Reaction between Isophorone and Methylmagnesium Bromide |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=63 |issue=9 |pages=2308–2316 |doi=10.1021/ja01854a005}}</ref> исто така, може да се постигне со органобакарни соединенија. Бакар(I) формира различни слаби комплекси со [[алкени]] и [[јаглерод моноксид]], особено во присуство на аминални лиганди.<ref>{{Наведено списание|last= Imai |first= Sadako |last2= Fujisawa |first2= Kiyoshi |last3= Kobayashi |first3= Takako |last4= Shirasawa |first4= Nobuhiko |last5= Fujii |first5= Hiroshi |last6= Yoshimura |first6= Tetsuhiko |last7= Kitajima |first7= Nobumasa |last8= Moro-oka |first8= Yoshihiko |title= ⁶³Cu NMR Study of Copper(I) Carbonyl Complexes with Various Hydrotris(pyrazolyl)borates: Correlation between 63Cu Chemical Shifts and CO Stretching Vibrations|journal= Inorganic Chemistry |date= 1998| volume =37|pages=3066–3070|doi=10.1021/ic970138r|issue=12}}</ref> === Бакар(III) и бакар(IV) === Бакар(III) најчесто се наоѓа во оксиди. Едноставен пример е калиум [[купрат]], KCuO₂, кој е сино-црн и цврст<ref>{{Наведена книга|department=Potassium Cuprate (III)|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry|edition=2|editor=G. Brauer|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY|volume=1|page=1015}}</ref> Најшироко проучуваните бакарни (III) соединенија се [[купратни суперпроводници]]. [[Итриум бариум бакар оксид]] (YBa₂Cu₃O₇) се состои од Cu (II) и Cu (III) центри. Како оксид, [[флуорид]]от е високо [[База (хемија)|основен]] [[Јон|анјон]]<ref>{{Наведено списание|author1=Schwesinger, Reinhard |author2=Link, Reinhard |author3=Wenzl, Peter |author4=Kossek, Sebastian |title=Anhydrous phosphazenium fluorides as sources for extremely reactive fluoride ions in solution|doi=10.1002/chem.200500838|year=2006|journal=Chemistry: A European Journal|volume=12|issue=2|pages=438–45 |pmid=16196062}}</ref> и е познат да ги стабилизира металните јони во високи оксидациски состојби. И бакар(III), па дури и бакар(IV) флуориди се познати, [[Калиум хексафлуорокупрат(III)|K₃CuF₆]] и [[Цезиум хексафлуорокупрат (IV)|Cs₂CuF₆]], соодветно.<ref name=Holleman/> Некои бакарни белковини формираат [[оксо комплекс]]и, кои исто така имаат бакар(III).<ref>{{Наведено списание |last1=Lewis |first1=E.A. |last2=Tolman |first2=W.B. |date=2004 |title=Reactivity of Dioxygen-Copper Systems |journal=Chemical Reviews |volume=104 |pages=1047–1076 |doi=10.1021/cr020633r |issue=2 |pmid=14871149}}</ref> Со [[тетрапептид]]и, комплексите од бакар(III) со пурпурна боја се стабилизираат со депротонирани [[амид]]ни лиганди.<ref>{{Наведено списание |last1=McDonald |first1=M.R. |last2=Fredericks |first2=F.C. |last3=Margerum |first3=D.W. |date=1997 |title=Characterization of Copper(III)–Tetrapeptide Complexes with Histidine as the Third Residue |journal=Inorganic Chemistry |volume=36 |pages=3119–3124|doi=10.1021/ic9608713|pmid=11669966 |issue=14}}</ref> Комплексите на бакар(III), исто така, се наоѓаат како посредници во реакциите на органобакарни соединенија.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=1187}}</ref> На пример, во [[реакцијата на Караш-Сосновски]]. == Историја == Временската рамка на бакар илустрира како металот ја има напредната човечка цивилизација во изминатите 11.000 години.<ref>Временска рамка на бакарни технологии, асоцијација за развој на бакар, https://www.copper.org/education/history/timeline/</ref> === Праисторија === ==== Бакарнко време ==== {{Главна|Бакарно време}} [[File:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|left|thumb|Кородиран бакар инџот од Закрос , [[Крит]] , обликуван во форма на животинска кожа типична во таа ера.]] [[File:ReconstructedOetziAxe.jpg|thumb|Многу алатки за време на [[Бакарно време|халколитичката]] ера вклучувале бакар, како што се сечилото на оваа реплика на секирата на Утци]] [[File:Chrysocolla Timna 070613.jpg|left|thumb|Бакарна руда (хрисокола) во [[Камбриум|кембриски]] песочник од [[Бакарно време|халколитични]] рудници во долината Тимна , јужен [[Израел]].]] Бакар се јавува природно како [[Самороден бакар|самороден метален бакар]] и бил познат на некои од најстарите цивилизации. Историјата на употребата на бакар датира од 9000 г. п.н.е. на Блискиот Исток;<ref name=discovery>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|publisher=Csa.com|accessdate=12 September 2008|archive-date=2015-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203154021/http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|url-status=dead}}</ref> Бакарен приврзок беше пронајден во северен Ирак кој датира од 8700 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|page = 56|title = Jewelrymaking through History: an Encyclopedia|publisher= Greenwood Publishing Group|date = 2007|isbn = 978-0-313-33507-5|author = Rayner W. Hesse}}No primary source is given in that book.</ref> Доказите сугерираат дека злато и [[метеорично железо]] (но не и топено железо) биле единствените метали што ги користеле луѓето пред бакар.<ref name=vander>{{Наведена мрежна страница|url=http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cu|title=Copper|publisher=Elements.vanderkrogt.net|accessdate=12 September 2008|archive-date=2022-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108113041/https://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cu|url-status=dead}}</ref> Се смета дека историјата на бакарната металургија ја следи оваа низа: прво, [[Ладно оформување|ладното работење]] на самороден бакар, потоа [[жарење]], [[топење]] и, конечно, [[восочно лиење]]. Во југоисточната [[Мала Азија|Анадолија]], сите четири техники се појавуваат повеќе или помалку истовремено на почетокот на [[Младо камено време|неолитот]] 7500 г. п.н.е.<ref name="Renfrew1990">{{Наведена книга|last=Renfrew|first=Colin|authorlink=Colin Renfrew, Baron Renfrew of Kaimsthorn|title=Before civilization: the radiocarbon revolution and prehistoric Europe|url=https://books.google.com/books?id=jJhHPgAACAAJ|accessdate=21 December 2011|date=1990|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-013642-5}}</ref> Топењето на бакарот е независно измислено на различни места. Веројатно било откриено во Кина пред 2800 г. п.н.е., во Средна Америка околу 600 г. н.е., и во западна Африка околу 9 или 10 век од н.е.<ref>{{наведени вести|author = Cowen, R.|url = http://www.geology.ucdavis.edu/~cowen/~GEL115/115CH3.html|title = Essays on Geology, History, and People: Chapter 3: Fire and Metals|accessdate = 7 July 2009|archive-date = 2008-05-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20080510150436/http://www.geology.ucdavis.edu/~cowen/~GEL115/115CH3.html|url-status = dead}}</ref> [[Инвестирачко лиење|Инвестирачкото лиење]] е измислено во 4500-4000 г. п.н.е. во Југоисточна Азија,<ref name="discovery" /> а [[Радиојаглеродно датирање|јаглеродното датирање]] воспостави рударство во [[Алдерли Еџ]] во [[Чешир]], Велика Британија, во периодот од 2280 до 1890 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|author = Timberlake, S.|author2 = Prag A.J.N.W.|last-author-amp = yes|date = 2005|title = The Archaeology of Alderley Edge: Survey, excavation and experiment in an ancient mining landscape|location = Oxford|publisher = John and Erica Hedges Ltd.|page = 396 |doi=10.30861/9781841717159}}</ref> [[Отзи Ледениот-човек]], маж кој датира од 3300-3200 г. п.н.е., беше пронајден со секира со бакарна глава 99,7% чиста; високите нивоа на [[арсен]] во косата укажуваат на вклучување во топење на бакар.<ref name="CSA">{{Наведена мрежна страница|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|work=CSA Discovery Guides|accessdate=29 April 2011|archive-date=2015-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203154021/http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|url-status=dead}}</ref> Искуството со бакар помогна во развојот на други метали; особено, топењето на бакар доведе до откривање на [[топење на железо]].<ref name="CSA" /> Производството во [[Стар комплекс за бакар|стариот комплекс за бакар]] во Мичиген и Висконсин е датиран помеѓу 6000 и 3000 г. п.н.е.<ref name="occ">Плегер, Томас Ц. "Краток вовед во стариот бакар комплекс на западните големи езера: 4000-1000 п.н.е.", ''[https://books.google.com/books?id=6NUQNQAACAAJ Зборник на Дваесет и седми годишен состанок на Асоцијацијата за шумска историја на Висконсин]'', Оконто, Висконсин, 5 октомври 2002 година, стр. 10-18.</ref><ref>Emerson, Thomas E. and McElrath, Dale L. ''[https://books.google.com/books?id=awsA08oYoskC&pg=PA709 Archaic Societies: Diversity and Complexity Across the Midcontinent]'', SUNY Press, 2009 {{ISBN|1-4384-2701-8}}.</ref> Природна бронза, еден вид бакар изработен од руди богати со силициум, арсен и (ретко) калај, воопшто се користела на Балканот околу 5500 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=Chinese Studies in the History and Philosophy of Science and Technology|last=Dainian|first=Fan|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=228}}</ref> ==== Бронзено доба ==== {{Главна|Бронзено доба}} Легирањето бакар со калај за да се направи бронза најпрво се практикувало околу 4000 години по откривањето на топењето на бакарот, а околу 2000 години откако "природната бронза" дошла во општа употреба.<ref>{{Наведена книга|title=Epigenetics: The Death of the Genetic Theory of Disease Transmission|last=Wallach|first=Joel|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> Бронзените артефакти од [[културата Винча]] датираат до 4500 г. п.н.е.<ref name=antiquity1312>{{Наведена мрежна страница | url = http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871030.htm | title = Tainted ores and the rise of tin bronzes in Eurasia, c. 6500 years ago | first = Miljana | last = Radivojević | first2 = Thilo | last2 = Rehren | publisher = Antiquity Publications Ltd | date = December 2013 | accessdate = 2019-02-21 | archive-date = 2014-02-05 | archive-url = https://archive.today/20140205001504/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871030.htm | url-status = dead }}</ref> [[Сумер]]ските и [[Древен Египет|египетските]] артефакти на бакарни и бронзени легури датираат до 3000 г. п.н.е.<ref name=hist>{{Наведена книга|pages = 13, 48–66|title = Encyclopaedia of the History of Technology|author = McNeil, Ian |publisher = Routledge|date = 2002|location = London; New York|isbn = 978-0-203-19211-5}}</ref> [[Бронзено време|Бронзеното време]] започнало во Југоисточна Европа околу 3700-3300 г. п.н.е., во Северозападна Европа околу 2500 г. п.н.е. Тоа заврши со почетокот на железното време, 2000-1000 г. п.н.е. на Блискиот Исток, и 600 г. п.н.е. во Северна Европа. Транзицијата меѓу [[Младо камено време|неолитскиот]] период и бронзеното време претходно се нарекува [[Бакарно време|халколитички]] период (бакар-камен), кога бакарните алатки се користеле со камени алатки. Терминот постепено отпаднал од користење, бидејќи во некои делови на светот, халколитикот и неолитот се цереминирани на двата краја. Месинг, легура на бакар и цинк, е од многу поново потекло. Тоа им било познато на Грците, но станало значаен додаток на бронза за време на Римското Царство.<ref name=hist/> === Античка и пост-класична историја === [[File:Venus symbol.svg|thumb|left|upright=0.45|Во [[алхемија]]та симболот за бакар беше исто така симбол за божицата и планетата [[Венера (планета)|Венера]].]] [[File:TimnaChalcolithicMine.JPG|thumb|Калцитонски рудник за бакар во долината Тимна, [[Негев|пустина Негев]], Израел.]] Во Грција, бакар бил познат по името ''халкос'' (χαλκός). Тоа беше важен ресурс за Римјаните, Грците и другите древни народи. Во римско време, тоа беше познат како ''aes Cyprium,'' ''aes'' е генерички латински термин за бакарни легури и ''Cyprium'' од [[Кипар]], каде што беше миниран многу бакар. Фразата беше поедноставена во ''купрум'', па оттука и англискиот ''бакар''. [[Афродита]] ([[Венера (божица)|Венера]] во Рим) претставуваше бакар во митологијата и алхемијата поради неговата сјајна убавина и нејзината античка употреба во производството на огледала; Кипар беше света за божицата. Седумте небесни тела познати на древните биле поврзани со седумте метали познати во антиката, а Венера била назначена за бакар.<ref>{{Наведено списание|title = The Nomenclature of Copper and its Alloys|author = Rickard, T.A. |journal = Journal of the Royal Anthropological Institute|volume = 62|pages = 281–290 |date = 1932|jstor = 2843960|doi = 10.2307/2843960}}</ref> Бакар за првпат се користел во древна Британија во третиот или вториот век пред нашата ера. Во Северна Америка, рударството со бакар започна со маргинални активности на Индијанците. Мајчин бакар е познато дека е извлечена од наоѓалиштата на [[Остров Ројал|островот Ројал]] со примитивни камени алатки помеѓу 800 и 1600 г.<ref>{{Наведено списание|title = The State of Our Knowledge About Ancient Copper Mining in Michigan|journal = The Michigan Archaeologist|volume = 41|page = 119|author = Martin, Susan R.|date = 1995|url = http://www.ramtops.co.uk/copper.html|issue = 2–3|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160207073036/http://www.ramtops.co.uk/copper.html|archivedate = 7 February 2016|df = dmy-all}}</ref> Металургијата на бакарот процвета во Јужна Америка, особено во Перу околу 1000 година. Откриени се бакарните погребни украси од 15 век, но комерцијалното производство на метал не започнало до почетокот на 20 век. Културната улога на бакар е важна, особено во валутата. Римјаните во 6-от до 3 век п.н.е. користеле бакарни грутки како пари. Најпрво, бакарот по себе бил ценет, но постепено обликот и изгледот на бакарот станал поважен. [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] имал свои монети направени од месинг, додека монетите на [[Октавијан Август|Октавијан Август Цезар]] биле направени од легури на Cu-Pb-Sn. Со проценета годишна продукција од околу 15,000&nbsp; тони, [[Активности за рударство и топење на римски бакар|активностите за рударство и топење на римски бакар]] достигнаа ненадминат обем до времето на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]]; [[Римски провинции|провинциите]] најинтензивно минирани се оние на [[Хиспанија]], [[Кипар]] и во Средна Европа.<ref>{{Наведено списание|doi = 10.1126/science.272.5259.246|title = History of Ancient Copper Smelting Pollution During Roman and Medieval Times Recorded in Greenland Ice|pages = 246–249 (247f.)|date = 1996|last1 = Hong|first1 = S.|last2 = Candelone|first2 = J.-P.|issue = 5259|last3 = Patterson|first3 = C.C.|last4 = Boutron|first4 = C.F.|journal = Science|volume = 272|bibcode = 1996Sci...272..246H}}</ref><ref>{{Наведено списание|last = de Callataÿ|first = François|date = 2005|title = The Graeco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks|journal = Journal of Roman Archaeology|volume = 18|pages = 361–372 (366–369)}}</ref> Портите на [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]] користеле [[коринтска бронза]] третирана со отстранување на метали од легурни на злато. Процесот е најприсутен во [[Александрија]], каде што се смета дека започнала алхемија.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |title=Corinthian Bronze and the Gold of the Alchemists |author=Savenije, Tom J. |author2=Warman, John M. |author3=Barentsen, Helma M. |author4=van Dijk, Marinus |author5=Zuilhof, Han |author6=Sudhölter, Ernst J.R. |journal=Macromolecules |issue=2 |volume=33 |date=2000 |pages=60–66 |doi=10.1021/ma9904870 |bibcode=2000MaMol..33...60S |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003743/http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |archivedate=29 September 2007 }}</ref> Во античка [[Индија]], бакар се користел во [[Холизам|холистичката]] медицинска наука [[Ајурведа]] за [[Хирургија|хируршки]] инструменти и друга медицинска опрема. [[Древен Египет|Старите Египќани]] ([[Старо Кралство|~2400&nbsp; г. п.н.е.]]) користеле бакар за стерилизирање на рани и вода за пиење, а подоцна и за лекување на главоболки, изгореници и чешање. === Современа историја === [[File:AngleseyCopperStream.jpg|right|thumb|Дренажа на киселини кои влијаат на потокот што се протега од напуштените рудници за бакар на планината Пари]] [[File:Copper Pot.jpg|thumb|Бакарен котел од 18 век од Норвешка изработен од шведски бакар]] [[Големата Бакарна Планина]] е рудник во Фалун, Шведска, кој оперирал од 10 век до 1992 година. Таа задоволуваше две третини од потрошувачката на бакар во Европа во 17 век и помогна во финансирањето на многу војни во Шведска во тоа време.<ref>{{Наведена книга|url = https://books.google.com/books?id=4yp-x3TzDnEC&pg=PA60|page = 60|title = Mining in World History|isbn = 978-1-86189-173-0|author1 = Lynch, Martin|year=2004}}</ref> Тоа беше наречено државно богатство; Шведска имала [[валута со бакар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Gold: prices, facts, figures and research: A brief history of money|url=http://www.galmarley.com/FAQs_pages/monetary_history_faqs.htm#Scandinavian%20copper%20money|accessdate=22 April 2011|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015125424/http://www.galmarley.com/FAQs_pages/monetary_history_faqs.htm#Scandinavian%20copper%20money|url-status=dead}}</ref> Бакар се користи во покриви,<ref name=":0" /> валута, и за фотографска технологија позната како [[дагуеротип]]. Бакар се користел во [[ренесанса|ренесансната]] скулптура и бил користен за изградба на [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]]; бакар продолжува да се користи во изградбата на објекти од разни видови. [[Обложување со бакар]] и [[бакарно обвивање]] беа широко користени за заштита на подводни трупови на бродови, техника што беше водена од британската [[Адмиралгија]] во 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Copper and Brass in Ships|url = https://www.copper.org/education/history/60centuries/industrial_age/copperand.html|accessdate = 6 September 2016}}</ref> [[Северногерманска Афинерија|Северногерманската Афинерија]] во Хамбург беше првата модерна фабрика за [[галванизација]], која започна со производство во 1876 година.<ref>{{Наведено списание|doi = 10.1002/adem.200400403|title = Process Optimization in Copper Electrorefining|date = 2004|author = Stelter, M.|journal = Advanced Engineering Materials|volume = 6|issue = 7|pages=558–562|last2 = Bombach|first2 = H.}}</ref> Германскиот научник [[Готфрид Осан]] ја измислил [[металургијата со прав]] во 1830 година, додека ја одредува атомската маса на металот; околу тоа време беше откриено дека количината и видот на легираниот елемент (на пример, калај) на бакар ќе влијае на ѕвонењето на ѕвонче. [[Топење]]то е развиено од страна на [[Отокумпу]] во Финска и првпат се применува во [[Харџавалта]] во 1949 година; енергетски ефикасен процес изнесува 50% од светското производство на бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110724043222/http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archivedate = 24 July 2011|title = Outokumpu Flash Smelting|publisher = [[Outokumpu]]|page = 2}}</ref> [[Меѓувладин совет за извозни извори на бакар|Меѓувладиниот совет за извозни извори на бакар]], формиран во 1967 година од Чиле, Перу, Заир и Замбија, работеше на пазарот на бакар, како што [[Организација на земји извознички на нафта|ОПЕК]] прави со нафта, иако никогаш не го постигна истото влијание, особено поради тоа што вториот по големина производител, САД, никогаш не бил член; бил распуштена во 1988 година.<ref>{{Наведено списание |author=Karen A. Mingst |date=1976 |title=Cooperation or illusion: an examination of the intergovernmental council of copper exporting countries |journal=International Organization |volume=30 |issue=2 |pages=263–287 |doi=10.1017/S0020818300018270}}</ref> == Примена == {{Поврзано| Бакарот во обновлива енергија}} [[File:Kupferfittings 4062.jpg|thumb|Бакарни делови]] Главната примена на бакарот се електричната жица (60%), покривите, водоводот (20%) и индустриските машини (15%). Бакарот се користи претежно како чист метал, но кога е потребна поголема цврстина, таа се става во легури како [[месинг]] и [[бронза]] (5% од вкупната употреба).<ref name=emsley/> Повеќе од два века, бакарната боја се користи на трупот на бродот за контрола на растот на растенијата и школките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|title=Is Copper Bottom Paint Sinking?|website=BoatUS Magazine|author=Ryck Lydecker|access-date=2016-06-03|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801090801/https://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|url-status=dead}}</ref> Мал дел од снабдувањето со бакар се користи за додатоци во исхраната и фунгициди во земјоделството.<ref name="Boux"/><ref name="Applications for Copper">{{Наведена мрежна страница|title = Copper|publisher = [[American Elements]]|date = 2008|url = http://www.americanelements.com/cu.html|accessdate = 12 July 2008}}</ref> [[Обработка]]та на бакар е можна, иако легурите се најпосакувани за добра [[обработливост]] при создавање на сложени делови. Поради тоа што е одличен спроводник на топлина и на електрична енергија, бакарот најмногу се употребува за производство на електрични спроводници. Бакарот се употребува и за добивање на некои легури, како што е [[бронза]]та, која е легура на калај и бакар, и [[месинг]]от кој е легура на бакар и [[цинк]]. Бидејќи бронзата е потврда од бакарот, таа во минатото се користела за производство на орудија и [[оружје]]. Бакарот образува и легури со други метали. На пример, [[никелин]]от (легура со [[никел]]) се користи во призводството на отпорнички жици за електрични грејачи, а бакарот е дел и од легурите од кои се изработуваат [[Монета|метални пари]] и музички инструменти. Бидејќи чистото [[злато]] е меко, за изработка на златен [[накит]] се користи легура на злато со бакар. Освен тоа, бакарот се користи и за добивање на некои соединенија кои имаат практична примена, како што е CuSO⁴ • 5H²O.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование'' (петто изменето и дополнето издание). Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 138-140.</ref> === Жица и кабел === И покрај конкуренцијата од други материјали, бакарот останува најпосакуван [[Електричен спроводник|електричен проводник]] во скоро сите категории на електрични жици, освен надземен [[пренос на електрична енергија]], каде често се користи [[алуминиум]].<ref>Попс, Хорас, 2008, "Обработка на жица од антиката до иднината", ''Wire Journal International'' , јуни, стр. 58-66</ref><ref>Металургијата на бакарна жица, http://www.litz-wire.com/pdf%20files/Metallurgy_Copper_Wire.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130901142501/http://www.litz-wire.com/pdf%20files/Metallurgy_Copper_Wire.pdf |date=2013-09-01 }}</ref> Бакарната жица се користи во [[Производство на електрична енергија|производството на електрична енергија]], [[пренос на енергија]], [[дистрибуција на електрична енергија]], [[телекомуникации]], [[Електроника|електронски]] кола и безброј видови [[електрична опрема]].<ref>Јозеф, Гинтер, 1999, Бакар: неговата трговија, производство, употреба и еколошки статус, уредени од Кундиг, Конрад Ј.А., АСМ Интернационал, стр. 141-192 и стр. 331-375.</ref> [[Електрична инсталација|Електричната инсталација]] е најважниот пазар за индустријата за бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chemistryexplained.com/elements/C-K/Copper.html|title=Copper, Chemical Element – Overview, Discovery and naming, Physical properties, Chemical properties, Occurrence in nature, Isotopes|publisher=Chemistryexplained.com|accessdate=16 October 2012}}</ref> Тука спаѓаат структурни напојувања, кабел за дистрибуција на електрична енергија, жица за апарати, комуникациски кабел, жичена и кабелска мрежа и магнетна жица. Приближно половина од сиот бакар миниран се користат за електрични жици и кабелски проводници.<ref>Јозеф, Гинтер, 1999, Бакар: Нејзината трговија, производство, употреба и еколошки статус, уредени од Кундиг, Конрад Ј.А., АСМ Интернационал, стр. 348.</ref> Многу електрични уреди се потпираат на бакарни жици, бидејќи на бројните својствени корисни својства, како што се неговата висока [[Електрична спроводливост|спроводливост]], [[затегнувачка цврстина]], [[еластичност]], отпор на [[деформација]], отпор на [[корозија]], ниско [[топлинско ширење]], со висок [[коефициент на топлинска спроводливост]], едноставноста за [[лемење]], [[кроткост]]а и леснотија на инсталација. За краток временски период од крајот на 1960-тите до крајот на 1970-тите, бакарните жици беа заменети со [[алуминиумски жици]] во многу проекти за станбена изградба во Америка. Новата инсталација беше вмешана во голем број домашни пожари и индустријата се врати во бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.heimer.com/Inspection-Information/Aluminum-Wiring.html|title=Aluminum Wiring Hazards and Pre-Purchase Inspections.|work=www.heimer.com|accessdate=2016-06-03|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528104324/http://www.heimer.com/Inspection-Information/Aluminum-Wiring.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.faqs.org/faqs/electrical-wiring/part2/section-16.html|title=Electrical Wiring FAQ (Part 2 of 2)Section – Aluminum wiring|work=www.faqs.org|accessdate=2016-06-03}}</ref> === Електроника и сродни уреди === [[Интегрално коло|Интегрираните кола]] и [[Печатени плочки|печатените плочки]] сè повеќе се одликуваат со бакар на местото на алуминиум поради неговата супериорна електрична спроводливост; [[Разменувач на топлина|разменувачите на топлина]] користат бакар, бидејќи на своите супериорни топлински својствад на исипација. [[Електромагнет]]и, [[Електронска цевка|вакуумски цевки]], [[Катодна цевка|катодни цевки]] и [[магнетрон]]и во микробранови печки користат бакар, како и [[брановод]]и за микробраново зрачење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.slac.stanford.edu/vvc/accelerators/waveguide.html|title=Accelerator: Waveguides (SLAC VVC)|work=SLAC Virtual Visitor Center|accessdate=29 April 2011|archive-date=2006-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207181019/http://www2.slac.stanford.edu/vvc/accelerators/waveguide.html|url-status=dead}}</ref> === Електрични мотори === Супериорната [[спроводливост]] на бакарот ја зголемува ефикасноста на електричните [[мотор]]и.<ref>IE3 за заштеда на енергија мотори, Engineer Live, http://www.engineerlive.com/Design-Engineer/Motors_and_Drives/IE3_energy-saving_motors/22687/</ref> Ова е важно бидејќи моторите и моторните системи сочинуваат 43% -46% од вкупната потрошувачка на електрична енергија и 69% од целата електрична енергија што ја користи индустријата.<ref>Можности за политиката за енергетска ефикасност за електромоторни системи, Меѓународната агенција за енергија, Работен документ за 2011 година во серијата за енергетска ефикасност, од Пол Waide и Conrad U. Brunner, OECD / IEA 2011</ref> Зголемувањето на масата и напречниот пресек на бакар во [[индуктор]]от ја зголемува ефикасноста на моторот. [[Бакарен моторен ротор|Бакарните моторни ротори]], нова технологија дизајнирана за моторни апликации каде заштеда на енергија се првичните цели на дизајнот,<ref>Fuchsloch, J. и EF Brush, (2007), "Системски дизајн пристап за нова серија на ултра-NEMA Premium бакар ротор моторс", во EEMODS 2007 Конференција Зборник, 10-15 јуни, Пекинг.</ref><ref>Copper motor rotor project; Copper Development Association; {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/applications/electrical/motor-rotor|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313102458/http://www.copper.org/applications/electrical/motor-rotor|archive-date=13 March 2012|url-status=dead|accessdate=2012-11-07}}</ref> овозможуваат општа намена на [[Индуктивен мотор|индуктивни мотори]] за да се исполнат и да ги надминат стандардите на [[Национална асоцијација за Електрични производители|Националната асоцијација за Електрични производители]] (NEMA) за [[премиумска ефикасност]].<ref>NEMA Premium Motors, The Association of Electrical Equipment and Medical Imaging Manufacturers; {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nema.org/gov/energy/efficiency/premium/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402081307/http://www.nema.org/gov/energy/efficiency/premium/|archive-date=2 April 2010|url-status=dead|accessdate=2009-10-12}}</ref> === Архитектура === [[Податотека:Minneapolis_City_Hall.jpg|мини|Бакарен покрив во Минеаполис Градското собрание, обложени со патина]] [[Податотека:Copper_utensils_Jerusalem.jpg|мини|Стар бакар во ресторан во Ерусалим]] Бакар се користи уште од античко време како издржлив, [[отпорен на корозија]] и водоотпорен архитектонски материјал.<ref>Seale, Wayne (2007). Улогата на бакар, месинг и бронза во архитектурата и дизајнот; ''Метална архитектура,'' Мај 2007 година</ref><ref>Бакар покрив во детали; Бакар во архитектурата; Здружение за развој на бакар, Велика Британија, www.cda.org.uk/arch</ref><ref>Architecture, European Copper Institute; http://eurocopper.org/copper/copper-architecture.html {{Семарх}}</ref><ref>Kronborg completed; Agency for Palaces and Cultural Properties, København, {{Наведена мрежна страница|url=http://www.slke.dk/en/slotteoghaver/slotte/kronborg/kronborgshistorie/kronborgfaerdigbygget.aspx?highlight%3Dcopper|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024101854/http://www.slke.dk/en/slotteoghaver/slotte/kronborg/kronborgshistorie/kronborgfaerdigbygget.aspx?highlight=copper|archive-date=24 October 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-12}}</ref> [[Покрив]]ите, [[Бленда|блендите]], [[Дожден олук|дождните олуци]], долните [[Купола|куполи]], [[Купола|куполи]], [[Куќа|куќи]], сводови и [[Врата|врати]] се направени од бакар стотици или илјадници години. Архитектонското користење на бакарот е проширено во модерните времиња за да се вклучат внатрешни и надворешни [[Ѕидна облога|ѕидни облоги]], [[спојки за проширување]] на зградите, [[заштита од радиофреквенции]] и [[антибактериски]] и декоративни затворен производи, како што се привлечни парапетни, бањи, и контра врвови. Некои од важните придобивки на бакар како архитектонски материјал вклучуваат ниско [[термално движење]], мала тежина, [[заштита од гром]] и рециклирање. Карактеристичната природна зелена [[патина]] на металот одамна е посакувана од архитекти и дизајнери. Конечната патина е особено издржлив слој кој е високо отпорен на атмосферска корозија, со што се заштитува основниот метал од понатамошното отстранување на атмосферските влијанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deforest.lib.wi.us/FAQS.htm|title=Why did we paint the library's roof?|last=Berg|first=Jan|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625065039/http://www.deforest.lib.wi.us/FAQS.htm|archive-date=25 June 2007|accessdate=20 September 2007}}</ref><ref>Архитектонски размислувања; Бакар во прирачникот за дизајн на архитектурата, http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/fundamentals/arch_considerations.htm{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Питерс, Лари Е. (2004). Спречување на корозија на бакарни кровни системи; Професионална покривка, октомври 2004, http://www.professionalroofing.net</ref> Тоа може да биде мешавина на карбонатни и сулфатни соединенија во различни количини, во зависност од условите на животната средина, како што се киселите дождови што содржат сулфур.<ref>Oxidation Reaction: Why is the Statue of Liberty Blue-Green? Engage Students in Engineering; www.EngageEngineering.org; Chun Wu, Ph.D., Mount Marty College; Funded by the National Science Foundation (NSF) under Grant No. 083306. {{Наведена мрежна страница|url=http://www.wepanknowledgecenter.org/c/document_library/get_file?folderId%3D517%26name%3DDLFE-2454.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025094519/http://www.wepanknowledgecenter.org/c/document_library/get_file?folderId=517&name=DLFE-2454.pdf|archive-date=25 October 2013|url-status=dead|accessdate=2013-10-25}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fitzgerald|first=K.P.|last2=Nairn|first2=J.|last3=Atrens|first3=A.|date=1998|title=The chemistry of copper patination|journal=Corrosion Science|volume=40|issue=12|pages=2029–50|doi=10.1016/S0010-938X(98)00093-6}}</ref><ref>Области на примена: Архитектура - Заврши - патина; http://www.copper.org/applications/architecture/finishes.html</ref><ref>Glossary of copper terms, Copper Development Association (UK): {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copperinfo.co.uk/resources/glossary.shtml|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820053020/http://www.copperinfo.co.uk/resources/glossary.shtml|archive-date=20 August 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-14}}</ref> Архитектонскиот бакар и неговите легури, исто така, може да бидат "[[завршени]]" за да преземат одреден изглед, чувство или боја. Завршувањето вклучува механички површински третмани, хемиски бои и премази.<ref>Finishes – natural weathering; Copper in Architecture Design Handbook, Copper Development Association Inc., {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/finishes/finishes.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016080539/http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/finishes/finishes.html|archive-date=16 October 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-12}}</ref> Бакарот има одлични својства за [[заварување]] и [[лемење]] и може да се [[Заварување|заварува]]; најдобри резултати се добиваат со [[гасно метално заварување]].<ref>{{Наведена книга|title=Copper and Copper Alloys|last=Davis, Joseph R.|date=2001|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-726-0|pages=3–6, 266}}</ref> === Примена за антибиофолија === Бакарот е [[биостатик]], што значи бактерии и многу други форми на живот нема да растат на него. Поради оваа причина веќе долго време се користи за поставување на делови од бродови за да се заштитат од [[Шкрилец|шкрилци]] и [[школки]]. Првично беше искористена чиста, но беше заменета со [[Мунтц метална]] и бакарна боја. Слично на тоа, како што се дискутираше во [[бакарни легури во аквакултура]]та, бакарни легури станаа важни материјали за пребивање во [[аквакултура]]та, бидејќи тие се [[антимикроб]]ни и го спречуваат [[биофилирање]]то, дури и во екстремни услови<ref name="autogenerated1995">Единг, Марио Е., Флорес, Хектор, и Миранда, Клаудио, (1995), Експериментална употреба на бакарни никлени алуминиумски мрежи во марикултурата. Дел 1: Изведба на употреба во умерена зона; Дел 2: Демонстрација на употреба во ладна зона; Финален извештај до Меѓународната асоцијација за бакар</ref> и имаат силни структурни и [[корозивни отпорни својства]]<ref>[http://www.copper.org/applications/cuni/pdf/marine_aquaculture.pdf Однесување на корозија на бакарни легури користени во морска аквакултура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130924070759/http://www.copper.org/applications/cuni/pdf/marine_aquaculture.pdf |date=2013-09-24 }} . (PDF). copper.org. Преземено на 8 ноември 2011 година.</ref> во морските средини. === Антимикробна примена === [[Бакарни легури со изработени површини]] имаат физички својства кои уништуваат широк спектар на [[Микроорганизам|микроорганизми]] (на пример, ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' O157:H7, [[метицилин]] -отпорен ''[[Staphylococcus aureus]]'' ( MRSA ), ''[[Стафилококи]]'' , ''[[Clostridium difficile]]'' , [[инфлуенца А вирус]]от , [[аденовирус]] и [[Габа|габи]]).<ref name="Copper Touch Surfaces">[http://coppertouchsurfaces.org/antimicrobial/bacteria/index.html Copper Touch Surfaces] {{Семарх}}. Copper Touch Surfaces. Посетено на 8 November 2011.</ref> Околу 355 бакарни легури биле докажани дека убиваат повеќе од 99,9% од бактериите кои предизвикуваат болести во рок од само два часа кога се редовно исчистени.<ref name="epa.gov">[http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/copper-alloy-products.htm ЕПА регистрира производи од легури што содржат бакар] , мај 2008 година</ref> [[Агенција за заштита на животната средина на САД|Агенцијата за заштита на животната средина на САД]] (ЕПА) ги одобри регистрациите на овие бакарни легури како "[[антимикробни]] материјали со придобивки за јавното здравје";<ref name="epa.gov" /> тоа одобрение им овозможува на производителите да поднесуваат правни барања за придобивките од јавното здравје на производите направени од регистрирани легури. Покрај тоа, ЕПА ја одобри долгата список на антимикробни бакарни производи направени од овие легури, како што се потпирачи, [[Ограда|оградите]] , преклопните маси, [[Мијалник|мијалници]], [[Чешма|чешми]], [[Квака на врата|кваките на вратите]], [[санитарија]], [[Тастатура|компјутерските тастатури]], опрема за [[Здравствен клуб|здравствени клубови]] и рачките на [[Количка за пазарување|количката за пазарување]] (за сеопфатна листа, видете: [[Антимикробни допирни површини од бакар-легури#Одобрени производи|Антимикробни допирни површини од бакар-легури # Одобрени производи]]). Бакарните кваки на вратите се користат од страна на болниците за да се намали преносот на болеста, а [[Легионерска болест|легионерската болест]] е потисната од бакарни цевки во водоводните системи.<ref>{{Наведено списание|last=Biurrun|first=Amaya|last2=Caballero|first2=Luis|last3=Pelaz|first3=Carmen|last4=León|first4=Elena|last5=Gago|first5=Alberto|date=1999|title=Treatment of a Legionella pneumophila‐Colonized Water Distribution System Using Copper‐Silver Ionization and Continuous Chlorination|journal=Infection Control and Hospital Epidemiology|volume=20|issue=6|pages=426–428|doi=10.1086/501645|jstor=30141645|pmid=10395146}}</ref> Производи со антимикробни бакарни легури сега се инсталираат во здравствени установи во Велика Британија, Ирска, Јапонија, Кореја, Франција, Данска и Бразил и во системот за транзит на метрото во Сантјаго, Чиле, каде што ќе бидат поставени оградувачки лежишта од бакар-цинк во околу 30 станици помеѓу 2011 и 2014 година.<ref>[http://www.rail.co/2011/07/22/chilean-subway-protected-with-antimicrobial-copper Chilean subway protected with Antimicrobial Copper – Rail News from] {{Семарх}}. rail.co. Посетено на 8 November 2011.</ref><ref>[http://construpages.com.ve/nl/noticia_nl.php?id_noticia=3032&language=en Codelco to provide antimicrobial copper for new metro lines (Chile)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мртва врска}}. Construpages.com.ve. Посетено на 8 November 2011.</ref><ref>[http://www.antimicrobialcopper.com/media/149689/pr811-chilean-subway-installs-antimicrobial-copper.pdf PR 811 Chilean Subway Installs Antimicrobial Copper] {{Семарх}}. (PDF). antimicrobialcopper.com. Посетено на 8 November 2011.</ref> Текстилните влакна може да се мешаат со бакар за да се создадат антимикробни заштитни ткаенини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cupron.com/cupron-technology/power-of-cupron/copper-and-cupron|title=Copper and Cupron|publisher=Cupron|accessdate=2019-02-21|archive-date=2017-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128194102/http://www.cupron.com/cupron-technology/power-of-cupron/copper-and-cupron|url-status=dead}}{{unreliable source?|date=November 2013}}</ref><ref name="Ergowear">[https://www.ergowear.com/incopper-specifications/ Ergowear] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190201065336/https://www.ergowear.com/incopper-specifications/ |date=2019-02-01 }}, Copper antimicrobial yarn technology used in male underwear{{unreliable source?|date=November 2013}}</ref> === Како шпекулативна инвестиција === Бакарот може да се искористи како шпекулативна инвестиција како резултат на предвиденото зголемување на користењето од светскиот раст на инфраструктурата, како и важната улога што ја има во производството [[Ветерна турбина|на турбини на ветер]], [[Сончева плоча|сончеви плочи]] и други обновливи извори на енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/global-copper-market-supplied-demand-rise-report/|title=Global copper market under supplied, demand on the rise — report|date=2019-01-06|work=Mining.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.renewableenergyworld.com/articles/2016/01/will-the-transition-to-renewable-energy-be-paved-in-copper.html|title=Will the Transition to Renewable Energy Be Paved in Copper?|date=15 January 2015|work=www.renewableenergyworld.com|accessdate=2019-01-13|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622060455/https://www.renewableenergyworld.com/articles/2016/01/will-the-transition-to-renewable-energy-be-paved-in-copper.html|url-status=dead}}</ref> Друга причина што се предвидува зголемување на побарувачката е фактот дека [[Електричен автомобил|електричните автомобили]] содржат во просек 3,6 пати повеќе бакар како конвенционалните автомобили, иако се дебатира ефектот на [[Електричен автомобил|електричните автомобили]] на побарувачката на бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/copper-price-cars-boom-goes-beyond-electric-vehicles/|title=Copper and cars: Boom goes beyond electric vehicles|date=2018-06-18|work=MINING.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/impact-electric-cars-medium-term-copper-demand-overrated-experts-say/|title=Impact of electric cars in medium-term copper demand 'overrated', experts say|date=2018-04-12|work=MINING.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref> Некои луѓе инвестираат во бакар преку резерви на бакар, [[ETFs]] и [[Финансиски фјучерс|фјучерси]]. Други чуваат физички бакар во форма на бакарни шипки или кругови, иако овие имаат тенденција да носат повисока премија во споредба со благородни метали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.providentmetals.com/gold-and-silver-bullion-investing/why-are-premiums-for-copper-bullion-so-high.htm#.XEiCB1xKjIU|title=Why are Premiums for Copper Bullion So High?|date=2012-08-20|work=Provident Metals|accessdate=23 January 2019}}</ref> Оние кои сакаат да ги избегнат премиите од бакарно злато, алтернативно чуваат стара [[бакарна жица]], [[бакарни цевки]] или американски [[пени направени пред 1982 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2014/05/21/314607045/penny-hoarders-hope-for-the-day-the-penny-dies|title=Penny Hoarders Hope For The Day The Penny Dies|last=Chace|first=Zoe|work=NPR|publisher=NPR|accessdate=23 January 2019}}</ref> === Народна медицина === Бакар најчесто се користи во накит, а според некои фолклор, бакарни нараквици ги олеснуваат симптомите на [[артритис]].<ref>{{Наведено списание|last=Walker|first=W.R.|last2=Keats|first2=D.M.|date=1976|title=An investigation of the therapeutic value of the 'copper bracelet'-dermal assimilation of copper in arthritic/rheumatoid conditions|journal=Agents and Actions|volume=6|issue=4|pages=454–459|pmid=961545}}</ref> Во едно испитување за остеоартритис и едно испитување за ревматоиден артритис не се наоѓаат разлики меѓу бакарни нараквици и контролни (не бакар) нараквици.<ref>{{Наведено списание|year=2013|title=Copper bracelets and magnetic wrist straps for rheumatoid arthritis – analgesic and anti-inflammatory effects: a randomised double-blind placebo controlled crossover trial|url=|journal=PLoS ONE|volume=8|issue=9|pages=e71529|bibcode=2013PLoSO...871529R|doi=10.1371/journal.pone.0071529|pmc=3774818|pmid=24066023}}</ref><ref name="RichmondBrown2009">{{Наведено списание|last=Richmond|first=Stewart J.|last2=Brown|first2=Sally R.|last3=Campion|first3=Peter D.|last4=Porter|first4=Amanda J.L.|last5=Moffett|first5=Jennifer A. Klaber|last6=Jackson|first6=David A.|last7=Featherstone|first7=Valerie A.|last8=Taylor|first8=Andrew J.|year=2009|title=Therapeutic effects of magnetic and copper bracelets in osteoarthritis: A randomised placebo-controlled crossover trial|journal=Complementary Therapies in Medicine|volume=17|issue=5–6|pages=249–256|doi=10.1016/j.ctim.2009.07.002|issn=0965-2299|pmid=19942103}}</ref> Нема докази дека бакар може да се апсорбира преку кожата. Ако е така, тоа може да доведе до [[труење со бакар]].<ref>University of Arkansas for Medical Sciences:<br /><br />[http://www.uams.edu/update/absolutenm/templates/medical.asp?articleid=3454 Find the Truth Behind Medical Myths] {{Семарх}}<br /><br /><br /><br />While it's never been proven that copper can be absorbed through the skin by wearing a bracelet, research has shown that excessive copper can result in poisoning, causing vomiting and, in severe cases, liver damage.</ref> ==== Компресирани ткаенини ==== Неодамна, некои [[Завој (медицина)|компресирани]] ткаенини со мешавина од бакар се продаваат со здравствени тврдења слични на тврдењата за народната медицина. Бидејќи компресираните ткаенини се валиден третман за некои заболувања, ткаенината може да ја има таа корист, но додадениот бакар може да нема корист од [[плацебо ефект]]от.<ref>Вистината во рекламирањето <br /><br /> [https://www.truthinadvertising.org/tommie-copper/ Томи Бакар]</ref> == Деградација == ''[[Chromobacterium violaceum]]'' и ''[[Pseudomonas fluorescens]]'' можат и да мобилизираат цврст бакар како соединение со цијанид.<ref name="Geoffrey Michael Gadd 609–643">{{Наведено списание|last=Geoffrey Michael Gadd|date=March 2010|title=Metals, minerals and microbes: geomicrobiology and bioremediation|url=http://mic.sgmjournals.org/content/156/3/609.full|journal=Microbiology|volume=156|issue=3|pages=609–643|doi=10.1099/mic.0.037143-0|pmid=20019082|access-date=2019-02-21|archive-date=2014-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025153753/http://mic.sgmjournals.org/content/156/3/609.full|url-status=dead}}</ref> Ерикоидните микоризални габи поврзани со ''Калуна'', ''Ерика'' и ''Вакциниум'' можат да растат во металиферни почви кои содржат бакар.<ref name="Geoffrey Michael Gadd 609–643" /> Ectomycorrhizal габата ''Suillus luteus ги'' штити младите борови од бактериска токсичност. Примерок од габата ''[[Aspergillus niger]]'' беше пронајден од растителен раствор за злато и беше пронајден дека содржи циански комплекси од такви метали како злато, сребро, бакар, железо и цинк. Габата исто така игра улога во растворањето на хемиски сулфиди.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=WY3YvfNoouMC&pg=PA533#v=onepage|title=Mycoremediation: Fungal Bioremediation|last=Harbhajan Singh|date=2006|isbn=978-0-470-05058-3|page=509}}</ref> == Биолошка улога == [[Податотека:ARS_copper_rich_foods.jpg|мини|Богати извори на бакар вклучуваат остриги, говедски и јагнешки црн дроб, бразилски ореви, меласа од месо, какао и црн пипер. Добар извор вклучува јастог, ореви и семки од сончоглед, зелени маслинки, авокадо и пченични трици.]] [[Бакарна белковина|Бакарните белковини]] имаат различни улоги во транспортот на биолошки електрони и транспорт на кислород, процеси кои ја користат лесната интерконверзија на Cu (I) и Cu (II).<ref>{{Наведена книга|title=Metallomics and the Cell|last=Vest|first=Katherine E.|last2=Hashemi|first2=Hayaa F.|last3=Cobine|first3=Paul A.|date=2013|publisher=Springer|isbn=978-94-007-5560-4|editor-last=Banci|editor-first=Lucia|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=12|department=Chapter 13 The Copper Metallome in Eukaryotic Cells|doi=10.1007/978-94-007-5561-10_12}} electronic-book {{ISBN|978-94-007-5561-1}} {{ISSN|1559-0836}} electronic-{{ISSN|1868-0402}} </ref> Бакарот е од суштинско значење за аеробното [[Клеточно дишење|дишење]] на сите [[еукариоти]]. Во [[Митохондрија|митохондриите]], се наоѓа во [[цитохром c оксидаза]], кој е последна белковина во [[Оксидативна фосфорилација|оксидативната фосфорилација]]. Цитохром c оксидаза е белковина која го врзува О₂ помеѓу бакар и железо; белковината пренесува 8 електрони на молекулата О₂ за да ја намали на две молекули на вода. Бакар, исто така, се наоѓа во многу [[Супероксидна дисмутаса|супероксидни дисмутаси]], белковини кои го катализираат распаѓањето на [[супероксид]]ите преку претворање (преку [[диспропорција]]) на кислород и [[Водород пероксид|водороден пероксид]]: * Cu² + -SOD + O2^- → Cu⁺ -SOD + O₂ (редукција на бакар, оксидација на супероксид) * Cu⁺ -SOD + O₂^- + 2H⁺ → Cu²⁺ -SOD + H₂O₂ (оксидација на бакар, редукција на супероксид) Белковината [[хемоцијанин]] е кислородниот носач кај повеќето [[мекотели]] и некои [[членконоги]], како што е [[Потковица рак|потковицата рак]] (''Limulus polyphemus'').<ref name="NOAA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ocean.udel.edu/horseshoecrab/funFacts.html|title=Fun facts|work=Horseshoe crab|publisher=University of Delaware|accessdate=13 July 2008|archive-date=2008-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022053340/http://www.ocean.udel.edu/horseshoecrab/funFacts.html|url-status=dead}}</ref> Бидејќи hemocyanin е сино, овие организми имаат сина крв отколку црвената крв на [[хемоглобин]]от заснован на [[Хемоглобин|железо]]. Структурно поврзани со хемоцијанин се [[Лаказа|лаказите]] и [[Тирозиназа|тирозиназите]]. Наместо реверзибилно врзувачки кислород, овие белковини се хидроксилатни супстрати, илустрирани со нивната улога во формирањето на лаки.<ref name="Lippard">S.J. Lippard, J.M. Berg "Principles of bioinorganic chemistry" University Science Books: Mill Valley, CA; 1994. {{ISBN|0-935702-73-3}}.</ref> Биолошката улога за бакар започна со појава на кислород во атмосферата на Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Decker, H.|last2=Terwilliger, N.|last-author-amp=yes|date=2000|title=COPs and Robbers: Putative evolution of copper oxygen-binding proteins|journal=Journal of Experimental Biology|volume=203|issue=Pt 12|pages=1777–1782|pmid=10821735}}</ref> Неколку бакарни белковини, како што се "сините бакарни белковини", не дејствуваат директно со супстрати; оттука тие не се ензими. Овие белковини ги пренесуваат електроните со процесот наречен [[трансфер на електрони]].<ref name="Lippard" /> [[Податотека:Thylakoid_membrane.png|мини| Фотосинтезата функционира од елабориран транспортен синџир на електрони во рамките на [[Тилакоид|тилакоидната мембрана]]. Централна врска во овој синџир е пластоцијанот, сината бакарна белковина.]] Единствен тетрануклеарен бакарен центар е пронајден во [[азотен оксид редуктаза]].<ref> {{Наведена книга|title=The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment|last=Schneider|first=Lisa K.|last2=Wüst|first2=Anja|last3=Pomowski|first3=Anja|last4=Zhang|first4=Lin|last5=Einsle|first5=Oliver|date=2014|publisher=Springer|isbn=978-94-017-9268-4|editor-last=Peter M.H. Kroneck|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=14|pages=177–210|department=Chapter 8. ''No Laughing Matter: The Unmaking of the Greenhouse Gas Dinitrogen Monoxide by Nitrous Oxide Reductase''|doi=10.1007/978-94-017-9269-1_8|pmid=25416395|editor-last2=Martha E. Sosa Torres}} </ref> Хемиските соединенија кои биле развиени за третман на Вилсоновата болест биле испитувани за употреба во терапијата за рак <ref>{{Наведена книга|title=Metallo-Drugs: Development and Action of Anticancer Agents|last=Denoyer|first=Delphine|last2=Clatworthy|first2=Sharnel A.S.|last3=Cater|first3=Michael A.|date=2018|work=Metal Ions in Life Sciences|publisher=de Gruyter GmbH|isbn=978-3-11-047073-4|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|volume=18|location=Berlin|pages=469–506|department=Chapter 16. Copper Complexes in Cancer Therapy|doi=10.1515/9783110470734-022|pmid=29394035|editor-last2=Sigel|editor-first2=Helmut|editor-last3=Freisinger|editor-first3=Eva|editor-last4=Sigel|editor-first4=Roland K.O.}}</ref> === Диететски потреби === Бакарот е суштински [[елемент]] кај растенијата и животните, но не и сите микроорганизми. Човечкото тело содржи бакар на ниво од околу 1.4 до 2.1мг на килограм телесна маса.<ref name="copper.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/consumers/health/papers/cu_health_uk/cu_health_uk.html|title=Amount of copper in the normal human body, and other nutritional copper facts|accessdate=3 April 2009|archive-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410055140/http://www.copper.org/consumers/health/papers/cu_health_uk/cu_health_uk.html|url-status=dead}}</ref> Бакар се апсорбира во цревата, потоа се транспортира до црниот дроб врзан за [[албумин]].<ref>{{Наведено списание|last=Adelstein|first=S. J.|last2=Vallee|first2=B. L.|date=1961|title=Copper metabolism in man|journal=New England Journal of Medicine|volume=265|issue=18|pages=892–897|doi=10.1056/NEJM196111022651806|pmid=13859394}}</ref> По обработката во црниот дроб, бакар се дистрибуира до други ткива во втората фаза, која вклучува белковински [[церулоплазмин]], носејќи го најголемиот дел од бакар во крвта. Церулоплазминот, исто така, го носи бакарот кој се излачува во млеко и е особено добро се апсорбира како извор на бакар.<ref>{{Наведено списание|last=M.C. Linder|last2=Wooten|first2=L.|last3=Cerveza|first3=P.|last4=Cotton|first4=S.|last5=Shulze|first5=R.|last6=Lomeli|first6=N.|date=1 May 1998|title=Copper transport|url=http://www.ajcn.org/content/67/5/965S.abstract|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=67|issue=5|pages=965S–971S|doi=10.1093/ajcn/67.5.965S|pmid=9587137}}</ref> Бакар во телото нормално минува низ [[ентерохепатична циркулација]] (околу 5мг на ден, наспроти околу 1мг дневно апсорбирано во исхраната и излачуван од телото), а телото може да излачи вишок бакар, доколку е потребно, преку [[жолчка]]та, која носи бакар од црниот дроб, а потоа не се реапсорбира од цревата.<ref>{{Наведена книга|title=Ceruloplasmin: The copper transport protein with essential oxidase activity|last=Frieden|first=E.|last2=Hsieh|first2=H.S.|date=1976|work=Advances in Enzymology and Related Areas of Molecular Biology|isbn=978-0-470-12289-1|series=Advances in Enzymology – and Related Areas of Molecular Biology|volume=44|pages=187–236|doi=10.1002/9780470122891.ch6|jstor=20170553|pmid=775938}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=S.S. Percival|last2=Harris|first2=E.D.|date=1 January 1990|title=Copper transport from ceruloplasmin: Characterization of the cellular uptake mechanism|url=http://ajpcell.physiology.org/content/258/1/C140|journal=American Journal of Physiology. Cell Physiology|volume=258|issue=1|pages=C140–C146|doi=10.1152/ajpcell.1990.258.1.c140|pmid=2301561|access-date=2019-02-21|archive-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809055947/http://ajpcell.physiology.org/content/258/1/C140|url-status=dead}}</ref> === Диететски препораки === Американскиот институт за медицина (IOM) ги ажурираше проценетите просечни барања (EARs) и препорача диетални додатоци (RDAs) за бакар во 2001 година. Доколку нема доволно информации за да се воспостават ЕАР и РДА, наместо тоа, се користи проценет назначен како [[адекватен внес]] (AI). AI за бакар се: 200 μg од бакар за мажи и жени од 0-6 месеци, и 220 μg од бакар за 7-12 месеци стари мажи и жени. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни мажи, 440 μg од бакар за 4-8 годишни мажи, 700 μg од бакар за мажи 9-13 години, 890 μg од бакар за мажи 14-18 години, и 900 μg од бакар за мажи на возраст од 19 години и постари. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни жени, 440 μg од бакар за 4-8 години стари жени, 700 μg од бакар за жени од 9-13 години, 890 μg од бакар за 14-18 години стари жени и 900 μg од бакар за жени кои се 19 години и постари. RDA за бакар се: 1.000 μg од бакар за 14-50-годишни бремени жени; Покрај тоа, 1.300 μg од бакар за 14-50-годишни жени во лактација.<ref>[http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en Рецепти за исхрана: РДА и АИ за] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181113060244/http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en |date=2018-11-13 }} одбор за храна и исхрана [http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en на витамини и елементите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181113060244/http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en |date=2018-11-13 }} , Институт за медицина, Национални академии, Прес, 2011. Преземено 18 април 2018 година.</ref> Што се однесува до безбедноста, IOM, исто така, поставува [[толерантни нивоа на внес]] (ULs) за витамини и минерали кога се доволно. Во случај на бакар, UL е поставен на 10&nbsp;мг/ден. Колективно, EARs, RDAs, AIs и ULs се нарекуваат [[диететски референтни вредности]].<ref>Бакар. ВО: [https://www.nap.edu/read/10026/chapter/9 Рецепти за исхрана за витамин А, витамин К, арсен, бор, хром, бакар, јод, железо, манган, молибден, никел, силициум, ванадиум и бакар] . Национална академија Прес. 2001, ПП. 224-257.</ref> [[Европски орган за безбедност на храната|Европскиот орган за безбедност на храната]] (EFSA) се однесува на колективниот сет на информации како референтни вредности за исхраната, со референтниот внес на население (PRI) наместо RDA, и просечниот услов, наместо EAR. AI и UL дефинирани како и во САД. За жените и мажите на возраст од 18 години и постари, AI се поставени на 1,3 и 1,6мг/ден, соодветно. AI за бременост и лактација е 1,5&nbsp;мг/ден. За деца на возраст од 1-17 години, AI се зголемуваат со возраста од 0,7 до 1,3&nbsp;мг/ден. Овие AI се повисоки од американските RDAs.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/assets/DRV_Summary_tables_jan_17.pdf|title=Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies|year=2017}}</ref> Европската тело за безбедност на храната го разгледа истото безбедносно прашање и го постави својот UL на 5мг/ден, што е половина од вредноста на САД.<ref>{{Наведување|title=Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals|publisher=European Food Safety Authority|year=2006|url=http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/efsa_rep/blobserver_assets/ndatolerableuil.pdf}}</ref> За потребите на САД за храна и додаток во исхраната, износот во порција е изразен како процент од дневна вредност (%ДВ). За цели на етикетирање на бакарот 100% од дневната вредност беше 2.0&nbsp;мг, но {{На|2016|May|27}}таа беше ревизирана на 0,9мг за да го усогласат со RDA.<ref name="FedReg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2016-05-27/pdf/2016-11867.pdf|title=Federal Register May 27, 2016 Food Labeling: Revision of the Nutrition and Supplement Facts Labels. FR p. 33982.}}</ref> Табела на старите и новите возрасни дневни вредности е дадена на [[Референтен дневен внес|референтниот дневен внес]]. Првичниот рок за кој треба да се почитува беше 28 јули 2018 година, но на 29 септември 2017 година FDA објави предложено правило кое го продолжи крајниот рок до 1 јануари 2020 година за големите компании и 1 јануари 2021 година за мали компании.<ref name="FDAdelay">[https://www.fda.gov/Food/GuidanceRegulation/GuidanceDocumentsRegulatoryInformation/LabelingNutrition/ucm385663.htm#dates "Промени во панелот за факти за исхрана - Датум на усогласување"]</ref> === Недостаток === Поради нејзината улога во олеснувањето на внесувањето на железо, [[Дефицит на бакар|дефицитот на бакар]] може да предизвика симптоми слични на [[анемија]], [[неутропенија]], коскени абнормалности, хипопигментација, нарушен раст, зголемена инциденца на инфекции, остеопороза, хипертироидизам и абнормалности во метаболизмот на гликоза и холестерол. Спротивно на тоа, [[Вилсонова болест|Вилсоновата болест]] предизвикува акумулација на бакар во ткивото на телото. Тежок дефицит може да се најде со тестирање за ниски плазматски или серумски нивоа на бакар, низок церулоплазмин и нивоа на супероксидна дисмутаза на црвени крвни клетки; тие не се чувствителни на маргиналниот статус на бакар. "Цитохром c оксидазна активност на леукоцити и тромбоцити" е наведено како уште еден фактор во дефицитот, но резултатите не се потврдени со репликација.<ref name="Bonhametal2002">{{Наведено списание|last=Bonham|first=Maxine|last2=O'Connor|first2=Jacqueline M.|last3=Hannigan|first3=Bernadette M.|last4=Strain|first4=J.J.|date=2002|title=The immune system as a physiological indicator of marginal copper status?|journal=British Journal of Nutrition|volume=87|issue=5|pages=393–403|doi=10.1079/BJN2002558|pmid=12010579}}</ref> === Токсичност === Количините на грам од различни бакарни соли биле земени при обид за самоубиство и произвеле акутна бакарна токсичност кај луѓето, најверојатно поради циркулација на оксидација и создавање на [[реактивни кислородни видови]] кои ја оштетуваат [[ДНК]].<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Yunbo|last2=Trush|first2=Michael|last3=Yager|first3=James|date=1994|title=DNA damage caused by reactive oxygen species originating from a copper-dependent oxidation of the 2-hydroxy catechol of estradiol|journal=Carcinogenesis|volume=15|issue=7|pages=1421–1427|doi=10.1093/carcin/15.7.1421|pmid=8033320}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gordon|first=Starkebaum|last2=John|first2=M. Harlan|date=April 1986|title=Endothelial cell injury due to copper-catalyzed hydrogen peroxide generation from homocysteine|journal=J. Clin. Invest.|volume=77|issue=4|pages=1370–6|doi=10.1172/JCI112442|pmc=424498|pmid=3514679}}</ref> Соодветни количини на бакарни соли (30мг/кг) се токсични кај животните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pmep.cce.cornell.edu/profiles/extoxnet/carbaryl-dicrotophos/copper-sulfate-ext.html|title=Pesticide Information Profile for Copper Sulfate|publisher=Cornell University|accessdate=10 July 2008}}</ref> Минималната диетална вредност за здрав раст кај зајаците е пријавена да биде најмалку 3 [[ppm]] во исхраната.<ref>{{Наведено списание|last=Hunt, Charles E.|last2=William W. Carlton|last-author-amp=yes|date=1965|title=Cardiovascular Lesions Associated with Experimental Copper Deficiency in the Rabbit|journal=Journal of Nutrition|volume=87|issue=4|pages=385–394|doi=10.1093/jn/87.4.385|pmid=5841854}}</ref> Сепак, повисоките концентрации на бакар (100 ppm, 200 ppm, или 500 ppm) во исхраната на зајаци може позитивно да влијаат на ефикасноста на [[претворањето на добиточната храна]], стапките на раст и процентот на облекување на труп.<ref>{{Наведено списание|last=Ayyat M.S.|last2=Marai I.F.M.|last3=Alazab A.M.|date=1995|title=Copper-Protein Nutrition of New Zealand White Rabbits under Egyptian Conditions|url=http://riunet.upv.es/handle/10251/10503?locale-attribute=en|journal=World Rabbit Science|volume=3|issue=3|pages=113–118|doi=10.4995/wrs.1995.249|access-date=2019-02-21|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402100031/https://riunet.upv.es/handle/10251/10503?locale-attribute=en|url-status=dead}}</ref> Хроничната бакарна токсичност вообичаено не се јавува кај луѓето поради транспортните системи кои ја регулираат апсорпцијата и излачувањето. Автосомно рецесивните мутации во транспортерите на бакар можат да ги оневозможат овие системи, што доведува до [[Вилсонова болест]] со бакарна акумулација и [[цироза]] на црниот дроб кај лица кои имаат наследено два дефектни гени.<ref name="copper.org"/> Зголемените нивоа на бакар исто така се поврзани со влошување на симптомите на [[Алцхајмерова болест|Алцхајмеровата болест]].<ref>{{vНаведено списание|author=Brewer GJ|title=Copper excess, zinc deficiency, and cognition loss in Alzheimer's disease|journal=BioFactors|volume=38|issue=2|pages=107–113|date=March 2012|pmid=22438177|doi=10.1002/biof.1005|type=Review}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://examine.com/supplements/Copper#summary9-0|title=Copper: Alzheimer's Disease|publisher=[[Examine.com]]|accessdate=21 June 2015}}</ref> === Изложеност на човекот === Во САД, [[Управа за безбедност и здравје при работа|Управата за безбедност и здравје при работа]] (OSHA) назначи [[дозволена граница на изложеност]] (PEL) за бакар прашина и гасови на работното место како временски просек (TWA) од 1&nbsp;мг/м³. [[Национален институт за безбедност и здравје при работа|Националниот институт за безбедност и здравје при работа]] (NIOSH) постави [[препорачан лимит на изложеност]] (REL) од 1мг/м³, временски тежински просек. [[IDLH]] (веднаш опасен за живот и здравје) е 100мг/м³.<ref>{{PGCH|0150}}</ref> Бакар е составен дел на [[Чад од тутун|чадот од тутун]].<ref>[[OEHHA]] ''[https://oehha.ca.gov/chemicals/copper бакар]''</ref><ref name="TalhoutSchulz2011">{{Наведено списание|last=Talhout|first=Reinskje|last2=Schulz|first2=Thomas|last3=Florek|first3=Ewa|last4=Van Benthem|first4=Jan|last5=Wester|first5=Piet|last6=Opperhuizen|first6=Antoon|year=2011|title=Hazardous Compounds in Tobacco Smoke|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=8|issue=12|pages=613–628|doi=10.3390/ijerph8020613|issn=1660-4601|pmc=3084482|pmid=21556207}}</ref> Фабриката за [[тутун]] лесно ги апсорбира и акумулира [[Тешки метали|тешките метали]], како што е бакар од околното тло во лисјата. Тие лесно се апсорбираат во телото на корисникот по вдишување на чад.<ref>Alireza Pourkhabbaz, Hamidreza Pourkhabbaz [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0039914011010952 Investigation of Toxic Metals in the Tobacco of Different Iranian Cigarette Brands and Related Health Issues], Iran J Basic Med Sci. 2012 Jan–Feb; 15(1): 636–644. {{PMC|3586865}}</ref> Здравствените импликации не се јасни.<ref>{{Наведено списание|last=Bernhard|first=David|last2=Rossmann|first2=Andrea|last3=Wick|first3=Georg|year=2005|title=Metals in cigarette smoke|journal=Iubmb Life (International Union of Biochemistry and Molecular Biology: Life)|volume=57|issue=12|pages=805–809|doi=10.1080/15216540500459667|pmid=16393783}}</ref> == Галерија == <center><gallery> Податотека:64. Хлороводородна киселина со различни метали.ogg|[[Хлороводородна киселина]] со бакар и други метали </gallery></center> == Поврзано == *[[Бакар наночестички]] *[[Ерозија корозија на бакарни цевки]] **[[Ладна вода во бакарна цевка]] *[[Список на земји со производство на бакар]] *[[Метална кражба]] **[[Операција Тремор]] *[[Топилница]] *[[Пик бакар]] **[[Anaconda Copper]] **[[Антофагаста Саладин]] **[[рудник Бингам Кањон]] **[[Codelco]] **[[Грасберг рудник]] **[[Ел Болео рудник]] == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Дијаграми на Pourbaix за бакар | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_water_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_water_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_sulphide_media_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_sulphide_media_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_10M_ammonia_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_10M_ammonia_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_chloride_media_more_copper_pourbiax.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_chloride_media_more_copper_pourbiax.png]] |- | во чиста вода, или кисели или алкални услови. Бакар во неутрална вода е повеќе благороден од водород. | во вода која содржи сулфид | во 10 М раствор на амонијак | во раствор за хлорид |} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|title=Handbook of Copper Pharmacology and Toxicology|date=2002|publisher=Humana Press|isbn=978-0-89603-943-8|editor-last=Massaro, Edward J.}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.princeton.edu/~ota/disk2/1988/8808/880808.PDF|title=''Copper: Technology & Competitiveness (Summary)'' Chapter 6: Copper Production Technology|date=2005|publisher=Office of Technology Assessment}} * Тековна медицинска хемија, том 12, број 10, мај 2005, стр. &nbsp; 1161-1208 (48) метали, токсичност и оксидативен стрес * {{Наведена книга|title=Materials Science and Engineering: an Introduction|last=William D. Callister|date=2003|publisher=Wiley, New York|isbn=978-0-471-73696-7|edition=6|at=Table 6.1, p. 137}} * [http://www.memsnet.org/material/coppercubulk/ Материјал: бакар (Cu), рефус] , MEMS и Нанотехнолошки центар за клиринг. * {{Наведено списание|last=Kim BE|last2=Nevitt T|last3=Thiele DJ|date=2008|title=Mechanisms for copper acquisition, distribution and regulation|url=http://www.nature.com/nchembio/journal/v4/n3/abs/nchembio.72.html|journal=Nat. Chem. Biol.|volume=4|issue=3|pages=176–85|doi=10.1038/nchembio.72|pmid=18277979}} * [http://www.rsc.org/Publishing/Journals/cb/Volume/2009/1/Copper.asp Нарушувања во транспортот на бакар] : инстантен увид од Кралското друштво за хемија == Надворешни врски == * {{Британика|136683|Copper (chemical element)}} * [http://www.periodicvideos.com/videos/029.htm Бакар] на ''Периодниот систем на видеа'' (Универзитет во Нотингем) * [http://www.npi.gov.au/substances/copper/index.html Статистички лист за бакар и соединенија] од Националниот загадувачки залихи на Австралија * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0150.html CDC-NIOSH Pocket Водич за хемиски опасности - бакар (прашина и магла)] од Центарот за контрола на болести и превенција Националниот институт за безбедност и здравје при работа * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0151.html CDC-NIOSH джобен водич за хемиски опасности - бакар гас] од Центарот за контрола на болести и превенција Националниот институт за безбедност и здравје при работа * [http://www.copper.org Copper.org] - официјално мрежно место на Здружението за развој на бакар со широк простор за својства и употреби на бакар ** [http://www.brass.org Brass.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210210210444/http://www.brass.org/ |date=2021-02-10 }} - исто така управувана од Здружението за развој на бакар; посветен на [[месинг]] , бакарна легура. * [http://www.indexmundi.com/commodities/?commodity=copper&months=300 Цена историја на бакар, според ММФ] {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на бакарот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Електрични спроводници]] [[Категорија:Прехранбени минерали]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Бакар| ]] [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Тешки метали]] [[Категорија:Турцизми]] 8jionx3da9wenxkxbdy0ig00p4w6lz6 10 1649 5562010 5557631 2026-05-21T11:33:58Z Bjankuloski06 332 5562010 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Markovi kuli-vodno.jpg|десно|160п|Реконструкција на тврдината Чрнче]] * ... дека името на денешната скопска населба [[Црниче]] потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека според [[Барбарос#Историја|една легенда]], поречкото село '''[[Барбарос]]''' (Барбарас) е наречено според светиот римски цар [[Фридрих I Барбароса]]? * ... дека на [[сончева светлина|сончевата светлината]] ѝ требаат '''[[брзина на светлината|нешто над 8 минути]]''' да стаса до [[Земја]]та? * ... дека како најбрзо животно на светот, '''[[сив сокол|сивиот сокол]]''' при спуст може да развие брзина од 389&nbsp;км/ч? * ... дека [[Филип II Македонски|Филип II]] бил убиен од '''[[Павзаниј од Орестида|еден Павзаниј]]''' поради друг? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Македонска кула (Одрин)|Македонската кула]]''' во [[Одрин]] е една од најстарите градби во градот? * ... дека '''[[Харисон Форд]]''' станал столар поради незадоволство од првичните улоги кои му се доделувале? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> rfjh1wh4l566ou1jf5dj24drfrpjhqx 0 5374 5561964 5530671 2026-05-21T04:50:50Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Ivana_Trump_shakes_hands_with_Fahd_of_Saudi_Arabia.jpg]] со [[File:State_Visit_of_King_Fahd_of_Saudi_Arabia_State_Dinner_Receiving_Line_with_Ivana_Trump_and_Donald_Trump_in_East_Room_-_DPLA_-_1a44d05819eab8ba3dcf7a6883ad92ba.jpg]] (од стр 5561964 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">Кралство Саудиска Арабија</span> |native_name = <span style="line-height:1.33em;">{{native name|ar|المملكة العربية السعودية}}<br />''al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Suʻūdiyya''</span> |common_name = Саудиска Арабија |image_flag = Flag of Saudi Arabia.svg |image_coat = Emblem of Saudi Arabia.svg |image_map = Saudi Arabia (orthographic projection).svg |national_motto = „Нема друг бог освен Алах и Мухамед е неговиот пратеник“ ([[шехадет]]) |national_anthem = "[[Химна на Саудиска Арабија|ес-Селам ел-Маликиј]]"<small><br />„Да живее Кралот“</small> |official_languages = [[Арапски јазик|арапски]] |demonym = |official_religion = [[ислам]] |capital = [[Ријад]] |latd=24 |latm=39 |latNS=N |longd=46 |longm=46 |longEW=E |largest_city = главниот град |government_type = [[ислам]]ска [[апсолутна монархија]] |leader_title1 = [[Крал на Саудиска Арабија|Крал]] |leader_name1 = [[Салман бин Абдулазиз]] |leader_title2 = Претстолонаследник |leader_name2 = [[Мукрин бин Абдулазиз]] |leader_title3 = Втор претстолонаследник |leader_name3 = [[Мухамед бин Најеф]] |legislature = |sovereignty_type = [[Историја на Саудиска Арабија|Основање]] |sovereignty_note = |established_event1 = Основана е првата саудиска држава |established_date1 = [[1744]] |established_event2 = Основање на втората саудиска држава |established_date2 = [[1824]] |established_event3 = Обединување на Саудиска Арабија |established_date3 = 8 јануари 1926 |established_event4 = Призната |established_date4 = 20 мај 1927 |established_event5 = Обединето кралство |established_date5 = 23 септември 1932 |area_rank = 14-та |area_km2 = 2,149,690 |area_sq_mi = 829,996 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = н/п |population_estimate = 33.702.731<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stats.gov.sa/documents/20117/2435273//|title=Population Estimates Statistics 2024 EN |publisher=Kingdom of Saudi Arabia - Central Department of Statistics & Information|accessdate=2026-01-14|year=2024}}</ref> |population_estimate_year = 2024 |population_estimate_rank = 42 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 15 |population_density_sq_mi = 31 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 218-та |GDP_PPP_year = 2012 |GDP_PPP = $906.806 билиони<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=40&pr.y=7&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=456&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund |accessdate=19 April 2013}}</ref> |GDP_PPP_rank = 19 |GDP_PPP_per_capita = $31,275<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 28 |GDP_nominal = $481.631 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $19,345<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.836 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 34та |currency = [[Саудиски ријал|ријал]] |currency_code = SAR |country_code = SAU |time_zone = AST |utc_offset = +3 |time_zone_DST = н/п |utc_offset_DST = +3 |drives_on = десно |cctld = [[.sa]] |calling_code = 966 |footnote1 = Population estimate includes 5,576,076 non-nationals. }} '''Саудиска Арабија''', службено: '''Кралство Саудиска Арабија''' или '''КСА''' ({{langx|ar|ٱلسَّعُوْدِيَّة}}) — земја во [[Западна Азија]] што претставува најголем дел од [[Арапскиот Полуостров]]. Со површина од приближно 2.150.000 км², Саудиска Арабија е географски најголема суверена држава во [[Западна Азија]], втора по големина во Арапскиот свет (по [[Алжир]]), петта по големина во [[Азија]] и 12-та по големина во светот. Саудиска Арабија се граничи со [[Јордан]] и [[Ирак]] на север, [[Кувајт]] на североисток, [[Катар]], [[Бахреин]] и [[Обединетите Арапски Емирати]] на исток, [[Оман]] на југоисток и [[Јемен]] на југ. Земјата е одделена од [[Синај]] ([[Египет]]) на северозапад со [[Акапски Залив|Акапскиот Залив]]. Саудиска Арабија е единствената земја и со крајбрежје на [[Црвеното Море]] и со крајбрежје на [[Персискиот Залив]], а поголемиот дел од нејзината територија се состои од сушна пустина, низини и планини. Од октомври [[2018]] година, [[Економија на Саудиска Арабија|саудиската економија]] била најголема на [[Блискиот Исток]] и 18-та по големина во светот. Саудиска Арабија исто така има едно од најмладото население на светот, приближно 50 проценти од нејзиното население од 34,2 милиони е под 25 години<ref>{{Cite web|url=http://investsaudi.sa/en/node-1140/|title=Why Saudi Arabia|website=Invest Saudi|language=en-US|access-date=17 February 2019|accessdate=2020-11-05|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213113722/http://investsaudi.sa/en/node-1140/}}</ref>. Територијата што денес ја сочинува Саудиска Арабија во минатото претставувала место на неколку антички култури и цивилизации. Праисторијата на Саудиска Арабија покажува некои од најраните траги на човечка активност во светот<ref>[https://news.nationalgeographic.com/2018/04/saudi-arabia-finger-human-migration-homo/: 88,000-Year-Old Finger Bone Pushes Back Human Migration Dates], www.nationalgeographic.com</ref>. Втората по големина религија во светот<ref name=landscape>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=18 December 2012|publisher=Pew Forum}}</ref>, [[ислам]]от, се појавила во денешна Саудиска Арабија. Во почетокот на [[7 век]], исламскиот пророк [[Мухамед]] го обединил населението во [[Арабија]] и создал единствено исламско религиозно водство.<ref name="James E. Lindsay 2005 33">{{наведена книга|title=Daily Life in the Medieval Islamic World |first=James E. |last=Lindsay |year=2005 |isbn=978-0-313-32270-9 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 33] |url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 |publisher=Greenwood Press }}</ref>. По неговата смрт во [[632]] година, неговите следбеници брзо ја прошириле територијата под муслиманска власт надвор од Арабија, освојувајќи огромни и невидени територии (од [[Пиринејскиот Полуостров]] на запад до денешен [[Пакистан]] на исток) за неколку децении. Арапските династии кои потекнуваат од денешна Саудиска Арабија владееле преку [[Праведен Калифат|Праведниот Калифат]] (632-661), [[Омејади|Омејадскиот Калифат]] (661-750), [[Абасидски Калифат|Абасидскиот Калифат]] (750-1517) и [[Фатимиди|Фатимидскиот Калифат]] (909-1171), како и бројни други династии во [[Азија]], [[Африка]] и [[Европа]]<ref name="auto">{{cite web|title=Islam, The Arab Empire Of The Umayyads|url=http://history-world.org/islam11.htm|website=history-world.org|access-date=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215204011/http://history-world.org/islam11.htm|archive-date=15 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|title=The Arab Empire {{!}} Mohammed {{!}} Umayyad Empire History|url=http://www.historybits.com/arab-empire.htm|website=www.historybits.com}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|title=Top 10 Greatest Empires In History|url=http://listverse.com/…/…/top-10-greatest-empires-in-history/|website=Listverse|date=22 June 2010}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|last1=Pillalamarri|first1=Akhilesh|title=The 5 Most Powerful Empires in History|url=http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|website=The National Interest|date=22 February 2015|accessdate=2020-11-05|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628153007/http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|url-status=dead}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|title=10 Greatest Empires in the History of World|url=http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|website=Top Ten Lists|date=24 March 2010|accessdate=2020-11-05|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202024450/http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|url-status=dead}}</ref>. Областа на денешна Саудиска Арабија порано се состоела од главно четири различни региони: [[Хеџаз]], [[Наџд]] и делови од [[Источна Арабија]] (Ал-Ахса) и [[Јужна Арабија]] (Асир)<ref>{{наведена книга|author=Madawi Al-Rasheed|title=A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65|year=2013|page=65|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76104-8|author-link=Madawi Al-Rasheed}}</ref>. Кралството Саудиска Арабија било основано во [[1932]] година од [[Абдул Азиз бин Сауд]]. Тој ги обединил четирите региони во единствена држава преку низа освојувања кои започнале во [[1902]] година со заземањето на [[Ријад]], домот на предците на неговото семејство, [[династија Сауд|династијата Сауд]]. Од тогаш Саудиска Арабија е [[Тоталитаризам|тоталитарна]] [[апсолутна монархија]], делотворно наследна [[диктатура]] управувана по исламистички линии.<ref name="HT2003: 14">[[#HT2003|Tripp, ''Culture Shock'', 2003]]: p. 14</ref><ref name="ReferenceA">[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 23</ref><ref>{{cite web|title=The Authoritarian Resurgence: Saudi Arabia's Anxious Autocrats|url=http://carnegieendowment.org/2015/04/15/authoritarian-resurgence-saudi-arabia-s-anxious-autocrats|website=Carnegie Endowment|accessdate=5 October 2015}}</ref><ref name="EIU">{{наведена книга|title=Democracy index 2012 Democracy at a standstill|date=2012|publisher=The Economist Intelligence Unit|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|access-date=2020-11-05|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|url-status=dead}}</ref>. Ултраконзервативното [[вехабизам|вехабистичко]] верско движење во рамките на сунитскиот ислам е наречено „''преовладувачка одлика на саудиската култура''“, со неговото глобално ширење во голема мерка финансирано од трговија со нафта и гас<ref name="HT2003: 14" /><ref name="ReferenceA" />. Саудиска Арабија понекогаш се нарекува „''Земја на двете свети џамии''“ бидејќи во земјата се наоѓаат [[Месџид ел-Харам]] (во [[Мека]]) и [[Џамија на Пророкот|џамијата на Пророкот]] (во [[Медина]]), двете најсвета места во исламот. Официјален јазик на државата е [[арапски]]. Нафтата била откриена на [[3 март]] [[1938]] година и следена од неколку други откритија во [[Источна провинција (Саудиска Арабија)|источната провинција]]<ref>*{{cite web|last1=Caryl|first1=Sue|title=1938: Oil Discovered in Saudi Arabia|url=http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|website=National Geographic|publisher=National Geographic Society|accessdate=27 November 2016|date=20 February 2014}} * {{наведена книга|last1=Learsy|first1=Raymond|title=Oil and Finance: The Epic Corruption|date=2011|page=89}}</ref>. Од тогаш Саудиска Арабија станала втор најголем производител на нафта во светот (зад [[САД]]) и најголем извозник на нафта во светот, контролирајќи ги вторите најголеми резерви на нафта во светот и земјата се наоѓа на шесто место според најголеми резерви на гас<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/index.cfm?view=production|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|work=eia.gov}}</ref>. Кралството се категоризира со економија со високи приходи според [[Светска банка]], но и со многу висок [[индекс на човековиот развој]]<ref name="UNDR2014">{{наведена книга|title=Human Development Report 2014|date=2013|publisher=United Nations|page=159|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf}}</ref> и е единствената арапска земја што е дел од најголемите економии на [[Г-20]]<ref>*{{наведена книга|first=James|last=Wynbrandt|title=A Brief History of Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=99M0zoSqsF0C&pg=PA242|year=2004|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0830-8|page=242}} * {{cite news |title=Saudi Arabia to overtake Russia as top oil producer-IEA |author1=Soldatkin, Vladimir |author2=Astrasheuskaya, Nastassia |url=https://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |work=Reuters |date=9 November 2011 |access-date=2020-11-05 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018115809/http://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |url-status=dead }}</ref>. Државата привлекла критики од различни причини, вклучително: нејзината улога во [[граѓанска војна во Јемен|граѓанската војна во Јемен]], спонзорството на [[тероризам|исламскиот тероризам]], неуспехот да се донесат соодветни мерки против [[Трговија со луѓе|трговијата со луѓе]] и лошите податоци за [[човекови права]], што се одликува со проблематичен третман кон жените, прекумерна и честопати вонсудска употреба на [[смртна казна]], спонзорирана од државата [[дискриминација]] кон религиозните малцинства и [[атеисти]], [[расизам]] и [[антисемитизам]], кои се санкционирани од државата, и строгото толкување на [[Шеријат|шеријатскиот закон]]<ref>{{cite web|title=The death penalty in Saudi Arabia: Facts and Figure|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/the-death-penalty-in-saudi-arabia-facts-and-figures/|website=Amnesty International|date=2015-08-25 |accessdate=4 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiembassy.net/legal-and-judicial-structure-0|title=Legal and Judicial Structure {{!}} The Embassy of The Kingdom of Saudi Arabia|website=www.saudiembassy.net|access-date=31 March 2019|archive-date=2020-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102083253/https://www.saudiembassy.net/legal-and-judicial-structure-0|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/middle-east/n-africa/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|website=Human Rights Watch|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/09/26/saudi-arabia-official-hate-speech-targets-minorities|title=Saudi Arabia: Official Hate Speech Targets Minorities|date=26 September 2017|website=Human Rights Watch|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.secularism.org.uk/news/2018/10/saudi-arabia-is-worst-country-to-be-an-atheist-report-says|title=Saudi Arabia is worst country to be an atheist, report says|date=29 October 2018|website=National Secular Society|language=en-GB|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29319423|title=Yemen crisis: Why is there a war?|date=21 March 2019|access-date=31 March 2019|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/research/confronting-passive-sponsors-of-terrorism/|title=Confronting Passive Sponsors of Terrorism|last=Byman|first=Daniel L.|date=1 February 2005|website=Brookings|language=en-US|access-date=31 March 2019}}</ref><ref name="Bjørgo2004">{{наведена книга|first=Tore|last= Bjørgo | author-link = Tore Bjørgo |title =Root Causes of Terrorism: Myths, Reality and Ways Forward|url=https://books.google.com/books?id=fsN_AgAAQBAJ&pg=PA193|date= 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-26562-6|page=193}}</ref>. Кралството троши 8% од својот БДП на војската (највисоко во светот по [[Оман]]<ref>{{Cite web|title=Country Comparison :: Military expenditures — The World Factbook - Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/330rank.html|access-date=28 July 2020|website=www.cia.gov|accessdate=2020-11-05|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/330rank.html}}</ref>), што ја прави трет најголем воен потрошувач на светот, веднаш зад [[Кина]] и [[САД]]<ref name=":2">[https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2020/02/global-defence-spending Global defence spending: the United States widens the gap] ([[International Institute for Strategic Studies|IISS]]) - 14 February 2020</ref>, и најголем увозник на оружје во светот во периодот од [[2015]] до [[2019]] година, примајќи половина од целиот извоз на оружје од [[САД]] на [[Блискиот Исток]]<ref>{{Cite web|title=USA and France dramatically increase major arms exports; Saudi Arabia is largest arms importer, says SIPRI {{!}} SIPRI|url=https://www.sipri.org/media/press-release/2020/usa-and-france-dramatically-increase-major-arms-exports-saudi-arabia-largest-arms-importer-says|access-date=25 July 2020|website=www.sipri.org|date=2020-03-09 }}</ref><ref>{{наведено списание|last1=Wezeman|first1=Pieter D.|last2=Kuimova|first2=Alexandra|date=May 2019|title=MILITARY SPENDING AND ARMS IMPORTS BY IRAN, SAUDI ARABIA, QATAR AND THE UAE|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2019-05/fs_1905_gulf_milex_and_arms_transfers.pdf|journal=SIPRI Fact Sheet|volume=|pages=1|via=}}</ref>. Според [[Меѓународен центар за проучување на конфликтите|Меѓународниот центар за претворање во Бон]], Саудиска Арабија е 28-та милитаризирана земја во светот и квалитативно ужива во најдобрата воена опрема во регионот, веднаш по [[Израел]]<ref>{{наведено списание|last=|first=|date=2019|title=GLOBAL MILITARISATION INDEX 2019|url=https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf|journal=BICC|volume=|pages=8 and 14|via=|access-date=2020-11-05|archive-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806002150/https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf|url-status=dead}}</ref>. Сепак, во последниве години постојат постојани повици за стопирање на продажбата на оружје кон Саудиска Арабија, главно поради наводни воени злосторства во Јемен<ref>{{Cite web|date=15 July 2020|title=The UK Is Greenlighting Arms Sales to Saudi Arabia Again. That's a Travesty.|url=https://www.hrw.org/news/2020/07/15/uk-greenlighting-arms-sales-saudi-arabia-again-thats-travesty|access-date=28 July 2020|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref> и особено по убиството на [[Џамал Кашогџи]]<ref>{{Cite news|date=25 October 2018|title=Austria calls for EU-wide halt in arms sales to Saudi Arabia|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-khashoggi-austria-idUSKCN1MZ34T|access-date=28 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Germany extends ban on arms sales to Saudi Arabia {{!}} DW {{!}} 28 March 2019|url=https://www.dw.com/en/germany-extends-ban-on-arms-sales-to-saudi-arabia/a-48107734|access-date=28 July 2020|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref>. Саудиска Арабија се смета за регионална и средна сила<ref name="The United States and the Great Powers">{{наведена книга | first =Barry | last =Buzan | title=The United States and the Great Powers | publisher=Polity Press | year=2004 | place=Cambridge | page =71 | isbn =978-0-7456-3375-6}}</ref>. Покрај тоа што е член на [[Совет за соработка во Заливот|Советот за соработка во Заливот]], земјата е активна и основачка членка на [[Обединетите нации]], [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]], [[Арапска лига|Арапската лига]], [[ОПЕК]] и е исто така голем сојузник на [[НАТО]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |title=The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours |publisher=Middleeastmonitor.com |date=7 November 2013 |accessdate=2020-11-05 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109115032/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |url-status=dead }}</ref>. ==Етимологија== После спојувањето на [[Кралство Хеџаз|Кралството Хеџаз]] и [[Наџд]], новата држава била именувана како ''ал-Мамлака ал-Арабија ас-Саудија'' (транслитерација на المملكة العربية السعودية на [[арапски јазик]]) со кралски декрет на [[23 септември]] [[1932]] година од нејзиниот основач [[Абдулазиз бин Сауд]]. Иако ова е нормално преведено како „''Кралство Саудиска Арабија''<ref name="US State Dept Saudi Arabia">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3584.htm |title=Background Note: Saudi Arabia |publisher=U.S. State Department}}</ref><ref>{{наведена книга|title=The Crisis of Islam |first=Bernard |last=Lewis |year=2003 |isbn=978-0-679-64281-7 |pages=[https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi/page/23 xx] |publisher=Modern Library |url=https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi }}</ref>, на македонски буквално значи „''Арапско саудиско кралство''“<ref name="Safran1988">{{наведена книга|first=Nadav|last=Safran|title=Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security|url=https://books.google.com/books?id=zSkIi_1T1FsC&pg=PA55|year=1988|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9484-0|page=55}}</ref>. Зборот „''Саудиска Арабија''“ е изведен од елементот ''as-Saʿūdīyah'' во арапското име на земјата, што е вид придавка позната како нисба, формирана од династичкото име на саудиското кралско семејство, Сауд (арап. آل سعود ). Неговото вклучување го изразува ставот дека земјата е лична сопственост на кралското семејство<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: the coming storm |author=Wilson, Peter W. |author2=Graham, Douglas |year=1994 |isbn=978-1-56324-394-3 |page=46 |publisher=M.E. Sharpe |url=https://books.google.com/books?id=K_c9FOeeuewC&pg=PA46}}</ref><ref name= Kamrava>{{наведена книга |title=The Modern Middle East: A Political History Since the First World War |first=Mehran |last=Kamrava |year=2011 |isbn=978-0-520-26774-9 |page=67 |publisher=University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=CkLHZCzMEJkC&pg=PA67}}</ref>. Сауд е арапско име формирано со додавање на зборот ''ел'', што значи „''семејство на''“ или „''Куќата на''“<ref>{{наведена книга|title=A Brief History of Saudi Arabia |first1=James |last1=Wynbrandt |first2=Fawaz A. |last2=Gerges |year=2010 |isbn=978-0-8160-7876-9 |page=xvii |publisher=Infobase |url=https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb }}</ref>, на личното име на предокот. Во случајот на ел-Сауд, ова е [[Сауд ибн Мухамед ибн Мукрин]], татко на основачот на династијата во [[XVIII век]], [[Мухамед бин Сауд]]<ref>{{наведена книга |title=The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia |first1=Wahbi |last1=Hariri-Rifai |first2=Mokhless|last2=Hariri-Rifai|year=1990 |isbn=978-0-9624483-0-0 |page=26|publisher=GDG Exhibits Trust }}</ref>. ==Историја== {{Main|Историја на Саудиска Арабија}} {{Поврзано|Предисламска Арабија}} === Праисторија=== [[File:Pergamon-Museum - Anthropomorphe Stele 2.jpg|thumb|190px|Антропоморфна стела (4 милениум п.н.е.), песочник, 57x27 см, од Ел-Маакир-Каријат ал-Каафа (Национален музеј, [[Ријад]])]] Постојат докази дека човековото живеење на [[Арапскиот Полуостров]] датира од пред околу 125.000 години<ref>{{cite journal |url=http://www.nature.com/news/2011/110127/full/news.2011.55.html |title=Early human migration written in stone tools : Nature News |journal=Nature|date=27 January 2011|doi=10.1038/news.2011.55 |last1=Callaway |first1=Ewen }}</ref>. Студија од [[2011]] година открива дека првите современи луѓе кои се прошириле на исток низ Азија, ја напуштиле [[Африка]] пред околу 75.000 години преку [[Баб-ел-Мандеб]] што ги поврзува рогот на [[Африка]] и [[Арабија]]<ref>{{наведено списание|url= |title=Hints Of Earlier Human Exit From Africa |journal=Science |volume=331 |issue=6016 |pages=453–456 |doi=10.1126/science.1199113 |pmid=21273486 |publisher=Science News |year=2011 |last1=Armitage |first1=S. J. |last2=Jasim |first2=S. A. |last3=Marks |first3=A. E. |last4=Parker |first4=A. G. |last5=Usik |first5=V. I. |last6=Uerpmann |first6=H.-P. |s2cid=20296624 }}</ref>. [[Арапскиот Полуостров]] се смета за централна фигура во разбирањето на хомининската еволуција и дисперзии. Арабија претрпела екстремна еколошка флуктуација во [[квартар]]от, што довело до длабоки еволутивни и демографски промени. Арабија има богат долен [[палеолит]]ски запис, а количината на места слични на Олдован во регионот укажува на значајна улога што Арабија ја имала во раната хомининска колонизација на [[Евроазија]]<ref>''Out of Africa I: The First Hominin Colonization of Eurasia''. New York: Springer. pp. 27–46.{{ISBN?}}</ref>. Во [[неолит]]от, цветале истакнати култури како што е [[ел-Магар]], чиј центар се наоѓал во денешниот југозападен [[Наџд]]. ел-Магар може да се смета како „''неолитска револуција''“ во човековите знаења и вештини за ракотворби<ref>{{Cite web|url=http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar//|title=Al Magar - Paleolithic & Neolithic History|website=paleolithic-neolithic.com|accessdate=2020-11-05|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817112321/http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar/|url-status=dead}}</ref>. Културата се одликува како една од првите во светот што вклучува широко распространето припитомување на животни, особено коњи, за време на неолитот<ref>* {{cite news|last1=Sylvia|first1=Smith|title=Desert finds challenge horse taming ideas|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-21538969|accessdate=13 November 2016|publisher=BCC|date=26 February 2013}} * {{cite news|last1=John|first1=Henzell|title=Carved in stone: were the Arabs the first to tame the horse?|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/art/carved-in-stone-were-the-arabs-the-first-to-tame-the-horse|accessdate=12 November 2016|agency=thenational|publisher=thenational|date=11 March 2013}}</ref>. Освен коњите, откриени се животни како овци, кози, кучиња, особено од расата Салуки, ноеви, соколи и риби во форма на камени статуи и гравури на карпи. Статуите на ел-Магар биле направени од локален камен и се чини дека статуите биле фиксирани во централна зграда што можеби имала значајна улога во социјалниот и верскиот живот на жителите. Во ноември [[2017]] година, во Шувајмис, ридско подрачје на северозападна Саудиска Арабија, биле откриени сцени на лов на кои се прикажани слики од најверојатно припитомени кучиња, кои наликуваат на [[хананско куче|хананското куче]], носејќи каишки. Овие карпести гравури датираат повеќе од 8.000 години, што ги прави најраните прикази на кучиња во светот<ref>{{cite web|url=http://www.sciencemag.org/news/2017/11/these-may-be-world-s-first-images-dogs-and-they-re-wearing-leashes|title=These may be the world's first images of dogsand they're wearing leashes|magazine= Science Magazine |first= David|last= Grimm|accessdate=18 June 2018}}</ref>. На крајот на 4 милениум п.н.е., Арабија влегла во бронзеното доба откако претрпела драстични трансформации; металите биле широко користени, а периодот се одликувал со погребувања, што било истовремено проследено со постоење на бројни храмови, кои вклучувале многу самостојни скулптури првично насликани со црвени бои<ref>طرق التجارة القديمة، روائع آثار المملكة العربية السعودية pp. 156–157</ref>. ===Предисламски период=== [[File:Statue at National Museum of Korea.jpg|thumb|Статуата „Обожуван слуга“ (2500 п.н.е.), со еден метар во висина, е многу повисока од сите можни модели на [[Месопотамија]] или [[Харапан]]. Фотографија е благодарност од [[Националниот музеј на Кореја]].<ref name="Roads of Arabia p. 180">Roads of Arabia p. 180</ref>]] Најраната култура во Саудиска Арабија датира од [[Убаидски период|Убаидскиот период]], откако била откриена разна грнчарија во [[Досарија]]. Првичната анализа на откритието заклучила дека источната провинција Саудиска Арабија е татковина на најраните доселеници во [[Месопотамија]], а по проширувањето, веројатно има сумерско потекло. Сепак, експертите како Џон Оутс за [[Убаидски период|Убаидскиот период]] во источна Арабија заклучиле дека остатоците датираат од последните две фази од Убаидскиот период (период три и четири), додека неколку примери може да се класифицираат приближно како Убаидски период 3 или Убаидски период 2. Така, идејата дека колонистите од Саудиска Арабија емигрирале во јужна Месопотамија и ја основале првата култура во регионот, била напуштена<ref>Roads of Arabia p. 175.</ref>. Климатските промени и почетокот на сувоста можеби донеле крај на оваа фаза на населување, бидејќи постојат малку археолошки докази од милениумот што следел<ref>Roads of Arabia p. 176.</ref>. Населувањето на регионот повторно се вратило во периодот на [[Дилмун]], на почетокот на 3 милениум. Познатите записи од [[Урук]] се однесуваат на местото наречено Дилмун, поврзано во неколку наврати со [[бакар]] и во подоцнежниот период било извор на увезени дрвја во јужна Месопотамија. Голем број научници сугерираат дека Дилмун првично ја означувал [[Источна Провинција (Саудиска Арабија)|Источната Провинција Саудиска Арабија]], особено поврзана со најголемите населби на Дилмуните, Ум ан-Нуси и Ум-Ар-Рамад во внатрешноста и Тарут на брегот. Веројатно е дека островот [[Тарут]] бил главното пристаниште и главен град на Дилмун<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. Месопотамските врежани плочки од глина сугерираат дека, во раниот период на Дилмун, постоел облик на хиерархиска организирана политичка структура. Во [[1966]] година, земјени работи во Тарут истражиле античко погребно поле со импресивна статуа која датира од времето на Дилмунит (средината на 3 милениум п.н.е.). Статуата е локално изработена под силно месопотамско влијание врз уметничкиот принцип на Дилмун<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. До 2200 година п.н.е., центарот на Дилмун од непознати причини се префрлил од Тарут и копното на Саудиска Арабија кон островот Бахреин и таму се појавила многу развиена населба, каде што биле откриени макотрпен храмски комплекс и илјадници гробишта што датираат од овој период<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. [[File:Five Kings of Midian Slain by Israel (5753171).jpg|thumb|left|170px|Пет кралеви на Мадијамците убиени од Израел (илустрација од 1728 година „''Фигури на Библијата''“)]] До крајот на [[бронзеното време]], историски запишаниот народ и земја (Мадијан и Мадијамци) во северозападниот дел на Саудиска Арабија се добро документирани во [[Библија]]та. Тие биле центрирани во [[Табук]], и живееле од [[Вади Арабах]] на север до областа [[ел-Вејх]] на југ<ref>Koenig 1971; Payne 1983: Briggs 2009</ref>. Главниот град на Мадијамците била [[Куреја]]<ref name="ArnoldStrawn2016">''[https://books.google.com/books?id=e9xrDQAAQBAJ&pg=PT462 The World around the Old Testament: The People and Places of the Ancient Near East]''. Baker Publishing Group; 2016. {{ISBN|978-1-4934-0574-9}} p. 462.</ref>, која се состоела од голема утврдена тврдина од 35 хектари, а под неа лежи заградена населба од 15 хектари. Во градот живееле од 10 до 12 илјади жители <ref name="Coogan2001">Michael D. Coogan. ''[https://books.google.com/books?id=gM-tZeEO4wgC&pg=PA110 The Oxford History of the Biblical World]''. Oxford University Press; 2001. {{ISBN|978-0-19-988148-2}}. p. 110.</ref>. Мадијамците биле прикажани во два големи настани во [[Библија]]та што раскажуваат за двете војни на [[Израел]] со Мадијамците, некаде на почетокот на [[11 век п.н.е.]]. Политички, за Мадијамците е опишано дека имаат децентрализирана структура предводена од пет кралеви (Еви, Рекем, Цур, Хур и Реба), имињата се чини дека се топоними на важни населби на Мадијамците <ref>Knauf, 1988</ref>. Вообичаено е мислењето дека Мадијам назначил конфедерација на племиња, еден елемент се населил во [[Хиџаз]] додека паселе нејзините номадски племиња, а понекогаш ограбувале далеку во Палестина <ref name="Midian p. 163">Midian, Moab and Edom: The History and Archaeology of Late Bronze and Iron Age Jordan and North-West Arabia p. 163.</ref>. Номадските Мадијамци биле еден од најраните експлоататори на припитомувањето на камилите што им овозможило да се движат низ суровите терени во регионот<ref name="Midian p. 163" />. [[File:Statue of a man at National Museum of Korea 01.jpg|thumb|right|Колосална статуа од [[Ал-Ула]] во [[Хеџаз]] (6-4 век п.н.е.)]] На крајот на 7 век п.н.е., се појавило ново кралство на историскиот дел на северозападна Арабија. Кралството започнало како Шејкдом Дедан, кој се развил во [[Лихијанско Кралство]] <ref name="Lihyan p. 192">The State of Lihyan: A New Perspective – p. 192</ref>. Најраната потврда за државна регуларност, кралот на Лихијан, била во средината на шестиот век п.н.е. <ref>J. Schiettecatte: [https://www.academia.edu/29477825/2016_-_The_political_map_of_Arabia_and_the_Middle_East_in_the_third_century_AD_revealed_by_a_Sabaean_inscription._Arabian_Archaeology_and_Epigraphy_27.2_176-196/ The political map of Arabia and the Middle East in the third century AD revealed by a Sabaean inscription] – p. 183</ref> Втората фаза на кралството ја претворило трансформацијата на Дедан од обичен град-држава чиешто единствено влијание го имале во нивните ѕидини на градот<ref name="Lihyan p. 192" />. Третата држава настанала во почетокот на 3 век п.н.е. со рафална економска активност помеѓу југот и северот, што го натерало Лихијан да стекне големо влијание, соодветно на својата стратешка позиција на караванскиот пат<ref>The State of Lihyan: A New Perspective</ref>. Лихијан претставувал моќно и високо организирано античко арапско кралство кое имало витална културна и економска улога во северозападниот регион на [[Арапскиот Полуостров]]<ref>Rohmer, J. & Charloux, G. (2015), "From Liyan to the Nabataeans: Dating the End of the Iron Age in Northwestern Arabia" – p. 297</ref>. Тие владееле со големиот домен од [[Медина|Јатриб]] на југ и делови од [[Левант]] на север <ref>{{Cite web|url=http://www.saudiarabiatourismguide.com/lion-tombs-dedan/|title=Lion Tombs of Dedan|date=19 September 2017|website=Saudi Arabia Tourism Guide}}</ref>. Во антиката, Акапскиот Залив порано бил познат Лихијански Залив<ref name="HiltonHilton1996">''[https://books.google.com/books?id=XL-uCgAAQBAJ&pg=PT153 Discovering Lehi]''. Cedar Fort; 1996. {{ISBN|978-1-4621-2638-5}}. p. 153.</ref>. Лихјанитите паднале во рацете на [[Набатејци]]те околу 65 п.н.е. со нивното заземање на Хегра, потоа марширајќи кон Тајма и кон нивниот главен град Дедан во 9 п.н.е. Набатејците владееле со големи делови на северна Арабија сè додека нивниот домен не бил припоен кон Римското Царство. ===Среден век и подемот на исламот=== {{Main|Калифат}} [[File:Umayyad750ADloc.png|thumb|upright=1.35|left|На својот врв, [[Омејади|Омејадскиот Калифат]] (661-750) зафаќал територија од 11.100.000 км<s>2</s>(<ref>{{наведено списание |first=Rein |last=Taagepera |authorlink=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=475–504 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807 }}</ref> и 62 милиони луѓе (29 проценти од светското население),<ref name=Blankinship>{{citation |last=Blankinship |first=Khalid Yahya |year=1994 |title=The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-1827-7 |page=37 }}</ref> што го прави едно од најголемите царства во историјата и по процентот на светското население. Исто така, било поголемо од било кое претходно царство во историјата.]] Непосредно пред појавата на [[ислам]]от, покрај урбаните трговски населби (како [[Мека]] и [[Медина]]), голем дел од она што подоцна станало Саудиска Арабија било населено со номадски пасторални племенски друштва<ref>{{наведена книга |title=The Rise of Islam |url=https://archive.org/details/riseofislam0000gord |url-access=registration |first=Matthew |last=Gordon |year=2005 |isbn=978-0-313-32522-9 |page=[https://archive.org/details/riseofislam0000gord/page/4 4]|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref>. Исламскиот пророк [[Мухамед]] е роден во [[Мека]] во околу 571 година н.е. Во почетокот на [[7 век]], Мухамед ги обединил различните племиња на полуостровот и создал единствено исламско религиозно движење <ref name="James E. Lindsay 2005 33" />. По неговата смрт во [[632]] година, неговите следбеници за неколку децении брзо ја прошириле територијата под муслиманска власт над [[Арабија]], освојувајќи огромни и невидени територии (од [[Пиринејскиот Полуостров]] на запад до денешен [[Пакистан]] на исток). Арабија наскоро станала политички поизграден регион на муслиманскиот свет бидејќи фокусот се насочил кон огромните и ново освоени земји<ref name="James E. Lindsay 2005 33" />. Арапите потекнуваат од денешна Саудиска Арабија и [[Хеџаз]]. Во следните неколку векови владееле неколку калифати: [[Праведен Калифат]] (632-661), [[Омејади|Омејадски Калифат]] (661-750), [[Абасидски Калифат]] (750-1517) и [[Фатимидски Калифат]] (909-1171).<ref name="auto" /><ref name="auto1" /><ref name="auto2" /><ref name="auto3" /><ref name="auto4" /> Од 10 век до почетокот на 20 век, Мека и Медина биле под контрола на локалниот арапски владетел познат како [[Шериф на Мека]], но во повеќето моменти Шерифот му должел верност на владетелот на една од најголемите исламски царства со седиште во [[Багдад]], [[Каиро]] или [[Истанбул]]. Поголемиот дел од остатокот од она што станало Саудиска Арабија се вратил во традиционалното племенско владеење<ref name="Britannica history">{{наведена енциклопедија |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31568/history-of-Arabia |title=History of Arabia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{наведена книга|title=The changing map of Asia |author=William Gordon East |year=1971 |isbn=978-0-416-16850-1 |pages=[https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75 75–76] |publisher=Methuen |url=https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75 }}</ref>. [[File:Siyer-i Nebi - Imam Ali und Hamza bei dem vorgezogenen Einzelkampf in Badr gegen die Götzendiener.jpg|thumb|upright=0.8|[[Битка кај Бадр]], 13 март 624 година]] За поголемиот дел од 10 век, [[Исмаилисти]]те [[Кармати]] биле најмоќната сила во [[Персискиот Залив]]. Во [[930]] година, Карматите ја ограбиле [[Мека]], навредувајќи го муслиманскиот свет, особено со нивната кражба на Црниот камен<ref>Glassé, Cyril (2008). ''The New Encyclopedia of Islam''. Walnut Creek CA: AltaMira Press p. 369</ref>. Во 1077–1078 година, еден арапски шеик по име [[Абдулах бин Али ел-Ујуни]] ги победил Карматите во [[Бахреин]] и ел-Хаса со помош на [[Селџучко Царство|Селџучкото Царство]] и ја основал [[Ујунидска династија|Ујунидската династија]] <ref>{{наведена книга|last=Commins|first=David|title=The Gulf States: A Modern History|year=2012|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84885-278-5|page=28}}</ref><ref>C.E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties'', (Columbia University Press, 1996), 94–95.</ref>. Ујунидите подоцна претрпеле експанзија со територијата што се протегала од [[Наџд]] до [[Сириска Пустина|Сириската Пустина]]<ref name="Safa Khulusi">{{наведено списание |last=Khulusi |first=Safa |authorlink=Safa Khulusi |volume=6 |pages=91–102 |jstor=41223173 |year=1975 |title=A Thirteenth Century Poet from Bahrain |journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies }} {{Registration required}}</ref>. Тие биле соборени од [[Усфуриди]]те во 1253 година<ref>Joseph Meri, ''Medieval Islamic Civilization'', Taylor and Francis, 2006, p. 95</ref>. Владеењето на Уфсуридите било ослабено откако персиските владетели на [[Ормуз]] ги освоиле [[Бахреин]] и [[Катиф]] во [[1320]] година<ref>Curtis E. Larsen. ''Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society'' University Of Chicago Press, 1984 pp66-8</ref>. Вазалите на Ормуз, [[Џарванидска династија|Џарванидската династија]], дошле да владеат со источна Арабија во [[14 век]] <ref name=JuanCole>{{наведена книга|author=Juan Ricardo Cole |url=https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&pg=PA35 |title=Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam |page=35 |year=2002| publisher=Bloomsbury Academic |accessdate=27 September 2017|isbn=978-1-86064-736-9 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uv.es/EBRIT/macro/macro_5000_24_15.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222053120/http://www.uv.es/EBRIT/macro/macro_5000_24_15.html|title=Arabia|archive-date=22 February 2012}}</ref>. Тие ја презеле контролата над регионот по соборувањето на Џарванидската династија во 15 век и се судриле со [[Ормуз]] повеќе од две децении над регионот заради неговите економски приходи, сè додека конечно не се согласиле да му оддадат почит во [[1507]] година <ref name=JuanCole />. Племето [[ел-Мунтафик]] подоцна го зазел регионот и се нашло под отоманско [[сизерентство]]. Племето [[Бани Калид]] подоцна се побунило против нив во [[17 век]] и ја презело контролата <ref>Zāmil Muḥammad al-Rashīd. ''Suʻūdī relations with eastern Arabia and ʻUmān, 1800–1870'' Luzac and Company, 1981 pp. 21–31</ref>. Нивното владеење зафаќало територија од [[Ирак]] до [[Оман]] во својот врв и тие исто така се нашле под отоманско сизерентство<ref>Yitzhak Nakash (2011)[https://books.google.com/books?id=a43C-4RKGcgC&pg=PA21 Reaching for Power: The Shi'a in the Modern Arab World] p. 22</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-45995 "Arabia, history of."] Encyclopædia Britannica Online. 30 November 2007.</ref> ===Отомански Хеџаз=== Во XVI век, [[Османлии]]те го додале крајбрежјето на [[Црвеното Море]] и [[Персискиот Залив]] (Хеџаз, Асир и ел-Ахса) кон територијата на царството тврдејќи дека имаат надмоќ во внатрешноста. Една од причините била да се спречат португалските обиди за напад на Црвеното Море (оттука и Хеџаз) и [[Индискиот Океан]]<ref name="Bernstein">Bernstein, William J. (2008) ''A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World''. Grove Press. [https://books.google.com/books?id=ePiReZWp0NwC&pg=PA191 pp. 191 ff]</ref>. Османлискиот степен на контрола над овие земји варирал во следните четири века со променливата моќ или слабост на централниот авторитет на царството<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 68</ref><ref>{{наведена книга |title=Muddle of the Middle East, Volume 2 |author=Chatterji, Nikshoy C. |year=1973 |isbn=978-0-391-00304-0 |page=168|publisher=Abhinav Publications }}</ref>. Овие промени придонеле за подоцнежните неизвесности, како што е спорот со Трансорданија околу вклучувањето на санџакот Маан, вклучувајќи ги градовите Маан и Акаба. ===Основање на династијата Сауд=== [[File:Arabia 1914.png|thumb|Арапскиот Полуостров во 1914 година]] Појавата на она што требало да стане Саудиско Кралско, предводено од ел-Сауд, започнало во Неџд во централна Арабија во [[1744]] година, кога [[Мухамед бин Сауд]], основач на династијата, ги здружил силите со верскиот водач [[Мухамед ибн Абд ел-Вахаб]]<ref>[[#Bowen|Bowen]], pp. 69–70</ref>, основач на вахабистичкото движење, строга форма на [[сунитски ислам]]<ref>{{наведена книга |title=Contemporary Religions: A World Guide |first1=Ian |last1=Harris |first2=Stuart|last2=Mews|first3=Paul|last3=Morris|first4= John |last4= Shepherd |year=1992 |isbn=978-0-582-08695-1 |page=369|publisher=Longman }}</ref>. Овој сојуз формиран во 18 век го обезбедил идеолошкиот поттик за проширувањето на Саудиска Арабија и останува основа на династичкото владеење на Саудиска Арабија и денес<ref>{{наведена книга |title=The Future of Islam in the Middle East |first=Mahmud A. |last=Faksh |year=1997 |isbn=978-0-275-95128-3 |pages=[https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89 89–90] |publisher=Bloomsbury Academic |url=https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89 }}</ref>. Првата „саудиска држава“ основана во [[1744]] година во областа околу [[Ријад]], забрзано се проширила и накратко го контролирала поголемиот дел од денешна територија на Саудиска Арабија<ref>D. Gold (6 April 2003) [http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm "Reining in Riyadh"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190210050256/http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm |date=2019-02-10 }}. NYpost (JCPA)</ref>, освојувајќи ја [[Карбала]] во [[1802]] година и заземајќи ја [[Мека]] во [[1803]] година, но била уништена до [[1818]] година од страна на османлискиот вицекрал на Египет, [[Мухамед Али Паша|Мохамед Али Паша]]<ref>"[http://countrystudies.us/saudi-arabia/7.htm The Saud Family and Wahhabi Islam]". Library of Congress Country Studies.</ref>. Многу помалата втора „саудиска држава“, сместена главно во Неџд, била основана во [[1824]] година. Во текот на остатокот на [[XIX век]], ел-Сауд имал спор врз внатрешноста на Саудиска Арабија со друго арапско владејачко семејство, ел-Рашид, кое владеело со [[Емиратство Џабал Шамар|Емиратството Џабал Шамар]]. Во [[1891]] година, ел-Рашид излегол како победник, а ел-Сауд бил протеран во егзил во [[Кувајт]]<ref name="Britannica history" /> [[File:Ibn Saud (kuwait 1910).jpg|thumb|[[Ибн Сауд]], таткото-основач и прв крал на Саудиска Арабија]] На почетокот на [[XX век]], [[Отоманското Царство]] продолжило да го контролира поголемиот дел од полуостровот. Со Арабија владееле племенски владетели,<ref name= Murphy>{{наведена книга |title=The Arab Revolt 1916–18: Lawrence Sets Arabia Ablaze |first=David |last=Murphy |year=2008 |isbn=978-1-84603-339-1 |pages=5–8|publisher=Bloomsbury USA }}</ref><ref>{{наведена книга |title=Politics in an Arabian Oasis: The Rashidis of Saudi Arabia |author=Madawi Al Rasheed |year=1997 |isbn=978-1-86064-193-0 |page=81|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref> а Шерифот од Мека имал предност и владеел со [[Хеџаз]].<ref>{{наведена книга |title=The Middle East: Geography and Geopolitics |first=Ewan W. |last=Anderson |author2=William Bayne Fisher |year=2000 |isbn=978-0-415-07667-8 |page=106|publisher=Routledge }}</ref> Во [[1902]] година, синот на Абдул Рахман, Абдул Азиз - подоцна познат како Ибн Сауд - ја повратил контролата врз [[Ријад]], враќајќи го ел-Сауд во Неџд, и на тој начин создавајќи ја третата „Саудиска држава“.<ref name="Britannica history" /> Ибн Сауд ја добил поддршката од [[Ихван]], племенска армија инспирирана од [[вахабизам|вахабизмот]] и предводена од [[Фејсал ел-Давиш]], и која бргу се развила по нејзиното основање во [[1912]] година.<ref>{{наведена книга|title=Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World |author=R. Hrair Dekmejian |year=1994 |isbn=978-0-8156-2635-0 |page=[https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131 131] |url=https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131 }}</ref> Со помош на Ихван, Ибн Сауд го зазел [[ел-Ахса]] од [[Османлии]]те во [[1913]] година. Во [[1916]] година, со охрабрување и поддршка на [[Велика Британија]] (која се борела против [[Османлии]]те во [[Првата светска војна]]), Шерифот од Мека, Хусеин бин Али, го предводел [[Арапско востание|Панарапскиот бунт]] против [[Отоманското Царство]] за создавање на обединета арапска држава<ref>{{наведена книга |title=The Encyclopedia of World War I |first=Spencer |last=Tucker |author2=Priscilla Mary Roberts |year=205 |isbn=978-1-85109-420-2 |page=565}}</ref>. Иако Арапското востание од 1916 до 1918 година не успеало во својата цел, [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничката победа]] во [[Првата светска војна]] резултирала со крај на османлиската контрола во Арабија и Хусеин бин Али станал крал на [[Хеџаз]]<ref>{{наведена книга |title=A History of the Arab Peoples |first=Albert |last=Hourani |year=2005 |isbn=978-0-571-22664-1 |pages=315–319|publisher=Faber & Faber }}</ref>. Ибн Сауд избегнал вмешаност во арапскиот бунт и наместо тоа ја продолжил борбата со ел-Рашид. По последниот пораз на последниот, тој ја презел титулата ''Султан од Неџд'' во [[1921]] година. Со помош на Ихван, Кралството Хеџаз било освоено во 1924–25 година и на [[10 јануари]] [[1926]] година, Ибн Сауд се прогласил за крал на Хеџаз<ref>{{наведена книга|title=A Brief History of Saudi Arabia |first1=James |last1=Wynbrandt |first2=Fawaz A. |last2=Gerges |year=2010 |isbn=978-0-8160-7876-9 |page=[https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb/page/182 182] |publisher=Infobase |url=https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb/page/182 }}</ref>. Една година подоцна, тој ја додал титулата ''крал на Неџд''. Следните пет години тој управувал со двата дела на неговото двојно кралство како посебни единици. По освојувањето на Хеџаз, целта на раководството на Ихван преминало на експанзија на вахабистичкото царство во британските протекторати Трансорданија, [[Ирак]] и [[Кувајт]] и започнала со напади на тие територии. Ова наидело на противење на Ибн Сауд, бидејќи тој ја препознал опасноста од директен судир со [[Британци]]те. Во исто време, Ихван се разочарал од домашната политика на Ибн Сауд, која се чини дека ја фаворизирал модернизацијата и зголемувањето на бројот на немуслимански странци во земјата. Како резултат на тоа, тие се свртеле против Ибн Сауд и, по двегодишна борба, биле поразени во 1929 година во Битката кај Сабила, каде биле ликвидирани нивните водачи<ref>{{наведена книга |title=Inside the Kingdom |first=Robert |last=Lacey |year=2009 |isbn=978-0-09-953905-6 |pages=15–16|publisher=Arrow }}</ref>. На [[23 септември]] [[1932]] година, двете кралства Хеџаз и Неџд биле обединети како Кралство Саудиска Арабија<ref name="Britannica history" />, и тој датум денес е национален празник наречен Национален ден на Саудиска Арабија<ref>{{Cite web |url=https://www.pmu.edu.sa/News/News.aspx?ID=866 |title=History of Saudi Arabia. ( The Saudi National Day 23, Sep ) |website=Prince Mohammad Bin Fahd University |access-date=21 September 2018 }}</ref>. ===Кралство Саудиска Арабија=== [[File:Arabia Saudi political.jpg|thumb|политичка карта на земјата]] Новото кралство се потпирало на ограничените приходи од земјоделство и аџилак<ref>{{наведена книга |title=Afluence and Poverty in the Middle East |author=Mohamad Riad El Ghonemy |year=1998 |isbn=978-0-415-10033-5 |page=56|publisher=Routledge }}</ref>. Во [[1938]] година биле откриени огромни резерви на нафта во регионот ел-Ахса по должината на брегот на Персискиот Залив, а целосниот развој на нафтените полиња започнал во [[1941]] година под контрола на ''Арамко'' (Арапско-американска компанија за нафта) под контрола на [[САД]]. Нафтата и обезбедило на Саудиска Арабија економски просперитет и значителна политичка моќ на меѓународно ниво<ref name="Britannica history" />. Културниот живот забрзано се развил, првенствено во [[Хеџаз]], кој бил центар за весници и радио. Сепак, големиот прилив на странски работници во Саудиска Арабија во нафтената индустрија ја зголемило веќе постоечката склоност кон ксенофобија. Во исто време, владата станувала сè повеќе расипничка и екстравагантна. До 1950-тите, ова довело до големи владини дефицити и прекумерно странско задолжување<ref name="Britannica history" />. Во [[1953]] година, [[Сауд бин Абдулазиз]] бил прогласен за [[крал на Саудиска Арабија]], по смртта на неговиот татко, и владеел сè до [[1964]] година кога бил сменет во корист на неговиот полубрат [[Фејсал бин Абдулазиз]], по интензивното соперништво, поттикнато од сомнежи во кралското семејство. Во [[1972]] година, Саудиска Арабија добила 20% контрола во Арамко, со што се намалила контролата на [[САД]] врз саудиската нафта. Во [[1973]] година, Саудиска Арабија водела бојкот на нафта против западните земји кои го поддржувале Израел во [[Јомкипурска војна|Јомкипурскатс војна]] против [[Египет]] и [[Сирија]]. Цените на нафтата се зголемиле за четири пати. Во [[1975]] година, [[Фејсал бин Абдулазиз]] бил убиен од неговиот внук, принцот [[Фејсал бин Мусаид]] и го наследил неговиот полубрат кралот [[Халид бин Абдулазиз]]<ref name="Al-Rasheed 136-137">[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 136–137</ref>. [[File:Saudi Arabia 2003 CIA map.jpg|thumb|left|Карта на административни региони и патишта на Саудиска Арабија]] До 1976 година, Саудиска Арабија станала најголемиот производител на нафта во светот<ref>{{наведена книга |title=Human Resources Development in Saudi Arabia: Multinationals and Saudization |author=Joy Winkie Viola |year=1986 |isbn=978-0-88746-070-8 |page=37|publisher=International Human Resources Development Corporation }}</ref>. Владеењето на [[Халид бин Абдулазиз]] забележало напредок на економскиот и социјалниот развој со исклучително брза брзина, трансформирајќи ја инфраструктурата и образовниот систем на земјата <ref name="Britannica history" />; во надворешната политика биле развиени блиски врски со [[САД]]. Во [[1979]] година се случиле два настана што се однесувале на владата и имале долгорочно влијание врз саудиската надворешна и внатрешна политика<ref>{{наведена книга |title=The Muslim world after 9/11 |author=Rabasa, Angel |author2=Benard, Cheryl |author3=Chalk, Peter |year=2005 |isbn=978-0-8330-3712-1 |page=42|publisher=Rand Corporation }}</ref>. Првата била [[Иранска револуција|Иранската исламска револуција]]. Се стравувало дека шиитското малцинство на земјата во [[Источна Провинција (Саудиска Арабија)|Источната провинција]] (што е и место каде се наоѓаат нафтените полиња) може да се побуни под влијание на нивните ирански сонародници. Имало неколку антивладини востанија во регионот како што било [[востание на Катиф|востанието на Катиф]] во 1979 година<ref name="Toby Craig Jones 2010 218–219">{{наведена книга |title=Desert Kingdom: How Oil and Water Forged Modern Saudi Arabia |author=Toby Craig Jones |year=2010 |isbn=978-0-674-04985-7 |pages=218–219|publisher=Harvard University Press }}</ref>. Вториот настан бил преземањето на [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]] во [[Мека]] од исламистички екстремисти. На [[20 ноември]] [[1979]] година, двесте вооружени исламистички дисиденти предводени од саудискиот проповедник Џухајман ел-Утајбија ја презеле [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]]. Тие тврделе дека саудиското кралско семејство повеќе не претставува чист ислам и дека Месџид ел-Харам (Светата џамија) и [[Ќаба]], мора да бидат задржани од оние со вистинската вера<ref name="Toby Craig Jones 2010 218–219" />. Бунтовниците заплениле десетици илјади верници како заложници во џамијата. Опсадата траела две недели и резултирала со неколку стотици смртни случаи и значителна штета на храмот, особено галеријата Сафа-Марва. Пакистанските сили го спровеле конечниот напад; тие биле помогнати со оружје, логистика и планирање од страна на елитниот тим на француски командоси од француската единица за команда GIGN[57]. Владата ја вратила контролата над џамијата по 10 дена и заробените биле погубени. Дел од одговорот на кралското семејство бил да се спроведе многу построго почитување на традиционалните верски и социјални норми во земјата (на пример, затворање на кината) и да им се даде на улемите поголема улога во владата<ref name= Hegghammer24>[[#Hegghammer|Hegghammer]], p. 24</ref>. Ниту едните ниту другите не успеале во целост бидејќи исламизмот продолжил да расте<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia Enters the 21st Century |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2003 |isbn=978-0-275-98091-7 |page=[https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/174 174] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/174 }}</ref>. Во [[1980]] година, Саудиска Арабија го откупила американскиот дел од Арамко<ref>{{наведена книга|title=Oil, Dollars, Debt, and Crises: The Global Curse of Black Gold|first1=Mahmoud A. |last1=El-Gamal |author2=Amy Myers Jaffe |name-list-style=amp |publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-72070-0|page=41}}</ref>. Кралот [[Халид бин Абдулазиз]] починал од [[срцев удар]] во јуни [[1982]] година. Тој бил наследен од страна на неговиот брат [[Фахд бин Абдулазиз]], кој ја додал титулата „[[Чувар на Двете Свети Џамии]]“ на неговото име во [[1986]] година, како одговор на значителниот фундаменталистички притисок да избегне употреба на „''величественост''“. Фахд продолжил да развива блиски односи и со [[Соединетите Американски Држави]] и ја зголемил набавката на американска и британска воена опрема<ref name="Britannica history" />. Огромното богатство генерирано од приходите од нафта почнувало да има уште поголемо влијание врз саудиското општество. Тоа довело до брза технолошка (но не и културна) модернизација, урбанизација, масовно јавно образование и создавање нови медиуми. Ова и присуството на сè поголем број странски работници многу влијаело на традиционалните саудиски норми и вредности. Иако имало драматични промени во социјалниот и економскиот живот на земјата, политичката моќ продолжила да се монополизира од кралското семејство кое довело до незадоволство кај многу Саудијци кои започнале да бараат пошироко учество во владата<ref>[[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 114</ref>. Во 1980-тите, Саудиска Арабија потрошила 25 милијарди долари за поддршка на [[Садам Хусеин]] во [[Ирано-ирачка војна|Ирано-ирачката војна]]<ref>Robert Fisk (2005) ''[[The Great War For Civilisation]]''. Fourth Estate. p. 23. {{ISBN|1-4000-7517-3}}</ref>. Сепак, Саудиска Арабија ја осудила ирачката инвазија на [[Кувајт]] во [[1990]] година и побарала од [[САД]] да интервенираат во судирот. Кралот Фахд дозволил американски и коалициски трупи да бидат стационирани во Саудиска Арабија. Тој ја поканил владата на [[Кувајт]] и многу нејзини граѓани да останат во Саудиска Арабија, но ги протерал граѓаните на [[Јемен]] и [[Јордан]] поради поддршката на нивните влади за [[Ирак]]. Во [[1991]] година, силите на Саудиска Арабија биле вклучени и во бомбашки напади врз [[Ирак]] и во копнена инвазија што помогнало да се ослободи Кувајт. Односите на Саудиска Арабија со Западот почнале да предизвикуваат зголемена загриженост кај некои [[Улема|улеми]] и студенти на [[Шеријат|шеријатско право]] и било едно од прашањата што довеле до зголемување на исламистичкиот тероризам во Саудиска Арабија, како и исламистички терористички напади во западните земји од државјани на Саудиска Арабија. [[Осама бин Ладен]] бил државјанин на Саудиска Арабија (сè додека не му било одземено државјанството во [[1994]] година) и бил одговорен за бомбашките напади на американската амбасада во [[Источна Африка]] во [[1998]] година и за бомбашкиот напад на ''УСС Кол'' во [[2000]] година во близина на пристаништето [[Аден]], [[Јемен]]. 15 од 19-те терористи вклучени во [[Нападите на 11 септември, 2001|нападите на 11 септември]] во [[Њујорк]], [[Вашингтон]] и [[Шанксвил]], [[Пенсилванија]] биле државјани на Саудиска Арабија. Многу Саудијци кои не ги поддржувале [[исламизам|исламистичките]] терористи останале длабоко незадоволни од политиката на владата<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: Background and U.S. Relations |first=Christopher |last=Blanchard |publisher=United States Congressional Research Service|year=2009 |pages=5–6}}</ref> [[File:Oil and Gas Infrastructure Persian Gulf (large).gif|thumb|Карта на нафта и природен гас на Блискиот Исток]] Исламизмот не бил единствениот извор на непријателство кон владата. [[Економија на Саудиска Арабија|Економијата на Саудиска Арабија]] била близу до стагнација. Високите даноци и растот на невработеноста придонеле за незадоволство, и се рефлектирало во пораст на граѓанските немири и незадоволство против кралското семејство. Како одговор, голем број ограничени „''реформи''“ биле иницирани од кралот Фахд. Во март 1992 година, тој го вовел „''Основниот закон''“, кој ги потенцирал должностите и одговорностите на владетелот. Во декември 1993 година бил инаугуриран Консултативниот совет. Тој е составен од претседател и 60 члена - сите избрани од кралот. Намерата на кралот била да одговори на несогласувањето, притоа правејќи што е можно помалку вистински промени во статус кво состојбата: „''Систем заснован на избори не е во согласност со нашето исламско верување, кое [ја одобрува] владата со консултации''“<ref name="Britannica history" />. Во [[1995]] година, Фахд доживеал мозочен удар, а престолонаследникот Абдула, ја презел улогата на де факто регент, преземајќи го секојдневното управување со земјата. Сепак, неговиот авторитет бил попречен од конфликтот со полноправните браќа на Фах (Седумте Саудијци)<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], p. 212</ref>. Од 90-тите години на минатиот век, знаците на незадоволство продолжиле и вклучуваат, во 2003 и 2004 година, серија бомбашки напади и вооружено насилство во [[Ријад]], [[Џеда]], [[Џанбу]] и Хобар<ref name="Cordesman 2009">{{наведена книга |title=Saudi Arabia: National Security in a Troubled Region |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2009 |isbn=978-0-313-38076-1 |pages=50–52|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref>. Во февруари - април 2005 година, во Саудиска Арабија се одржале првите општински избори на национално ниво. Жените не смееле да учествуваат<ref name="Britannica history" />. Во 2005 година, кралот Фахд починал, а го наследил Абдулах, кој ја продолжил политиката на минимални реформи и ги потиснал протестите. Кралот вовел бројни економски реформи насочени кон намалување на зависноста на земјата од приходите од нафта: ограничена дерегулација, поттикнување на странски инвестиции и [[приватизација]]. Во февруари 2009 година, Абдулах објавил низа владини промени во судството, вооружените сили и различните министерства за модернизација на овие институции, вклучително и замена на постари именувани во судството и Мутавин (верска полиција) со поумерени лица и назначување на прва жена заменик министер<ref name="Britannica history" />. На [[29 јануари]] [[2011]] година, стотици демонстранти се собрале во градот Џеда во редок приказ на критики против лошата инфраструктура на градот откако смртоносните поплави го зафатиле градот и убиле 11 лица<<ref name="Montreal">{{cite news|url=https://montrealgazette.com/news/Flood+sparks+rare+action/4189873/story.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110201053307/http://www.montrealgazette.com/news/Flood%2Bsparks%2Brare%2Baction/4189873/story.html |archivedate= 1 February 2011 |title=Flood sparks rare action |date=29 January 2011 |work=Reuters via [[The Gazette (Montreal)|Montreal Gazette]] |url-status=dead }}</ref>. Полицијата ги прекинала демонстрациите по околу 15 минути и уапсила од 30 до 50 лица<ref name="Reuters_Dozens_detained">{{cite news|title=Dozens detained in Saudi over flood protests |date=29 January 2011 |work=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] (Qatar)/[[Thomson-Reuters]] |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/middle-east/140720-dozens-detained-in-saudi-over-flood-protests.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110302150701/http://www.thepeninsulaqatar.com/middle-east/140720-dozens-detained-in-saudi-over-flood-protests.html |archivedate=2 March 2011 |url-status=dead }}</ref>. Во [[2011]] година, Саудиска Арабија била погодена од сопствените протести на [[Арапска пролет|Арапската пролет]]<ref name="Fisk_troops">{{cite news|first=Robert |last=Fisk |title=Saudis mobilise thousands of troops to quell growing revolt |date=5 May 2011 |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudis-mobilise-thousands-of-troops-to-quell-growing-revolt-2232928.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306080218/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudis-mobilise-thousands-of-troops-to-quell-growing-revolt-2232928.html |archivedate= 6 March 2011 |url-status=live |place=London }}</ref>. Како одговор на тоа, кралот Абдула на [[22 февруари]] [[2011]] година објавил серија придобивки за граѓаните во износ од 36 милијарди долари, од кои 10,7 милијарди долари биле наменети за домување<ref>* {{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/oilprices/8344421/Saudi-ruler-offers-36bn-to-stave-off-uprising-amid-warning-oil-price-could-double.html |title=Saudi ruler offers $36bn to stave off uprising amid warning oil price could double |work=The Daily Telegraph |date=24 February 2011 |place=London }} * {{cite web |url=http://www.arabianbusiness.com/saudi-king-gives-billion-dollar-cash-boost-housing-jobs--382623.html |title=Saudi king gives billion-dollar cash boost to housing, jobs – Politics & Economics |publisher=Bloomberg via ArabianBusiness.com |date=23 February 2011 }} * {{cite web |url=http://www.us-sabc.org/custom/news/details.cfm?id=957 |title=King Abdullah Returns to Kingdom, Enacts Measures to Boost the Economy |publisher=U.S.-Saudi Arabian Business Council |date=23 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928024630/http://www.us-sabc.org/custom/news/details.cfm?id=957 |archivedate=28 September 2013 }}</ref>. Не биле објавени политички реформи како дел од пакетот, иако некои затвореници обвинети за финансиски криминал биле помилувани<ref name="AlJazeeraEnglishBenefits">{{cite news |title=Saudi king announces new benefits |url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/2011223105328424268.html |publisher=Al Jazeera |date=23 February 2011}}</ref>. На 18 март истата година, кралот [[Абдула бин Абдулазиз]] објавил пакет од 93 милијарди долари, кој вклучувал 500.000 нови домови до 67 милијарди долари, покрај создавањето на нови 60.000 нови работни места во безбедноста<ref name="theguardian1">{{cite news|agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/18/saudi-arabia-job-housing-package |title=Saudi Arabia's king announces huge jobs and housing package|work=The Guardian |date=18 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|first=Donna |last=Abu |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-18/saudi-arabian-king-abdullah-boosts-spending-as-protests-sweep-arab-world.html |title=Saudi King to Spend $67 Billion on Housing, Jobs in Bid to Pacify Citizens |publisher=Bloomberg |date=18 March 2011}}</ref>. Иако општинските избори само за мажи се одржале на [[29 септември]] [[2011]] година<ref name="alawsat_details">{{cite news |first=Abeed |last=al-Suhaimy |title=Saudi Arabia announces municipal elections |date=23 March 2011 |publisher=[[Asharq al-Awsat]] |url=http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=24616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501185625/http://aawsat.com/english/news.asp?section=1 |archivedate=1 May 2011 |url-status=dead |access-date=14 December 2012 }}</ref><ref name="bloom_women">{{cite news|first=Donna |last=Abu-Nasr |title=Saudi Women Inspired by Fall of Mubarak Step Up Equality Demand |date=28 March 2011 |publisher=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-28/saudi-women-inspired-by-revolt-against-mubarak-go-online-to-seek-equality.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402043759/http://www.bloomberg.com/news/2011-03-28/saudi-women-inspired-by-revolt-against-mubarak-go-online-to-seek-equality.html |archivedate= 2 April 2011 |url-status=live }}</ref>, Абдула им дозволил на жените да гласаат и да бидат избрани на општинските избори во 2015 година, а исто така да бидат номинирани во Советот на Шура<ref name="oman_observer_electionday">{{cite news|title=Saudis vote in municipal elections, results on Sunday |date=30 September 2011 |work=[[Oman Observer]] |agency=Agence France-Presse |url=http://main.omanobserver.om/node/66706 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119050656/http://main.omanobserver.om/node/66706 |archivedate=19 January 2012 |url-status=dead }}</ref>. Од 2001 година, Саудиска Арабија се занимава со широко распространета цензура на [[Интернет]]. Повеќето цензури на Интернет генерално спаѓаат во две категории: една заснована на цензурирање на „''неморални''“ (претежно порнографски и ЛГБТ -мрежни места за поддршка, заедно со мрежни места кои промовираат каква било религиозна идеологија освен сунитскиот ислам) и една заснована на црната листа водена од Министерството за медиуми на Саудиска Арабија, што првенствено ги цензурира мрежните места критички настроени кон режимот на Саудиска Арабија или се поврзани со партии кои се против или се спротивставуваат на Саудиска Арабија<ref>{{Cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2018/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|date=1 November 2018|website=freedomhouse.org|language=en|access-date=31 March 2019|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222220534/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2018/saudi-arabia|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.mdpi.com/2077-1444/9/11/358/pdf|title=Internet Censorship in Arab Countries: Religious and Moral Aspects|last1=Alisa|first1=Shishkina|last2=Issaev|first2=Leonid|date=14 November 2018|journal=Religions|volume=9 |issue=11 |page=358 |doi=10.3390/rel9110358 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331181346/https://res.mdpi.com/religions/religions-09-00358/article_deploy/religions-09-00358.pdf?filename=&attachment=1|archive-date=31 March 2019|url-status=|access-date=31 March 2019}} [https://archive.org/details/religions-09-00358 Alt URL]</ref><ref>{{Cite web|url=https://al-bab.com/saudi-internet-rules-2001|title=Saudi internet rules, 2001|website=al-bab.com|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref>. ==Политика== {{Main|Политика на Саудиска Арабија }} {| class="wikitable" style="text-align:center; float:left; margin-right:9px; margin-left:2px;" |- | style="text-align:center;"| [[File:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|157px]] | style="text-align:center;"| [[File:Mohammed Bin Salman al-Saud2.jpg|128px]] |- | style="text-align:center;"|[[Салман бин Абдулазиз|Салман ел-Сауд]]<br />[[Крал на Саудиска Арабија|Крал]] и <br />[[Премиер на Саудиска Арабија|Премиер]] | style="text-align:center;"|[[Мохамед бин Салман]]<br />[[Престолонаследник на Саудиска Арабија|Принц-престолонаследник]] |} Саудиска Арабија е [[апсолутна монархија]]<ref name=Cavendish78>{{наведена книга |title=World and Its Peoples: the Arabian Peninsula |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |isbn=978-0-7614-7571-2 |page=[https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/78 78] |url=https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/78 }}</ref>. Сепак, според Основниот закон на Саудиска Арабија усвоен со кралски декрет во [[1992]] година, кралот мора да ги почитува [[шеријат]]от (исламски закон) и [[Куранот]], додека Куранот и суната (традициите на [[Мухамед]]) се прогласени за устав на земјата<ref name= Gerhard>{{наведена книга |title=Encyclopedia of world constitutions, Volume 1 |first=Gerhard |last=Robbers |year=2007 |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=791}}</ref>. Не се дозволени политички партии или национални избори. Критичарите сметаат дека тоа е тоталитарна диктатура <ref name=SaudiDic>* {{cite web|title=The world's enduring dictators: Abdullah bin Abdul-Aziz, Saudi Arabia|url=http://www.cbsnews.com/news/the-worlds-enduring-dictators-abdullah-bin-abdul-aziz-saudi-arabia/|website=CBS News|date=2011-06-15 |accessdate=3 January 2016}} * {{cite news|title=To really combat terror, end support for Saudi Arabia|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/31/combat-terror-end-support-saudi-arabia-dictatorships-fundamentalism|newspaper=The Guardian|accessdate=3 January 2016|date=31 August 2014|last1=Jones|first1=Owen}} * {{cite web|title=Saudi Arabia recalls its ambassador to Sweden|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/saudi-arabia-recalls-ambassador-sweden-150311123334400.html|website=Aljazeera}}</ref>. „''Економист''“ ја оценил владата на Саудиска Арабија како петта авторитарна влада од 167 оценети во својот [[Индекс на демократија]] во 2012 година<ref name=EIU />, и [[Фридом Хаус]] и го дал најнискиот рејтинг „''Не слободно''“, со оценка 7,0 („1 = најдобар, 7 = најлош“) за 2019 година<ref name=FH2019>{{cite web|title=Freedom House. Saudi Arabia|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/saudi-arabia|website=freedomhouse.org|date=29 January 2019|accessdate=2020-11-06|archive-date=2019-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913231203/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/saudi-arabia}}</ref>. Во отсуство на национални избори и политички партии, политиката во Саудиска Арабија се одвива во две различни арени: во рамките на кралското семејство, Сауд и помеѓу кралското семејство и остатокот од саудиското општество.<ref name= Noreng97>{{наведена книга |title=Crude power: politics and the oil market |first=Oystein |last=Noreng |year=2005 |isbn=978-1-84511-023-9 |page=97}}</ref>. Надвор од Ал-Сауд, учеството во политичкиот процес е ограничено на релативно мал сегмент од населението и има форма на консултации на кралското семејство со улемите, племенските шеици и членовите на важните трговски семејства за големи одлуки. Овој процес не го пренесуваат саудиските медиуми<ref>[[#Long|Long]], p. 85</ref>. По обичај, сите мажи во полнолетство имаат право да го молат кралот директно преку традиционалниот племенски состанок познат како [[маџлис]]<ref name=Cavendish92>{{наведена книга |title=World and Its Peoples: the Arabian Peninsula |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |isbn=978-0-7614-7571-2 |pages=[https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/92 92–93] |url=https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/92 }}</ref>. На многу начини, пристапот кон владата малку се разликува од традиционалниот систем на племенско владеење. Племенскиот идентитет останува силен и, надвор од кралското семејство, политичкото влијание често се определува со племенска припадност, при што племенските шеици одржуваат значителен степен на влијание врз локалните и националните настани<ref name=Britannica />. Како што е споменато, во последниве години постоеле ограничени чекори за проширување на политичкото учество, како што е формирање на Консултативен совет во раните 90-ти и Националниот форум за дијалог во 2003 година<ref>Al-Rasheed, Madawi (2010). ''A History of Saudi Arabia''. pp. 180, 242–243, 248, 257–258. ISBN 978-0-521-74754-7.</ref>. Владеењето на Сауд се соочува со политичко спротивставување од четири извори: [[сунити|сунитски исламистички активизам]]; либерални критичари; [[Шиити|шиитското малцинство]] - особено во Источната Провинција; и долгогодишни племенски и регионалистички партикуларистички противници (на пример во Хеџаз)<ref>{{наведено списание |first=Ondrej|last=Barenek|year=2009 |title=Divided We Survive: A Landscape of Fragmentation in Saudi Arabia |journal=Middle East Brief |issue=33 |url=http://www.brandeis.edu/crown/publications/meb/MEB33.pdf}}</ref>. Од нив, малцинските активисти се најистакнатите закани за владата и во последните години извршиле голем број насилни инциденти во земјата<ref name="Cordesman 2009" />. Сепак, отворен протест против владата, дури и ако е мирен, не се толерира. ===Монархија и кралско семејство=== {{Main|Династија Сауд}} [[File:State Visit of King Fahd of Saudi Arabia State Dinner Receiving Line with Ivana Trump and Donald Trump in East Room - DPLA - 1a44d05819eab8ba3dcf7a6883ad92ba.jpg|thumb|Кралот [[Фахд бин Абдулазиз|Фахд]] со американскиот претседател [[Роналд Реган]] и идниот претседател на САД [[Доналд Трамп]] во 1985 година. САД и Саудиска Арабија [[Операција „Циклон“|испорачувале пари и оружје]] до антисоветските борци „[[муџахедини]]“ во Авганистан.]] Кралот комбинира законодавни, извршни и судски функции<ref name=Britannica>{{наведена енциклопедија|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia |title=Encyclopædia Britannica Online: Saudi Arabia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> и кралските декрети ја формираат основата на законодавството на земјата<ref name= Campbell>{{наведена книга|title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East|first=Christian |last=Campbell |year=2007|isbn=978-1-4303-1914-6|page=265|publisher=Lulu Enterprises Incorporated |url=https://books.google.com/books?id=20jmw1C3H5UC&pg=PA265}}</ref>. [[Крал на Саудиска Арабија|Кралот]] е исто така премиер и претседава со [[Совет на министри на Саудиска Арабија|Советот на министри на Саудиска Арабија]] и [[Советодавно Собрание на Саудиска Арабија|Советодавното Собрание на Саудиска Арабија]]. Кралското семејство доминира во политичкиот систем. Огромниот број на семејството му дозволува да ги контролира повеќето важни места на кралството и да има учество и присуство на сите нивоа на власт<ref>{{cite web |url=http://memory.loc.gov/frd/cs/profiles/Saudi_Arabia.pdf|title=Country Profile: Saudi Arabia |author=Library of Congress, Federal Research Division|year=2006}}</ref>. Се проценува дека бројот на принцови е најмалку 7.000, со најголема моќ и влијание имаат околу 200 машки потомци на [[Ибн Сауд]]<ref name="FT Saud">{{cite news |title=The House of Saud: rulers of modern Saudi Arabia |url=http://peakoil.com/publicpolicy/the-house-of-saud-rulers-of-modern-saudi-arabia |newspaper=Financial Times |date=30 September 2010}}</ref>. Клучните министерства генерално се резервирани за кралското семејство, како и 13-те регионални гувернери<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 15</ref>. Долгорочните политички и владини назначувања резултирале со создавање на „''моќни фондови''“ за постарите принцови<ref>{{наведена книга|title=State, power and politics in the making of the modern Middle East|first=Roger|last=Owen|year=2000|isbn=978-0-415-19674-1|page=56|publisher=Routledge }}</ref>, како оние на кралот Абдула, кој бил командант на Националната гарда од [[1963]] година (до 2010 година, кога го назначил својот син),<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11807255 |title=Saudi King Abdullah to go to US for medical treatment |date=21 November 2010 |work=BBC News}}</ref>, поранешен престолонаследник [[Султан бин Абдул Азиз|Султан]], министер за одбрана и авијација од 1962 година до неговата смрт во 2011 година, поранешен принц престолонаследник принцот Најеф кој бил министер за внатрешни работи од 1975 година до неговата смрт во 2012 година, принцот Сауд кој бил министер за надворешни работи од 1975 година<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |title=Biographies of Ministers |publisher=Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington, DC |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |archivedate=16 June 2011 }}</ref> и сегашниот крал Салман, кој бил министер за одбрана и авијација пред да биде крунисан за принц и гувернер на провинцијата Ријад од 1962 до 2011 година.<ref>{{cite news|title=Prince Salman resumes duties at governorate |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article199149.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124194326/http://arabnews.com/saudiarabia/article199149.ece |archivedate=24 November 2010 |newspaper=Arab News |date=23 November 2010}}</ref>. Актуелен министер за одбрана е принцот Мохамад бин Салман, син на кралот [[Салман бин Абдулазиз]] и принц престолонаследник<ref>{{cite news|title=Mohammed bin Nayef kingpin in new Saudi Arabia: country experts|url=http://www.middleeasteye.net/news/mohammed-bin-nayef-kingpin-new-saudi-arabia-country-experts-1500997678|accessdate=1 February 2015|work=Middle East Eye|date=1 February 2015}}</ref>. Кралското семејство е политички поделено со фракции засновани врз лојалност на кланот, лични амбиции и идеолошки разлики<ref name= Noreng97 />. Најмоќната кланска фракција е позната како „''Седум Судаири''“, која ја сочинуваале покојниот крал Фахд бин Абдулазиз и неговите полноправни браќа и нивните потомци<ref name="Economist Succession">{{Cite news|title=When kings and princes grow old |url=https://www.economist.com/node/16588422 |newspaper=The Economist |date=15 July 2010}}</ref>. Идеолошките поделби вклучуваат прашања во врска со брзината и насоката на реформите<ref name= Kostiner236>{{наведена книга|title=Conflict and cooperation in the Persian Gulf region |first=Joseph|last=Kostiner|year=2009|isbn=978-3-531-16205-8 |page=236|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften }}</ref>, и дали улогата на улемите треба да се зголеми или намали. Во семејството имало поделби околу тоа кој треба да го наследи престолот по приемот или пораната смрт на принцот Султан.<ref name="Economist Succession" /><ref name=David33>{{наведена книга |title=Catastrophic consequences: civil wars and American interests |first=Steven R.|last=David|year=2008 |isbn=978-0-8018-8989-9 |pages=33–34|publisher=Johns Hopkins University Press }}</ref>. Кога принцот Султан починал пред да се искачи на престолот на [[21 октомври]] [[2011]] година, кралот Абдула го назначил принцот Наџеф за принц-престолонаследник<ref>{{cite news|first=Neil|last=MacFarquhar|title=Prince Sultan bin Abdel Aziz of Saudi Arabia Dies|url=https://www.nytimes.com/2011/10/23/world/middleeast/prince-sultan-bin-abdel-aziz-of-saudi-arabia-dies.html?_r=1&pagewanted=all|newspaper=The New York Times|date=22 October 2011}}</ref>. Следната година принцот Наџеф исто така починал пред да се искачи на престолот<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15500679 |title=Obituary: Prince Nayef bin Abdul Aziz Al Saud |publisher=BBC |date=16 June 2012}}</ref>. [[File:Secretary of Defense Chuck Hagel walks with Saudi Deputy Minister of Defense Prince Fahd bin Abdullah before departing Riyadh, Saudi Arabia, on April 24, 2013 130424-D-BW835-179.jpg|thumb|left|Околу 500 принцови, владини министри и деловни луѓе, вклучувајќи го и принцот [[Фахд бин Абдула бин Мохамед ел-Сауд|Фахд бин Абдулах]], биле уапсени од властите на Саудиска Арабија како дел од т.н. [[Чистката во Саудиска Арабија (2017)]]]] Саудиската влада и кралското семејство честопати, во текот на многу години, биле обвинети за [[корупција]]<ref>* {{наведена книга|title=Saudi Royal Family |author=Jennifer Bond Reed |first2=Brenda |last2=Lange |year=2006 |isbn=978-0-7910-9218-7 |page=[https://archive.org/details/saudiroyalfamily00reed_0/page/14 14] |publisher=Chelsea House |url=https://archive.org/details/saudiroyalfamily00reed_0/page/14 }} * {{наведена книга |title=Saudi Arabia Enters the 21st Century |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2003 |isbn=978-0-275-98091-7 |pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/47 47, 142] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/47 }} * {{наведена книга |title=Middle Eastern leaders and Islam: a precarious equilibrium |first=Sonia |last=Alianak |year=2007 |isbn=978-0-8204-6924-9 |page= 67|publisher=Peter Lang }} * [[#Bowen|Bowen]], p. 108 * {{cite news|title=The corrupt, feudal world of the House of Saud |url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-the-corrupt-feudal-world-of-the-house-of-saud-538468.html |newspaper=The Independent |date=14 May 2003 |place=London |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111010181738/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-the-corrupt-feudal-world-of-the-house-of-saud-538468.html |archivedate=10 October 2011}} * [[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 73 * {{наведена книга |title=Security issues in the post-cold war world |author= M. Jane Davis |year=1996 |isbn=978-1-85898-334-9 |page=81|publisher= Edward Elgar }} * {{наведена книга|title=Saudi Arabia and its royal family |first=William |last=Holden |year=1982 |isbn=978-0-8184-0326-2 |pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaitsro00powe/page/154 154–156] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaitsro00powe/page/154 |publisher=Secaucus, N.J. : L. Stuart }} * {{наведена книга |title=The Middle East reader |first=Michael |last=Curtis |year=1986 |isbn=978-0-88738-101-0 |page=235|publisher=Transaction Books }}</ref>. Во земја за која се вели дека „''припаѓа''“ на кралското семејство и е именувана според нив, нејасни се границите помеѓу државните средства и личното богатство на постарите принцови. Обемот на корупција е опишан како системски<ref>{{наведена книга |title=September 11 and the U.S. war: beyond the curtain of smoke |first1=Roger |last1=Burbach |first2=Ben|last2=Clarke|year=2002 |isbn=978-0-87286-404-7 |page=32|publisher=City Lights Publishers }}</ref> и ендемичен<ref>{{наведена книга |title= Freedom in the Middle East and North Africa: A Freedom in the World Special Edition |author= Freedom House |year=2005 |isbn=978-0-7425-3775-0 |page=63|publisher= Rowman & Littlefield }}</ref> а неговото постоење го признал<ref>{{cite news |title=A Nation Challenged: The Plots; Saudi Arabia Also a Target Of Attacks, U.S. Officials Say |url=https://www.nytimes.com/2001/10/09/world/nation-challenged-plots-saudi-arabia-also-target-attacks-us-officials-say.html |newspaper=The New York Times |date=9 October 2001 |first=Lowell|last=Bergman}}</ref> и го бранел<ref>{{наведена книга|title=The King's Messenger. Prince Bandar Bin Sultan and America's Tangled Relationship with Saudi Arabia |first=David |last=Ottaway |year=2008 |isbn=978-0-8027-1690-3 |page=[https://archive.org/details/kingsmessengerpr00otta_0/page/162 162] |url=https://archive.org/details/kingsmessengerpr00otta_0/page/162 |publisher=Walker & Company }}</ref> принцот Бандар бин Султан (висок член на кралското семејство<ref>{{cite news |title=Saudi bribe claims delay £20bn fighter deal |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article1899614.ece |newspaper=The Times |date=7 June 2007 |place=London |first=David |last=Robertson |access-date=2020-11-06 |archive-date=2023-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117132440/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}</ref>) во интервју во [[2001]] година<ref name= PBS>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/terrorism/interviews/bandar.html |title=Interview: Bandar Bin Sultan |year=2001 |publisher=PBS}}</ref>. Иако обвинувањата за корупција честопати биле ограничувани на широки недокументирани обвинувања<ref>{{наведена книга|title=National Security in Saudi Arabia: Threats, Responses, and Challenges |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2005 |isbn=978-0-275-98811-1 |page=[https://archive.org/details/nationalsecurity00cord/page/284 284] |url=https://archive.org/details/nationalsecurity00cord/page/284 |publisher=Praeger Security International }}</ref>, конкретни обвинувања биле изнесени во 2007 година, кога се тврдело дека британскиот одбранбен изведувач [[БАЕ Систем]]с му исплатил на принцот Бандар 2 милијарди американски долари мито во врска со договорот за вооружување ел-Џамама<ref>{{cite news |title=BAE accused of secretly paying £1bn to Saudi prince |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/07/bae1 |newspaper=The Guardian |date=7 June 2007 |place=London |author=Leigh, David |first2=Rob|last2=Evans}}</ref><ref>{{cite news |title=BAE Systems sued over alleged Saudi bribes |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/law/article2498504.ece |newspaper=The Times |date=20 September 2007 |place=London |author=Herman, Michael |access-date=2020-11-06 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807192427/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/law/article2498504.ece |url-status=dead }}</ref>. Принцот Бандар ги отфрлил обвинувањата<ref>{{cite news |title=Prince Bandar denies BAE bribery claims |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article1914426.ece |newspaper=The Times |date=11 June 2007 |place=London |first1=Dearbail |last1=Jordan |first2=Christine |last2=Buckley |access-date=2020-11-06 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807192409/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article1914426.ece |url-status=dead }}</ref>. Истрагите и од американските и од британските власти резултирале во [[2010]] година во договори за спогодба со компанијата, со кои таа платила 447 милиони долари казни, но не признала за мито<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8501916.stm|title=Lord Goldsmith defends BAE Systems plea deal|date=6 February 2010|work=BBC News}}</ref>. [[Транспаренси Интернешнл]] во својот годишен Индекс на корупција за 2010 година и дал на Саудиска Арабија оценка 4,7 (на скала од 0 до 10 каде што 0 е „многу корумпиран“, а 10 е „високо чист“)<ref>{{cite web|url=http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2010/results|title=Corruption Perceptions Index 2010|publisher=Transparency International|date=15 December 2010|accessdate=2020-11-06|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425163935/http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2010/results|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија претрпела процес на политичка и социјална реформа, како што е зголемување на јавната транспарентност и добро управување. Сепак, [[Непотизам|непотизмот]] и покровителството се широко распространети кога се работи во земјата. Спроведувањето на законите за борба против корупцијата е селективно и јавните службеници се вклучуваат во корупција неказнето. Голем број истакнати принцови од Саудиска Арабија, министри во владата и деловни луѓе, вклучувајќи го и принцот [[ел-Валид бин Талал]], биле уапсени во Саудиска Арабија во ноември 2017 година<ref>{{cite web |url= https://www.nytimes.com/2017/11/04/world/middleeast/saudi-arabia-waleed-bin-talal.html |title= Saudi Arabia Arrests 11 Princes, Including Billionaire Alwaleed bin Talal |first= David |last= Kirkpatrick |date= 4 November 2017 |work= The New York Times|author-link= David D. Kirkpatrick }}</ref>. Има зголемен притисок за реформа и модернизирање на владеењето на кралското семејство, агенда што ја поддржува кралот Абдула и пред и по неговото пристапување во [[2005]] година. Создавањето на Консултативниот совет во раните 90-ти години на минатиот век не ги задоволувало барањата за политичко учество и, во 2003 година, бил објавен годишен ''Национален форум за дијалог'' што ќе им овозможи на избраните професионалци и интелектуалци јавно да дебатираат за тековните национални прашања, во рамките на одредени пропишани параметри. Во [[2005]] година се одржале првите општински избори. Во [[2007]] година, Советот за верност бил создаден за регулирање на наследстото<ref>* {{cite news|title=Saudi king speeds reforms|url=http://www.ft.com/cms/s/0/31b61bc4-fb3a-11dd-bcad-000077b07658.html|newspaper=Financial Times|date=15 February 2009}} * {{cite news|title=Prince Naif appointed deputy Saudi PM|url=http://www.ft.com/cms/s/0/2c0d7fcc-1b1b-11de-8aa3-0000779fd2ac.html|newspaper=Financial Times |date=27 March 2009}}</ref>. Во [[2009]] година, кралот извршил значителни кадровски промени во владата со назначување реформатори на клучни позиции и прва жена на министерско место. Сепак, овие промени биле критикувани како премногу бавни или само козметички<ref>{{cite news|title=Reform in Saudi Arabia: At a snail's pace|url=https://www.economist.com/node/17149062?story_id=17149062&fsrc=rss|newspaper=The Economist |date=30 September 2010}}</ref>. ===Ел еш-Шеик и улогата на улемата=== [[File:Abdullah ibn Muhammad Al ash-Sheikh Senate of Poland 02.JPG|thumb|[[Абдула ибн ел аш-Шеик]]]] Саудиска Арабија е скоро единствена во давањето директна улога на [[Улема|улемите]] (телото на исламски верски водачи и правници) во владата<ref name= Goldstein118>{{наведена книга |title=Religion and the State |url=https://archive.org/details/religionstate0000gold |url-access=registration |first=Natalie |last=Goldstein |year=2010 |isbn=978-0-8160-8090-8 |page=[https://archive.org/details/religionstate0000gold/page/118 118]|publisher=Facts On File }}</ref>. Претпочитаните улеми по убедување се Салафи. Улемите исто така имале клучно влијание во големите владини одлуки, на пример, воведувањето на [[Нафтена криза (1973)|нафеното ембарго]] во [[1973]] година и поканата за странски трупи во Саудиска Арабија во [[1990]] година<ref name="meforum.org">{{наведено списание |first=Nawaf E. |last=Obaid |date=September 1999 |title=The Power of Saudi Arabia's Islamic Leaders |journal=Middle East Quarterly |volume=VI |issue=3 |pages=51–58 |url=http://www.meforum.org/482/the-power-of-saudi-arabias-islamic-leaders}}</ref>. Покрај тоа, тие имале и голема улога во судскиот и образовниот систем<ref>{{наведена книга |title=Modernity and tradition: the Saudi equation |first=Fouad |last=Farsy |year=1992 |isbn=978-1-874132-03-5 |page=29|publisher=Knight Communications }}</ref> и монопол на авторитетот во сферата на верскиот и социјалниот морал<ref name= Hassner>{{наведена книга|title=War on sacred grounds |author=Ron Eduard Hassner |year=2009 |isbn=978-0-8014-4806-5 |page=[https://archive.org/details/waronsacredgroun00hass/page/143 143] |url=https://archive.org/details/waronsacredgroun00hass/page/143 |publisher=Ithaca : Cornell University Press }}</ref>. До 70-тите години на минатиот век, како резултат на богатството со нафта и модернизацијата на земјата иницирана од кралот [[Фејсал бин Абдулазиз]], во тек биле важни промени во саудиското општество и моќта на [[улема|улемите]] започнала да опаѓа<ref>[[#Abir1987|Abir (1987)]], p. 30</ref>. Сепак, ова се променило по заземањето на [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]] во [[Мека]] во [[1979]] година од исламистички радикали<ref name= Abir21>[[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 21</ref>. Одговорот на владата на кризата вклучувал зајакнување на овластувањата на улемите и зголемување на нивната финансиска поддршка<ref name= Hegghammer24 />: особено, им била дадена поголема контрола врз образовниот систем и им било дозволено да спроведуваат построго почитување на вахабистичките правила на морално и социјално однесување. По неговото стапување на престолот во 2005 година, кралот [[Абдула бин Абдулазиз]] вовел политика за намалување на овластувањата на улемите, на пример, префрлајќи ја контролата над образованието на девојчињата на [[Министерство за образование на Саудиска Арабија|Министерството за образование]]<ref name="NYT Abdullah">{{cite news |title=Abdullah, King of Saudi Arabia |url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/a/abdullah_bin_abdul_aziz_alsaud/index.html |newspaper=The New York Times |date=29 November 2010 |first =Nada|last =Bakri}}</ref>. Улемите историски биле водени од [[ел-Аш-Шеик]]<ref>[[#Abir1987|Abir (1987)]], p. 4</ref>, водечко религиозно семејство во земјата.<ref name= Hassner />. Тој е потомок на [[Мухамед ибн Абд ел-Вахаб]], основач на [[вахабизам|вахабистичка форма]] на сунитски ислам од [[XVIII век]], кој денес е доминантен во Саудиска Арабија<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: the coming storm |author=Wilson, Peter W. |author2=Graham, Douglas |year=1994 |isbn=978-1-56324-394-3 |page=16|publisher=M.E. Sharpe }}</ref>. Семејството е второ по престиж само по ел-Сауд (кралското семејство)<ref name= Long11>[[#Long|Long]], p. 11</ref> со кого формирале „''пакт за заемна поддршка''“<ref name=IBP>{{наведена книга |title=Saudi Arabia King Fahd Bin Abdul Aziz Al-Saud Handbook |author=International Business Publications |year=2011 |publisher=International Business Publications, USA |isbn=978-0-7397-2740-9}}</ref> и аранжман за поделба на моќта пред скоро 300 години. Пактот, кој опстојува до денес, се заснова на тоа што Сауд го одржува авторитетот на Шеик во религиозни прашања и ја поддржува и пропагира вахабистичката доктрина<ref>{{наведена книга |title=Area Handbook for the Persian Gulf States |first=Richard F.|last=Nyrop|year=2008 |isbn=978-1-4344-6210-7 |page=50|publisher=Wildside Press LLC }}</ref>. За возврат, ел-Аш-шеикот го поддржува политичкиот авторитет на Сауд со што го користи својот религиозно-морален авторитет за легитимирање на владеењето на кралското семејство<ref>{{наведено списание |author=Bligh, Alexander |year=1985 |title=The Saudi religious elite (Ulama) as participant in the political system of the kingdom |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=17 |pages=37–50 |doi=10.1017/S0020743800028750}}</ref>. Иако доминацијата врз улемите е намалена во последните децении<ref name= Mattar>{{наведена книга |title=Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa: Vol. 1 A–C |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo00phil_0 |url-access=registration |first=Philip|last=Mattar|year=2004 |isbn=978-0-02-865770-7 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofmo00phil_0/page/101 101]}}</ref>, тие сè уште ги држат најважните религиозни места и се тесно поврзани со Сауд со висок степен на венчавки. ===Правен систем=== [[File:Iqra.jpg|thumb|Куранот е официјален устав на земјата и примарен извор на правото.<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 13</ref>]] Примарен извор на законот е исламскиот шеријат кој потекнува од учењата на [[Кумановска Котлина|Куранот]] и Суната (традициите на пророкот). Саудиска Арабија е единствена меѓу современите муслимански држави по тоа што [[шеријат]]от не е кодифициран и не постои систем на судски преседан, давајќи им можност на судиите да користат независно правно расудување за да донесат одлука. Саудиските судии имаат тенденција да ги следат принципите на судската пракса Ханбали (или ''фикх'') кои се наоѓаат во пред-модерните текстовии<ref name= Haffner58>{{наведена книга |title=Shari'a Politics: Islamic Law and Society in the Modern World |first=Robert W.|last=Hefner|year=2011 |isbn=978-0-253-22310-4 |page=58|publisher=Indiana University Press }}</ref> забележани по буквалистичкото толкување на Куранот и [[хадис]]от<ref>{{наведена книга |title=Encyclopedia of Islam |author=Juan Eduardo Campo |year=2006 |isbn=978-0-8160-5454-1 |page=288|publisher=Facts On File }}</ref>. Бидејќи судијата е овластен да ги игнорира претходните пресуди (или свои или други судии) и може да го примени своето лично толкување на шеријатот за кој било посебен случај, дивергентни пресуди се јавуваат дури и во очигледно идентични случаи, што ја отежнува предвидливоста на правната интерпретација<ref>{{наведена книга|author=Oxford Business Group|title=The Report: Saudi Arabia |year=2009 |page=202|publisher=Oxford Business |url=https://books.google.com/books?id=gMPjxHzG1xQC&pg=PA202|isbn=978-1-902339-00-9|quote=it is not always possible to reach a conclusion on how a Saudi court or judicial committee would view a particular case [because] decisions of a court or a judicial committee have no binding authority with respect to another case, [and] in general there is also no system of court reporting in the Kingdom.}}</ref>. Шеријатскиот судски систем го сочинува основното судство на Саудиска Арабија и нејзините судии ([[кадија|кади]]) и адвокатите се дел од улемите, како исламските научници во земјата. Кралските декрети се другиот главен извор на правото; но се нарекуваат регулативи наместо закони затоа што се подредени на шеријатот<ref>[[#Otto|Otto]], p. 157</ref>. Кралските декрети го надополнуваат шеријатот во области како што се трудовото, трговското и корпоративното право. Дополнително, традиционалното племенско право и обичај остануваат значајни. Екстра-шеријатските владини трибунали обично ги решаваат споровите во врска со специфичните кралски декрети<ref>{{наведена книга |title=Islam and politics |first=John L.|last=Esposito|year=1998 |isbn=978-0-8156-2774-6 |pages=110–112|publisher=Syracuse University Press }}</ref>. Конечната жалба и од шеријатските судови и од владините трибунали е до кралот и сите судови и трибунали ги следат шеријатските правила за докажување и постапка.<ref name= Campbell268>{{наведена книга |title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East |first=Christian|last=Campbell|year=2007 |isbn=978-1-4303-1914-6 |pages=268–269|publisher=Lulu Enterprises Incorporated }}</ref>. Саудискиот систем на правда бил критикуван за „''ултра-пуританистичките судии''“, кои честопати се груби во изрекувањето на пресудата (со обезглавување за кривично дело - вештерство), но исто така понекогаш и премногу благи (за случаи на силување или тепање сопруга) и бавно, на пример оставајќи илјадници напуштени жени кои не можат да обезбедат развод<ref name=econ-2007>{{Cite news|title=International: Law of God versus law of man; Saudi Arabia|newspaper=The Economist|date=13 October 2007|url=https://www.economist.com/node/9954500}}</ref><ref name="Economist Cruel">{{Cite news|title=Saudi Arabian justice: Cruel, or just unusual? |url=https://www.economist.com/node/656147 |newspaper=The Economist |date=14 June 2001}}</ref>. Системот е критикуван и заради тоа што е таен<ref name="Economist Tentative">{{Cite news|title=Tentative steps in Saudi Arabia: The king of Saudi Arabia shows some reformist credentials |url=https://www.economist.com/node/13134598 |newspaper=The Economist |date=17 February 2009}}</ref>, нема некои заштитни мерки на правдата и не може да се справи со современиот свет<ref>{{cite news |title=Support for shake-up of Saudi justice system |url=http://www.ft.com/cms/s/0/ec3ad182-72a2-11dc-b7ff-0000779fd2ac.html |newspaper=Financial Times |date=4 October 2007}}</ref>. Во 2007 година, кралот Абдула издал кралски декрети за реформа на судството и создавање нов судски систем<ref name="Sharia Inc Courts">[[#Otto|Otto]], pp. 161–162</ref> а во 2009 година, кралот извршил бројни значајни промени во судскиот персонал на највисоко ниво со доведување на помлада генерација<ref name="Economist Tentative" />. [[File:Dira Square.JPG|thumb|Плоштадот во Ријад, место каде често се вршат погубувања.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/05/06/60minutes/main615986.shtml |title=Saudi Justice? |date=5 December 2007 |publisher=CBS News}}</ref>]] Капиталните и физичките казни изречени од саудиските судови, како што се [[обезглавување]], каменување (до смрт), [[ампутација]], [[распетие]] и [[камшикување]], како и огромниот број на погубувања се силно критикувани<ref name="Sharia Inc175">[[#Otto|Otto]], p. 175</ref>. [[Смртна казна|Смртната казна]] може да се изрече за широк спектар на дела, вклучувајќи [[убиство]], [[силување]], вооружен грабеж, повторна употреба на [[дрога]], отпадништво, прељуба, вештерство и волшепство и може да се изврши преку обезглавување со меч, каменување или стрелање, проследено со распетие<ref name= FRD306>{{наведена книга |title=Saudi Arabia A Country Study |author=Federal Research Division |year=2004 |isbn=978-1-4191-4621-3 |page=304}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2966790.stm |title=Saudi executioner tells all |date=5 June 2003 |work=BBC News}}</ref><ref name=Lu>{{наведена книга |title=Punishment: a comparative historical perspective |first1=Terance D. |last1=Miethe |first2=Hong|last2=Lu|year=2004 |isbn=978-0-521-60516-8 |page=63|publisher=Cambridge University Press }}</ref>. 345-те пријавени погубувања во периодот од 2007 до 2010 година се извршени со јавно [[обезглавување]]<ref>{{cite news|author=Janine di Giovanni |url=http://www.newsweek.com/2014/10/24/when-it-comes-beheadings-isis-has-nothing-over-saudi-arabia-277385.html |title=When It Comes to Beheadings, ISIS Has Nothing Over Saudi Arabia |work=Newsweek |date=14 October 2014}}</ref>. Последното пријавенo погубување за магија се случила во септември 2014 година. [5] Студиите покажале дека Саудиска Арабија има една од најниските стапки на криминал во светот, иако постојат различни ставови дали ова може да се припише на правниот систем или на други фактори, како што се социјалните структури<ref>{{наведена книга|last1=Cindy|first1=Banks|last2=James|first2=Baker|title=Comparative, International, and Global Justice: Perspectives From Criminology And Criminal Justice|date=2015|publisher=SAGE Publications, Inc.|isbn=978-1-4833-3238-3|page=24 and 26|url=https://books.google.com/books?id=WZehCgAAQBAJ&pg=PA24}}</ref>. Иако повторената кражба може да се казни со ампутација на десната рака, меѓу 2007 и 2010 година е пријавен само еден пример на ампутација на судството. Хомосексуалните дела се казнуваат со камшикување или смрт<ref name= FRD306 /><ref name=Lu /><ref>* {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119142327/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archivedate=19 January 2012 |url-status=dead |title=2010 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=8 April 2011 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/nea/136079.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424205151/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/nea/136079.htm |archivedate=24 April 2019 |url-status=dead |title=2009 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=11 March 2010 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/nea/119126.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404044041/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/nea/119126.htm |archivedate=4 April 2019 |url-status=dead |title=2008 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=25 February 2009 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2007/100605.htm |title=2007 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=11 March 2008 |publisher=U.S. State Department}}</ref>. Во април 2020 година, Саудискиот Врховен суд издал директива за елиминирање на казната за камшикување од саудискиот судски систем и казната треба да се замени со затвор или парични казни<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52420307|title=Saudi Arabia to abolish flogging – supreme court|date=24 April 2020|work=BBC News|access-date=24 April 2020|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/04/24/Saudi-courts-ordered-to-stop-use-of-lashing-as-punishment-Okaz-report.html|title=In landmark decision, Saudi Arabia to eliminate flogging punishment|date=24 April 2020|website=Al Arabiya English|language=en|access-date=24 April 2020}}</ref>. [[Атеизмот]] или „''ставање под знак прашалник на основите на исламската религија врз која се заснова оваа земја''“ се смета за терористичко злосторство<ref name=i1>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html "Saudi Arabia declares all atheists are terrorists in new law to crack down on political dissidents"] ''Independent'', April 2014</ref>. Камшикувањето е вообичаена форма на казна<ref>{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2010-01-24/world/saudi.arabia.lashes_1_lashes-al-watan-saudi-city?_s=PM:WORLD |title=Report: Saudi girl accepts lashing for assaulting headmistress |date=24 January 2010 |publisher=CNN |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223142538/http://articles.cnn.com/2010-01-24/world/saudi.arabia.lashes_1_lashes-al-watan-saudi-city?_s=PM:WORLD |archivedate=23 December 2011 }}</ref> и често се изрекува за прекршоци против религијата и јавниот морал како што се пиење алкохол и занемарување на молитвени и посни обврски. Се практикуваат одмазднички казни или Кисас: на пример, окото може да се отстрани хируршки на инсистирање на жртвата која го изгубила сопственото око. Семејствата на нелегално убиен човек може да избираат помеѓу барање смртна казна или давање милост за возврат за плаќање на дија (крвни пари), од страна на сторителот.<ref>{{cite news |title=Saudis Face Soaring Blood-Money Sums |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/26/AR2008072601785.html |newspaper=The Washington Post |date=27 July 2008}}</ref> Дури и откако им било дозволено на жените да возат и да работат, јавните места во Саудиска Арабија сè уште се разделени по пол и кралството има многу строги закони за тоа како неврзаните мажи и жени можат да вечераат заедно. Во септември 2018 година, еден човек бил уапсен од саудиските власти затоа што се појавил во видео со неговата колешка додека појадувал во хотел, каде што работеле и двајцата. ===Надворешни односи=== {{Main|Надворешни односи на Саудиска Арабија}} [[File:Abdel Fattah el-Sisi, King Salman of Saudi Arabia, Melania Trump, and Donald Trump, May 2017.jpg|thumb|left|Претседателот на САД [[Доналд Трамп]] и Првата дама [[Меланија Трамп]] со кралот [[Салман бин Абдулазиз]] и претседателот на Египет, [[Абдел Фатах ел-Сиси]], 21 мај 2017 година]] Саудиска Арабија се приклучила на [[ООН]] во 1945 година<ref name="US State Dept Saudi Arabia" /><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/index.shtml |title=United Nations Member States |publisher=United Nations}}</ref> и е основач на [[Арапската лига]], Советот за соработка во Заливот, [[Светска муслиманска лига|Светската муслиманска лига]] и [[Организација на исламската конференција|Организацијата на исламската конференција]] (сега Организација за исламска соработка).<ref name="Saudi Ministry of Foreign Affairs">{{cite web |url=http://www.mofa.gov.sa/SITES/MOFAEN/ABOUTKINGDOM/KINGDOMFOREIGNPOLICY/Pages/KingdomPolicy34645.aspx |title=The foreign policy of the Kingdom of Saudi Arabia |date=5 July 2005 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Saudi Arabia}}</ref>. Земјата игра значајна улога во [[Меѓународниот монетарен фонд]] и [[Светска банка]], а во 2005 година се приклучила на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]]. Саудиска Арабија го поддржува наменетото формирање на Арапската царинска унија во 2015 година и арапскиот заеднички пазар<ref>{{cite news |title=No politics for Ben Ali in Kingdom |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article238363.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110121172720/http://arabnews.com/saudiarabia/article238363.ece |archivedate=21 January 2011 |newspaper=Arab News |date=19 January 2011}}</ref> до 2020 година, како што било најавено на самитот на Арапската лига во 2009 година<ref>{{Cite news |title=Arab leaders issue resolutions, emphasize Gaza reconstruction efforts |agency=[[Kuwait News Agency]] |date=20 January 2009 |url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=1969914&Language=en}}</ref>. Од 1960 година, како основачка членка на [[ОПЕК]], нејзината политика на цени на нафтата e генерално да го стабилизира светскиот пазар на нафта и да се обиде да умери остри движења на цените за да не ги загрози западните економии<ref name="US State Dept Saudi Arabia" /><ref>{{cite web|title=OPEC : Brief History|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm|website=OPEC.org|publisher=Organization of the Petroleum Exporting Countries|accessdate=20 May 2015}}</ref>. Во [[1973]] година, Саудиска Арабија и другите арапски нации вовеle ембарго за нафта против [[САД]], [[Велика Британија]], [[Јапонија]] и другите западни нации кои го поддржувале [[Израел]] во [[Јомкипурска војна|Јомкипурската војна]] од октомври 1973 година.<ref>{{cite news |title=The Arab Oil Threat |url=https://www.nytimes.com/1973/11/23/archives/the-arab-oil-threat.html |work=The New York Times |date=23 November 1973}}</ref>. Ембаргото предизвикаlo нафтена криза со многу краткорочни и долгорочни ефекти врз глобалната политика и глобалната економија<ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/background/oil/|title=The price of oil – in context|date=18 April 2006 | work=CBC News| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070609145246/http://www.cbc.ca/news/background/oil/| archivedate= 9 June 2007 | url-status=live}}</ref>. Помеѓу средината на 1970-тите и 2002 година, Саудиска Арабија потрошила над 70 милијарди американски долари „''помош во странство за развој''“. Сепак, постојат докази дека огромното мнозинство, всушност, се потрошило на пропагирање и проширување на влијанието на вахабизмот на штета на другите форми на исламот<ref>{{наведена книга |title=Islamic Economics and the Final Jihad |author=J Jonsson David |year=2006 |isbn=978-1-59781-980-0 |pages=249–250|publisher=Xulon Press }}</ref>. Постоeла интензивна дебата околу тоа дали саудиската помош и вахабизмот го поттикнааle екстремизмот во земјите приматели.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7093423.stm |title=Jihad and the Saudi petrodollar |date=15 November 2007 |work=BBC News}}</ref>. Двете главни обвинувања се дека, по својата природа, вахабизмот поттикнува нетолеранција и промовира тероризам<ref>[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 26</ref>. Броејќи ги само земјите со мнозинство не муслимани, Саудиска Арабија платиla за изградба на 1359 џамии, 210 исламски центри, 202 колеџи и 2000 училишта.<ref>"[https://www.nytimes.com/2016/08/26/world/middleeast/saudi-arabia-islam.html Saudis and Extremism: 'Both the Arsonists and the Firefighters']". ''The New York Times''. 25. August 2016.</ref> [[File:Obama meets King Abdullah July 2014.jpg|thumb|Претседателот на САД [[Барак Обама]] со [[Абдулах од Саудиска Арабија]], јули 2014 година]] Саудиска Арабија и [[Соединетите Американски Држави]] се стратешки сојузници<ref name="BBC News">{{cite news |title=How strained are US-Saudi relations? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36083990 |work=BBC News| date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Old friends US and Saudi Arabia feel the rift growing, seek new partners |url=http://atimes.com/2016/05/old-friends-us-and-saudi-arabia-feel-the-rift-growing-seek-new-partners/ |work=[[Asia Times Online|Asia Times]] |date=2 May 2016 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912121640/http://atimes.com/2016/05/old-friends-us-and-saudi-arabia-feel-the-rift-growing-seek-new-partners/ |url-status=dead }}</ref> и откако претседателот [[Барак Обама]] ја презел функцијата во 2009 година, САД и продале 110 милијарди долари оружје на Саудиска Арабија<ref>"[https://www.nytimes.com/2016/08/17/opinion/stop-saudi-arms-sales-until-carnage-in-yemen-ends.html?_r=1 America Is Complicit in the Carnage in Yemen]". ''The New York Times''. 17. August 2016.</ref><ref name="Salon">"[http://www.salon.com/2016/08/30/rights-group-blasts-u-s-hypocrisy-in-vast-flood-of-weapons-to-saudi-arabia-despite-war-crimes/ Rights group blasts U.S. "hypocrisy" in "vast flood of weapons" to Saudi Arabia, despite war crimes]". ''Salon''. 30. August 2016.</ref>. Сепак, односот помеѓу Саудиска Арабија и [[Соединетите Американски Држави]] станал затегнат и бил сведок на голем пад во последните години на [[администрација на Обама|администрацијата на Обама]]<ref>"[http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx Gulf allies and ‘Army of Conquest’] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190417102743/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |date=2019-04-17 }}". ''[[Al-Ahram Weekly]]''. 28 May 2015.</ref><ref name="act" /><ref name="isis" />, иако Обама ги овластил американските сили да обезбедат логистичка и разузнавачка поддршка на Саудијците во воената интервенција во [[Јемен]], воспоставувајќи заедничка ќелија за планирање на координација со саудиската војска, која помагала во управувањето со војната<ref>{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/report-yemens-embattled-president-flees-stronghold-as-rebels-advance/2015/03/25/e0913ae2-d2d5-11e4-a62f-ee745911a4ff_story.html|title= Saudi Arabia launces air attacks in Yemen| newspaper=The Washington Post|date=25 March 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=Yemen conflict: US 'could be implicated in war crimes' |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37607248 |work=BBC News |date=10 October 2016}}</ref>, и [[ЦИА]] ги користела саудиските бази за напади со беспилотни летала во Јемен<ref>{{cite news |title=CIA using Saudi base for drone assassinations in Yemen |url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/06/cia-using-saudi-base-drone-yemen |work=The Guardian |date=6 February 2013}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gardner |first1=Frank |title=How strained are US-Saudi relations? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36083990 |work=BBC News |date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=The bizarre alliance between the US and Saudi Arabia is finally fraying |url=https://www.newstatesman.com/world/2017/11/bizarre-alliance-between-us-and-saudi-arabia-finally-fraying |work=www.newstatesman.com }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The U.S. Might Be Better Off Cutting Ties With Saudi Arabia |url=http://time.com/4304763/u-s-ties-with-saudi-arabia/ |magazine=Time |author=Ashford, Emma |date=22 April 2016 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2019-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120213631/https://time.com/4304763/u-s-ties-with-saudi-arabia/ |url-status=dead }}</ref>. Во првата деценија на [[21 век]], Саудиска Арабија платила приближно 100 милиони американски долари на американски фирми за да лобираат кај американската влада<ref>Goldberg, Jeffrey (8 December 2010) [https://www.theatlantic.com/international/archive/2010/12/fact-checking-stephen-walt/67648/ Fact-Checking Stephen Walt], ''[[The Atlantic]]''.</ref>. На [[20 мај]] [[2017]] година, претседателот [[Доналд Трамп]] и кралот Салман потпишале серија писма со намери Саудиска Арабија да купи оружје од Соединетите држави во вкупна вредност од 110 милијарди американски долари веднаш<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2017/05/20/trump-signs-off-on-110b-arms-deal-in-saudi-arabia/|title=Trump signs off on $110B arms deal in Saudi Arabia|last=Linge|first=Mary Kay|date=20 May 2017|website=New York Post}}</ref>, и 350 милијарди американски долари за 10 години<ref name=cnbc-20170520>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2017/05/20/us-saudi-arabia-seal-weapons-deal-worth-nearly-110-billion-as-trump-begins-visit.html|title=US-Saudi Arabia ink historic 10-year weapons deal worth $350 billion as Trump begins visit|last=David|first=Javier E.|date=20 May 2017|website=CNBC}}</ref>. [[File:A view of Shah Faisal Mosque from adjoing yard..JPG|thumb|left|[[Џамија Шахџахан]] во [[Исламабад]] е наречека според саудискиот крал Фејсал. Кралството е силен сојузник на [[Пакистан]], [[Викиликс]] тврдел дека Саудијците се „''одамна навикнати да имаат значајна улога во пакистанските работи''“.<ref name="time.com">{{cite magazine |first=Ishaan |last=Tharoor |title=WikiLeaks: The Saudis' Close but Strained Ties with Pakistan |date=6 December 2010 |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2035347,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228172244/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2035347,00.html |archivedate=28 December 2010 |url-status=live |magazine=Time }}</ref>]] Во арапскиот и муслиманскиот свет, Саудиска Арабија се смета за прозападна и проамериканска<ref>{{наведена книга |title=The Saudi enigma: a history |first=Pascal |last=Ménoret |year=2005 |isbn=978-1-84277-605-6 |page=[https://archive.org/details/saudienigmahisto0000meno/page/22 22] |publisher=Zed Books |url=https://archive.org/details/saudienigmahisto0000meno/page/22 }}</ref> и секако е долгорочен сојузник на САД.<ref>{{cite news |title=Iraq's foreign militants 'come from US allies' |url=https://www.theguardian.com/world/2007/nov/22/iraq.peterwalker1 |newspaper=The Guardian |date=22 November 2007 |place=London |author=Walker, Peter }}</ref>. Сепак, оваа<ref>{{наведена книга |title=Politics in the developing world |author=Burnell, Peter J. |author2=Randall, Vicky |year=2007 |isbn=978-0-19-929608-8 |page=449|publisher=Oxford University Press }}</ref> и улогата на Саудиска Арабија во [[Заливска војна|војната во Персискиот Залив]] во 1991 година, особено стационирањето на американските трупи на саудиска територија од 1991 година, предизвикал развој на непријателски исламистички одговор однатре.<ref>{{наведена книга |title=Islamic activism: a social movement theory approach |first=Quintan|last=Wiktorowicz|year=2004 |isbn=978-0-253-34281-2 |page=255|publisher=Indiana University Press }}</ref>. Како резултат на тоа, Саудиска Арабија, до одреден степен, се оградила од САД и, на пример, одбила да ја поддржи или да учествува во [[американска инвазија на Ирак|американската инвазија на Ирак]] во [[2003]] година. Кина и Саудиска Арабија се главни сојузници, а односите меѓу двете земји значително растат во последните децении. Поголемиот дел од Саудиските Арапи исто така изразиле поволно мислење за [[Кина]].<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia and China launch 'digital Silk Road'|url=http://www.businessreviewmiddleeast.com/technology/1323/Saudi-Arabia-and-China-launch-digital-Silk-Road|work=www.businessreviewmiddleeast.com}}{{dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=China's Xi Jinping calls Saudi king with pledge to boost ties|url=http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2120272/china-vows-boost-ties-saudi-arabia-amid-growing-turmoil|work=South China Morning Post|date=16 November 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Saudi Arabia, China Sign Deals Worth Up to $65 Billion|url=https://foreignpolicy.com/2017/03/16/saudi-arabia-china-sign-deals-worth-65-billion-boost-trade-ties-oil-energy-one-belt-one-road-saudi-vision-2030/|work=Foreign Policy}}</ref><ref>{{cite web|title=Public Opinion in Saudi Arabia|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/public-opinion-in-saudi-arabia|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gao|first1=Charlotte |title=Closer Ties: China And Saudi Arabia Sign $70 Billion in New Deals|url=https://thediplomat.com/2017/08/closer-ties-china-and-saudi-arabia-sign-70-billion-in-new-deals/|work=The Diplomat|date=27 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Wang Yi and Foreign Minister Adel bin Ahmed Al-Jubeir of Saudi Arabia Co-host the Third Meeting of the Political and Diplomatic Sub-committee of China-Saudi Arabia High-level Joint Committee |url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1576046.shtml |work=www.fmprc.gov.cn|date=9 July 2018}}</ref> Во февруари [[2019]] година, престолонаследникот Мохамад ги бранел кинеските кампови за преобразование во [[Синџијанг]] за [[Ујгури]]те муслимани<ref>{{cite news |title=Saudi Arabia's Mohammed bin Salman Defends China's Use of Concentration Camps for Muslims During Visit to Beijing |url=https://www.newsweek.com/saudi-arabia-mohammad-bin-salman-defends-china-concentration-camps-muslims-1340592 |work=Newsweek |date=22 February 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defends China's right to fight 'terrorism' |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/02/saudi-crown-prince-defends-china-fight-terrorism-190223104647149.html |work=al-Jazeera |date=23 February 2019}}</ref>, велејќи дека „''Кина има право да спроведе антитерористичка и деекстремизирана работа за нејзината национална безбедност''<ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defends China's right to put Uighur Muslims in concentration camps |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/22/saudi-crown-prince-defends-chinas-right-put-uighur-muslims-concentration/ |work=The Daily Telegraph |date=22 February 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defended China's imprisonment of a million Muslims in internment camps, giving Xi Jinping a reason to continue his 'precursors to genocide' |url=https://www.businessinsider.com/saudi-crown-prince-defends-china-oppression-of-muslims-in-xinjiang-mohammed-bin-salman-2019-2 |work=Business Insider |date=23 February 2019}}</ref>“ Во јули 2019 година, амбасадорите на ООН на 37 земји, вклучително и Саудиска Арабија, потпишале заедничко писмо до УНХРЦ за одбрана на третманот на Кина кон Ујгурите и другите муслимански малцински групи во регионот Ксинџијанг<ref>{{cite news |title=Which Countries Are For or Against China's Xinjiang Policies? |url=https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ |work=[[The Diplomat]] |date=15 July 2019}}</ref>. Последиците од инвазијата во 2003 година и [[Арапска пролет|Арапската пролет]] довеле до зголемување на тревогата во саудиската монархија во врска со зголемувањето на влијанието на [[Иран]] во регионот<ref>"[https://www.nytimes.com/2015/07/17/world/middleeast/wikileaks-saudi-arabia-iran.html WikiLeaks Shows a Saudi Obsession With Iran]". ''The New York Times''. 16 July 2015.</ref>. Овие стравови се рефлектирале во коментарите на кралот Абдулах, кој приватно ги повикал на САД да го нападнат Иран и „''да ја исечат главата на змијата''“.<ref>{{cite news |title=Saudi Arabia urges US attack on Iran to stop nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/28/us-embassy-cables-saudis-iran |newspaper=The Guardian |date=28 November 2010 |place=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Simon|last2=Tisdall}}</ref>. За приближувањето меѓу САД и Иран, што започнало во тајност во 2011 година<ref>{{Cite news|first1=Matthew |last1=Lee |first2=Bradley |last2=Klapper |first3=Julie |last3=Pace |date=25 November 2013 |title=Obama advised Netanyahu of Iran talks in September |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_IRAN_SECRET_TALKS? |agency=Associated Press |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127071458/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_IRAN_SECRET_TALKS |archivedate=27 November 2013 }}</ref> се вели дека се плашеле од Саудијците<ref>{{Cite news |first=Ian |last=Black |date=24 November 2013 |title=Iran nuclear deal: Saudi Arabia and Gulf react with caution |url=https://www.theguardian.com/world/2013/nov/24/iran-nuclear-deal-middle-east-reaction-saudi-arabia |work= The Guardian}}</ref> и, за време на широко поздравениот договор за иранската јадрена програма, кој ја ограничувал првата фаза од Американско-иранската детентета, [[Роберт Џордан]], кој бил американски амбасадор во [[Ријад]] од 2001 до 2003 година, изјавил дека „''[тој] најлош кошмар на Саудијците ќе биде администрацијата на [Обама] да постигне голема зделка со Иран''“<ref>{{cite news |first=Angus |last=McDowall |date=9 October 2013 |title=Insight: Saudis brace for 'nightmare' of U.S.-Iran rapprochement |url=https://www.reuters.com/article/2013/10/09/us-saudi-usa-iran-insight-idUSBRE9980IT20131009 |work=Reuters |access-date=2020-11-06 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018115809/http://www.reuters.com/article/2013/10/09/us-saudi-usa-iran-insight-idUSBRE9980IT20131009 |url-status=dead }}</ref>. Патувањето во Саудиска Арабија од страна на американскиот претседател [[Барак Обама]] во 2014 година вклучувало дискусии за односите меѓу САД и Иран, иако тие не успеале да ја решат загриженоста на Ријад..<ref>Abdulmajeed al-Buluwi (14 April 2014). [http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/us-saudi-obama-visit-drifting-apart.html "US, Saudi drifting apart despite Obama visit"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415161306/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/us-saudi-obama-visit-drifting-apart.html |date=15 April 2014 }}. [[Al-Monitor]]. Retrieved 9 June 2015.</ref> Со цел да се заштити [[Династија Калифа|куќата на Калифа]], монарсите на [[Бахреин]], Саудиска Арабија го нападнал Бахреин испраќајќи воени трупи да го задушат востанието на народот на Бахреин на 14 март 2011 година.<ref name=":0">{{cite news|title=Saudi Arabian troops enter Bahrain as regime asks for help to quell uprising|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/14/saudi-arabian-troops-enter-bahrain|newspaper=The Guardian|accessdate=14 September 2015 |first=Martin|last=Chulov|date=14 March 2011}}</ref>. Саудиската влада го сметала двомесечното востание како „''закана за безбедноста''“ од страна на шиитите кои го претставуваат мнозинството од населението во Бахреин. [[File:International Syria meeting (29734397483).jpg|thumb|Министерот [[Адел ел-Џубиер]] со тогашниот британски министер за надворешни работи [[Борис Johnонсон]] (денес [[премиер на Велика Британија|премиер]]) во Лондон, 16 октомври 2016 година]] На [[25 март]] 2015 година, Саудиска Арабија, предводник на коалицијата на сунитски муслимански држави<ref>"[https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-26/yemeni-bombing-led-by-saudis-is-backed-by-u-s-logistics-spying U.S. Backs Saudi-Led Yemeni Bombing With Logistics, Spying]". [[Bloomberg News|Bloomberg]]. 26 March 2015.</ref>, започнала воена интервенција во Јемен против шиитските Хути и силите лојални на поранешниот претседател [[Али Абдулах Салех]], кој бил симнат од власта во востанијата во [[Арапска пролет|Арапската пролет]] во 2011 година<ref>"[http://edition.cnn.com/2015/03/26/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/ Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region]". CNN. 27 March 2015.</ref>. Најмалку 56.000 луѓе биле убиени во вооружено насилство во Јемен помеѓу јануари 2016 година и октомври 2018 година<ref>{{cite news |title=The Yemen war death toll is five times higher than we think – we can't shrug off our responsibilities any longer |url=https://www.independent.co.uk/voices/yemen-war-death-toll-saudi-arabia-allies-how-many-killed-responsibility-a8603326.html |work=The Independent |date=26 October 2018}}</ref>. Саудиска Арабија, заедно со [[Катар]] и [[Турција]], отворено ја поддржувале [[Армија на освојувањето|Армијата на освојувањето]]<ref>* "[https://news.yahoo.com/army-conquest-rebel-alliance-pressures-syria-regime-090529121.html 'Army of Conquest' rebel alliance pressures Syria regime]". Yahoo News. 28 April 2015. * {{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest' |first=Gareth |last=Porter |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 May 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919055514/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx | archivedate=19 September 2015|author-link=Gareth Porter }}</ref>, чадор група на антивладини сили кои се борат во [[Сириска граѓанска војна|Сириската граѓанска војна]], во која, наводно, биле вклучени ал-Каеда фронт ал-Нусра и друга салафиска коалиција позната како Ахрар ел-Шам<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html |title=Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria |first=Kim |last=Sengupta |newspaper=The Independent |date=12 May 2015}}</ref>. Саудиска Арабија исто така била вклучена во тајната операција Тимбер Сикамор предводена од ЦИА за обука и вооружување на сириските бунтовници<ref>{{cite news|last=Norton|first=Ben|title=CIA and Saudi weapons for Syrian rebels fueled black market arms trafficking, report says |url=http://www.salon.com/2016/06/28/cia_and_saudi_weapons_for_syrian_rebels_fueled_black_market_arms_trafficking_report_says/|work=Salon|date=28 June 2016|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927015605/http://www.salon.com/2016/06/28/cia_and_saudi_weapons_for_syrian_rebels_fueled_black_market_arms_trafficking_report_says/|archivedate=27 September 2016}}</ref>. По голем број инциденти за време на сезоната на Хаџ<ref>{{cite web|title=Saudi Arabia Hajj disaster death toll rises|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/10/19/hajj-disaster-death-toll-over-two-thousand.html |publisher=Al Jazeera America |accessdate=27 November 2015}}</ref>, од кои загинале најмалку 2.070 аџии<ref>{{cite news|title=Death toll in Saudi haj disaster at least 2,070: Reuters tally|url=https://www.reuters.com/article/2015/10/29/us-saudi-haj-idUSKCN0SN2F020151029|work=Reuters|date=29 October 2015|accessdate=27 November 2015|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033446/http://www.reuters.com/article/2015/10/29/us-saudi-haj-idUSKCN0SN2F020151029|url-status=dead}}</ref> во стампедото во Мека во 2015 година, Саудиска Арабија била обвинета за лошо управување и фокусирање на зголемување на приходите од пари, а истовремено занемарување на благосостојбата на аџиите<ref>{{cite news|title=Hajj stampede: Saudis face growing criticism over deaths|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-34357383|work=BBC News|accessdate =27 November 2015|date=25 September 2015}}</ref>. Во март 2015 година, [[Шведска]] го укинала договорот за вооружување со Саудиска Арабија, со што се ставило крај на деценискиот договор за одбрана со кралството. Одлуката уследила откако министерката за надворешни работи на [[Шведска]], [[Маргот Валстром]] била блокирана од Саудијците додека зборувала за демократијата и правата на жените во Арапската лига во Каиро. Ова исто така довело до тоа Саудиска Арабија да го повика својот амбасадор во Шведска..<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-ambassador-to-sweden-recalled-at-last-a-western-country-stands-up-to-saudi-arabia-on-human-10103652.html|title=From scrapped arms deals to pleas for democracy: why Sweden is the only Western country standing up to Saudi Arabia|newspaper=The Independent|accessdate=12 March 2015|date=12 March 2015}}</ref> Саудиска Арабија се смета дека има умерено влијание во [[Арапско-израелски конфликт|арапско-израелскиот конфликт]], периодично поставувајќи мировен план меѓу [[Израел]] и [[Палестина|Палестинците]] и осудувајќи го [[Хезболах]]<ref>{{наведена книга |title=Prophets and princes: Saudi Arabia from Muhammad to the present |author=Watson, Mark |year=2008 |isbn=978-0-470-18257-4 |page=2|publisher=John Wiley & Sons }}</ref>. По Арапската пролет, Саудиска Арабија му понудила азил на распуштениот претседател [[Зин ел-Абидин ибн Али]] од [[Тунис]] и кралот Абдула телефонски го повикал претседателот на [[Египет]] [[Хосни Мубарак]] (пред неговото депонирање) за да му понудат поддршка<ref name="guardian.co.uk">{{cite news |title=Egypt Protests could spread to other countries |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/31/egypt-protests-spread-other-countries |newspaper=The Guardian |date=31 January 2011 |place=London |first=Ian|last=Black}}</ref>. На почетокот на 2014 година односите со [[Катар]] станале затегнати поради неговата поддршка за [[Муслиманско братство|Муслиманското братство]] и верувањето на Саудиска Арабија дека Катар се меша во нејзините работи. Во август 2014 година, се чини дека обете земји истражувале начини како да се стави крај на раздорот<ref name="QatarSaudi">{{cite news|title=Top Saudi Officials Head to Qatar in Effort to Heal Rift|url=http://www.saudiarabianews.net/index.php/sid/225153245|date=27 August 2014|publisher=Saudi Arabia News.Net|access-date=2020-11-06|archive-date=2015-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627033534/http://www.saudiarabianews.net/index.php/sid/225153245|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија и нејзините сојузници го критикувале катарскиот телевизиски канал [[Ал Џезира]] и односите на Катар со Иран. Во 2017 година, Саудиска Арабија вовела копнена, поморска и воздушна блокада на Катар.<ref>{{cite web |title=Qatar-Gulf crisis: Your questions answered |url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/qatar-gulf-crisis-questions-answered-170606103033599.html |website=www.aljazeera.com}}</ref> [[File:Iran–Saudi Arabia proxy conflict.png|thumb]] Саудиска Арабија ги запрела новите трговски и инвестициски зделки со [[Канада]] и ги прекинала дипломатските врски во драматичната ескалација на спорот околу апсењето на кралството на активистот за женски права [[Самар Бадави]] на [[6 август]] [[2018]] година<ref>{{Cite web|url=https://ameinfo.com/money/economy/saudi-canada-trade/|title=Saudi-Canada trade row: What business is at stake?|website=ameinfo.com|date=6 August 2018|accessdate=2020-11-06|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517173818/https://www.ameinfo.com/money/economy/saudi-canada-trade/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Welcome to the Saudi Arabia vs. Canada Troll War |url=https://www.vice.com/en_ca/article/pawmm9/welcome-to-the-saudi-arabia-vs-canada-troll-war |work=[[Vice (magazine)|Vice]] |date=7 August 2018}}</ref>. Тензиите ескалирале меѓу Саудиска Арабија и нејзините сојузници по исчезнувањето на [[Џамал Кашогџи]] од саудискиот конзулат во [[Истанбул]]. Турските власти се многу скептични за убиството на Џамал Кашогџи во конзулатот; ова ги затегнало веќе заладените односи Саудиска Арабија - Турција. Како што изјавил Озгур Унлухисарцикли, директор на канцеларијата на германскиот ''Фонд Маршал'' во Анкара „''Турција одржува многу деликатна рамнотежа во односите со Саудиска Арабија. Односите имаат потенцијал да прераснат во криза во секој момент''“<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/turkey-summons-saudi-ambassador-over-missing-journalist/2018/10/08/19d9c6e0-cae7-11e8-ad0a-0e01efba3cc1_story.html?noredirect=on|title=Turkey seeks answers from Saudi Arabia on missing journalist|newspaper=The Washington Post|accessdate=8 October 2018|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517173812/https://www.washingtonpost.com/world/europe/turkey-summons-saudi-ambassador-over-missing-journalist/2018/10/08/19d9c6e0-cae7-11e8-ad0a-0e01efba3cc1_story.html%3Fnoredirect%3Don|url-status=dead}}</ref>. Притисокот врз Саудијците да ги открие сознанијата за исчезнувањето на Кашогџи од [[САД]] и другите европски земји се зголемил. Саудиско-американските односи добиле грд пресврт на [[14 октомври]] [[2018]] година, кога Трамп ветил „''строга казна''“ доколку кралскиот двор е одговорен за смртта на Кашогџи. Саудиското Министерство за надворешни работи возвратило со еднаква изјава, велејќи: „''ќе одговори со поголеми активности''“, што укажува на „''влијателната и витална улога на кралството во глобалната економија''“. Издадено било заедничко соопштение од [[Велика Британија]], [[Франција]] и [[Германија]], исто така, барајќи „''веродостојна истрага за утврдување на вистината за тоа што се случило, и - доколку е соодветно - да се идентификуваат оние кои носат одговорност за исчезнувањето на Jamамал Хашоги и да се осигури дека тие ќе одговараат''"<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/14/world/middleeast/us-saudi-arabia-khashoggi.html|title=Saudi Arabia and U.S. Clash Over Khashoggi Case|newspaper=The New York Times|accessdate=14 October 2018|date=14 October 2018|last1=Kirkpatrick|first1=David D.}}</ref> САД очекуваат своите сојузници од [[Персискиот Залив]] вклучени во коалицијата во [[Јемен]] да вложат повеќе напори и да се справат со зголемената загриженост во врска со милионите што се однесени на раб на гладот. Според [[Обединетите нации]], [[Арапскиот Полуостров]] е дом на најголемата хуманитарна криза во светот.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/top-u-s-diplomat-backed-continuing-support-for-saudi-war-in-yemen-over-objections-of-staff-1537441200|title=Top U.S. Diplomat Backed Continuing Support for Saudi War in Yemen Over Objections of Staff|newspaper=Wall Street Journal|author= Nissenbaum, Dion |date=20 September 2018}}</ref> Повеќе од 50.000 деца во Јемен починале од глад во 2017 година.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/16/lift-yemen-blockade-to-save-children-un-agencies-tell-saudis|title=Saudis must lift Yemen blockade or 'untold' thousands will die, UN agencies warn|first=Patrick|last=Wintour|date=16 November 2017|via=www.theguardian.com|newspaper=The Guardian}}</ref> Гладот во Јемен е директен резултат на интервенцијата и блокадата предводена од Саудиска Арабија од областа на бунтовниците.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/08/31/opinion/columnists/yemen-famine-cholera.html|title=The Photos the U.S. and Saudi Arabia Don't Want You to See|first=Nicholas|last=Kristof|work=The New York Times |date=31 August 2017|via=www.NYTimes.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/yemen-saudi-blockade/|title=In blocking arms to Yemen, Saudi Arabia squeezes a starving population|website=Reuters|date=11 October 2017}}</ref> По убиството на Џамал Кашогџи во октомври [[2018]] година, американскиот државен секретар [[Мајк Помпео]] и американскиот секретар за одбрана [[Џејмс Матис]] повикале на прекин на огнот во Јемен во рок од 30 дена, проследено со мировни разговори иницирани од ООН. Помпео побарал од Саудиска Арабија и ОАЕ да престанат со воздушните напади врз населените места во Јемен. [[Тереза Меј]] го поддржала повикот на САД да се ставила крај на коалицијата. Претседателот на Меѓународниот комитет за спасување Дејвид Милибанд ја оценил најавата на САД како „''најзначајниот чекор напред во војната во Јемен за четири години''“..<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/10/31/us-calls-ceasefire-yemen-within-30-days-sparking-hopes-diplomatic/|title=US calls for ceasefire in Yemen within 30 days, sparking hopes of diplomatic breakthrough|newspaper=The Telegraph|accessdate=31 October 2018|date=31 October 2018|last1=Sanchez|first1=Raf}}</ref> Во септември 2020 година, [[Шоутајм]] објавил дека премиерно ќе го прикаже својот оригинален документарец, ''Кралството на тишината'', на 2 октомври истата година. Филмот се заснова на убиството на Кашогши во 2018 година од страна на саудиските власти. Во режија на режисерот [[Рик Роули]], документарниот филм ги испитува односите меѓу САД и Саудиска Арабија, како позадина на убиството на Кашогши, заедно со интеракциите помеѓу администрацијата на Трамп и саудискиот престолонаследник принцот Мохамед бин Салман<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/09/showtime-kingdom-of-silence-documentary-premiere-jamal-khashoggi-murder-trailer-1234569960/|title=Showtime Documentary 'Kingdom of Silence' To Premiere On Two-Year Anniversary Of Jamal Khashoggi Murder|accessdate=3 September 2020|website=Deadline|date=2020-09-03 }}</ref>.Друг документарец на Брајан Фогел, „''Неистомисленикот''“, кој ископал мрежа за измама зад убиството, требало да биде објавен на истиот ден кога била одбележана втората годишнина од смртта<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/09/jamal-khashoggi-documentary-the-dissident-briarcliff-entertainment-releasing-film-late-2020-murder-saudi-consulate-1234568583/|title=Briarcliff Acquires U.S. On 'The Dissident' & Releases Trailer; Late 2020 Release To Commemorate 2nd Anniversary Of Jamal Khashoggi Murder In Saudi Consulate|accessdate=2 September 2020|website=Deadline|date=2020-09-02 }}</ref>. [[Џереми Хант]], министер за надворешни работи на [[Велика Британија]], при неговата посета на Саудиска Арабија и [[ОАЕ]] на [[12 ноември]] [[2018]] година, се очекувало да ја подигне потребата од прекин на огнот од сите страни во четиригодишната граѓанска војна во Јемен. САД повикале на прекин на огнот во рок од 30 дена..<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/nov/12/uk-jeremy-hunt-pressure-saudi-arabia-khashoggi-killing|title=UK piles pressure on Saudi Arabia over Khashoggi killing|accessdate=12 November 2018|newspaper=The Guardian|date=12 November 2018|last1=Editor|first1=Patrick Wintour Diplomatic}}</ref> Ендру Смит, од ''Кампања против трговија со оружје'' (CAAT), изјавил дека Хант и Борис Џонсон „''одиграа крајна централна и соучесничка улога во вооружувањето и поддржувањето на уништувањето на Јемен предводено од Саудиска Арабија''“.<ref>{{cite news |title=Jeremy Hunt and Boris Johnson accused of 'central role' in arming Saudi Arabia as UK's relationship with Riyadh reaches crossroads |url=https://inews.co.uk/news/long-reads/jeremy-hunt-and-boris-johnson-accused-of-central-role-in-arming-saudi-arabia-as-uks-relationship-with-riyadh-reaches-crossroads/ |work=[[i (newspaper)|iNews]] |date=5 July 2019|accessdate=15 July 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Jeremy Hunt's bid for prime minister is being funded by a close ally of Saudi prince Mohammed Bin Salman |url=https://www.businessinsider.com/jeremy-hunt-campaign-funded-by-saudi-prince-mohammed-bin-salman-ally-2019-7 |work=Business Insider |date=5 July 2019|accessdate=15 July 2019}}</ref> Во 2017 година, како дел од својата програма за [[јадрена енергија]], Саудиска Арабија планирала домашно извлекување ураниум, правејќи чекор кон самодоволност во производството на јадрено гориво. На 24 август 2017 година, Кралството потпишало меморандум за разбирање со [[Кинеска национална јадрена корпорација|Кинеската национална јадрена корпорација]] (CNNC) за истражување и проценка на [[ураниум]]<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/saudi-china-nuclear/saudi-arabia-signs-cooperation-deals-with-china-on-nuclear-energy-idUSL8N1LB1CE|title=Saudi Arabia signs cooperation deals with China on nuclear energy|accessdate=25 August 2017|website=Reuters}}</ref>. На [[4 август]] [[2020]] година, во извештајот се тврди дека Саудиска Арабија изградила објект во пустината кај ел-Ула. за вадење ураниум од ураниумска руда со помош на [[Кина]]. Објектот предизвикал загриженост кај американските и сојузничките официјални лица во врска со плановите за јадрена енергија во Саудиска Арабија и опцијата за развој на јадрено оружје на земјата.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/saudi-arabia-with-chinas-help-expands-its-nuclear-program-11596575671|title=Saudi Arabia, With China's Help, Expands Its Nuclear Program|accessdate=4 August 2020|website=The Wall Street Journal}}</ref> На 19 август 2020 година, Конгресните демократи побарале од американскиот државен секретар Мајк Помпео да обезбеди информации за наводната улога на Кина во изградбата на објект за преработка на ураниум во Саудиска Арабија<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/19/mike-pompeo-alleged-saudi-arabia-uranium-facility-yellowcake-china-democrats|title=Pompeo pressed on claims China is helping build Saudi uranium facility|accessdate=19 August 2020|website=The Guardian|date=2020-08-19 |last1=Borger |first1=Julian }}</ref>. На [[17 септември]] [[2020]] година, [[Гардијан]] објавил ексклузивен извештај во кој се открива дека Саудиска Арабија го трасира патот за домашно производство на јадрено гориво. Доверливиот извештај до кој дошла медиумската куќа наведува дека на Кралството му помагале кинеските геолози за производство на над 90.000 тони ураниум од три големи наоѓалишта во центарот и северозападот на Саудиска Арабија, во близина на мегаполисот НЕОМ. Откривањето предизвикало загриженост во врска со агресивниот интерес на Ријад за развој на програма за атомско оружје<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/17/revealed-saudi-arabia-may-have-enough-uranium-ore-to-produce-nuclear-fuel|title=Revealed: Saudi Arabia may have enough uranium ore to produce nuclear fuel|accessdate=17 September 2020|newspaper=The Guardian|date=2020-09-17 |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=Kirchgaessner |first2=Stephanie |last3=Borger |first3=Julian }}</ref>. Освен [[Кина]], јадрената надзорна организација на ООН, [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]] (МААЕ) исто така помагале во јадрената амбиција на Саудиска Арабија<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-15/saudi-arabia-s-atomic-ambition-is-being-fueled-by-a-un-watchdog|title=Saudi Arabia's Atomic Ambition Is Being Fueled by a UN Watchdog|accessdate=15 September 2020|website=Bloomberg|date=2020-09-15 }}</ref>. ===Наводи за спонзорирање на глобалниот тероризам=== [[File:Flag of Jihad.svg|thumb|220px|Знаме на [[Ал-Каеда]], транснационална терористичка група формирана од саудиски екстремист [[Осама бин Ладен]].]] Според ирачкиот премиер [[Нури ел-Малики]] во март 2014 година, Саудиска Арабија заедно со [[Катар]] им пружала политичка, финансиска и медиумска поддршка на терористите против ирачката влада.<ref>{{cite web|title=Maliki: Saudi and Qatar at war against Iraq|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/03/maliki-saudi-qatar-at-war-against-iraq-20143823436553921.html|publisher=Al Jazeera|accessdate=14 September 2015}}</ref> Слично на тоа, претседателот на Сирија, [[Башар ал-Асад]], истакнал дека изворите на екстремната идеологија на терористичката организација [[ИСИС]] и други такви салафистички екстремистички групи се вахабизмот кој е поддржан од кралското семејство на Саудиска Арабија<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yiC4w7Erz8I "Syria conflict: BBC exclusive interview with President Bashar al-Assad" with Jeremy Bowen] (9 February 2015)</ref>. Односите со САД станале затегнати по [[Терористичките напади од 11 септември 2001година|терористичките напади од 11.09]]<ref>{{наведена книга |title=A History of Saudi Arabia |first=Madawi |last=Al-Rasheed |year=2010 |isbn=978-0-521-74754-7 |page=233|publisher=Cambridge University Press }}</ref>. Американски политичари и медиуми ја обвиниле саудиската влада дека поддржува тероризам и толерира џихадистичка култура <ref>{{наведена книга |title=Great powers and regional orders: the United States and the Persian Gulf |first=Markus |last=Kaim |year=2008 |isbn=978-0-7546-7197-8 |page=68|publisher=Ashgate Publishing }}</ref>. Навистина, [[Осама бин Ладен]] и 15 од 19 киднапери на 11 септември биле од Саудиска Арабија;<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 178, 222</ref> во Рака, окупирана од [[ИСИЛ]], во средината на 2014 година, сите 12 судии биле Саудијци<ref>{{Cite news | title = The other beheaders | url = https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21618918-possible-reasons-mysterious-surge-executions-other-beheaders | newspaper = The Economist | date = 20 September 2014 | accessdate = 8 October 2015}}</ref>. Во меморандумот на [[Стејт департмент|Стејт Департментот]], објавен на [[17 август]] [[2014]] година, се вели дека „''владите на Катар и Саудиска Арабија ... обезбедуваат тајна финансиска и логистичка поддршка за ИСИС и другите радикални групи во регионот''<ref name="Guardian_05122010">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/05/wikileaks-cables-saudi-terrorist-funding |first=Declan |last=Walsh |date=5 December 2010 |title=WikiLeaks cables portray Saudi Arabia as a cash machine for terrorists |newspaper=The Guardian |place=London}}</ref>“ Според поранешниот државен секретар на САД [[Хилари Клинтон]], „''Саудиска Арабија останува критична база за финансиска поддршка на Ал Каида, Талибанците, Лет и другите терористички групи.. . Дарителите во Саудиска Арабија го сочинуваат најзначајниот извор на финансирање на сунитските терористички групи ширум светот''“. Поранешниот директор на ЦИА, [[Џејмс Вулси]]<ref name="iags.org">{{cite web |url=http://www.iags.org/fuelingterror.html |title=Fueling Terror |publisher=Institute for the Analysis of Global Security}}</ref>, го опишал тоа како „''почва во која цветаат Ал-Каеда и нејзините сестрински терористички организации''“. Саудиската влада ги негира овие тврдења или дека извезува верски или културен екстремизам<ref>[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 27</ref>. Во април [[2016]] година, Саудиска Арабија се заканила дека ќе продаде 750 милијарди американски долари државни хартии од вредност и други средства на САД, доколку Конгресот усвои предлог-закон што ќе дозволи саудиската влада да биде тужена за нападите од 11.09.<ref>"[https://www.usatoday.com/story/news/politics/2016/09/23/obama-veto-terrorism-lawsuit-bill-setting-up-override-battle/90407496/ Why Obama doesn't want 9/11 families suing Saudi Arabia]". ''USA Today''. 23 September 2016.</ref> Во септември 2016 година, Конгресот го донел Законот за правда против спонзорите на тероризам, кој им овозможува на роднините на жртвите од нападите на 11 септември да ја тужат Саудиска Арабија за наводната улога на нејзината влада во нападите. [10] Конгресот со големо мнозинство го отфрлил ветото на претседателот [[Барак Обама]]<ref name="act">{{cite news |title=Obama: Congress veto override of 9/11 lawsuits bill 'a mistake' |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37503224 |work=BBC News |date=29 September 2016}}</ref><ref name="isis">{{cite news |title=We finally know what Hillary Clinton knew all along – US allies Saudi Arabia and Qatar are funding Isis |url=https://www.independent.co.uk/voices/hillary-clinton-wikileaks-email-isis-saudi-arabia-qatar-us-allies-funding-barack-obama-knew-all-a7362071.html |work=The Independent |date=14 October 2016}}</ref>. Според сер [[Вилијам Пати]], поранешен британски амбасадор во Саудиска Арабија, кралството финансира џамии низ цела Европа кои станале жаришта на екстремизмот. „''Тие не финансираат тероризам. Тие финансираат нешто друго, што може по патот да доведе до радикализирање на поединци и да потик за тероризам''“. Тој изјавил дека земјата финансира идеологија што води кон екстремизам и лидерите на кралството не се свесни за последиците<ref>{{cite news|url= https://www.theguardian.com/world/2017/jul/13/saudi-arabia-boosting-extremism-in-europe-says-former-ambassador|title=Saudi Arabia boosting extremism in Europe, says former ambassador|accessdate=13 July 2017|newspaper=The Guardian|date=13 July 2017|last1=Editor|first1=Patrick Wintour Diplomatic}}</ref>. ===Вооружени сили=== {{Main|Вооружени сили на Саудиска Арабија}} [[File:"Our Eagles" The first Saudi pilots training in Italy (1935).jpg|left|thumb]] Саудиска Арабија има еден од највисоките проценти на воени трошоци во светот, трошејќи околу 8% од својот БДП во својата војска, според проценката на СИПРИ за 2020 година.<ref>{{наведена книга|last=|first=|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/Data%20for%20all%20countries%20from%201988%E2%80%932019%20as%20a%20share%20of%20GDP.pdf|title=Military expenditure by country as percentage of gross domestic product, 1988-2019 © SIPRI 2020|publisher=SIPRI.ORG|year=2020|isbn=|location=|pages=14}}</ref> Саудиската војска се состои од Кралски саудиски копнени сили, Кралско саудиско воено воздухопловство, Кралска саудиска морнарица, Кралска саудиска воздушна одбрана, Национална гарда на Саудиска Арабија (САНГ, независна воена сила) и паравоени сили, вкупно скоро 200.000 активен персонал. Во 2005 година вооружените сили го имале следниот персонал: војска, 75 000; воздухопловните сили, 18 000; противвоздушна одбрана, 16 000; морнарицата, 15.500 (вклучително и 3.000 маринци); и САНГ имал 75.000 активни војници и 25.000 племенски.<ref name="Library of Congress 2006">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/|title=About this Collection &#124; Country Studies &#124; Digital Collections &#124; Library of Congress|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> .Покрај тоа, постои и воена разузнавачка служба Ал Мукабарат ел-Ама или ''Генерално разузнавачко претседателство''. Кралството има долгогодишна воена врска со Пакистан, долго време се шпекулира дека Саудиска Арабија тајно ја финансирала пакистанската програма за атомска бомба и се обидува да купи атомско оружје од [[Пакистан]], во блиска иднина.<ref name="QV">{{наведена книга|title=Allah's Bomb: The Islamic Quest for Nuclear Weapons|first=Al J.|last=Venter|pages=[https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150 150–153]|year=2007|publisher=Globe Pequot|isbn=978-1-59921-205-0|url=https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150}}</ref><ref name="SPO">{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html |title=Saudi Arabia's nuclear gambit |work=Asia Times |date=7 November 2003 |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2017-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307135135/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html |url-status=dead }}</ref>. САНГ не е резерва, туку целосно оперативна линија на фронтот и потекнува од племенските воено-религиозни сили на Ибн Сауд, Ихван. Неговото модерно постоење, сепак, се припишува на тоа што е делотворно приватна армија на Абдулах од 1960-тите и, за разлика од останатите вооружени сили, е независна од Министерството за одбрана и авијација. САНГ била противтежа на судаирската фракција во кралското семејство: Покојниот принц Султан, поранешен министер за одбрана и авијација, бил еден од т.н. „Седумтте Саудијци“ и го контролирал остатокот од вооружените сили до неговата смрт во 2011 година<ref>{{cite web|first=John |last=Pike |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/sang.htm |title=Saudi Arabian National Guard |publisher=Globalsecurity.org |date=27 April 2005}}</ref>. [[File:11th MEU 141213-M-CB493-105 (15657874453).jpg|thumb|Тренинг на аудиските и американските војници во декември 2014]] Трошоците за одбрана и безбедност значително се зголемиле од средината на 1990-тите и изнесувале околу 78,4 милијарди американски долари, заклучно со 2019 година. Саудиска Арабија е рангирана меѓу првите 10 во светот во државните трошоци за својата војска, што претставува околу 8 проценти од бруто домашниот производ во 2019 година. Нејзиниот модерен високотехнолошки арсенал ја прави Саудиска Арабија меѓу најгусто вооружените нации во светот, со воена опрема што ја снабдуваат првенствено САД, [[Франција]] и [[Велика Британија]].<ref name="Library of Congress 2006" /> САД продале над 80 милијарди американски долари воен хардвер помеѓу 1951 и 2006 година на саудиската војска<ref>{{cite web|url=https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm |title=Saudi Arabia |accessdate=11 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101111112056/https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm |archivedate=11 November 2010 |website=fas.org}}</ref>. На [[20 октомври]] [[2010]] година, Стејт департментот на САД го известил Конгресот за намерата да изврши најголема продажба на оружје во американската историја - проценета набавка од 60,5 милијарди долари од Кралството Саудиска Арабија. Пакетот претставува значително подобрување на офанзивната способност на вооружените сили на Саудиска Арабија<ref>{{cite web|url=http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family:_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205012554/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family%3A_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia |archivedate= 5 December 2010 |title=Arms for the King and His Family |publisher=Jcpa.org |author=Teitelbaum, Joshua |date=4 November 2010 |url-status=dead }}</ref>. Во 2013 година, саудиските воени трошоци се искачиле на 67 милијарди американски долари, престигнувајќи ги трошоците на Велика Британија, Франција и Јапонија, за да се пласираат на четвртото место на глобално ниво<ref name="AJE 2013 spending">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/04/saudi-leads-middle-east-military-spending-201441411547583667.html "Saudis lead Middle East military spending"]. 14 April 2014. [[Al Jazeera]].</ref>. Велика Британија е исто така голем снабдувач на воена опрема на Саудиска Арабија од 1965 година..<ref>{{наведена книга |first=Charles |last=Gardner |title=British Aircraft Corporation|publisher=B.T. Batsford Ltd |isbn=978-0-7134-3815-4 |pages=224–249 |year=1981}}</ref> Од 1985 година, Велика Британија снабдува воени авиони - особено борбените авиони [[Панавија Торнадо]] и [[Еурофајтер Тајфун]] - и друга опрема како дел од долгорочниот договор за вооружување Ал-Јамама, проценет кој вредел 43 милијарди фунти до 2006 година.<ref>{{cite news|first=Dominic|last=O'Connell|title=BAE cashes in on £40bn Arab jet deal|work=The Sunday Times|date=20 August 2006|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|place=London|access-date=2020-11-06|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907153551/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|url-status=dead}}</ref> Во мај 2012 година, британскиот одбранбен гигант БАЕ потпишал договор од 1,9 милијарди фунти (3 милијарди американски долари) за снабдување со авиони на Саудиска Арабија.<ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2012/05/23/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|title=Saudi Arabia|work=Reuters|date=23 May 2012|access-date=2020-11-06|archive-date=2012-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527060140/http://uk.reuters.com/article/2012/05/23/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|url-status=dead}}</ref> Според Меѓународниот институт за истражување на мирот во Стокхолм, СИПРИ, во Саудиска Арабија во 2010–14 година станал втор најголем увозник на оружје во светот, добивајќи четири пати поголемо оружје отколку во 2005–2009 година. Голем увоз во 2010–14 вклучувало 45 борбени авиони од Велика Британија, 38 борбени хеликоптери од САД, четири авиони танкери од Шпанија и над 600 оклопни возила од Канада. Саудиска Арабија има долг список на извонредни нарачки за оружје, вклучувајќи уште 27 борбени авиони од Велика Британија, 154 борбени авиони од САД и голем број оклопни возила од Канада.<ref name="books.sipri.org">{{cite web|title=Trends in International Arms Transfer, 2014|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319023856/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|archivedate=19 March 2015|accessdate=18 March 2015|website=www.sipri.org|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|ref=SIPRI Fact Sheet, March 2015}}</ref>. Саудиска Арабија добила 41 процент од извозот на оружје во Велика Британија во периодот 2010–14.<ref>"[http://www.defensenews.com/story/defense/policy-budget/budget/2015/03/22/saudi-uae-influence-grows-with-purchases/25013385/ Saudi, UAE Influence Grows With Purchases]". Defense News. 22 March 2015.</ref> Франција само во 2015 година одобрила продажба на оружје на 18 милијарди долари на Саудиска Арабија. Договорот за вооружување со Саудиска Арабија вреден 15 милијарди долари се верува дека е најголемата продажба на оружје во историјата на Канада<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/saudi-arms-deal-breaks-canadas-export-controls-opponents-argue/article29769283/|title=Human rights groups ask Trudeau to end 'immoral' arms deal with Saudi Arabia |work=[[The Globe and Mail]]|date=27 April 2016}}</ref>. Во 2016 година, Европскиот парламент одлучил привремено да воведе ембарго за оружје против Саудиска Арабија, како резултат на страдањето на цивилното население во Јемен од конфликтот со Саудиска Арабија.<ref>[http://www.middleeasteye.net/news/eu-parliament-passes-unprecedented-call-arms-embargo-against-saudi-arabia-1801277252 EU Parliament – unprecedented call arms embargo against Saudi Arabia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181125142327/https://www.middleeasteye.net/news/eu-parliament-passes-unprecedented-call-arms-embargo-against-saudi-arabia-1801277252 |date=2018-11-25 }}, Middle East Eye 25 February 2016</ref>. Во 2017 година, Саудиска Арабија потпишала договор за оружје со САД во вредност од 110 милијарди долари. Саудиска Арабија е најголемиот клиент на оружје во Велика Британија, со купено оружје во вредност од над 4,6 милијарди фунти од почетокот на коалицијата предводена од Саудиска Арабија во Јемен. Неодамнешната анкета спроведена од YouGov за „Спаси ги децата“ и „Авааз“ покажала дека 63 проценти од Британците се противат на продажба на оружје на Саудиска Арабија.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/yemen-civil-war-uk-saudi-arabia-arms-sales-bombing-emergency-debate-stephen-twigg-a8532191.html|title=Yemen civil war: Poll shows most Britons oppose Saudi Arabia arms sales, as MPs call emergency debate|newspaper=The Independent|accessdate=12 September 2018|date=11 September 2018}}</ref> По убиството на Кашогши, во [[Европски парламент|Европскиот парламент]] била усвоена необврзувачка резолуција на 25 октомври 2018 година, со која се повикуваат земјите од ЕУ да воведат ембарго за оружје на Саудиска Арабија во целина<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/european-parliament-passes-resolution-urging-arms-embargo-on-saudi-arabia/2018/10/25/cb324140-3172-4dc8-b373-4acc065fdb69_story.html|title=European Parliament passes resolution urging arms embargo on Saudi Arabia|newspaper=The Washington Post|accessdate=25 October 2018}}</ref>. [[Германија]] станала првата западна влада што го прекинала идниот договор за оружје со кралството откако [[Ангела Меркел]] изјавила дека „извозот на оружје не може да се случи во сегашните околности“<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/european-leaders-press-for-answers-on-jamal-khashoggi-killing/2018/10/22/9581aeaa-d606-11e8-8384-bcc5492fef49_story.html|title=Germany plans to suspend arms sales to Saudis; other European countries press for more information on Khashoggi's killing|newspaper=The Washington Post|accessdate=22 October 2018}}</ref>. Според новиот извештај на Одделот за глобални работи, Канада продала рекордна количина на воен хардвер на Саудиска Арабија во 2019 година, и покрај лошите резултати за човекови права<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/canada-doubles-weapons-sales-to-saudi-arabia-despite-moratorium|title=Canada doubles weapons sales to Saudi Arabia despite moratorium|accessdate=9 June 2020|website=The Guardian|date=2020-06-09 |last1=Cecco |first1=Leyland }}</ref>. ===Човекови права=== {{Main|Човекови права во Саудиска Арабија }} [[File:Raif Badawi cropped.jpg|thumb|upright|Во 2014 година, писателот на Саудиска Арабија [[Раиф Бадави]] бил осуден на 10 години затвор и 1.000 удари со камшик за „''поткопување на режимот и службениците''“, „''поттикнување на јавното мислење''“ и „''навреда на судството''"]] Организациите за човекови права како Амнести Интернешнл, [[Хјуман рајтс воч]] и [[Фридом хаус]] го осудуваат и саудискиот систем за кривична правда и неговите строги казни. Во Саудиска Арабија нема судења на порота и судовите набудуваат неколку формалности.<ref>{{наведена книга |title=Doing business with Saudi Arabia |first=Anthony|last=Shoult|year=2006 |isbn=978-1-905050-06-2 |page=95|publisher=GMB Pub. }}</ref> Хјуман рајтс воч, во извештајот од 2008 година, забележал дека кодекс на кривична постапка бил воведен за прв пат во 2002 година, но немало некои основни заштити и, во секој случај, рутините биле игнорирани од судиите. Уапсените честопати не се информираат за кривичното дело за кое се обвинети или имаат пристап до адвокат и се предмет на насилно постапување и тортура доколку не признаат. На судењето, постои претпоставка за вина и обвинетиот често не е во можност да испитува сведоци и докази или да презентира правна одбрана. Повеќето судења се одржуваат во тајност<ref>* {{наведена книга |title=Precarious Justice |author=Human Rights Watch |year=2008 |pages=3–4, 101–102, 108–115 |url=https://books.google.com/books?id=xwGojEygbqAC&pg=PA3}} * {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/693680.stm |title=Analysis: Saudi rough justice |date=28 March 2000 |work=BBC News}}</ref>. Пример за изрекување на казната е оној на пензионерот во Велика Британија на возраст од 74 години, кој се соочил со 360 удари со камшик заради домашно подготвување алкохол<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-34513096|title=Karl Andree case: David Cameron to write to Saudi government|work=BBC News|date=2015-10-13 }}</ref>. Подоцна бил ослободен поради интервенција на британската влада<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-34786686|title=Briton Karl Andree jailed in Saudi Arabia back home |website=BBC News|date=11 November 2015}}</ref>. Саудиска Арабија е широко обвинета дека има една од најлошите записи за човекови права во светот. Прашањата за човековите права кои привлекле силна критика вклучуваат исклучително неповолна положба на жените, смртна казна за хомосексуалноста, верска дискриминација, недостаток на верска слобода и активности на верската полиција (види Религија подолу),<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death/ |title=Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death |date=24 February 2014 |newspaper=The Washington Post}}</ref>. Помеѓу 1996 и 2000 година, Саудиска Арабија пристапила кон четири конвенции на [[ООН]] за човекови права и, во 2004 година, владата го одобрила формирањето на Националното друштво за човекови права (НСХР), составено од вработени во владата, за да го следи нивното спроведување. До денес, активностите на НСХР се ограничени и остануваат сомнежите во неговата неутралност и независност.<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 250–252</ref> Саудиска Арабија останува една од ретките земји во светот што не ја прифаќа [[Универзалната декларација за човекови права]] на [[ООН]]. Како одговор на континуираната критика кон нејзините рекорди за човекови права, саудиската влада укажува на посебниот исламски карактер на земјата и тврди дека ова оправдува различен социјален и политички поредок. Комисијата на Соединетите Американски Држави за меѓународна верска слобода безуспешно повикала претседателот [[Барак Обама]] да ги покрене проблемите со човековите права со кралот Абдула на неговата посета во Кралството во март [[2014]] година, особено затворите на султанот Хамид Марзук ел-Енези, Сауд Фалих Авад ел-Енези, и Раиф Бадави.<ref>[http://www.uscirf.gov/news-room/press-releases/uscirf-urges-president-raise-religious-freedom-saudi-trip "USCIRF Urges President: Raise Religious Freedom on Saudi Trip"]. United States Commission on International Religious Freedom. 26 March 2014.</ref> Саудиска Арабија има „Контра-радикализирана програма“ чија цел е „''борба против ширењето и привлечноста на екстремистичките идеологии меѓу општата популација (sic)“'' и „''влевање на вистинските вредности на исламската вера, како што се толеранција и умереност' " <ref>{{cite web | title=Initiatives and Actions to Combat Terrorism|url=http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Reports/Counterterrorism.pdf |page=6|publisher=Kingdom of Saudi Arabia|date=November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424223149/http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Reports/Counterterrorism.pdf|archive-date=24 April 2016|url-status=dead}}</ref> Оваа „толеранција и умереност“ е ставена под знак прашалник од Балтимор Сан, врз основа на извештаите на Амнести Интернешнл во врска со Раиф Бадави,<ref>{{cite web | title=Saudi Arabia's brutal punishment of a dissident|url=http://www.baltimoresun.com/news/opinion/oped/bs-ed-saudi-arabia-20150114-story.html|work=[[The Baltimore Sun]]}}</ref> и во случајот на еден човек од Хафр ал-Батин осуден на смрт за отфрлање на исламот<ref name="batin">{{cite news | title= Saudi Arabia court gives death penalty to man who renounced his Muslim faith |url= https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11431509/Saudi-Arabia-court-gives-death-penalty-to-man-who-renounced-his-Muslim-faith.html |work=The Daily Telegraph| date=24 February 2015|last1= Spencer |first1= Richard }}</ref>. Во септември 2015 година, Фејсал бин Хасан Трад, амбасадор на Саудиска Арабија во [[ООН]] во [[Женева]], бил избран за претседател на панелот на [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] што назначува независни експерти.<ref>"[https://www.independent.co.uk/news/uk/uk-and-saudi-arabia-made-secret-deal-to-exchange-votes-for-human-rights-council-seats-leaked-a6673491.html UK helped Saudi Arabia get UN human rights role through 'secret deal' to exchange votes, leaked documents suggest]". ''The Independent''. 30 September 2015.</ref> Во јануари 2016 година, Саудиска Арабија го погубила истакнатиот шиитски свештеник Шеик Нимр кој повикал на демократски демонстрации и на слободни избори во Саудиска Арабија.<ref name="nimr">{{cite web |title=Saudi execution of Shia cleric sparks outrage in Middle East |url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/02/saudi-execution-of-shia-cleric-sparks-outrage-in-middle-east |work=The Guardian| date=2 January 2016}}</ref>. Во август 2017 година, десет лауреати на Нобеловата награда за мир, вклучувајќи ги Дезмонд Туту и Лех Васа, ја повикале Саудиска Арабија да престане со погубувањата на 14 млади луѓе за учество во протестите на Саудиска Арабија 2011-12 година.<ref>"[https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/nobel-laureates-urge-saudi-king-to-halt-14-executions Nobel laureates urge Saudi king to halt 14 executions]". ''[[National Post]]''. 11 August 2017.</ref> На 2 октомври 2018 година, саудискиот новинар и колумнист на Вашингтон пост, Хашоги исчезнал откако влегол во саудискиот конзулат во Истанбул, Турција. Според извори на турската влада, постојат аудио и видео докази за убиството во конзулатот.<ref>{{cite news |title=Sen. Corker: Everything points to Saudis being responsible for missing journalist|url=https://www.msnbc.com/andrea-mitchell-reports/watch/sen-corker-everything-points-to-saudis-being-responsible-for-washington-post-contributor-s-disappearance-1341977667970 |work=MSNBC |date=12 October 2018}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-45871 Turkish officials have audio and video evidence that shows missing Saudi journalist Jamal Khashoggi was killed inside the Saudi consulate in Istanbul]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.com. Retrieved 12 October 2018.</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2018/10/12/middleeast/khashoggi-saudi-turkey-recordings-intl/index.html Turkey has 'shocking' audio and visual evidence of Saudi journalist's killing]. CNN.com. Retrieved 12 October 2018.</ref> Во декември 2019 година, Саудиска Арабија организирала голем буџетски фестивал за електронска танцувачка музика, MDL Beast to the Kingdom, „најголемиот музички настан во регионот“. Сепак, привлекол контроверзии кога многу од нејзините присутни лица од висок профил, вклучително и Арми Хамер, Алоан Смолс и Вилмер Валдерама, биле критикувани за вмешаност во „рехабилитација на сликата“ за кралството, занемарувајќи ги континуираните кршења на човековите права во земјата<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/23/shameless-influencers-face-backlash-for-promoting-saudi-arabia-music-festival|title='Shameless' influencers face backlash for promoting Saudi Arabia music festival|accessdate=23 December 2019|website=The Guardian|date=2019-12-23 |last1=Gorman |first1=Alyx }}</ref>. Во април 2020 година, Врховниот суд на Саудиска Арабија, според кралскиот декрет на кралот Салман, изјавил дека малолетни лица кои ќе извршат злосторства повеќе нема да бидат осудени на смртна казна, но ќе бидат осудени на максимум десет години затвор во затвор за малолетници<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|title=Saudi Arabia scraps execution for those who committed crimes as minors: Commission|date=26 April 2020|work=Reuters|access-date=27 April 2020|language=en}}</ref>. Хјуман рајтс воч ја критикувал одлуката на ООН за отстранување на Саудиска Арабија од „''списокот на'' срамот“. Групата за права рекла дека Саудиска Арабија е одговорна за сериозни повреди и дека „генералниот секретар им донесе срам на ООН со отстранување на коалицијата предводена од Саудиска Арабија од неговиот„ список на срамот “дури и кога продолжува да убива и да ранува деца во Јемен“<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/06/15/un-chiefs-list-shame-drops-saudi-led-coalition |title=UN Chief's 'List of Shame' Drops Saudi-Led Coalition|accessdate=15 June 2020|website=Human Rights Watch|date=2020-06-15 }}</ref>. На 13 октомври 2020 година, Саудиска Арабија не успеала во обидот да избори место во Советот за човекови права на ООН, додека Русија, Кина и Куба биле избрани за следните три години. Резултатот се појави како сериозен удар врз напорите на Кралството да го подобри својот имиџ во пресрет на нарачаното убиство на саудискиот дисидент, Хашоги<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/13/saudi-arabia-fails-to-join-un-human-rights-council-but-russia-and-china-elected|title=Saudi Arabia fails to join UN human rights council but Russia and China elected|accessdate=13 October 2020|website=The Guardian|date=2020-10-13 |last1=Wintour |first1=Patrick }}</ref>. ==Географија== {{Main|Географија на Саудиска Арабија}} [[File:Saudi Arabia Topography.png|thumb|left|Топографија]] Саудиска Арабија е земја која се наоѓа во [[Југозападна Азија]], најголемата земја на [[Арапски Полуостров|Арабија]], со околу 80 проценти од [[Арапскиот Полуостров]] (најголемиот полуостров во светот)<ref name= Stokes605>{{наведена книга |title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1 |first=Jamie |last=Stokes |year=2009 |isbn=978-0-8160-7158-6 |page=605|publisher=Facts On File }}</ref>. Покрај [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]], граничи со [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] и [[Црвено Море|Црвеното Море]], северно од [[Јемен]]. Нејзините широки крајбрежја на Персискиот Залив и Црвеното Море обезбедуваат голема моќ за испорака (особено [[Нафта|сурова нафта]]) преку Персискиот Залив и [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]]. Кралството зафаќа 80% од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]. Повеќето граници на земјата со [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]] (ОАЕ), [[Оман]] и [[Јемен|Република Јемен]] (поранешни две одделни земји: Јеменска Арапска Република или Северен Јемен; и Народна Демократска Република Јемен или Јужен Јемен) не се дефинирани<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |title=CIA World Factbook – Rank Order: Area |website= |date=26 January 2012 |accessdate=2016-04-19 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref>, точната големина на земјата останува непозната. Проценката на саудиската влада е на 2.217.949 квадратни километри, додека другите реномирани проценки варираат од 2.149.690 до 2.240.000 квадратни километри. [[„Светска книга на факти“ на ЦИА|„Светската книга на факти“ на ЦИА]] проценува 2,149,690 км<s>2</s> и ја наведува Саудиска Арабија како 13-та по големина држава во светот. Таа е географски најголема земја во арапската плоча<ref>{{наведена книга|author=University Microfilms|title=Dissertation Abstracts International: The sciences and engineering|date=2004|page=23}}</ref>. Помалку од 1% од вкупната површина е погодна за одгледување, а во раните 60-ти години на минатиот век, дистрибуцијата на населението варирало многу во градовите на источните и западните крајбрежни области, густо населените внатрешни оази и огромните, речиси празни пустини. Саудиска Арабија лежи помеѓу географските широчини 16° и 33° северна и 34° и 56° E. [[File:Koppen-Geiger Map SAU present.svg|thumb| Земјата, според [[Кепенова класификација на климата]]<ref name="Peel">{{наведено списание |author1=Peel, M.C. |author2=Finlayson, B.L. |author3=McMahon, T.A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |issue=5 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |issn=1027-5606|doi-access=free }} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])''</ref>, се заснова на природната растителност, температурата, врнежите и нивната сезонска сезона. {{legend|#FE0000|[[hot desert climate|BWh Топла пустина]]|size=60%}} {{legend|#FE9695|[[cold desert climate|BWk Студена пустина]]|size=60%}} {{legend|#F5A301|[[hot semi-arid climate|BSh Топла полусушна]]|size=60%}} {{legend|#FFDB63|[[cold semi-arid climate|BSk Студена полусушна]]|size=60%}} ]] Во географијата на Саудиска Арабија доминира [[Арапска Пустина|Арапската Пустина]], поврзаните полупустини и грмушки (види сателитска слика) и неколку планински масиви и висорамнини. Тоа е, всушност, голем број поврзани пустини и ги вклучува [[Руб ел Хали]] во југоисточниот дел на земјата со 647,500 км², најголемата песочна пустина во светот.<ref name=Britannica /><ref>{{наведена книга|title=Saudi Arabia: an environmental overview|year=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-41387-9|url=https://books.google.com/books?id=Vacv2wy3yd8C&pg=PA141|author=Vincent, Peter |page=141}}</ref>. Иако има неколку езера во земјата, Саудиска Арабија е најголемата земја во светот по површина без постојани реки. [[Вади]]те, сепак, се многубројни. Плодните области може да се најдат во алувијалните наслаги во вадите, сливовите и оазите. Главната топографска одлика е централното плато кое нагло се издига од Црвеното Море и постепено се спушта во Неџд и кон [[Персискиот Залив]]. На крајбрежјето на [[Црвеното Море]], има тесна крајбрежна рамнина, позната како ''Тихама'' паралелна на која се одвива импозантно ескарпување. Југозападната провинција Асир е планинска и ги содржи [[Планина Сауда|Планината Сауда]] со 3,133 м , која е највисоката точка во земјата<ref name=Britannica />. Освен југозападната провинција Асир, Саудиска Арабија има пустинска клима со многу високи дневни температури и остар пад на температурата во текот на ноќта. Просечните летни температури се околу 45 ° C (113 ° F), но може да се зголемат и до 54 ° C (129 ° F). Во зима температурата ретко паѓа под 0 ° C (32 ° F). Во пролет и есен, топлината е умерена, температурите се просечни околу 29 ° C (84 ° F). Годишните врнежи се исклучително ниски. Регионот Асир се разликува по тоа што е под влијание на монсуните во [[Индискиот Океан]], кои обично се случуваат помеѓу октомври и март. Во просек 300 мм на врнежи се јавуваат во овој период, што е околу 60 проценти од годишните врнежи.<ref name= weather>{{cite web |url=http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Saudi-Arabia.htm |title=Saudi Arabia |publisher=Weather Online}}</ref> ===Фауна=== {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image3=Arabian Leopard Nimr (8454247265).jpg |caption3= [[Арапски леопард]] |image2=Halterstandingshotarabianone.jpg |caption2= [[Арапски коњ]] }} Дивиот свет вклучува [[арапски леопард]]<ref name="Judas et al., 2006">{{наведено списание |author1=Judas, J. |author2=Paillat, P. |author3=Khoja, A. |author4=Boug, A. |year=2006 |title=Status of the Arabian leopard in Saudi Arabia |url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf |journal=Cat News |volume=Special Issue 1 |pages=11–19 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919114352/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Spalton et al., 2006">{{наведено списание |author1=Spalton, J.A. |author2=Al-Hikmani, H.M. |name-list-style=amp |year=2006 |title=The Leopard in the Arabian Peninsula – Distribution and Subspecies Status |journal=Cat News |issue=Special Issue 1 |pages=4–8 |url=http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf |access-date=2020-11-06 |archive-date=2020-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216011835/http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf |url-status=dead }}</ref>, [[волк]], [[хиена]], [[мунгоси]], [[павијан]]и, [[зајак]], [[песочна мачка]]. Животните како [[газела|газели]], орикс, [[леопард]]и и [[гепард]]и<ref name=Nowell1996>{{наведена книга |author1=Nowell, K. |author2=Jackson, P. |chapter=Asiatic cheetah |title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan |chapter-url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf |year=1996 |publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group |place=Gland, Switzerland |isbn=978-2-8317-0045-8 |pages=41–44}}</ref> биле релативно распространети до [[XIX век]], кога поради широкиот лов нивниот број се намалил скоро до истребување. Птиците вклучуваат соколи (кои се обучуваат за лов), [[орли]], [[соколи]], [[Мршојадни животни|мршојадци]]. Постојат неколку видови змии, од кои многу се отровни. Саудиска Арабија е дом на богат морски живот. Особено Црвеното Море е богат и разновиден екосистем. Повеќе од 1200 видови риби <ref name="fishbase">{{cite web|url=http://www.fishbase.org/TrophicEco/FishEcoList.php?ve_code=5|title=FishBase|last=Froese|first=Ranier|author2=Pauly, Daniel |accessdate=12 March 2009|year=2009}}</ref> се регистрирани во [[Црвеното Море]], а околу 10 проценти од нив не се наоѓаат на друго место<ref>{{наведена книга|last=Siliotti|first=A.|title=Fishes of the red sea|editor=Verona, Geodia|year=2002|publisher=Geodia Edizioni Internazionali |isbn=978-88-87177-42-8}}</ref>. Ова исто така вклучува 42 видови риби во длабочина на вода.<ref name="fishbase" /> Богатата разновидност делумно се должи на 2,000 километри корален гребен што се протега по должината на неговото крајбрежје; овие гребени се стари 5000-7000 години и во голема мерка се формирани од камени корали од акропора и порити. Гребените формираат платформи, а понекогаш и [[Лагуна|лагуни]] долж крајбрежјето и повремени други одлики (како што е Сината дупка (Црвено Море) кај Дахаб ). Овие крајбрежни гребени ги посетуваат и пелагични видови риби на [[Црвеното Море]], вклучително и некои од 44-те видови ајкули. Црвеното Море исто така содржи многу крајбрежни гребени, вклучително и неколку вистински атоли. Многу невообичаени формации на крајбрежни гребени им пркосат на класичните (т.е. дарвински) шеми на класификација на корални гребени и генерално им се припишуваат на високите нивоа на тектонска активност што ја карактеризираат областа. Домашни животни вклучуваат легендарниот арапски коњ, арапска камила, овци, кози, крави, магариња, кокошки итн. Одразувајќи ги доминантните пустински услови во земјата, животот на растенијата во Саудиска Арабија претежно се состои од билки, растенија и грмушки за кои е потребно малку вода. Датулата (Феникс дактилифера) е широко распространета<ref name=Britannica />. ==Административна поделба== {{Main|Аминистративна поделба на Саудиска Арабија}} Саудиска Арабија е поделена на 13 региони<ref>{{cite web |url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm |title=Saudi Arabia: Administrative divisions |publisher=arab.net}}</ref> ({{langx|ar|مناطق إدارية}}; ''manatiq idāriyya'', إدارية; минтака идарија ). Регионите се поделени на 118 провинции (арап. محافظات; ''мухафазат'', ''мухафаза'' ). Оваа бројка вклучува 13 регионални градови, кои имаат различен статус како општини (арап. أمانة; ''amanah'') на чело со градоначалниците (арап. أمين; амин ). На провинции понатаму се поделени во под-провинции (арап. مراكز; ''маракиз''. مركز; ''марказ''). ===Градови=== {{Најголеми градови во Саудиска Арабија}} ==Економија== {{Main|Економија на Саудиска Арабија }} [[File:KAFD seen from North east side of Riyadh City.jpg|right|thumb|Финансискиот центар „Крал Абдула“ е еден од најголемите инвестициони центри на Блискиот Исток, кој се наоѓа во [[Ријад]]]] Од октомври 2018 година, Саудиска Арабија е најголемата економија на [[Блискиот Исток]] и 18-та по големина во светот. Саудиска Арабија има втор по големина докажани резерви на нафта во светот и земјата е најголем извозник на нафта<ref name="autogenerated1995">{{cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/169.htm |title=Saudi Arabia |publisher=OPEC |date=1 January 1995 |accessdate=28 September 2012}}</ref><ref>[https://www.npr.org/2011/06/08/137065443/opec-decides-not-to-increase-oil-production "OPEC Decides Not To Increase Oil Production"], Jeff Brady. NPR. 8 June 2011. Retrieved 19 August 2011</ref>. Исто така, има петти по големина докажани резерви на природен гас. Саудиска Арабија се смета за „[[енергетска велесила]]“<ref name=undp>{{cite web |url=http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142 |title=Saudi Arabia's first step towards clean energy technologies |publisher=[[United Nations Development Programme|UNDP]] |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528085109/http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142 |archivedate=28 May 2012 }}</ref><ref>{{наведено списание|title=Global Energy Geopolitics and Iran |journal=Uluslararası İlişkiler |author=Balamir Coşkun, Bezen |volume=5 |issue=20 |pages=179–201 |date=Winter 2009 |url=http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140401102351/http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf |archivedate=1 April 2014 }}</ref>. Има трета највисока вкупна проценета вредност на природните ресурси, проценета на 34,4 трилиони американски долари во 2016 година<ref>{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries With The Most Natural Resources|date=12 September 2016|last=Anthony|first=Craig|website=[[Investopedia]]}}</ref>. Командната економија на Саудиска Арабија е заснована на нафта; приближно 63%<ref>{{cite news |author1=By Nayla Razzouk and Claudia Carpenter |title=Saudi Arabia Sees Higher Oil Revenue as OPEC Cuts Boost Prices |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-19/saudi-arabia-sees-higher-oil-revenue-as-opec-cuts-boost-prices |newspaper=Bloomberg|date=2017-12-19 }}</ref> од буџетските приходи и 67%<ref>{{Cite web|url=https://oec.world/en/profile/country/sau/|title=OEC – Saudi Arabia (SAU) Exports, Imports, and Trade Partners|website=oec.world|language=en|access-date=15 August 2019}}</ref> од приходите од извоз доаѓаат од нафтената индустрија. Тоа е силно зависно од странски работници со околу 80% од вработените во приватниот сектор се не-Саудијци<ref name=coy-employ>{{наведено списание|author=Coy, Peter |title=Online Education Targets Saudi Arabia's Labor Problem, Starting With Women|journal=Bloomberg Businessweek|date=16 July 2014|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-07-16/can-online-classes-fix-saudi-arabias-broken-labor-market|quote=Saudi citizens account for two-thirds of employment in the high-paying, comfortable public sector, but only one-fifth of employment in the more dynamic private sector, according to the International Monetary Fund (PDF).}}</ref><ref name=McDowall>Economists "estimate only 30–40 percent of working-age Saudis hold jobs or actively seek work," the official employment rate of around 12 percent notwithstanding: {{cite news|first=Angus|last=McDowall|title=Saudi Arabia doubles private sector jobs in 30-month period|url=http://english.alarabiya.net/en/business/2014/01/20/Saudi-Arabiya-doubles-number-of-citizens-in-private-sector-jobs.html|agency=Reuters|date=19 January 2014}}</ref>. Предизвиците за саудиската економија вклучуваат запирање или пресврт на падот на приходот по глава на жител, подобрување на образованието за подготвување на младите за работна сила и обезбедување на нив вработување, диверзифицирање на економијата, стимулирање на приватниот сектор и изградба на станови и намалување на корупцијата и нееднаквоста<ref name="HT2009: 150" />. Нафтената индустрија сочинува околу 45% од номиналниот бруто домашен производ на Саудиска Арабија, во споредба со 40% од приватниот сектор (види подолу). Саудиска Арабија официјално има околу 260 милијарди барели резерви на нафта, што опфаќа околу една петтина од докажаните светски вкупни резерви на нафта.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html |title=World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates |publisher=Eia.doe.gov}}</ref> {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! style="text-align:center; background:#cfb;" colspan="2" |Удел во светскиот БДП (ОКМ)<ref name=imf2 /> |- ! style="background:#cfb;"|Година ! style="background:#cfb;"|Удел |- |style="text-align:left;"|1980 || style="text-align:right;" |2.73% |- |style="text-align:left;"|1990 || style="text-align:right;" |1.64% |- |2000 | style="text-align:right;"|1.42% |- |2010 | style="text-align:right;"|1.36% |- | style="text-align:left;" |2017 || style="text-align:right;" |1.40% |} Во 90-тите години, Саудиска Арабија доживела значителна контракција на приходите од [[нафта]] во комбинација со голема стапка на раст на населението. Приходот по глава на жител паднал од високи 11,700 американски долари во екот на економскиот бум во 1981 година на 6.300 американски долари во 1998 година.<ref>{{cite web|url=http://www.jica.go.jp/english/global/pov/profiles/pdf/sau_eng.pdf |title=Country Profile Study on Poverty: Saudi Arabia |accessdate=26 February 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226202420/http://www.jica.go.jp/english/global/pov/profiles/pdf/sau_eng.pdf |archivedate=26 February 2008 |website=jica.go.jp}}</ref> Земајќи го предвид влијанието на реалните промени во цената на нафтата врз реалниот [[бруто домашен приход]] на Кралството, реалниот [[БДП]] според командата бил пресметан дека изнесува 330,381 милијарди американски долари во 2010 година<ref>{{cite report |last1=Pierru |first1=Axel |last2=Matar |first2=Walid |title=The Impact of Oil Price Volatility on Welfare in the Kingdom of Saudi Arabia: Implications for Public Investment Decision-Making |date=16 July 2012 |publisher=USAEE Working Paper No. 2110172 |ssrn=2110172 }}</ref>. Зголемувањето на цените на нафтата во раните 2000-ти помогнале да се зголеми БДП по глава на жител на 17.000 американски долари во 2007 долари (околу 7.400 американски долари прилагодени за [[инфлација]]<ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl |title=CPI Inflation Calculator |publisher=Data.bls.gov}}</ref>) но се намалиле од падот на цената на нафтата во средината на 2014 година<ref name=wti>{{cite web|title=Crude Oil WTI (NYMEX) Price|url=http://www.nasdaq.com/markets/crude-oil.aspx?timeframe=10y|website=nasdaq.com|accessdate=16 March 2015}}</ref>. [[ОПЕК]] (Организација на земји извознички на нафта) го ограничува производството на нафта на своите членки врз основа на нивните „''докажани резерви''“. Објавените резерви на Саудиска Арабија покажале мала промена од 1980 година, со зголемувањето за околу 100 милијарди долари помеѓу 1987 и 1988 година<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/crudeoilreserves.xls |title=Crude Oil Reserves |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122123445/http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/crudeoilreserves.xls |archivedate=22 November 2010}}</ref> [[Метју Симонс]] посочил дека Саудиска Арабија во голема мера претерува со своите резерви и наскоро може да покаже пад на производството<ref>{{наведена книга|title= Twilight in the Desert: The Coming Saudi Oil Shock and the World Economy|first= Matthew|last= Simmons|authorlink= Matthew Simmons|publisher= Wiley|isbn= 978-0-471-73876-3|year= 2005|orig-date= 10 June 2005|url= https://archive.org/details/twilightindesert00simm_0}}</ref>. Од [[2003]] до [[2013]] година, биле приватизирани „''неколку клучни услуги''“ - општинско снабдување со [[вода]], [[електрична енергија]], [[Телекомуникациска мрежа|телекомуникации]] - и делови од едукација и здравствена заштита, контрола на сообраќајот и известување за сообраќајни несреќи, исто така, биле приватизирани. Според колумнистот на „''Араб њуз''“, Абдел Азиз, „''скоро во секоја од овие области, потрошувачите покренаа сериозна загриженост за перформансите на овие приватизирани субјекти''“<ref name=Aluwaisheg>{{наведено списание|author=Abdel Aziz Aluwaisheg|title=When privatization goes wrong|journal=Arab News|date=29 September 2014|url=http://www.arabnews.com/news/464657}}</ref>. Во ноември [[2005]] година, Саудиска Арабија станала членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]]. Преговорите за приклучување биле фокусирани на степенот до кој Саудиска Арабија е подготвена да го зголеми пристапот на пазарот до странски стоки и во 2000 година, владата го основала Генералниот орган за инвестиции во Саудиска Арабија за да ги поттикне директните странски инвестиции во кралството. Саудиска Арабија води список на сектори во кои се забрануваат странски инвестиции, но владата планира да отвори некои затворени сектори како што се телекомуникации, осигурување и пренос / дистрибуција на електрична енергија со текот на времето. [[File:What did Saudi Arabia export in 2017.png|thumb|Графички приказ на извозот на производи на Саудиска Арабија во 2017 година]] Владата, исто така, направила обид за „[[саудизација]] “ на економијата, заменувајќи ги странските работници со саудиски државјани со ограничен успех. Саудиска Арабија има петгодишни „''Планови за развој''“ од 1970 година. Меѓу нејзините планови биле изградба на „''економски градови''“ (на пр [[Економски град на Кралот Абдула]]) кој требало да се заврши до 2020 година, во обид да се диверзифицира економијата и да се обезбедат работни места. Во 2013 година биле планирани четири градови<ref name=MCC>{{cite web|title=Saudi Arabia's Four New Economic Cities|url=http://www.metrocorpcounsel.com/articles/22205/saudi-arabia%E2%80%99s-four-new-economic-cities|website=The Metropolitan Corporate Counsel|accessdate=16 March 2015|date=6 February 2013}}</ref>. Кралот објавил дека приходот по глава на жител се предвидува да порасне од 15.000 американски долари во 2006 година на 33.500 американски долари во 2020 година<ref>{{cite web|url=http://professional.tdctrade.com/content.aspx?data=Professional_content_en&contentid=917452&w_sid=194&w_pid=836&w_nid=10993&w_cid=917452&w_idt=1900-01-01&w_oid=181&w_jid= |title=Construction boom of Saudi Arabia and the UAE |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011212725/http://professional.tdctrade.com/content.aspx?data=Professional_content_en&contentid=917452&w_sid=194&w_pid=836&w_nid=10993&w_cid=917452&w_idt=1900-01-01&w_oid=181&w_jid= |archivedate=11 October 2007 |website=tdctrade.com |date=2 August 2007}}</ref>. Градовите ќе бидат распространети околу Саудиска Арабија за да промовираат диверзификација за секој регион и нивната економија, а се предвидува дека градовите ќе придонесат со 150 милијарди долари за БДП. Покрај нафтата и гасот, земјата има значителен сектор за ископување [[злато]] во античкиот регион Махд Ад Дахаб и значајни други минерални индустрии, земјоделски сектор, заснован на зеленчук, овошје, урми итн. И добиток и голем број привремени работни места создадени од околу два милиони годишни аџии<ref name="HT2009: 150">[[Saudi Arabia#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 206</ref>. Статистиката за сиромаштијата во кралството не е достапна преку ресурсите на [[ООН]] бидејќи саудиската влада не издава такви<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2011/05/19/136439885/poverty-hides-amid-saudi-arabias-oil-wealth |title=Poverty Hides Amid Saudi Arabia's Oil Wealth |publisher=NPR}}</ref>. Саудиската држава обесхрабрува да се обрне внимание или да се жали на сиромаштијата. Во декември 2011 година, саудиското Министерство за внатрешни работи уапсила тројца репортери и ги држела скоро две недели на распит откако тие поставиле видео на темата на YouTube.<ref>* {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlSBqgW5xx0 |title=Mal3ob 3alena : Poverty in Saudi Arabia English Version |publisher=YouTube}} * {{cite news|url=http://www.mcclatchydc.com/2011/12/04/132112/saudi-dissidents-turn-to-youtube.html |title=Saudi dissidents turn to YouTube to air their frustrations |first=Roy|last=Gutman|newspaper=McClatchy Newspapers|date=4 December 2011}} * {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/oct/23/feras-boqna-saudi-arabia-poverty | place=London |work=The Guardian |first=Amelia |last=Hill | title=Saudi film-makers enter second week of detention |date=23 October 2011}}</ref> Авторите на видеото тврдат дека 22 проценти од Саудијците може да се сметаат за сиромашни (2009 година).<ref>{{cite web |url=http://lebanonspring.com/2011/10/19/plot-to-show-foreign-poverty-in-foreign-saudi-arabia-arab-spring-youtube-video/ |title=A foreign Saudi plot to expose foreign poverty in foreign Saudi |work=Lebanon Spring |date=19 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103204944/http://lebanonspring.com/2011/10/19/plot-to-show-foreign-poverty-in-foreign-saudi-arabia-arab-spring-youtube-video/ |archivedate=3 January 2012 }}</ref>. Набљдувачите кои го истражуваат ова прашање претпочитаат да останат анонимни<ref>{{cite web|url=http://observers.france24.com/content/20081028-poverty-exists-saudi-arabia |title=Poverty exists in Saudi Arabia too &#124; The Observers |publisher=France 24 |date=28 October 2008}}</ref> поради ризикот да бидат уапсени. Во септември [[2018]] година, Фондот за јавни инвестиции потпишал договор со група глобални заемодаватели за заем од 11 милијарди долари<ref>{{cite web |last1=Martin |first1=Matthew |title=Saudi Arabia's Sovereign Wealth Fund Raises $11 Billion Loan |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-17/saudi-arabia-s-sovereign-wealth-fund-raises-11-billion-loan |publisher=Bloomberg |date=17 September 2018}}</ref>. Од договорот се собрало повеќе отколку што првично било планирано и беше прв пат ПИФ вметнало заеми и должнички инструменти во своето финансирање.<ref name=blooms>{{cite web |last1=Nereim |first1=Vivian |title=Saudi Businesses Are Struggling to Hire Saudi Workers |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-19/jobs-for-saudis-plan-tests-retailers-used-to-cheap-foreign-labor |publisher=Bloomberg |date=18 September 2018}}</ref> Според податоците на ''[[Fitch Ratings]]'', во текот на две години, почнувајќи од мај 2016 година, Саудиска Арабија преминала од нула долг до собирање на 68 милијарди долари и синдикални заеми.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/fate-of-journalist-heightens-saudi-debt-worries-1539774000|title=Fate of Journalist Heightens Saudi Debt Worries|last=Jones|first=Rory|date=17 October 2018|work=Wall Street Journal|access-date=18 October 2018|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Секоја година, околу една четвртина милиони млади Саудијци влегуваат на пазарот на трудот. Со влегувањето во сила на првата фаза на Саудизација, се очекува 70% од продажната работа да биде пополнета од Саудијците. Сепак, приватниот сектор сè уште останува во огромна доминација на странци. Стапката на локална невработеност е 12,9%, што е највисока во повеќе од една деценија. Според извештајот објавен од „''Блумберг Економикс''“ во 2018 година, владата треба да произведе 700.000 работни места до 2020 година за да ја исполни својата цел од 9% за невработеност ===Земјоделство=== {{Main|Земјоделство во Саудиска Арабија}} [[File:Jabal Al Qara Cave - Al Hassa, Saudi Arabia ജബൽ അൽ ഖാറ ഗുഹ, അൽ ഹസ, സൗദി അറേബ്യ 13.JPG|thumb]] Сериозниот развој на [[земјоделство]]то од големи размери започнал во 1970-тите. Владата започнала обемна програма за промовирање на современата земјоделска технологија; да се воспостават рурални патишта, мрежи за наводнување и објекти за складирање и извоз; и да ги охрабри земјоделските институции за истражување и обука. Како резултат, има феноменален раст во производството на целата основна храна. Саудиска Арабија сега е целосно самодоволна во голем број прехранбени производи, вклучувајќи [[месо]], [[млеко]] и [[јајца]]. Земјата извезува пченица, урми, млечни производи, јајца, риби, живина, овошје, зеленчук и цвеќиња на пазарите ширум светот. Урмите, кои некогаш биле основна храна во Саудиска Арабија, сега главно се одгледуваат за глобална хуманитарна помош. Покрај тоа, саудиските земјоделци одгледуваат значителни количини на други житарки како јачмен, сорго и просо. Од 2016 година, во интерес на зачувување на скапоцените водни ресурси, заврши домашното производство на пченица<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia ends domestic wheat production program|url = https://www.world-grain.com/articles/6275-saudi-arabia-ends-domestic-wheat-production-program|accessdate=8 October 2018}}</ref>. Исто така, Кралството има некои од најмодерните и најголемите фарми за млечни производи на Блискиот Исток. Производството на млеко може да се пофали со неверојатно продуктивна годишна стапка од 1800 литри по крава, една од највисоките во светот. Локалната компанија за производство на млечни производи Алмараи е најголемата вертикално интегрирана млечна компанија на Блискиот Исток.<ref>{{cite web|url=http://www.elopak.com/site/cms.jsp?node=11449|title=Innovation Drive Al-Marai|publisher=Elopak|accessdate=3 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081113093305/http://www.elopak.com/site/cms.jsp?node=11449|archivedate=13 November 2008|url-status=dead}}</ref> Најдраматично земјоделско достигнување на Кралството, забележано ширум светот, е неговата брза трансформација од увозник во извозник на пченица. Во 1978 година, земјата ги изградила своите први силоси за жито. До 1984 година, земјата станала самодоволна во пченицата. Набргу потоа, Саудиска Арабија започнала со извоз на пченица во триесетина земји, вклучувајќи ги Кина и поранешниот Советски Сојуз, а во најголемите области за производство на Табук, Хаил и Касим, просечните приноси достигнале 3,6 тони. Кралството, сепак, го засилило производството на овошје и зеленчук, со подобрување на земјоделските техники и патиштата што ги поврзуваат земјоделците со урбаните потрошувачи. Саудиска Арабија е голем извозник на овошје и зеленчук кај своите соседи. Меѓу нејзините најпродуктивни култури се [[лубеница]]та, [[грозје]]то, агруми, [[кромид]], [[тиква]] и [[домат]]и. Истражувачката станица Ал-Хикмам произведува тропско овошје, вклучувајќи ананаси, шепи, банани, манго и гуава.<ref>{{cite web|title=Agriculture & Water|url=https://www.saudiembassy.net/agriculture-water|accessdate=8 October 2018|archive-date=2017-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211104958/https://www.saudiembassy.net/agriculture-water|url-status=dead}}</ref> [[Маслиново дрво|Маслиновото дрво]] е автохтоно за Саудиска Арабија. Во 2018 година, Компанијата за развој на земјоделството Ал Џуф добила сертификат за заслуги од Гинисовиот рекорд за најголемата модерна плантажа со маслинки во светот. Фармата зафаќа 7730 хектари и има 5 милиони маслинови дрвја. Гинисовите рекорди исто така го зеле предвид нивниот производствен капацитет од 15000 тони висококвалитетно маслиново масло, додека кралството троши двојно повеќе од тоа. Фармите Ал Џуф се наоѓаат во Сакака, град во северозападниот дел на Саудиска Арабија, што е длабоко вкоренет во историјата. Сакака датира пред повеќе од 4.000 години<ref>{{cite web |title=Largest olive tree farm in Saudi Arabia enters Guinness World Records|date = 2018-05-03 |url = https://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/largest-olive-tree-farm-in-saudi-arabia-enters-guinness-world-records-1.2215802 |accessdate=8 October 2018}}</ref>. Регионот Ал Џуф има милиони маслинови дрвја и наскоро се очекува бројката да достигне до 20 милиони дрвја.<ref>{{cite web |title=Inside the Saudi olive farm, the largest in the world| date=2018-05-03 |url = https://english.alarabiya.net/en/business/economy/2018/05/03/Saudi-olive-tree-farm-sets-Guinness-Records-for-largest-in-the-world.html|accessdate=8 October 2018}}</ref> Потрошувачката на необновливи подземни води резултирало во загуба на околу четири петтини од вкупните резерви на подземни води до 2012 година.<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia Stakes a Claim on the Nile – Water Grabbers – National Geographic|url = http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121217-saudi-arabia-water-grabs-ethiopia/ |accessdate=16 September 2015}}</ref> ===Водоснабдување и санитарни услови=== [[Водоснабдување]]то и [[канализација]]та во Саудиска Арабија се одликуваат со значителни инвестиции во [[дестилација]] на [[Вода|морската вода]], дистрибуција на вода, канализација и третман на отпадни води што доведува до значително зголемување на пристапот до вода за пиење и канализација во текот на изминатите децении. Околу 50% од водата за пиење доаѓа преку дестилација, 40% од експлоатација на необновливи подземни води и 10% од површинска вода, особено во планинскиот југозапад на земјата. Главниот град [[Ријад]], сместен во срцето на земјата, се снабдува со солена вода што се пумпа од [[Персискиот Залив]] на растојание од 467 км. Со оглед на значителното богатство на нафта, водата се обезбедува скоро бесплатно. И покрај подобрувањата, квалитетот на услугата останува слаб. На пример, во Ријад водата била достапна само еднаш на секои 2,5 дена во 2011 година, додека во [[Џеда]] била достапна само на секои 9 дена. Институционалниот капацитет и управувањето во секторот се слаби, како одраз на општите одлики на јавниот сектор во Саудиска Арабија. Од 2000 година, владата сè повеќе се потпира на приватниот сектор за работа со вода и санитарна инфраструктура, почнувајќи со постројки за десолирање и третман на отпадни води. Од 2008 година, работата на урбаните системи за дистрибуција на вода постепено се делегира и на приватни компании. ===Туризам=== {{Main|Туризам на Саудиска Арабија}} [[File:Masmak Fort (12753717253).jpg|[[Тврдина Масмак]] in Riyadh|thumb]] Иако најголемиот дел од [[Туризам на Саудиска Арабија|туризмот во Саудиска Арабија]] сè уште во голема мера вклучува верски аџилак, има раст во секторот за слободен туризам. Според [[Светска банка]], приближно 14,3 милиони луѓе ја посетиле Саудиска Арабија во 2012 година, што ја прави 19-та најпосетувана земја во светот<ref>[https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21607898-can-kingdom-attract-more-visitors-wish-you-were-here Tourism in Saudi Arabia: Wish you were here], economist.com.</ref>. Туризмот е важна компонента на Саудиска визија 2030 и според извештајот спроведен од БМИ Рисрч во 2018 година, и верскиот и нерелигиозниот туризам имаат значителен потенцијал за проширување.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/travel-hospitality/387984-tourism-key-to-saudi-arabias-vision-2030-plans Tourism key to Saudi Arabia's Vision 2030 plans], arabianbusiness.com</ref> Почнувајќи од декември 2018 година, кралството ќе понуди електронска виза за странските посетители да присуствуваат на спортски настани и концерти. Во септември 2019 година, Кралството ги објавило своите планови за отворање апликации за визи за посетителите, каде што луѓето од околу 50 земји ќе можат да добијат туристички визи за Саудиска Арабија.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-visa/saudi-arabia-to-offer-visitor-visa-for-special-events-from-december-idUSKCN1M51LD|title=Saudi Arabia to offer visitor visa for special events from December|work=Reuters|accessdate=25 September 2018}}</ref> ==Демографија== {{Main|Демографија на Саудиска Арабија}} {{clear}} [[File:Saudi Arabia population density 2010.png|thumb|Густина на населението во Саудиска Арабија (луѓе на км²)]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population{{UN Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Година ! style="background:#cfb;"|Милиони |- |style="text-align:left;"|1970 ||style="text-align:right;"|5.8 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|20.8 |- |style="text-align:left;"|{{UN Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN Population|Saudi Arabia}}|R}}/1e6 round 1}} |} [[File:Bevölkerungspyramide Saudi Arabien 2016.png|thumb|Население (2016)]] Населението на Саудиска Арабија заклучно со јули 2013 година се проценува на 26,9 милиони, вклучително и помеѓу 5,5 милиони<ref name="CIA World Factbook">{{CIA World Factbook link|sa|Saudi Arabia}}</ref> и 10 милиони ненационализирани [[имигранти]]<ref name=McDowall /><ref>[http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010112487888&archiveissuedate=24/11/2010 "Census shows Kingdom's population at more than 27 million"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006080326/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010112487888&archiveissuedate=24%2F11%2F2010 |date= 6 October 2014 }}. Saudi Gazette. 24 November 2010.</ref>, иако населението во Саудиска Арабија долго време се покажа тешко да се процени поради Историската тенденција на саудиските лидери да ги надувуваат резултатите од пописот.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer, no by-line--> |date=20 April 2000 |title=Saudi Arabia on the Dole |url=https://www.economist.com/node/303840 |newspaper=The Economist |accessdate=11 September 2015}}</ref> Населението во Саудиска Арабија рапидно расте од 1950 година кога се проценувало дека е 3 милиони,<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/Panel_profiles.htm |title=World Population Prospects: The 2010 Revision |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110507035406/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/Panel_profiles.htm |archivedate=7 May 2011 |publisher=United Nations}}</ref> и за многу години имало едно од највисоките наталитети во светот со околу 3 проценти годишно..<ref name=long-27>[[#Long|Long]], p. 27</ref> Етничкиот состав на граѓаните на Саудиска Арабија е 90% [[Арапи|арапски]] и 10% [[афроазиски народи]]<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Saudi Arabia|work=The World Factbook|publisher=Cia.gov|accessdate=2009-05-18|archive-date=2019-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>. Повеќето Саудијци живеат во [[Хеџаз]] (35%), [[Наџд]] (28%) и [[Источна провинција (Саудиска Арабија)|Источна провинција]](15%)<ref>{{cite web|url=http://www.relooney.info/SI_Milken-Arabia/0-Important_14.pdf |title=Saudi Arabia Population Statistics 2011 (Arabic) |page=11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115051640/http://www.relooney.info/SI_Milken-Arabia/0-Important_14.pdf |archivedate=15 November 2013}}</ref>. Хеџаз е најнаселениот регион во Саудиска Арабија.<ref>{{cite web|url=http://www.opendemocracy.net/faith-europe_islam/mecca_3882.jsp|title=Mecca: Islam's cosmopolitan heart|quote=The Hijaz is the largest, most populated, and most culturally and religiously diverse region of Saudi Arabia, in large part because it was the traditional host area of all the pilgrims to Mecca, many of whom settled and intermarried there.|accessdate=2020-11-06|archive-date=2018-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214002857/https://www.opendemocracy.net/faith-europe_islam/mecca_3882.jsp|url-status=dead}}</ref> Уште во 1970 година, повеќето Саудијци живееле егзистенцијален живот во руралните провинции, но во последната половина на 20 век кралството брзо се урбанизирало. Од 2012 година, околу 80% од Саудијците живеат во градски области - конкретно [[Ријад]], [[Џеда]] или Дамам.</ref><ref>[[#HT2003|Tripp, ''Culture Shock'', 2003]]: p. 31</ref> Неговото население е исто така прилично младо со над половина од населението под 25 години<ref>One journalist states that 51% of the Saudi population is under the age of 25: {{cite web|author=Caryle Murphy|title=Saudi Arabia's Youth and the Kingdom's Future|url=http://www.newsecuritybeat.org/2012/02/saudi-arabias-youth-and-the-kingdoms-future/|date=7 February 2012|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars' Environmental Change and Security Program}} Two other sources state that 60% is under the age of 21: {{Cite news|title=Out of the comfort zone|newspaper=The Economist|date=3 March 2012|url=https://www.economist.com/node/21548973}}, [[#House|House]], p. 221</ref>. Голем дел се странски државјани. (ЦИА проценила дека од 2013 година, странските државјани кои живеат во Саудиска Арабија сочинуваат околу 21% од населението<ref name="CIA World Factbook" /> Другите проценки се 30%<ref>The Economist magazine lists an estimated nine million: {{Cite news|title=Go home, but who will replace you?|newspaper=The Economist|date=16 November 2013|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21589871-saudi-edict-limit-reliance-foreign-workers-fraught}} out of a population of 30 million: {{Cite news|title=Saudi Arabia No satisfaction|newspaper=The Economist|date=1 February 2014 |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21595480-despite-their-immense-wealth-saudis-are-not-happy-no-satisfaction}}</ref>. или 33%<ref name="alriyadh.com">{{cite web |author=جريدة الرياض |url=http://www.alriyadh.com/2010/08/05/article549461.html |title=جريدة الرياض : سكان المملكة 27 مليوناً بينهم 8 ملايين مقيم |publisher=Alriyadh.com |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2013-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218082709/http://www.alriyadh.com/2010/08/05/article549461.html |url-status=dead }}</ref>)) Уште во раните 60-ти години на минатиот век, ропското население на Саудиска Арабија се проценува на 300.000<ref>Willem Adriaan Veenhoven and Winifred Crum Ewing (1976) ''[https://books.google.com/books?id=tIfYPppdbeYC&pg=PA452 Case studies on human rights and fundamental freedoms: a world survey]'', Brill, p. 452. {{ISBN|90-247-1779-5}}</ref>. Ропството официјално било укинато во 1962 година<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_8.shtml |title=Religion & Ethics – Islam and slavery: Abolition |publisher=BBC}}</ref><ref name=autogenerated2>{{наведена енциклопедија|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |title=Slavery |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120201010846/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |archivedate=1 February 2012}}</ref>. ===Јазици=== Официјален јазик на Саудиска Арабија е [[Арапски јазик|арапскиот]]. Трите главни регионални варијанти што ги зборуваат Саудијците се [[хиџаски арапски јазик]] (околу 6 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:acw|Arabic, Hijazi Spoken]]. Ethnologue</ref>), [[неџдиски арапски јазик]] (околу 8 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:ars|Arabic, Najdi Spoken]]. Ethnologue</ref>) и [[заливски арапски јазик]] (околу 0,2 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:afb|Arabic, Gulf Spoken]]. Ethnologue</ref>). Фаифи го зборуваат околу 50.000. [[Саудиски знаковен јазик|Саудискиот знаковен јазик]] е главниот јазик на заедницата на глуви. Големите иселенички заедници зборуваат и на своите јазици, од кои најбројни се тагалог (700 000), Рохинџа (400 000), урду (380 000), египетски арапски (300 000) и индонезиски (250 000)<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SA Saudi Arabia]. Ethnologue</ref>. ===Религија=== {{Main|Религија во Саудиска Арабија}} [[File:Masjid al-Quba.jpg|thumb|[[Џамија Ал Куба]] во [[МЕдина]], Хеџаз. Ова се смета за [[Список на најстари џамии|прва џамија]] што датира од животот на [[Пророци и гласници во исламот|исламски пророк]] [[Мухамед]].{{efn|The [[Mosque of the Companions, Massawa|Mosque of the Companions]] in the [[Eritrea]]n city of [[Massawa]] dates to approximately the same period, the 7th century CE.<ref name="Reid2012Massawa">{{наведена книга |last=Reid |first=Richard J. |title=A History of Modern Africa: 1800 to the Present |publisher=[[John Wiley and Sons]] |chapter=The Islamic Frontier in Eastern Africa |page=106 |isbn=978-0-470-65898-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=US6RQtYwasUC |date=12 January 2012 |access-date=15 March 2015}}</ref>}}]] Буквално сите граѓани на Саудиска Арабија се [[муслимани]]<ref>{{Cite web|url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108194815/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|title=Mapping the World Muslim Population|archive-date=8 November 2009}}</ref> и скоро сите жители на Саудиска Арабија се муслимани<ref name=PewForump.17>[http://www.pewforum.org/files/2009/10/Muslimpopulation.pdf Mapping the World Muslim Population] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180619214725/http://www.pewforum.org/files/2009/10/Muslimpopulation.pdf |date=2018-06-19 }}(October 2009), Pew Forum on Religion & Public Life. p. 16 (p. 17 of the PDF).</ref><ref>Data for Saudi Arabia comes primarily from general population surveys, which are less reliable than censuses or large-scale demographic and health surveys for estimating minority-majority ratios.</ref>. Проценките на [[сунити|сунитското население]] во Саудиска Арабија се движат помеѓу 75% и 90%, а останатите 10-25% се шиитски муслимани<ref>{{cite web |url=http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png|title=Demography of Religion in the Gulf|publisher=[[Mehrdad Izady]]|year=2013|quote=Shia ... Saudi Arabia ... 24.8%}}</ref><ref name=PF2009>{{cite web|title=Mapping the Global Muslim Population. Countries with More Than 100,000 Shia Muslims |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/|website=Pew Forum|accessdate=12 March 2015|date=7 October 2009|quote=Saudi Arabia ... Approximate Percentage of Muslim Population that is Shia .... 10–15}}</ref><ref name=bbc-shia>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7959531.stm |title=Saudi Arabia's Shia press for rights|publisher= bbc|first1=Anees|last1=al-Qudaihi |date=24 March 2009 |quote=Although they only represent 15% of the overall Saudi population of more than 25 million ...}}</ref><ref name=cfr-shiite>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/10903/shiite_muslims_in_the_middle_east.html|title=Shia Muslims in the Mideast|publisher=Council on Foreign Relations|first1=Lionel|last1=Beehner|date=16 June 2006|accessdate=12 March 2015|quote=Small but potentially powerful Shiite are found throughout the Gulf States ... Saudi Arabia (15 percent)|archive-date=2010-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411123648/http://www.cfr.org/publication/10903/shiite_muslims_in_the_middle_east.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Nasr2006 p. 236">Nasr, ''Shia Revival'', (2006) p. 236</ref>. Официјалната и доминантна форма на сунитски ислам во Саудиска Арабија е попозната како [[вахабизам]]<ref>{{наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA54|title=What Everyone Needs to Know about Islam: Second Edition|last=Esposito|first=John L.|year=2011|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-979413-3|page=54}}</ref> (поборниците го претпочитаат името салафизам, сметајќи го терминот вахабизам за погрден<ref name="The Daily Star">[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=4&article_id=121904 The Daily Star] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101127003849/http://dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=4&Article_id=121904 |date=2010-11-27 }}| Lamine Chikhi| 27 November 2010.</ref>), кој бил основан на Арапскиот Полуостров од Мухамед ибн Абд ал-Вахаб во 18 век. Другите деноминации, како што е малцинскиот шиитски ислам, се систематски потиснати<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/news/2009/09/03/saudi-arabia-treat-shia-equally |title=Saudi Arabia: Treat Shia Equally |publisher=Human Rights Watch |date=3 September 2009 |accessdate=14 September 2016}}</ref>. Според проценките, во Саудиска Арабија има околу 1.500.000 [[христијанство во Саудиска Арабија|христијани]]<ref>{{наведена книга|author=House, Karen Elliott|title=On Saudi Arabia : Its People, past, Religion, Fault Lines and Future|publisher=Knopf|year=2012|page=235}}</ref>, скоро сите странски работници. Саудиска Арабија им дозволува на христијаните да влегуваат во земјата како странски работници за привремена работа, но не им дозволува отворено да ја практикуваат својата вера. Процентот на граѓани на Саудиска Арабија кои се христијани е официјално нула<ref>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |date=28 April 2010 |title=Saudi Arabia |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |accessdate=22 May 2010 |archive-date=2019-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=dead }}</ref>, бидејќи Саудиска Арабија забранува религиозно преобраќање од ислам (отпадништво) и го казнува со смрт<ref>{{наведена книга|title=Encyclopedia of religious freedom|last=Cookson|first=Catharine|year=2003|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-94181-5|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse/page/207 207]|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse/page/207|accessdate=}}</ref>. Според истражувачкиот центар Пју, во Саудиска Арабија има 390.000 [[Хиндуизам|хиндуисти]], скоро сите странски работници<ref>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Table: Religious Composition by Country, in Numbers] Pew Research Center, Washington D.C. (December 2012)</ref>. Можеби има значителен дел од [[атеист]]и и [[Агностицизам|агностици]] во Саудиска Арабија<ref name="Gallup">WIN-Gallup 2012 [http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf Global Index of Religion and atheism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812210929/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |date=12 August 2012 }}</ref><ref>Fisher, M. & Dewey, C. (2013) [https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2013/05/23/a-surprising-map-of-where-the-worlds-atheists-live/ A surprising map of where the world's atheists live]. Washington Post, online</ref>, иако тие официјално се нарекуваат „''терористи''“.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html|title=All atheists are terrorists, Saudi Arabia declares|date=1 April 2014|newspaper=The Independent|access-date=30 December 2016}}</ref>. Во својот извештај за верската слобода во 2017 година, американскиот Стејт департмент ја прогласи Саудиска Арабија за земја со посебна грижа (ЗКП)<ref>{{cite web|title=International Religious Freedom Report, 2017|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/2017.USCIRFAnnualReport.pdf|publisher=U.S. Department of State|accessdate=26 October 2017}}</ref>. ===Странци=== Централниот оддел за статистика и информации на Саудиска Арабија го процени странското население на крајот на 2014 година на 33% (10,1 милиони)<ref name="CDSI">{{cite web|url=http://www.arabnews.com/news/697371 |title=KSA population is 30.8m; 33% expats|date=2015-01-31 |publisher=ArabNews.com | accessdate=6 November 2015}}</ref>. [[„Светска книга на факти“ на ЦИА]] проценила дека заклучно со 2013 година странските државјани кои живеат во Саудиска Арабија сочинуваат околу 21% од населението. Другите извори известуваат за различни проценки. по потекло од [[Индија]]: 1,5 милиони, [[Пакистан]]: 1,3 милиони, [[Египет]]: 900 000, [[Јемен]]: 800 000, [[Бангладеш]]: 400 000, [[Филипини]]: 500 000, [[Јордан]]/[[Палестина]]: 260 000, [[Индонезија]]: 250 000, [[Шри Ланка]]: 350 000, [[Судан]]: 250 000, [[Сирија]]: 100 000 и [[Турција]]: 80 000. Во Саудиска Арабија има околу 100.000 западни државјани, од кои повеќето живеат во сложени или затворени заедници<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/meetings/EGM_Ittmig_Arab/P02_Kapiszewski.pdf |title=Arab versus Asian migrant workers in the GCC countries |page=10}}</ref>. Странски муслимани<ref>Articles 12.4 and 14.1 of the Executive Regulation of Saudi Citizenship System: {{cite web |url=http://www.moi.gov.sa/wps/wcm/connect/121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368/EN_saudi_nationality_system.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368 |title=1954 Saudi Arabian Citizenship System |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206005736/http://www.moi.gov.sa/wps/wcm/connect/121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368/EN_saudi_nationality_system.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368 |url-status=dead }}</ref> кои престојуваат во кралството десет години можат да поднесат барање за саудиско државјанство. (Приоритет им се дава на носителите на дипломи во различни научни области<ref>2004 law passed by Saudi Arabia's Council of Ministers. {{cite web|url=http://www.arabnews.com/?page=1&section=0&article=58980&d=14&m=2&y=2005 |title=Expatriates Can Apply for Saudi Citizenship in Two-to-Three Months |publisher=Arabnews.com |date=14 February 2005}}</ref>, и исклучок е направен за [[Палестина|Палестинците]] кои се исклучени освен ако не се во брак со саудиски државјанин, заради инструкциите на Арапската лига што им забранува на арапските држави да им даваат државјанство.) Саудиска Арабија не е потписник на Конвенцијата на ООН за бегалци во 1951 година<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/12/saudi-arabia-says-reports-of-its-syrian-refugee-response-false-and-misleading |title=Saudi Arabia says criticism of Syria refugee response 'false and misleading' |newspaper=[[The Guardian]]|date=12 September 2015}}</ref>. Како што расте саудиското население, а приходите од извоз на нафта стагнираат, притисокот за „''Саудизација''“ (замена на странски работници со Саудијци) расте, а саудиската влада се надева дека ќе го намали бројот на странски државјани во земјата<ref>{{cite web |author1=P.K. Abdul Ghafour |url=http://www.arabnews.com/node/395511 |title=3 million expats to be sent out gradually |date=21 October 2011 |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108233041/http://www.arabnews.com/node/395511 |archivedate=8 November 2011 |quote="Nearly three million expatriate workers will have to leave the Kingdom in the next few years as the Labor Ministry has put a 20% ceiling on the country's guest workers" }}</ref>. Саудиска Арабија протерала 800.000 [[Јеменци]] во 1990 и 1991 година<ref>"[https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/apr/01/yemen-guantanamo-al-qaida Yemen's point of no return]". ''The Guardian''. 1 April 2009.</ref> и изградила саудиско-јеменска бариера против приливот на илегални имигранти и против шверцот на дрога и оружје<ref>{{cite news |url=http://www.hiiraan.com/news2/2008/jan/saudi_authorities_erect_barriers_on_yemeni_border.aspx |title=Saudi authorities erect barriers on Yemeni border |first=Mohammed|last=al-Kibsi|date=12 January 2008 |newspaper=Yemen Observer}}</ref>. Во ноември 2013 година, Саудиска Арабија протерала илјадници илегални жители на [[Етиопија]] од Кралството. Разни субјекти за човекови права го критикувале постапувањето на Саудиска Арабија со ова прашање.<ref>{{cite web|url=https://www.persecutionofahmadis.org/saudi-arabia-amnesty-international-calls-for-end-to-arrests-and-expulsions/ |title=Saudi Arabia: Amnesty International calls for end to arrests and expulsions "Persecution of Ahmadiyya Muslim Community |publisher=Persecutionofahmadis.org}}</ref>. Над 500.000 работници мигранти без документи - претежно од [[Сомалија]], [[Етиопија]] и Јемен - биле приведени и депортирани од 2013 година.<ref>"[https://news.vice.com/article/dogs-are-better-than-you-saudi-arabia-accused-of-mass-abuses-during-migrant-worker-crackdown 'Dogs Are Better Than You': Saudi Arabia Accused of Mass Abuses During Migrant Worker Crackdown] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180628044349/https://news.vice.com/article/dogs-are-better-than-you-saudi-arabia-accused-of-mass-abuses-during-migrant-worker-crackdown |date=2018-06-28 }}". [[Vice News]]. 11 May 2015.</ref> На [[13 август]] [[2020]] година, [[Хјуман рајтс воч]] известил за десетици мигранти од [[Етиопија]], кои биле присилно протерани од силите на [[Хути]]те, под изговор на мерките [[КОВИД-19]], убиени и приведени од саудиските граничари. Мигрантите биле заробени од саудиските чувари кога се обиделе да избегаат од пограничната област<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/08/13/yemen-houthis-kill-expel-ethiopian-migrants|title=Yemen: Houthis Kill, Expel Ethiopian Migrants|accessdate=13 August 2020|website=Independent|date=2020-08-13 }}</ref>. Истрагата предводена од „''Сандеј телеграф''“ ја открила состојбата на африканските мигранти кои биле приведени во Саудиска Арабија, наводно, затоа што во кралството имало Ковид-19. Тие биле тепани, и измачувани со електрични удари. Голем дел од мигрантите починале поради топлотен удар или со обид за самоубиство, откако биле сериозно тепани и измачувани. Мигрантите немаат соодветна животна состојба, обезбедување храна и вода<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/climate-and-people/investigation-african-migrants-left-die-saudi-arabias-hellish/|title=Investigation: African migrants 'left to die' in Saudi Arabia's hellish Covid detention centres|accessdate=30 August 2020|website=The Telegraph|date=2020-08-30 |last1=Brown |first1=Will |last2=Zelalem |first2=Zecharias }}</ref>. ==Култура== {{Main|Култура на Саудиска Арабија}} [[File:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|thumb|Аџија се моли во Светата џамија во [[Мека]].]] Саудиска Арабија има вековни ставови и традиции, честопати потекнувајќи од арапската цивилизација. Главните фактори кои влијаат на културата на Саудиска Арабија се исламското наследство и бедуинските традиции, како и неговата историска улога како антички трговски центар<ref>{{Cite web|url=https://sacm.org.au/culture-traditions-and-art/|title=Culture, Traditions and Art|website=Saudi Arabian Cultural Mission {{!}} SACM|language=en-US|access-date=24 April 2019|archive-date=2019-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424202018/https://sacm.org.au/culture-traditions-and-art/|url-status=dead}}</ref>. ===Религијата во општеството=== {{Main|Религија на Саудиска Арабија}} Регионот Хеџаз, каде се наоѓаат исламските свети градови [[Мека]] и [[Медина]], е одредиште за аџилакот, и честопати се смета дека е лулка на [[ислам]]от. [[Ислам во Саудиска Арабија|Исламот]] е државна религија на Саудиска Арабија и нејзиниот закон бара сите граѓани да бидат муслимани<ref name="Arabia: the Cradle of Islam">[http://www.muhammadanism.org/Zwemer/arabia/arabia_cradle_islam.pdf Arabia: the Cradle of Islam], 1900, S.M.Zwemmer</ref>. Ниту граѓаните на Саудиска Арабија, ниту работниците-гости немаат право на слобода на вероисповед<ref name="Cite quran|2|7|e=286|s=ns">{{cite quran|2|7|e=286|s=ns}}</ref><ref name="Cite quran|3|96|t=y|s=ns">{{Cite quran|3|96|t=y|s=ns}}</ref><ref name="Cite quran|22|25|e=37|s=ns">{{Cite quran|22|25|e=37|s=ns}}</ref>. Официјалната и доминантна форма на исламот во кралството е [[вахабизам]]. Застапниците го нарекуваат движењето „[[салафизам]]“<ref name="The Daily Star" /> и веруваат дека неговото учење ја прочистува практиката на исламот од иновации или практики што отстапуваат од учењата на [[Мухамед]] и неговите придружници во седмиот век. Саудиската влада честопати се смета за активен угнетувач на шиитските муслимани заради финансирање на вахабистичката идеологија која ја осудува шиитската вера<ref>[https://fas.org/sgp/crs/misc/RS21695.pdf 'The Islamic Traditions of Wahhabism and Salafiyya'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924134431/http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21695.pdf |date=2015-09-24 }}, US Congressional Research Service Report, 2008, by Christopher M. Blanchard available from the Federation of American Scientists website</ref><ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/alastair-crooke/isis-wahhabism-saudi-arabia_b_5717157.html|title=You Can't Understand ISIS If You Don't Know the History of Wahhabism in Saudi Arabia|website=[[HuffPost]] |date=27 August 2014}}</ref><ref name=syedjaffar>{{cite web|last=syedjaffar|title=The Persecution of Shia Muslims in Saudi Arabia|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015700|work=4 August 2013|publisher=CNN Report|accessdate=1 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123095434/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015700|archive-date=23 January 2015|url-status=dead}}</ref>. Принцот Бандар бин Султан, саудиски амбасадор во САД, изјавил: „''На Блискиот Исток не е далеку времето кога ќе биде буквално„ Бог да им помогне на шиитите''“<ref>"[https://www.independent.co.uk/voices/comment/iraq-crisis-how-saudi-arabia-helped-isis-take-over-the-north-of-the-country-9602312.html Iraq crisis: How Saudi Arabia helped Isis take over the north of the country]," ''The Independent,'' 13 July 2014.</ref>. Саудиска Арабија е една од ретките земји кои имаат „''религиозната полиција''“ која патролира по улиците, прави увид во начинот на облекување, строга поделба на мажите и жените, присуство на молитва пет пати на ден, забрана за алкохол и други аспекти на шеријатот (исламски закон). (Во приватноста на однесувањето во домот може да биде далеку полабаво, а извештаите од „''Дејли меил''“ и „''[[Викиликс]]''“ укажуваат на тоа дека владејачкото саудиско кралско семејство применува различен морален код за себе, препуштајќи се на забави, дрога и секс<ref>[https://www.theguardian.com/world/2010/dec/07/wikileaks-cables-saudi-princes-parties WikiLeaks cables: Saudi princes throw parties boasting drink, drugs and sex | World news]. The Guardian (7 December 2010). Retrieved on 9 May 2012. quote: "Royals flout puritanical laws to throw parties for young elite while religious police are forced to turn a blind eye."</ref>.) До 2016 година, кралството го користело месечевиот [[исламски календар]], не меѓународниот [[грегоријански календар]]<ref>the start of each lunar month determined not ahead of time by astronomical calculation, but only after the crescent moon is sighted by the proper religious authorities. (source: [[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: pp. 154–155)</ref> но во 2016 година кралството го објавил своето преминување во Грегоријанскиот календар за граѓански цели.<ref>{{cite web|url=http://www.arabnews.com/node/993061/saudi-arabia|title=KSA switches to Gregorian calendar |date=3 October 2016|author1=Rasooldeen, Mohammed|author2=Hassan, Rashid }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21711938-hauling-saudi-arabia-21st-century-saudi-arabia-adopts-gregorian |title=Saudi Arabia adopts the Gregorian calendar |newspaper=The Economist |date=15 December 2016}}</ref> Во секојдневниот живот доминира исламското почитување. Бизнисите се затворени три или четири пати на ден од 30 до 45 минути за време на работното време, додека вработените и клиентите се испраќаат да се молат<ref name="HT2009: 214">[[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 214</ref>. Викендот е петок-сабота, а не сабота-недела, бидејќи петок е најсветиот ден за муслиманите.<ref name=Britannica /><ref>* Sulaiman, Tosin. [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article697051.ece Bahrain changes the weekend in efficiency drive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110503224030/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article697051.ece |date=2011-05-03 }}, ''The Times'', 2 August 2006. Retrieved 25 June 2008. Turkey has a weekend on Saturday and Sunday * Prior to 29 June 2013, the weekend was Thursday-Friday, but was shifted to better serve the Saudi economy and its international commitments. (source: {{cite web |title=Weekend shift: A welcome change |website=SaudiGazette.com.sa |date=24 June 2013 |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method%3Dhome.regcon%26contentid%3D20130624171030 |accessdate=28 October 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029175552/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130624171030 |archivedate=29 October 2014 }})</ref> За многу години, само два верски празници биле јавно признати - Ед ал-Фир и Ед ал-Аш. (Ад ал-Фир е „''најголемиот''“ празник, тридневен период на „''гозба, дарување подароци и општо пуштање''“<ref name="HT2009:35 ">[[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 35</ref>.) Од [[2004]] година, приближно половина од емитуваното време на саудиската државна телевизија било посветено на религиозни теми.<ref name=nyrob-relig-educ /> 90 проценти од книгите објавени во кралството биле на религиозни теми, а повеќето докторати доделени од неговите универзитети биле на исламски студии<ref name=nyrob-relig-books>{{наведено списание|title=Unloved in Arabia (Book Review)|last=Rodenbeck|first=Max|journal=The New York Review of Books|url=http://www.nybooks.com/articles/17477|volume=51 |number=16 |date=21 October 2004|quote=Nine out of ten titles published in the kingdom are on religious subjects, and most of the doctorates its universities awards are in Islamic studies.}}</ref>. Во системот на државно училиште, околу половина од предаваниот материјал е религиозен. Спротивно на тоа, доделените читања над 12 години основно и средно образование посветени на покривање на историјата, литературата и културите на немуслиманскиот свет достигнуваат вкупно околу 40 страници.<ref name=nyrob-relig-educ>{{наведено списание|title=Unloved in Arabia (Book Review)|last=Rodenbeck|first=Max|journal=The New York Review of Books|url=http://www.nybooks.com/articles/17477|volume=51 |number=16|date=21 October 2004|quote=Almost half of Saudi state television's airtime is devoted to religious issues, as is about half the material taught in state schools" (source: By the estimate of an elementary schoolteacher in Riyadh, Islamic studies make up 30 percent of the actual curriculum. But another 20 percent creeps into textbooks on history, science, Arabic, and so forth. In contrast, by one unofficial count the entire syllabus for 12 years of Saudi schooling contains a total of just 38 pages covering the history, literature, and cultures of the non-Muslim world.)}}</ref> [[File:Not for us (3975139168).jpg|thumb|Забрането е влегување на немуслиманите во исламскиот свет град Мека]] Требало да се надмине „''жестокиот религиозен отпор''“ за да се дозволат новини како што се [[Банкнота|хартиени пари]] (во 1951 година), [[женско образование]] (1964) и [[телевизија]] (1965) и укинување на [[ропството]] (1962).<ref>[http://www.nybooks.com/articles/17477 Review. "Unloved in Arabia"] By Max Rodenbeck. ''The New York Review of Books'', Volume 51, Number 16 · 21 October 2004.</ref> Јавната поддршка за традиционалната политичка / религиозна структура на кралството е толку силна што еден истражувач што интервјуираше Саудијци, практично не нашол поддршка за реформите за секуларизација на државата.<ref>from p. 195 of a [https://www.jstor.org/stable/4284264?seq=4 review] by Joshua Teitelbum, ''Middle East Studies'', Vol. 38, No. 4, Oct. 2002, of ''Changed Identities: The Challenge of the New Generation in Saudi Arabia'' by anthropologist Mai Yamani, quoting p. 116 |quote=Saudis of all stripes interviewed expressed a desire for the kingdom to remain a Muslim society ruled by an overtly Muslim state. Secularist are simply not to be found. [Both traditional and somewhat westernized Saudis she talked to mediate their concerns] though the certainties of religion.</ref> Поради религиозни ограничувања, саудиската култура нема каква било разновидност на религиозно изразување, згради, годишни фестивали и јавни настани<ref name=IRFR>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108492.htm|title=Saudi Arabia|work=U.S. Department of State|date=2008-09-19 }}</ref><ref name=irf2013>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm |title=Saudi Arabia: International Religious Freedom Report 2013 |publisher=U.S. State Department |date=17 November 2013 |accessdate =14 October 2014}}</ref>. Прослава на други (не-вахабистички) исламски празници, како што се роденденот на [[Мухамед]] и Денот на ашурата, (важен празник за 10-25% од населението<ref name=PF2009 /><ref name=bbc-shia /><ref name=cfr-shiite />), се толерираат само кога се слават локално и во мал обем<ref name=statsKSA>{{cite web|title=Saudi Arabia – Culture|url=http://country-stats.com/en/countries/asia/saudi-arabia/10599-saudi-arabia-culture.html|website=Country Stats.|accessdate=23 February 2015}}</ref>. [[Шиитите]] исто така се соочуваат со систематска дискриминација при вработувањето, образованието, правосудниот систем според [[Хјуман рајтс воч]]<ref>* {{наведена книга |title=Denied dignity: systematic discrimination and hostility toward Saudi Shia citizens |last=Human Rights Watch |year=2009 |isbn=978-1-56432-535-8 |pages=1–2, 8–10|title-link=Shia }} * Islamic Political Culture, Democracy, and Human Rights: A Comparative Study, p. 93 Daniel E. Price – 1999</ref>. Немуслиманските фестивали како [[Божиќ]] и [[Велигден]] воопшто не се толерираат, иако меѓу странските работници има скоро милион христијани, како и хиндуси и будисти<ref name=irf2010>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148843.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123103422/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148843.htm |url-status=dead |archive-date=23 November 2010 |title=Saudi Arabia: International Religious Freedom Report 2010 |publisher=U.S. State Department |date=17 November 2010 |accessdate=27 July 2011}}</ref><ref name= Times>{{cite news |title=Saudi Arabia extends hand of friendship to Pope |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3571835.ece |newspaper=The Times |date=17 March 2008 |accessdate=27 July 2011 |place=London |first=Richard |last=Owen |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510155619/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3571835.ece |url-status=dead }}</ref>. Не се дозволени цркви, храмови или други немуслимански домови за богослужба во земјата. Прозелитизирање од немуслимани и преобраќање од муслимани во друга религија е незаконско. Од 2014 дистрибуцијата на „''публикации што имаат предрасуди за кое било друго религиозно верување освен исламот''“ (како што се Библијата), наводно, се казнувало со смрт<ref>Samuel Smith (18 December 2014) [http://www.christianpost.com/news/saudi-arabias-new-law-imposes-death-sentence-for-bible-smugglers-131352/ "Saudi Arabia's New Law Imposes Death Sentence for Bible Smugglers?"]. ''Christian Post''.<br />[http://www.handsoffcain.info/news/index.php?iddocumento=18309927 "Saudi Arabia Imposes Death Sentence for Bible Smuggling"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408000107/http://www.handsoffcain.info/news/index.php?iddocumento=18309927 |date=8 April 2016}}. ''handsoffcain.info''. 28 November 2014.</ref>. Во судски случаи за правна компензација (''Дијаја'') немуслиманите се доделуваат помалку од муслиманите. Атеистите се легално назначени како терористи<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html Saudi Arabia declares all atheists are terrorists in new law to crack down on political dissidents], ''The Independent'', 4 March 2014</ref>. Муслиманите од [[Ахмадија]], биле протерани<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/news/2014/05/15/saudi-arabia-2-years-behind-bars-apostasy-accusation |title=Saudi Arabia: 2 Years Behind Bars on Apostasy Accusation |publisher=Human Rights Watch |date=15 May 2014 |accessdate=4 June 2014}}</ref> бидејќи им е законски забрането да влегуваат во земјата<ref>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=tuVhBAAAQBAJ&pg=PA80 |title=The State as an Actor in Religion Policy: Policy Cycle and Governance |author=Maria Grazia Martino |accessdate=19 March 2015| isbn=978-3-658-06945-2 |year=2014|publisher=Springer }}</ref>. ===Локалитети на исламското наследство=== Саудискиот [[вехабизам]] е непријателски настроен кон секоја почит што им се дава на историските или верските места од значење, бидејќи се плаши дека може да предизвика „''ширк''“ ([[идолопоклонство]]), а најзначајните историски муслимански места (во [[Мека]] и [[Медина]]) се наоѓаат во западниот саудиски регион на [[Хеџаз]]<ref name="Arabia: the Cradle of Islam" />. Како последица на тоа, под саудиска власт, околу 95% од историските згради на [[Мека]], стари над илјада години, биле срушени од религиозни причини<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-destruction-of-mecca-saudi-hardliners-are-wiping-out-their-own-heritage-501647.html 'The destruction of Mecca: Saudi hardliners are wiping out their own heritage'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111020143746/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-destruction-of-mecca-saudi-hardliners-are-wiping-out-their-own-heritage-501647.html |date=2011-10-20 }}, ''The Independent'', 6 August 2005. Retrieved 17 January 2011</ref>. Критичарите тврдат дека во последните 50 години се изгубени 300 историски места поврзани со [[Мухамед]], неговото семејство или придружници,<ref>[http://www.islamicpluralism.org/764/islamic-heritage-lost-as-makkah-modernises 'Islamic heritage lost as Makkah modernises'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180622111459/http://www.islamicpluralism.org/764/islamic-heritage-lost-as-makkah-modernises |date=2018-06-22 }} Center for Islamic Pluralism</ref> оставајќи помалку од 20 структури во Мека, кои датираат од времето на Мухамед.<ref name="independent.co.uk">[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html 'Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150925194221/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |date=2015-09-25 }}, The Independent, 19 April 2006</ref>. Во урнатите структури спаѓаат џамијата првично изградена од ќерката на Мухамед Фатима и други џамии основани од [[Абу Бакр]] (свекор на Мухамед и првиот калиф ), [[Омар]] (втор калиф), [[Али]] (зет на Мухамед и четврти Калиф) и [[Салман ел-Фарси]] (друг придружник на Мухамед)<ref>[http://theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/saudi_destruction_of_muslim_historical_sites/ Destruction of Islamic Architectural Heritage in Saudi Arabia: A Wake-up Call] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120323135558/http://theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/saudi_destruction_of_muslim_historical_sites/ |date=2012-03-23 }}, The American Muslim. Retrieved 17 January 2011 Other historic buildings that have been destroyed include the house of [[Khadijah]], the wife of Muhammad, the house of [[Abu Bakr]], now the site of the local [[Hilton hotel]]; the house of Ali-Oraid, the grandson of Muhammad, and the Mosque of abu-Qubais, now the location of the King's palace in Mecca. (source: [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html 'Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150925194221/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |date=2015-09-25 }}, ''The Independent'', 19 April 2006)</ref>. Пет културни места во Саудиска Арабија се назначени за места на [[светско наследство]] на [[УНЕСКО]] : [[Археолошки локалитет ел-Хиџр]]<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1293/|title=Al-Hijr Archaeological Site (Madâin Sâlih)|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>, областа [[Тураиф]] во градот [[Дирија]]<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1329/|title=At-Turaif District in ad-Dir'iyah|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>; Историска [[Џеда]], портата за Мека<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1361/|title=Historic Jeddah, the Gate to Makkah|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>, Оаза ел-Ахса<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1563/|title=Al-Ahsa Oasis, an Evolving Cultural Landscape|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref> и Рок на уметноста.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1472/|title=Rock Art in the Hail Region of Saudi Arabia|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>. Десет други страници поднеле барања за признавање до УНЕСКО во 2015 година<ref>[https://whc.unesco.org/en/statesparties/sa/ KSA Properties inscribed on the World Heritage List (4)], Unesco, 2017</ref>. Постојат шест елементи запишани на списокот на нематеријалното културно наследство на човештвото на УНЕСКО<ref>{{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/state|title=UNESCO – Saudi Arabia|website=ich.unesco.org|language=en|access-date=24 April 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: ел-Кат ел-Асири, женска традиционална внатрешна декорација на ѕидови во Асир; Алмезмар, тапан и танцување со стапови; [[Соколство]], живо човечко наследство; [[арапско кафе]], симбол на дарежливост; [[Мајлис]], културен и социјален простор; Аларда Алнајдија, танц, тапан и поезија во Саудиска Арабија. Во јуни [[2014]] година, Советот на министри одобрло и закон со кој на Саудиската Комисија за туризам и национално наследство им се даваат средства за заштита на античките [[мошти]] и историските места на Саудиска Арабија. Во рамките на Националната програма за трансформација 2016 година, позната и како [[Саудиска визија 2030 година]], кралството одвоило 900 милиони евра за зачувување на своето историско и културно наследство. Саудиска Арабија учествува и во Меѓународната алијанса за заштита на наследството во конфликтните области (АЛИФХ), создадена во март 2017 година, со придонес од 18,5 милиони евра<ref>[https://www.sciencesetavenir.fr/archeo-paleo/archeologie/destruction-du-patrimoine-une-resolution-historique-du-conseil-de-securite_111642 Destruction du patrimoine : une résolution historique du Conseil de Sécurité], Sciences et Avenir, 28 March 2017</ref>. Во [[2017]] година, престолонаследникот Мохамад бин Салман ветил дека ќе ја врати Саудиска Арабија во „''умерениот ислам''“ од периодот пред [[Иранска револуција|Иранската револуција]] во [[1979]] година<ref>{{cite news |last=Chulov |first=Marin |date=24 October 2017 |title=I will return Saudi Arabia to moderate Islam, says crown prince |url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/24/i-will-return-saudi-arabia-moderate-islam-crown-prince |work=The Guardian|location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Таа година бил формиран нов центар, Комплексот крал Салман, за да ги следи толкувањата на хадисите на пророкот Мухамед за да се спречи нивното користење за оправдување на тероризмот<ref>{{cite news |last=Al Wasmi |first=Naser |date=20 June 2018 |title=Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman's dynamic year of reform |url=https://www.thenational.ae/world/gcc/saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-s-dynamic-year-of-reform-1.742510 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во март 2018 година, престолонаследникот при посетата на Велика Британија се сретнал со архиепископот од Кантербери, ветувајќи се дека ќе го промовира меѓуверскиот дијалог. Следниот месец кралот Салман бин Абдулазиз во [[Ријад]] се состанал со шефот на Папскиот совет на Ватикан за меѓурелигиски дијалог<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Catholic cardinal meets Saudi King in historic visit to Riyadh |url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-vatican/catholic-cardinal-meets-saudi-king-in-historic-visit-to-riyadh-idUKKBN1HP1T5 |work=Reuters |location= |date= |access-date=24 September 2018 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331065445/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-vatican/catholic-cardinal-meets-saudi-king-in-historic-visit-to-riyadh-idUKKBN1HP1T5 |url-status=dead }}</ref>. Во јули 2019 година, [[УНЕСКО]] потпишал писмо со саудискиот министер за култура во кое Саудиска Арабија дала 25 милиони американски долари во УНЕСКО за зачувување на наследството<ref>{{Cite web|url=https://en.unesco.org/news/saudi-arabia-commits-us25-million-unesco-protection-heritage|title=Saudi Arabia commits US$25 million to UNESCO for the protection of heritage|date=12 July 2019|website=UNESCO|language=en|access-date=18 July 2019}}</ref>. ===Облека=== Облеката во Саудиска Арабија строго ги следи принципите на [[хиџаб]] (исламски принцип на скромност, особено во облекувањето). Претежно лабава, но покривна облека, одговара на [[Пустинска клима|пустинската клима]] на Саудиска Арабија. Традиционално, мажите обично носат бела облека во должина на глуждот, ткаена од [[волна]] или [[памук]] (позната како ''тавб''), со [[куфија]] (голем кариран квадрат од памук што го држи [[агал]]) или [[гутра]] (обичен бел квадрат направен од пофин памук, исто така задржан од агал) носен на главата. За ретки студени денови, саудијците носат мантил од [[камила]] ([[бишт]]) над врвот. Во јавност, од жените се бара да носат црна [[абаја]] или друга црна облека што покрива сè под вратот, со исклучок на нивните раце и нозе, иако повеќето жени ја покриваат главата во почит кон нивната религија. Ова барање се однесува и на немуслиманските жени и непочитувањето може да резултира си полициска акција, особено во поконзервативните области на земјата. Женската облека честопати е украсена со племенски мотиви, монети, светки, метална нишка и апликации. * [[Куфија]] ({{langx|ar|غتره}}) е традиционална капа, која обично ја носат арапските мажи. Направена е од карирана ткаенина („шал“), обично памучен, преклопен и завиткан во разни стилови околу главата. Најчесто се носи во области со сува клима, за да се обезбеди заштита од директно изложување на сонце, а исто така и заштита на устата и очите од разнесена прашина и песок . * [[Агал]] ({{langx|ar|عقال}}) е предмет од арапски капаци на главата, кој е прицврстен околу куфијата за да го држи на место. Агалот обично има црна боја. * [[Тавб]] ({{langx|ar|ثوب}}) е стандарден арапски збор за облека. Тој е долг до глуждот, обично со долги ракави, сличен на наметка . * [[Бишт]] ({{langx|ar|بشت}}) е традиционална арапска машка наметка која обично се носи само за престиж во посебни прилики како што се свадби. * [[Абаја]] ({{langx|ar|عبائة}}) е женска облека. Тоа е црна наметка која лабаво го покрива целото тело, освен главата. Некои жени избираат да ги покриваат своите лица со никаб, а некои не. Некои абаја го покриваат и горниот дел од главата.<ref>{{cite web |url=http://www.thelovelyplanet.net/traditional-dress-of-the-kingdom-of-saudi-arabia/ |title=Traditional dress of the Kingdom of Saudi Arabia |date=29 September 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018115808/http://www.thelovelyplanet.net/traditional-dress-of-the-kingdom-of-saudi-arabia/ |archivedate=18 October 2015 }}</ref> ===Уметност и забава=== {{Main|Уметност во Саудиска Арабија|Кино во Саудиска Арабија|Музика во Саудиска Арабија|Театар во Саудиска Арабија}} [[File:King Abdullah in his youth.jpg|thumb|upright=0.8|Кралот Абдула вежба [[соколарство]], традиционална разонода во земјата]] Во текот на седумдесеттите години од минатиот век, киносалите биле многубројни во Кралството, иако се сметало дека се спротивни на вахабистичките норми<ref name="Return of cinema in Saudi Arabia provokes critics">[http://worldfocus.org/blog/2009/01/05/return-of-cinema-in-saudi-arabia-provokes-critics/3473/ World Focus]. 5 January 2009</ref>. За време на движењето за исламско заживување во 80-тите години на минатиот век, и како политички одговор на зголемувањето на исламистичкиот активизам, вклучително и заплената на Големата џамија во [[Мека]] во [[1979]] година, владата ги затворила сите кина и театри. Сепак, со реформите на кралот Абдулах од 2005 година, некои кина повторно биле отворени<ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2008/12/saudi-arabia--1.html |work=Los Angeles Times |title=Babylon & Beyond |date=23 December 2008}}</ref>,вклучувајќи и едно во КАУСТ . Од 18 век наваму, вахабистичкиот [[фундаментализам]] го обесхрабрувал уметничкиот развој несоодветно на неговото учење. Покрај тоа, сунитската исламска забрана за создавање претстави на луѓе ги ограничило визуелните уметности, кои имаат тенденција да доминираат геометриски, цветни и апстрактни дизајни и калиграфија. Со доаѓањето на богатството со нафта во [[XX век]], се појавила изложеност на надворешни влијанија, како што се стилови на домување во Западот, мебел и облека. Музиката и танцот отсекогаш биле дел од животот на Саудиска Арабија. Традиционалната музика генерално се поврзува со поезијата и се пее колективно. Инструментите вклучуваат рабаба и разни видови ударни инструменти, како што се тапани и тамбура. Од тамошните танци, најпопуларен е воен борбен танц познат како ʿarʿah, кој вклучува редови на луѓе, често вооружени со мечеви или пушки, кои танцуваат под [[тапани]] и [[Тамбура (македонска)|тамбури]]. [[Бедуини|Бедуинската поезија]], позната како набаш, сè уште е многу популарна<ref name=Britannica />. Цензурата го ограничила развојот на саудиската литература, иако неколку саудиски романописци и поети постигнале критички и популарни признанија во арапскиот свет - иако генерираат официјално непријателство во нивната матична земја. Тука спаѓаат Гази Алгосаиби, Абделрахман Муниф, Турки ал-Хамад и Раџаа ал-Санеа<ref name="Guardian2410">{{cite news |first=Trevor |last=Mostyn |url=https://www.theguardian.com/world/2010/aug/24/ghazi-algosaibi-obituary |title=Ghazi al-Gosaibi obituary |newspaper=The Guardian |date=24 August 2010 |place=London}}</ref><ref>* [http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901050117-1015836,00.html "Triumphant Trilogy"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050411140638/http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901050117-1015836,00.html |date=2005-04-11 }}, by Malu Halasa, ''Time'', 17 January 2005 * [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2041373.ece "Sex and the Saudi Girl"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110828004611/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2041373.ece |date=2011-08-28 }}. ''[[The Times]]''. 8 July 2007</ref>. Во 2016 година бил формиран Генералниот орган за забава за да го надгледува ширењето на секторот за забава во Саудиска Арабија<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Saudi Arabia allows concerts—even country music |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2017/06/01/saudi-arabia-allows-concerts-even-country-music |newspaper=The Economist |location= |date=1 June 2017 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Првите концерти во [[Ријад]] за 25 години се одржале следната година<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Mohammed Abdu to perform live in Riyadh |url=http://www.arabnews.com/node/978866/saudi-arabia |work=[[Arab News]] |location= |date=2 September 2016 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Другите настани од создавањето на ГЕА вклучуваат хумористични претстави, настани во професионално борење и митинзи со камиони чудовишта<ref>{{cite news |last1= Mazzetti |first1= Mark |last2= Hubbard |first2= Ben |date=15 October 2016 |title= Rise of Saudi Prince Shatters Decades of Royal Tradition |url= https://www.nytimes.com/2016/10/16/world/rise-of-saudi-prince-shatters-decades-of-royal-tradition.html |work=The New York Times |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во [[2018]] година се отворило првото јавно кино по забрана за 35 години, со планови до 2030 година да работат повеќе од 2.000 кина<ref>{{cite news |last=Reid |first=David |date=11 December 2011 |title= Saudi Arabia to reopen public cinemas for the first time in 35 years |url=https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |work=CNBC |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Случувањата во уметноста во [[2018]] година ги вклучуваат дебитантите на Саудиска Арабија на [[Канскиот филмски фестивал]] и [[Биенале]]то во [[Венеција]]<ref>{{cite news |last=Nick |first=Vivarelli |date=9 April 2018 |title=Saudi Arabia to Debut at Cannes With Its First National Pavilion |url=https://variety.com/2018/film/news/saudi-arabia-debut-cannes-first-national-film-industry-pavilion-1202747397/ |work=Variety |location= |access-date=24 September 2018}}</ref><ref>{{cite news |last=Ghanem |first=Khaoula |date=24 May 2018 |title=Saudi Arabia and Lebanon are Set to Make Their Venice Biennale Debut |url=https://en.vogue.me/culture/saudi-arabia-and-lebanon-to-participate-in-the-venice-biennale-for-the-first-time/ |work=[[Vogue Arabia]] |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во исто време, [[Дејвид Гета]] изјавил дека „''Очигледно има многу голем напор во Саудиска Арабија да се отвори кон музиката и кон уметниците''“. Ова било изјавено откако тој настапли на концерт на кој присуствувале повеќе од 10.000 луѓе северозападно од [[Ријад]]. На концертот биле вклучени и емисии од [[Енрике Иглесијас]] и „[[The Black Eyed Peas]]“. Коментарите на Гета доаѓаат во моментот кога Саудиска Арабија сè повеќе привлекува големи западни музички акти за да настапуваат во кралството. Од неговиот концерт, [[Мараја Кери]], [[Шон Пол]] и Акон настапиле во различни саудиски градови<ref>{{cite news |last=Saeed |first=Saeed |date=14 June 2019 |title=David Guetta on his historic Saudi Arabia performance |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/david-guetta-on-his-historic-saudi-arabia-performance-1.874397 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |location= |access-date=24 December 2019}}</ref>. ===Спорт=== {{Main|Спорт во Саудиска Арабија }} [[Фудбал]]от е национален спорт во Саудиска Арабија. [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Фудбалската репрезентација на Саудиска Арабија]] се смета за една од најуспешните репрезентации на [[Азија]], која достигнала рекордни 6 финалиња во Азискиот куп на АФЦ, победила во три од тие финалиња (1984, 1988 и 1996 година) и се пласирала на СП четири последователни пати од кога дебитирала на турнирот во 1994 година. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светскиот куп на ФИФА]] во 1994 под водство на [[Хорхе Солари]], Саудиска Арабија ги победила и [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] и [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] во групната фаза пред да биде поразена од [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во осминафиналето. За време на Купот на конфедерациите на ФИФА во 1992 година, кој се играл во Саудиска Арабија, земјата стигнала до финалето, губејќи со 1-3 од [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. Нуркање во вода, сурфање на ветер, едрење и кошарка (која ја играат и мажи и жени) се исто така популарни кај кошаркарската репрезентација на Саудиска Арабија која освоила бронза на Азиското првенство во 1999 година<ref>* {{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Publications/Magazine/1998-Winter/slamdunk.htm |title=Saudi Arabian Slam Dunk, Fall 1997, Winter 1998, Volume 14, Number 4, Saudi Arabia |publisher=Saudiembassy.net |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028000423/http://saudiembassy.net/files/PDF/Publications/Magazine/1998-Winter/slamdunk.htm |archivedate=28 October 2011 }} * {{cite news |first=Joud |last=Al |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article463435.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120102128/http://arabnews.com/saudiarabia/article463435.ece |archivedate=20 January 2012 |title=Saudi women show greater interest in sports and games |newspaper=Arab News }} * {{cite web |first=Todor |last=Krastev |url=http://todor66.com/basketball/Asia/Men_1999.html |title=Men Basketball Asia Championship 1999 Fukuoka (JPN)- 28.08–05.09 Winner China |publisher=Todor66.com |date=21 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118115942/http://todor66.com/basketball/Asia/Men_1999.html |archivedate=18 January 2012 }}</ref>. Повеќе традиционални спортови како што се трки со коњи и трки со камили се исто така популарни. Стадионот во Ријад одржува трки во зима. Годишната трка со камили, започната во 1974 година, е еден од најважните натпревари во овој спорт и привлекува животни и возачи од целиот регион. [[Соколство]]то, друга традиционална потрага, сè уште се практикува<ref name=Britannica />. Спортот на жените е контроверзен поради сузбивањето на женското учество во спортот од страна на конзервативните исламски религиозни власти<ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/saudi-women-push-for-right-play-sports-447831.html |title=Saudi women push for right to play sports – Sport |publisher=ArabianBusiness.com |date= 1 March 2012}}</ref>, сепак ова ограничување малку се намалило во последните години.<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/saudi-arabia-opens-first-sports-centre-for-women-1.1192220 |title=Saudi Arabia opens first sports centre for women|publisher=GulfNews.com |date=3 June 2013 |accessdate=28 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2013/05/05/world/meast/saudi-arabia-girls-sports |title=Saudi government sanctions sports in some girls' schools |publisher=CNN.com |date= 5 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Saudi Arabia: No women on Asian Games Team|url=https://www.hrw.org/news/2014/09/17/saudi-arabia-no-women-asian-games-team|website=Human Rights Watch|date=18 September 2014}}</ref>. До 2018 година на жените не им било дозволено присуство на спортски стадиони. Разделено место за седење, што им овозможува на жените да влезат, е развиено на три стадиони низ поголемите градови<ref>{{cite web|last1=Grinberg and Hallam|first1=Emanuella and Jonny|title=Saudi Arabia to let women into sports stadiums|url=http://www.cnn.com/2017/10/29/middleeast/saudi-arabia-women-sports-arenas/index.html|website=www.cnn.com/2017/10/29/middleeast/saudi-arabia-women-sports-arenas/index.html|date=2017-10-30 |publisher=CNN|accessdate=11 December 2017}}</ref>. Саудиска Арабија, во својата визија за модернизација, ја вовела нацијата во голем број меѓународни спортски настани, носејќи ги спортските ѕвезди во Кралството. Сепак, во август 2019 година, стратегијата на кралството добила критики за тоа што се појавило како метод на спортско миење наскоро по објавувањето на [[Интернет]] на документите за странска регистрација на лобистичката кампања на Саудиска Арабија во [[2018]] година во [[САД]]. Документите покажале дека Саудиска Арабија наводно спроведува стратегија за „''спортско миење''“, вклучително и состаноци и официјални повици со врховните власти на здруженија како што се [[МЛС]], [[WWE]], [[Национална кошаркарска асоцијација|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА). Стратегијата се разгледува како метод на спортско перење по хаосот што се шири низ Јемен од 4 години<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/02/sportswashing-saudi-arabia-sports-mohammed-bin-salman|title=Sportswashing: how Saudi Arabia lobbies the US's largest sports bodies|accessdate=2 September 2019|website=The Guardian|date=2019-09-02 |last1=Zidan |first1=Karim }}</ref>. На [[31 октомври]] [[2019]] година, Саудиска Арабија била домаќин на првиот натпревар во борба за жени што го одржла Свтската федерација по кечерство (WWE). Како и да е, играчите на суперѕвездата Лејси Еванс и Наталија требало да ги покријат рацете и нозете носејќи боди за време на борбата, наместо повеќе обелоденувачката опрема што вообичаено ја носат<ref>{{cite web|url=https://mirrorherald.com/crown-jewel-in-saudi-hosted-women-players-for-first-time/|title=Reforms Under Veil: Saudi's First Women Wrestling Battled in Bodysuits|accessdate=3 November 2019|website=Mirror Herald|archive-date=2019-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104091722/https://mirrorherald.com/crown-jewel-in-saudi-hosted-women-players-for-first-time/|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија, во декември 2019 година, се нашла на удар на критики поради користењето на западните спортови за рехабилитација на глобалниот имиџ нарушен по континуираната акција против неистомислениците Критичарите го обвинле кралството за „спортско перење“, бидејќи замижале на непрестајното кршење на човековите права во земјата против жените, малцинствата, поборниците за правата и критичарите<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/12/02/business/economy/saudi-arabia-image-sports.html|title=Saudi Arabia Embraces Western Sports to Rehabilitate Global Image|accessdate=2 December 2019|website=The New York Times}}</ref>. Само две години откако Саудиска Арабија потпишала договор на 10 години со WWE, сè поголем број на борачи одбиле да го посетат Ријад. Во 2018 година, суперѕѕвездите како [[Cон Сина]], [[Кевин Овенс]] и [[Даниел Брајан]] одбиле да заминат во Саудиска Арабија, поради падот на записите за човекови права на Кралството, повикувајќи се на убиството на Кашогши. Во јануари 2020 година, неколку други суперувезди на WWE фрлиле сомнеж во посеттаа на Саудиска Арабија, по зголемените тензии на Блискиот Исток поради убиството на [[Касем Солеимани]]<ref>{{cite web|url=https://mirrorherald.com/two-years-of-wwe-in-saudi-arabia-and-growing-resistance-of-superstars/|title=Two Years of WWE in Saudi Arabia and Growing Resistance of Superstars|accessdate=15 January 2020|website=Mirror Herald}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ===Кујна=== {{Main|Кујна на Саудиска Арабија}} [[File:ArabicCoffee.jpg|thumb|upright|[[арапско кафе]], традиционално за арапската кујна]] Кујната од Саудиска Арабија е слична на онаа во околните земји на [[Арапскиот Полуостров]] и поширокиот арапски свет и има влијание и е под влијание на турската, индиската, персиската и африканската храна. Се применуваат исламски закони за исхрана: [[свинско месо]] не е дозволено, а други животни се колат во согласност со халалот. [[Ќебап]]и и [[фалафел]] се популарни, како што е [[шаварма]] со скара од [[јагнешко месо]], [[овчо месо]] или [[пилешко месо]]. Како и во другите арапски земји на Арапскиот полуостров, ''махбас'' (кабса), оризово јадење со јагнешко, пилешко, риба или ракчиња е меѓу националните јадења, како и јадењето [[манди]] (храна). Рамен, бесквасен табун леб е главен буквално на секој оброк, како и урмите, свежо овошје, јогурт и хумус. [[Кафе]]то, сервирано во арапски стил, е традиционален пијалак, но популарни се и чајот и разните овошни сокови<ref name=Britannica />. Арапското кафе е традиционален пијалак во арапската кујна. Најраните докажани докази за пиење кафе или познавање на кафето е од 15 век, во суфиските манастири во Арабија. ===Жени=== {{Поврзано|Женски права во Саудиска Арабија}} Жените немаат еднакви права на мажите во кралството; американскиот [[Стејт департмент]] смета дека дискриминацијата на жените од Саудиска Арабија кон жените е „''значаен проблем''“ во Саудиска Арабија и забележува дека жените имаат малку политички права поради дискриминаторската политика на владата<ref name= State2010>{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412164532/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |url-status=dead |archive-date=12 April 2011 |title=2010 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=8 April 2011 |publisher=U.S. State Department |accessdate=11 July 2011}}</ref>. Извештајот за глобален родов јаз на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] 2010 ја рангирала Саудиска Арабија на 129-то место од 134 земји според родов паритет<ref>{{наведена книга|title=The Global Gender Gap Report 2010 |last=World Economic Forum |year=2010 |isbn=978-92-95044-89-0 |page=9 |url=http://www.weforum.org/pdf/gendergap/report2010.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101108161527/http://www.weforum.org/pdf/gendergap/report2010.pdf |archivedate=8 November 2010}}</ref>. Други извори се жалеле на отсуство на закони со кои се криминализира насилството врз жените. Според саудискиот закон, секоја возрасна жена мора да има машки роднина како нејзин „''старател''“ (вали). Од 2008 година, жената требало да има дозвола од својот машки старател за да патува, учи или работи<ref name= State2010 /><ref name= HRWPM2>{{наведена книга |title=Perpetual Minors: human rights abuses from male guardianship and sex segregation in Saudi Arabia |last=Human Rights Watch |year=2008 |page=2 |url=https://books.google.com/books?id=nFv4d6LdyFEC}}</ref>. Кралскиот декрет донесен во мај 2017 година им овозможило да користат услуги на владата, како што се образование и здравствена заштита, без потреба од согласност од машки старател. Во наредбата, исто така, се наведува дека треба да се дозволи само ако не е во спротивност со шеријатскиот систем.<ref>{{cite web|url= http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2017/05/04/Saudi-women-no-longer-need-male-guardian-consents-to-receive-services-.html|title=Saudi women no longer need male guardian consents to receive services |work= [[Al Arbiya]]|date=4 May 2017 |accessdate=10 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-male-guardianship-relax-women-work-study-gender-equality-a7721641.html|title=Saudi Arabia to let women work and study without man's permission|first= Jon |last= Sharman |work= The Independent|date=4 May 2017 |accessdate=10 May 2017}}</ref> [[File:Saudi in niqab.jpg|thumb|upright|Саудиска жена облечена во [[никаб]] во Ријад.]] Според водечката саудиска феминистка и новинарка, [[Вајеха ал-Хуваидер]], „''Саудијките се слаби, без оглед колку е висок нивниот статус, дури и„ разгалените “меѓу нив, затоа што немаат закон да ги штити од напад од никого''“.<ref>{{cite web|title=Saudi Writer and Journalist Wajeha Al-Huwaider Fights for Women's Rights|url=http://memri.org/bin/articles.cgi?Page=archives&Area=ia&ID=IA31206|publisher=[[MEMRI]]}}</ref> Жените се соочуваат со дискриминација во судовите, каде што сведочењето на еден маж е еднакво на она на две жени во семејното и законот за наследство<ref name= State2010 />. [[Полигамија]]та е дозволена за мажи,<ref>[[#Long|Long]], p. 66</ref> и мажите имаат еднострано право да се разведат од сопругата (талак) без да им треба никакво правно оправдување. Жената може да добие развод само со согласност на нејзиниот сопруг или судски доколку нејзиниот сопруг и нанел штета. Во пракса, една Саудијка е многу тешко да се разведе од суд<ref name= Otto164>[[#Otto|Otto]], p. 164</ref>. Во однос на законот за наследување, [[Куран]]от прецизира дека фиксните делови од недвижноста на починатиот мора да им се препуштат на наследниците на Куранот<ref name=Otto163>[[#Otto|Otto]], p. 163</ref> и генерално, женските наследници добиваат половина од машките наследници<ref>Otto, Jan Michiel (2010). ''Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present''. p. 165. ISBN 978-90-8728-057-4.</ref>. Просечната возраст на првиот брак кај жените од Саудиска Арабија е 25 години во Саудиска Арабија<ref>* [http://www.arabnews.com/saudi-women-no-longer-confined-their-conventional-roles Saudi women no longer confined to their conventional roles] Arab News, Retrieved 3 July 2013 * [http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries Age at First Marriage, Female – All Countries] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140421114327/http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |date=2014-04-21 }} Quandl, Retrieved 3 July 2013 * {{cite web |url=http://www.women-without-borders.org/files/downloads/111104_Gulf_Analysis_Saudi_Youth.pdf |title=Saudi Youth: Unveiling the Force for Change }}</ref>, а детски бракови веќе несе вообичаени<ref>* [http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/17/saudi.child.marriage/ 'Top Saudi cleric: OK for young girls to wed'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170529035855/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/17/saudi.child.marriage/ |date=2017-05-29 }} CNN, 17 January 2009; Retrieved 18 January 2011 * {{cite web |url=http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=15361 |title=Saudi Human Rights Commission Tackles Child Marriages |accessdate=22 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501045625/http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=15361 |archivedate=1 May 2011 }} Asharq Alawsat, 13 January 2009.</ref>. Од 2015 година, Саудијките сочинуваат 13% од родната работна сила во земјата и покрај тоа што се 51% од сите дипломирани универзитети.<ref>{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/02/10/Women-constitute-13-of-Saudi-workforce-stats-agency.html|title=Women constitute 13% of Saudi workforce: stats agency|date=10 February 2015|newspaper=Al Arabiya}}</ref> Женската писменост се проценува на 81%, пониска од машката.<ref name="CIA World Factbook" /><ref name=unicef-literacy>{{cite web|title=Statistics 2012|url=http://www.unicef.org/infobycountry/saudiarabia_statistics.html|website=unicef.org|publisher=UNICEF|accessdate=18 October 2014|quote=* Youth (15–24 years) literacy rate (%) 2008–2012*, male 99 *Youth (15–24 years) literacy rate (%) 2008–2012*, female 97}}</ref>. Дебелината е проблем кај Саудијците од средната и високата класа кои имаат домашни службеници да вршат традиционална работа, но до 2018 година им било забрането да возат и затоа им е ограничена можноста да го напуштат својот дом<ref name=beliefs>{{наведено списание|last1=Al-Eisa|first1=Einas S.|first2=Hana I.|last2=Al-Sobayel|title=Physical Activity and Health Beliefs among Saudi Women|journal=Journal of Nutrition and Metabolism|volume=2012|pages=642187|date=2012|quote=the prevalence of sedentary lifestyle-related obesity has been escalating among Saudi females|doi=10.1155/2012/642187|doi-access=free |pmid=22523673|pmc=3317126}}</ref>. Од април 2014 година, саудиските власти во Министерството за образование биле замолени од Советот на Шоура да размислат за укинување на забраната за државно училиште за спорт за девојчиња со услов сите спортови да бидат во согласност со шеријатските правила за облекување и поделба на половите, според официјалната СПА новинска агенција. Религиозната полиција, позната како мутава, воведува многу ограничувања на жените во јавноста во Саудиска Арабија. Ограничувањата вклучуваат принудување жени да седат во посебни специјално одредени семејни делови во ресторани, да носат абаја и да ја покриваат косата.<ref>* {{наведена книга|title=Arab Television Industries|url=https://books.google.com/books?id=6WsdBQAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|date=12 November 2009|isbn=978-1-84457-576-3|first1=Joe|last1=Khalil|first2=Marwan M.|last2=Kraidy}}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание|url=https://wikileaks.org/plusd/cables/09RIYADH651_a.html|title=Ideological and ownership trends in the saudi media|accessdate=21 September 2015|publisher=WikiLeaks}}</ref>. Иако Саудиска Арабија наметнува строг кодекс на облекување на жените ширум земјата со употреба на религиозна полиција, на сидровите жени кои работат за новинската мрежа Ал-Арабија, чијашто делумна сопственост е принцот Абдулазиз, син на починатиот крал Фахад, им е забрането да носат превез и се охрабруваат да усвојат западен кодекс на облекување. Неколку Саудијки се искачиле на врвот на медицинската професија; на пример, д-р Гада Ал-Мутаири раководи со медицински истражувачки центар во [[Калифорнија]]<ref name="alarabiya.net">{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/articles/2009/11/21/91996.html |title=Saudi women rise up after years of absence |publisher=Alarabiya.net |date=21 November 2009 |accessdate=28 April 2011}}</ref> а д-р Салва Ал-Хазаа е раководител на одделот за офталмологија во специјализираната болница „Крал Фејсал“ во [[Ријад]] и била личен офталмолог на покојниот крал Фахад.<ref>{{cite web |url=http://www.selwaalhazzaa.com/index.html |title=Professor Selwa Al-hazzaa |publisher=Selwaalhazzaa.com |date=11 January 2013 |accessdate=27 September 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928060016/http://selwaalhazzaa.com/index.html |archivedate=28 September 2017 }}</ref> Во февруари [[2017]] година, Саудиска Арабија ја назначила својата прва жена на чело на [[Саудиска берза|Саудиската берза]]<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Saudi stock exchange appoints first female chair |url=https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI |work=Reuters |location= |date=26 February 2017 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Од 2018 година, две жени имаат функции во кабинетот во саудиската влада: д-р Тамадур бинт Јусеф Ал Рамах, која е назначена за заменик министер за труд таа година; и Нора Бинт Абдалах Ал Фаиз, која станала заменик министер за образование одговорен за женски работи во 2009 година<ref>{{cite news |last=Day |first=Emma |date=27 February 2018 |title=Saudi Arabia just appointed a female deputy minister |url=http://emirateswoman.com/saudi-arabia-just-appointed-its-first-female-deputy-minister/ |work=Emirates Woman |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. ===Животна средина=== [[Заливска војна|Војната во Персискиот Залив]] од 1991 година донела сериозни еколошки штети на регионот. Најголемото излевање на нафта во светот, проценето на дури 8,000,000 барели, се случило во заливот и крајбрежните области на [[Кувајт]], [[Иран]] и голем дел од крајбрежјето на [[Персискиот Залив]] во Саудиска Арабија. Во некои делови од саудискиот брег кои претрпеле најголеми штети, се покажало дека седиментите содржат 7% нафта. Плитките подрачја погодени вообичаено обезбедуваат место за хранење на птиците. Бидејќи растенијата и животните на морското дно се основа на синџирот на исхрана, оштетувањето на крајбрежјето има последици врз целиот екосистем на плитката вода, вклучувајќи ја и мултимилионската индустрија за риболов во Саудиска Арабија. Излевањето имало сериозно влијание врз крајбрежната област околу Мадинат ел-Џубајл како Синаија, најголемиот центар за индустрија и население, кој неодамна бил планиран и изграден од саудиската влада. Излевањето ги загрозило индустриските постројки во „ел-Џубајл“ поради системот за ладење на морската вода за примарните индустрии и го загрозил снабдувањето со вода за пиење произведена од постројки за одсолување на морска вода. Пристаништето во „ел-Џубајл“ и островот Абу Али, кој влегува во заливот веднаш северно од„ел-Џубајл“, доживеало најголемо загадување, а главниот ефект на излевањето бил концентриран во областите на ракчињата. Голем број морски птици биле убиени кога нивниот пердув бил премачкан со масло. Покрај тоа, плажите долж целото крајбрежје биле покриени со топчиња од масло и катран. Експлодирањето и палењето на приближно 700 бунари на нафта во [[Кувајт]], исто така, создало неверојатни нивоа на загадување во атмосферата, исфрлило масна саѓи во околните области и произвело нафтени езера во пустината Кувајт еднаква на волумен 150,000,000 барели. Саѓите од пожарите во Кувајт се пронајдени во снеговите на [[Хималаите]] и при врнежи од дожд над јужните делови на [[ЗНД]], [[Иран]], [[Оман]] и [[Турција]]. Жителитена Ријад објавиле дека автомобилите и мебелот на отворено се покриваат секојдневно со облога на мрсна саѓи. Конечните ефекти на загадувањето во воздухот од изгорениците на бунарите допрва треба да се утврдат, но примероците на почвата и растителноста во Рас ел-Кафџи во северна Саудиска Арабија откриле високи нивоа на честички на мрсна саѓи вметнати во пустината. Програмата за животна средина на ООН предупредила дека јадењето добиток што пасел на површина од 7.000 квадратни километри од пожарите, или 1.100 километри од центарот на пожарите, област што ја вклучувала северна Саудиска Арабија, претставува опасност по здравјето на луѓето. Вкупните ефекти од излевањето на нафтата и пожарите врз морскиот живот, здравјето на луѓето, квалитетот на водата и растителноста останува да се утврдат од 1992 година. Покрај тоа, на овие два главни извори на штета на животната средина мора да се додадат големи количини на отпад, токсични материјали и помеѓу 173 и 207 милиони литри канализација во јами со песок што ги оставиле коалициските сили. ===Политички, економски и социјални промени во 2010-тите=== {{Main|Saudi Vision 2030}} На [[25 септември]] [[2011]] година, кралот Абдула објавил дека Саудијките ќе добијат право на глас (и да бидат кандидат) на општинските избори, под услов машки старател да даде дозвола.<ref>* {{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15052030|title=Women in Saudi Arabia to vote and run in elections|newspaper=BBC News|date=25 September 2011}} * {{cite web|url=http://blog.camera.org/archives/2011/10/media_in_the_service_of_king_abdullah.html |title=Camera Snapshots: Media in the Service of King Abdullah |publisher=Blog.camera.org |date=9 October 2011 |accessdate=3 March 2012}}</ref> На жените им било дозволено да гласаат и да бидат кандидати на општинските избори на 12 декември 2015 година.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35075702 |title=Saudi Arabia's women vote in election for first time |work=BBC News |date=12 December 2015 |accessdate=27 September 2017}}</ref> Во август 2013 година бил донесен закон со кој се криминализира семејното насилство врз жените. Забраната вклучува казни со 12-месечна затворска казна и парични казни до 50.000 риали (13.000 американски долари).<ref name="BBC Usher">{{cite news|last=Usher|first=Sebastian|title=Saudi Arabia cabinet approves domestic abuse ban|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23872152|newspaper=BBC News|date=28 August 2013 |accessdate=27 September 2015}}</ref><ref name="AlJazeeraAmerica">{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2013/8/30/saudi-arabia-passeslawcriminalizingdomesticabuse.html|title=Saudi Arabia passes law criminalizing domestic abuse|publisher=[[Al Jazeera America]] |date=30 August 2013|accessdate=27 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-cabinet-passes-ban-on-domestic-violence-8789358.html|title=Saudi Arabia cabinet passes ban on domestic violence|first=Heather|last=Saul|work=The Independent |date=29 August 2013 |accessdate=27 September 2015}}</ref> Во февруари 2017 година, Саудиска Арабија ја назначила својата прва жена на чело на Саудиската берза<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI|title=Saudi stock exchange appoints first female chair|newspaper=Reuters|access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331104746/https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI|archivedate=31 March 2018|date=16 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/saudi-arabia-stock-exchange-first-female-chief-sarah-al-suhaimi-bourse-investiment-bank-nbc-capital-a7590231.html|title=Saudi Stock Exchange appoints first female chief in history of the kingdom|website=Independent|access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331174909/https://www.independent.co.uk/news/business/news/saudi-arabia-stock-exchange-first-female-chief-sarah-al-suhaimi-bourse-investiment-bank-nbc-capital-a7590231.html|archivedate=31 March 2018|date=20 February 2017}}</ref>. Во април 2017 година, Салман бин Абдулазиз објавил проект за изградба на еден од најголемите светски културни, спортски и забавни градови во ел-Кидија, југозападно од [[Ријад]]. Градот со површина од 334 квадратни километри ќе вклучува сафари и тематски парк Шест знамиња<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Prince Mohammed bin Salman announces Saudi plans for largest entertainment city |url=https://english.alarabiya.net/en/life-style/travel-and-tourism/2017/04/08/Saudi-Arabia-plans-on-building-its-largest-cultural-sports-and-recreation-city.html |work=[[Al Arabiya]] |date=8 April 2017 |access-date=1 February 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228171745/http://english.alarabiya.net/en/life-style/travel-and-tourism/2017/04/08/Saudi-Arabia-plans-on-building-its-largest-cultural-sports-and-recreation-city.html |archivedate=28 December 2017 }}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=World-class entertainment park coming up in Al-Qiddiya |url=http://saudigazette.com.sa/article/520308/SAUDI-ARABIA/World-class-entertainment-park-coming-up-in-Al-Qiddiya |work=[[Saudi Gazette]] |date=26 October 2017 |access-date=1 February 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180209182345/http://saudigazette.com.sa/article/520308/SAUDI-ARABIA/World-class-entertainment-park-coming-up-in-Al-Qiddiya |archivedate=9 February 2018 }}</ref> Во септември 2017 година, кралот Салман издал декрет со кој им се дозволува на жените да возат, со што се укина единствената забрана за возење во светот.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/09/26/saudi-king-issues-decree-allowing-women-to-drive-report.html|title= Saudi King issues decree allowing women to drive|date=26 September 2017|publisher=CNBC}}</ref> Од февруари 2018 година, саудијките можат да отворат сопствен бизнис, без дозвола од маж.<ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|title=Saudi women to start own business without male permission|website=Al Arabiya|date=2018-02-18 |access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331104139/http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|archivedate=31 March 2018}}</ref> Во март 2018 година бил донесен закон со кој им се дозволува на саудиските мајки да го задржат старателството над своите деца по разводот, без притоа да поднесат тужби.<ref>{{cite news |last=Qiblawi |first=Tamara |date=12 March 2018 |title=Divorced Saudi women win right to get custody of children |url=https://edition.cnn.com/2018/03/12/middleeast/saudi-arabia-custody-law-intl/index.html |work=CNN |location= |access-date=24 September 2018}}</ref> Во април 2018 година, во Саудиска Арабија се отворило првото јавно кино по забрана за 35 години, со планови до 2030 година да работат повеќе од 2.000 екрани.<ref>{{cite news |last=Ellyat |first=Holly |date=18 April 2018 |title=Saudi Arabia brings back movie theaters — and 'staggering' demand is expected |url=https://www.cnbc.com/2018/04/18/saudi-arabia-reopens-movie-theaters-with-black-panther.html |work=CNBC}}</ref><ref>{{cite news |last=Reid |first=David |title=Saudi Arabia to reopen public cinemas for the first time in 35 years |url=https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |work=CNBC |date=11 December 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125174436/https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |archivedate=25 January 2018 }}</ref> Другите домашни реформи вклучуваат значителни регулативи со кои се ограничуваат овластувањата на религиозната полиција и формирање на национален орган за забава што организирало комични претстави. Понатамошните културни случувања вклучуваат први саудиски јавни концерти од пејачка, први саудиски спортски стадиони на кои се примаат жени и зголемено присуство на жени во работната сила.<ref>{{cite news|title=Mohammed bin Salman's reforms in Saudi Arabia could benefit us all|url=https://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|work=The Independent|date=2 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308191643/http://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|archivedate=8 March 2018}}</ref> На 1 август 2019 година, Саудиска Арабија им дозволила на жените да патуваат во странство, да регистрираат развод или брак и да аплицираат за официјални документи без согласност на машки старател. Законите исто така им даваат на жените подобност за старателство над малолетни деца.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/03/we-feel-empowered-saudi-women-relish-new-freedoms|title='We feel empowered': Saudi women relish their new freedoms|last=correspondent|first=Martin Chulov Middle East|date=3 August 2019|work=The Guardian|access-date=4 August 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/02-Aug-2019/saudi-arabia-to-allow-adult-women-to-travel-register-divorce|title=Saudi Arabia to allow adult women to travel, register divorce|date=2 August 2019|website=The Nation|language=en|access-date=4 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/08/02/middleeast/saudi-women-travel-passport-intl-hnk/index.html|title=Saudi Arabian women finally allowed to hold passports and travel independently|first1=Jessie|last1=Yeung|first2=Hamdi|last2=Alkhshali|website=CNN|date=2019-08-02 |access-date=4 August 2019}}</ref> На 27.09.2019 година, Саудиска Арабија објавила нови измени во туристичките визи за нерелигиозни посети, дозволувајќи им на граѓаните на 49 земји да аплицираат за Е-виза за 90 дена<ref>{{cite web |last1=Mzezewa |first1=Tariro |title=Saudi Arabia Invites Tourists: What You Need to Know |url=https://www.nytimes.com/2019/09/27/travel/saudi-tourist-visa-questions.html |website=The New York Times |accessdate=3 January 2020 |date=27 September 2019}}</ref>. На 2 јануари 2020 година, Саудиска Арабија објавила тридневна виза „Само за настани“ за иселениците кои живеат во [[Обединетите Арапски Емирати]], [[Бахреин]] и [[Кувајт]]<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia Grants Free 'Events Only' Visas for UAE, Bahrain, Kuwait Expats |url=https://www.albawaba.com/business/saudi-arabia-grants-free-%E2%80%98events-only%E2%80%99-visas-uae-bahrain-kuwait-expats-1330387 |website=Al Bawaba |accessdate=3 January 2020 |language=en}}</ref>. Престолонаследникот Мохамед бин Салман ја предвидел 2020 година во согласност со неговите планови за модернизација, каде рекорден број муслимани требало да ги посетат Мека и Медина, да се формираат нови индустрии, да се развива секторот за забава, додека принцот престолонаследник требало да биде домаќин на самитот на [[Г20]]. Сепак, неочекуваното влијание на пандемијата [[КОВИД-19]] врз економијата, заедно со лошата евиденција за човекови права во Саудиска Арабија, поставиле непредвидени предизвици пред плановите за развој на Кралството, каде што се очекувало да бидат засегнати и некои од програмите под „Визија 2030“<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-29/saudi-prince-mbs-s-vision-2030-confronts-coronavirus-oil-shock|title=Saudi Prince's Year of Prestige Is Unraveling in Front of Him|accessdate=29 April 2020|website=Bloomberg|date=2020-04-29 }}</ref>. На 2 мај, министерот за финансии на Саудиска Арабија признал дека економијата на земјата се соочува со тешка економска криза за прв пат во последните неколку децении, како резултат на пандемијата, како и на падот на глобалните пазари на нафта. Мохамед ал-Џадан изјавил дека земјата ќе преземе „болни“ мерки и ќе ги задржи сите опции отворени за справување со влијанието. Сепак, и покрај мрачната економија и потребата од „длабоко кратење“ на државните трошоци, земјата ги поставила плановите за купување на [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] вреден 300 милиони фунти<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-02/saudi-arabia-looking-at-painful-measures-deep-spending-cuts|title=Saudi Arabia Looks at 'Painful' Measures, Deep Spending Cuts|accessdate=2 May 2020|website=Bloomberg|date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/52284645|title=Newcastle United takeover deal worth £300m close|work=BBC Sport |date=2020-04-14 |accessdate=14 April 2020}}</ref>. ==Образование== {{Main|Образование на Саудиска Арабија}} [[File:Al Yamamah University Main Campus.JPG|thumb| [[Универзитет ел-Јама]] во Ријад]] Образованието е бесплатно на сите нивоа<ref>{{Cite web|url=https://www.ukessays.com/essays/education/the-saudi-education-system-education-essay.php|title=Saudi Education System|website=UKEssays.com|language=en|access-date=28 April 2019}}</ref>. Училишниот систем е составен од основни, средни и средни училишта. Голем дел од наставната програма на сите нивоа е посветен на исламот, а, на средно ниво, студентите се во можност да следат или религиозна или техничка патека. Стапката на писменост е 97,1% кај мажите и е околу 92,71% кај жените (2017).<ref>{{Cite web|url=https://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|title=Saudi Arabia- Literacy Rate|last=|first=|date=27 November 2016|website=UNESCO Institute of Statistics uis.unesco.org|access-date=28 October 2019|archive-date=2019-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119014749/http://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|url-status=dead}}</ref>. Часовите се одделени по пол. Високото образование се проширило брзо, со голем број универзитети и колеџи основани особено од 2000 година. Институциите за високо образование го вклучуваат првиот универзитет во земјата, Универзитетот „Крал Сауд“ основан во [[1957]] година, [[Исламски универзитет (Медина)|Исламскиот универзитет]] во [[Медина]] основан во 1961 година и [[Универзитет „Крал Абдулазиз“|Универзитетот „Крал Абдулазиз“]] во [[Џеда]], основан во [[1967]] година. Универзитетот за наука и технологија „Крал Абдула“, познат како КАУСТ, основан неодамна во 2009 година. Другите колеџи и универзитети ги нагласуваат наставните програми во науките и технологијата, воените студии, религијата и медицината. Институтите посветени на исламските студии, особено се во изобилство. Жените типично, обично добиваат настава на колеџ во одделени институции<ref name=Britannica />. [[File:UIS literacy rate Saudi Arabia population plus15 1990-2015.png|thumb|Стапка на писменост население во Саудиска Арабија според [[Институт за статистика на УНЕСКО]], 1990–2015]] [[Академско рангирање на светските универзитети|Академското рангирање на светските универзитети]], познато како Шангајско рангирање, вклчил четири институции во Саудиска Арабија во својот список од 990 врвни универзитети во светот за 2016-2017 година<ref>{{наведена книга|last1=Larry|first1=Smith|last2=Abdulrahman|first2=Abouammoh|title=Higher Education in Saudi Arabia|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-007-6321-0|page=24|url=https://books.google.com/books?id=EbVEAAAAQBAJ&pg=PA24}}</ref>. Исто така, рангирањето на светскиот универзитет QS рангирал 19 саудиски универзитети меѓу најдобрите 100 арапски институции, на своето 13-то издание<ref>{{cite news|title=19 Saudi universities among top 100 in the Arab world|url=http://www.arabnews.com/node/980851/saudi-arabia|accessdate=7 December 2016|agency=Arab News|newspaper=Arab News|date=6 September 2016}}</ref>. Последниот список на академско рангирање на светски универзитети 2018, рангирал два универзитети во Саудиска Арабија, Универзитетот Крал Абдулазиз и Универзитетот Крал Сауд, се меѓу најдобрите 150 универзитети во светот.<ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=ARWU World University Rankings 2018 {{!}} Academic Ranking of World Universities 2018 {{!}} Top 500 universities {{!}} Shanghai Ranking – 2018|website=www.shanghairanking.com|access-date=24 April 2019|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816224432/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2018/Saudi-Arabia.html|title=World University Rankings – 2018 {{!}} Saudi Arabia Universities in Top 500 universities {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2018 {{!}} Shanghai Ranking – 2018|website=www.shanghairanking.com|access-date=24 April 2019|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112061227/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2018/Saudi-Arabia.html|url-status=dead}}</ref> Според критичарите, во наставната програма во Саудиска Арабија не доминира само исламот, туку системот страда од вахабистичка догма која пропагира омраза кон немуслиманите и невахабистите<ref name=FH-education>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerence |publisher=Center for Religious Freedom, [[Freedom House]] |year=2006 |author=Shea, Nona |display-authors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001152022/http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |archivedate=1 October 2008}}</ref> и нема техничко и друго образование корисно за продуктивно вработување.<ref name="CIA World Factbook" /><ref name="chronicle.com" /> Меморирањето преку глава на големи делови од Куранот, неговото толкување и разбирање (''[[Тафсир]]'') и примената на исламската традиција во секојдневниот живот е во основата на наставната програма. Религијата што се учи на овој начин е исто така задолжителен предмет за сите студенти на Универзитетот<ref>Sedgwick, Robert (1 November 2001) [http://www.wes.org/ewenr/01nov/practical.htm Education in Saudi Arabia]. World Education News and Reviews.</ref>. Како последица на тоа, саудиската младина „''генерално немаат образование и технички вештини што му се потребни на приватниот сектор''“ според [[ЦИА]]<ref name="CIA World Factbook" />. Слично на тоа, „''Хроника на високото образование''“ во 2010 година напишала дека ''„на земјата и требаат образовани млади Саудијци со продажни вештини и капацитет за иновации и претприемништво. Тоа не е обично она што образовниот систем на Саудиска Арабија испорачува, киснат како што е во учење напамет и веронаука''."<ref name="chronicle.com">[http://chronicle.com/article/Saudi-Arabias-Education/124771/ "Saudi Arabia's Education Reforms Emphasize Training for Jobs"] ''The Chronicle of Higher Education'', 3 October 2010.</ref> Религиозниот сектор на саудиската национална наставна програма бил испитан во извештајот на [[Фридом Хаус]] во 2006 година, во кој се заклучило дека „''верската програма на саудиското јавно училиште продолжува да пропагира идеологија на омраза кон „неверникот “, односно христијаните, евреите, шиитите, суфиите, Сунитски муслимани кои не ја следат вахабистичката доктрина, хиндусите, атеистите и други''“.<ref>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerance |publisher=Center for Religious Freedom, [[Freedom House]] |year=2006 |author=Shea, Nona |display-authors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001152022/http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |archivedate=1 October 2008}}</ref><ref>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=70&release=379|title=Revised Saudi Government Textbooks Still Demonize Christians, Jews, Non-Wahhabi Muslims and Other|date=23 May 2006|publisher=Freedom House|access-date=2020-11-06|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211172311/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=70&release=379|url-status=dead}}</ref> Наставната програма по религиозни студии во Саудиска Арабија се изучува надвор од Кралството преку медреса, училишта и клубови поврзани со Саудиска Арабија низ целиот свет<ref name="Panorama 2010">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-11799713 "Saudi school lessons in UK concern government"]. [[BBC News]]. 22 November 2010.</ref>. Критичарите го опишале образовниот систем како „''средновековен''“ и дека неговата примарна цел е „''одржување на владеењето на апсолутната монархија ставајќи ја како ракоположен заштитник на верата и дека исламот војува со другите вери и култури''“.<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/nov/26/saudi-arabia-religious-education "This medieval Saudi education system must be reformed"], ''The Guardian'', 26 November 2010.</ref> Саудиска Арабија го спонзорира и промовира учењето на вахабизам, идеологија што ја усвоиле салафистички џихадистички групи како што се [[ИСИС]], [[Ал Каеда]] и [[Фронт Нусра|Фронтот Нусра]]. Ова радикално учење се одвива во џамии и медреси финансирани од Саудиска Арабија низ исламскиот свет, од [[Мароко]] до [[Пакистан]] до [[Индонезија]]<ref>{{Cite news |title=Our Radical Islamic BFF, Saudi Arabia |url=https://www.nytimes.com/2015/09/02/opinion/thomas-friedman-our-radical-islamic-bff-saudi-arabia.html |newspaper=The New York Times |date=2 September 2015 |accessdate=19 September 2015 |issn=0362-4331 |first=Thomas L. |last=Friedman}}</ref>. Според образовниот план за средно образование 1435–1438, од учениците кои се запишуваат на патот „''природни науки''“ се бара да полагаат пет предмети по религија кои се: [[Тевхид]], [[Фикх]], [[Тафсир]], [[Хадис]] и Исламско образование и [[Куран]]. Покрај тоа, од студентите се бара да полагаат шест научни предмети кои се математика, физика, хемија, биологија, геологија и компјутер<ref>{{cite web|url=https://www.moe.gov.sa/News/Documents/studiesplan2.pdf |title=Secondary School Studies Plan 1438 Hijri |accessdate=23 September 2015 |website=Saudi Ministry of Education Official Website |publisher=Saudi Ministry of Education |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925052557/https://www.moe.gov.sa/News/Documents/studiesplan2.pdf |archivedate=25 September 2015}}</ref>. Пристапот преземен во саудискиот образовен систем е обвинет за поттикнување на исламски тероризам, што доведува до напори за реформа<ref name="Reforming Saudi Education">[http://www.slate.com/id/2226874/entry/2226875/ Reforming Saudi Education] Slate 7 September. 2009.</ref><ref>{{Cite news |first=Eli|last=Lake|date=25 March 2014 |title=U.S. Keeps Saudi Arabia's Worst Secret |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/03/25/u-s-keeps-saudi-arabia-s-worst-secret.html |work=[[The Daily Beast]]}}</ref>. По [[Нападите на 11 септември, 2001|нападите на 11.09.,]] Владата имaла за цел да се справи со двојните проблеми на поттикнување на екстремизмот и несоодветноста на универзитетското образование на земјата за модерна економија, со бавно модернизирање на образовниот систем преку реформската програма „''Татвиер''“<ref name="Reforming Saudi Education" />. Програмата Татвир е пријавена да има буџет од приближно 2 милијарди американски долари и се фокусира на движење на наставата подалеку од традиционалните саудиски методи на меморирање и учење кон поттикнување на студентите да анализираат и да решаваат проблеми. Исто така, целта е да се создаде образовен систем кој ќе обезбеди повеќе секуларна и стручно заснована обука<ref name="chronicle.com" /><ref>Al-Kinani, Mohammed [http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2008081814710 SR9 billion Tatweer project set to transform education] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511114309/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2008081814710 |date=11 May 2011 }}. The Saudi Gazette.</ref>. Во 2018 година, Саудиска Арабија била рангирана на 28-то место ширум светот според висококвалитетни истражувачки резултати според научното списание ''Nature''<ref>[https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all 2018 tables: Countries/territories] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211019214046/https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all |date=2021-10-19 }}, www.natureindex.com.com</ref>. Ова ја прави Саудиска Арабија на најдобро место од земјите од Блискиот Исток. Саудиска Арабија троши 8,8% од својот бруто домашен производ на образование, во споредба со глобалниот просек од 4,6%.<ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1503356/business-economy|title=Saudi Arabia most improved economy for business|date=28 May 2019|website=Arab News|language=en|access-date=28 May 2019}}</ref> ==Здравствена грижа== {{Main|Здравство во Саудиска Арабија}} Саудиска Арабија има животен век од 74,99 години (73,79 за мажи и 76,61 за жени) според најновите податоци на [[Светската банка]] за 2018 година<ref name=":1">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=SA&most_recent_value_desc=true|title=Life expectancy at birth, total (years) – Saudi Arabia {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=14 December 2019}}</ref>. Детската смртност во 2018 година била 6 на 1.000. Во 2016 година, 69,7% од возрасната популација имала прекумерна тежина и 35,5% биле дебели<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/ncd/risk_factors/overweight_obesity/obesity_adults/en/|title=Overweight and obesity|website=World Health Organization|access-date=25 August 2018}}</ref>. == Белешки == {{белешки}} ==Библиографија== {{Refbegin}} * {{наведена книга |ref=Abir1987|title=Saudi Arabia in the oil era: regime and elites : conflict and collaboration |last=Abir |first=Mordechai |year=1987 |isbn=978-0-7099-5129-2}} * {{наведена книга|ref=Abir1993 |title=Saudi Arabia: Government, Society, and the Persian Gulf Crisis |author=Abir, Mordechai |year=1993 |isbn=978-0-415-09325-5}} *{{наведена книга|first=Abir |last=Mordechai |title=Saudi Arabia In The Oil Era: Regime And Elites; Conflict And Collaboration|url=https://books.google.com/books?id=k02fDwAAQBAJ&pg=PT9|date=2019|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-00-031069-6}} * {{наведена книга|ref=Al-Rasheed |title=A History of Saudi Arabia |author=Al-Rasheed, Madawi |year=2010 |isbn=978-0-521-74754-7}} * {{наведена книга |ref=Bowen|title=The History of Saudi Arabia |author=Bowen, Wayne H. |year=2007 |isbn=978-0-313-34012-3}} * {{наведена книга |ref=Hegghammer|title=Jihad in Saudi Arabia: Violence and Pan-Islamism Since 1979 |author=Hegghammer, Thomas |year=2010 |isbn=978-0-521-73236-9}} * {{наведена книга|ref=House|title=On Saudi Arabia: Its People, Past, Religion, Fault Lines—and Future|last=House |first=Karen Elliott|publisher=Alfred A. Knopf |year=2012 |isbn=978-0-307-27216-4}} * {{наведена книга|ref=Long |title=Culture and Customs of Saudi Arabia |last=Long |first=David E. |year=2005 |isbn=978-0-313-32021-7 |url=https://archive.org/details/culturecustomsof00long }} * {{наведена книга |ref=Malbouisson|title=Focus on Islamic issues |last=Malbouisson |first=Cofie D. |year=2007 |isbn=978-1-60021-204-8}} * {{наведена книга |title=Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present|ref=Otto |last=Otto |first=Jan Michiel |year=2010 |isbn=978-90-8728-057-4}} * {{наведена книга|title=CultureShock! A Survival Guide to Customs and Etiquette. Saudi Arabia |last1=Tripp |first1=Harvey |last2=North |first2=Peter |edition=3 |date=2009 |publisher=Marshall Cavendish |url=https://archive.org/stream/CultureShockSaudiArabia/Culture%20Shock!%20Saudi%20Arabia_djvu.txt|ref=HT2009}} * {{наведена книга |last1=Tripp |first1=Harvey |last2=North |first2=Peter |title=Culture Shock, Saudi Arabia. A Guide to Customs and Etiquette |date=2003 |publisher=Times Media Private Limited |place=Singapore; Portland, Oregon |ref=HT2003}} {{Refend}} == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Sister project links|d=Q851|mw=no|species=no|m=no|voy=Saudi Arabia}} * [https://www.saudi.gov.sa/ Saudi Arabia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210930005408/https://www.saudi.gov.sa/ |date=2021-09-30 }} official government website * {{CIA World Factbook link|sa|Saudi Arabia}} * {{Curlie|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14702705 Saudi Arabia profile] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Saudi Arabia}} * {{GovPubs|saudiarabia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=SA Key Development Forecasts for Saudi Arabia] from [[International Futures]] {{Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Саудиска Арабија| ]] [[Категорија:Арапски Полуостров]] [[Категорија:Близок Исток]] [[Категорија:Држави во Западна Азија]] [[Категорија:Држави во Азија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1932 година]] s3934jqdpwxbqp72eulb37rjlq840tr 10 9454 5562000 5557617 2026-05-21T11:08:08Z Bjankuloski06 332 5562000 wikitext text/x-wiki Ова е архива на објавени факти во рубриката „Дали сте знаеле“ во минатото. Дополнете ја со тоа што ќе ја додадете последната занимливост отстранета од [[Предлошка:Дали сте знаеле|предлошката]] на главната страница. == 2026 == * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај [[негушко]]то селото [[Копаново]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека зборот '''[[камиказе]]''' значи „божествен ветер“? * ... дека во 883 г. '''[[Климент Охридски]]''' станал првиот словенски [[епископ]] на [[Балкан]]от? * ... дека '''[[Рихард Вагнер]]''' му бил зет на '''[[Франц Лист]]'''? * ... дека поимот '''[[андроид]]''' за првпат е употребен за творбата на мислителот и светец '''[[Алберт Велики]]''' (XIII век), кој наводно создал механички човек? * ... дека во '''[[Битка на Сома|Битката на Сома]]''' учествувале преку 3 милиони војници? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во '''[[музичка нотација]]'''? * ... дека '''[[Андора]]''' има двајца шефови на државата — [[Претседател на Франција|претседателот на Франција]] и епископот на Уржељ (во [[Каталонија]])? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека поимот „[[вештачка интелигенција]]“ прв го вовел американскиот информатичар '''[[Џон Мекарти]]''' во 1955 година? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? == 2025 == * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека [[руска салата|руската салата]] во Русија се нарекува „Оливје“, по [[Лисјен Оливје|нејзиниот изумител]]? * ... дека '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860&nbsp;г.? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека '''[[гејша|гејшите]]''' првобитно биле мажи, пред тоа да стане женска професија? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' во Еквадор е најоддалечената точка на Земјата од нејзиното средиште? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''' меѓу доселените [[Татари-Липки|Татари]], кои го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во '''[[Црква „Св. Герман“ - Герман|старата црква]]''' во преспанско-леринското село [[Герман (Леринско)|Герман]]? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека '''[[кафе]]то''' станало пораспространето во [[Западна Европа]] откако било прифатено за „христијански пијалак“ од папата [[Папа Климент VIII|Климент VIII]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека роденото име на '''[[Бранислав Нушиќ]]''' е ''Алкибијад Нуша'' бидејќи татко му бил [[Македонски Власи|Влав]] од битолското село [[Магарево]]? * ... дека геолозите ги прифатиле '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' дури кон крајот на 1960-тите? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека '''[[Лучано Павароти]]''' првично сакал да биде професионален '''[[голман]]'''? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека пред да стапи во римската војска, царот '''[[Максимин Трак|Максимин]]''' во младоста бил [[Тракијци|тракиски]] овчар и разбојник? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека поимот '''[[екологија]]''' прв го вовел германскиот биолог '''[[Ернст Хекел]]''' во 1866 година? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? == 2024 == * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека '''[[Антарктик]]от''' е најголемата '''[[пустина]]''' на светот? * ... дека симболот за '''[[жива]] Hg''' доаѓа од старогрчкиот збор ''хидраргирос'' со значење „водено сребро“? * ... дека, и покрај неговите огромни димензии, '''[[Сонце]]то''' се класификува како '''[[жолто џуџе]]'''? * ... дека сите '''[[јагула|јагули]]''' од Македонија одат на „свадбен пат“ за да се мрестат во '''[[Саргасово Море|Саргасовото Море]]''' недалеку од [[Бермудски Триаголник|Бермудскиот Триаголник]]? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека '''[[Винчестер]]''' бил првиот главен град на [[Кралство Англија|Англија]]? * ... дека '''[[Еарендел]]''' е најдалечната [[ѕвезда]] позната за науката, на растојание од 28 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[Макаронезија]]''' е подрачје на четири архипелази меѓу Европа и Северна Африка? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал '''[[Обденица]]'''? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|христијаните во Босна и Херцеговина се тетовирале]]''' како обележје на нивната вера, иако обичајот датира од [[Илири|илирско време]]. * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' ги открил германскиот научник '''[[Алфред Вегенер]]''' во 1912 година? * ... дека хемискиот елемент '''[[ниобиум]]''' (Nb) е наречен по нимфата '''[[Ниоба]]''', ќерка на митскиот крал [[Тантал (митологија)|Тантал]]? * ... дека името „'''[[Шпанија]]'''“ потекнува од '''[[феникиски јазик|феникиското]]''' ''Спанија'', што значи „земја на зајаците“? * ... дека првата '''[[пегла|електрична пегла]]''' е измислена во 1882 година? * ... дека '''[[Малајски Архипелаг|Малајскиот Архипелаг]]''' е најголемата [[островска група]] на светот? * ... дека '''[[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]''' траела само две седмици? * ... дека [[онколог]]от '''[[Анастас Коцарев]]''', кој соработувал со [[Марија Кири]], е единствениот Македонец кој со своето дело бил многу блиску до добивање на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]]? * ... дека '''[[Папа Бенедикт IX|Бенедикт IX]]''' станал [[папа]] додека сè уште бил тинејџер? * ... дека '''[[Маунт Синери|највисоката планина во Холандија]]''' не е во Европа? * ... дека машкото пеење „'''[[гласоечко]]'''“ од [[Долни Полог]] е прогласено за '''[[нематеријално културно наследство]]''' на '''[[УНЕСКО]]'''? * ... дека огромен дел од [[Унгарија]] некогаш бил '''[[Панонско Море|под вода]]'''? * ... дека првата [[фотографија]] во историјата е направена во '''[[1826]]'''&nbsp;г. од прозорецот на нејзиниот пронаоѓач '''[[Жозеф Нисефор Ниепс]]''' во Ле Гра? * ... дека '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' е најмалиот [[град]] во светот и има само 30 жители. * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека градот '''[[Гелзенкирхен]]''' во Германија е привремено преименуван во „Свифткирхен“ во чест на концеритете на [[Тејлор Свифт]] во јули 2024 година? * ... дека '''[[Гагаузи]]те''' се православен народ генетски најблизок со '''[[Македонци]]те''', чиј [[туркиски народи|туркиски]] идентиет е вештачки конструкт произлезен од јазична асимилација? * ... дека '''[[Сонце]]то''' сочинува 99,8&nbsp;% од '''[[маса (физика)|масата]]''' на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]? * ... дека '''[[Белски даб|Белскиот даб]]''' во манастирот „[[Белски манастир|Св. Илија]]“ на [[Осогово]] е прогласен за [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]]? * ... дека во [[историја на папството|историјата]] постоеле преку '''[[антипапа|40 антипапи]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека '''[[Полско-литванска Државна Заедница|Полска-Литванија]]''' била една од најголемите држави во Европа и постела повеќе од два века? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се '''[[логаритам]]ски'''? * ... дека областа '''[[Барања]]''' е поделена помеѓу [[Унгарија]] и [[Хрватска]]? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... '''[[Џон Кабот]]''' (Џовани Кабото) е првиот европски откривач на [[Северна Америка]], не сметајќи ги [[Винланд|Викинзите]]? * ... '''[[Тајане]]''' е македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Јован Крстител]]? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? == 2023 == * ... дека јачината на [[ветар|ветровите]] се мери со '''[[Бофорова скала|Бофоровата скала]]'''? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека '''[[Уран (планета)|Уран]]''' е првата планета откриена со '''[[телескоп]]'''? * ... дека [[јаболко]]то потекнува од [[Казахстан]] и пристигнало на нашите простори пред околу 3500 години? * ... дека '''[[оргули]]те''' прв ги измислил Ктесивиј Александриски во III век п.н.е.? * ... дека вистинското име на '''[[Марк Твејн]]''' било Семјуел Клеменс? * ... дека ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... дека на '''[[Пол на непристапност (поларна станица)|најнепристапната точка на Антарктикот]]''' стои биста на '''[[Ленин]]'''? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи '''[[Андреин крст|Андреиниот крст]]''', на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека библискиот цар '''[[Соломон]]''' имал 700 жени и уште 300 конкубини? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека главата на '''[[Климент Охридски]]''' се чува во манастирот „'''[[Берски манастир|Св. Јован Претеча]]“''' кај [[Бер]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека пустината '''[[Деште Лут]]''' во [[Иран]] е најврелото место на Земјата, на чија површина се измерени дури 70,7&nbsp;°C? * ... дека '''[[воздух]]от''' содржи 78&nbsp;% [[азот]], а само 21&nbsp;% [[кислород]]? * ... дека името на денешната скопска населба '''[[Црниче]]''' потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? * ... дека '''[[ботулински токсин|ботулинскиот токсин]]''' е најсмртоносната супстанција на светот, и може да предизвика [[смрт]] во рок од неколку минути? * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелгониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека '''[[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]]''' е копнен мост помеѓу [[Африка]] и [[Азија]]? * ... дека елементот '''[[кадмиум]]''' (Cd) е наречен по феникискиот јунак [[Кадмо]], основач на [[Теба (Грција)|Теба]] и [[Лихнид]] (денешен Охрид)? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека дрвото '''[[гинко]]''' останало непроменето цели 200 милиони години? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека '''[[Дупјачка таблица|Дупјачката таблица]]''' пронајдена кај [[костурско]]то село [[Дупјак]] сведочи за писменоста во Македонија пред повеќе од 7000 години? * ... дека на светот постојат дури 4.000 сорти на '''[[компир]]'''? * ... дека '''[[тесеракт]]от''' е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? * ... дека соѕвездието '''[[Јужен Крст (соѕвездие)|Јужен Крст]]''' има само четири ѕвезди? == 2022 == * ... дека [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] е наречен по '''[[Стара Планина]]''', чие турско име е „Балкан“? * ... дека '''[[Битола]]''' е основана од кралот '''[[Филип II Македонски]]'''? * ... дека '''[[Пафнутиј Чебишов]]''' (1821 – 1894) се смета за татко на [[Русија|руската]] [[математика]]? * ... дека зборот '''[[савана]]''' е од таинско потекло и првично се однесувал на рамничарски подрачја во [[Панама]] каде денес нема таков [[биом]]? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека пред да се самоубие, англискиот неокласицистички сликар '''[[Џон Вилијам Годвард]]''' напишал „''на светов нема доволно место за мене и [[Пабло Пикасо|Пикасо]]''“? * ... дека големиот [[Античка Македонија|древномакедонски]] војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], Костурско? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“ * ... дека '''[[бамбус]]от''' е најбрзорастечко растение на светот, и може да расте по еден метар дневно? * ... дека францускиот астроном '''[[Никола Луј де Лакај]]''' открил дури [[Никола Луј де Лакај#Работа на ’Ртот на Добрата Надеж|14 соѕвездија]]? * ... дека '''[[Хенри VI]]''' станал [[Крал на Англија|крал]] на возраст од само 9 месеци? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... дека '''[[Гренланд]]''' е најголемиот [[остров]] на светот? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Ѕвездена корона|површината]] на Сонцето? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека '''[[Јужен Судан]]''' е најмладата држава во светот? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека историскиот '''[[Насредин Оџа]]''' (1208 ― 1285) бил [[суфија]] кој живеел во [[Акшехир]], Средна Анадолија? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' е ''Полин''? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека една кафена лажичка црпната од '''[[неутронска ѕвезда]]''' би тежела 4 милијарди тони? * ... дека '''[[Костур (општина)|Општина Костур]]''' има дури 43 поранешни, денес непостоечки села? * ... дека '''[[Нов Зеланд]]''' е последната земја [[преселба на населението|населена]] од човекот? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека преспанското село '''[[Нивици]]''' има дури '''[[Нивици#Цркви|три пештерни цркви]]'''? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека во муслиманските верници палеле свеќи во '''[[Турбе на Синан Челеби|Турбето на Синан Челеби]]''' (1493) на охридски [[Плаошник]] во знак на почит кон [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] бидејќи турбето било изградено на местото на [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид#Црква Светите Климент и Пантелејмон|неговата стара црква]]? * ... дека според едно предание, '''[[Охридски чинар|Чинарот во Охрид]]''' е засаден од сесловенскиот просветител '''[[Климент Охридски]]'''? == 2021 == * ... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал дури 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? * ... дека папагалот '''[[мал александар]]''' (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Индија]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека '''[[патристика]]та''' е наука за [[црковни отци|црковните отци]] и нивното дејствување во обединувањето на [[античка филозофија|античката филозофија]] со [[христијанство|христијанското]] учење? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека со само 30 жители (2011), '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' на Истра е најмалиот град во светот? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека бојата тегет е наречена по видниот австриски адмирал '''[[Вилхелм фон Тегетоф]]'''? * ... дека '''[[птици]]те''' се [[диносаурус]]и? * ... дека '''[[факс]]от''' е измислен 11 години пред [[телефон]]от? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека кај тиквешкото село '''[[Росоман]]''' се наоѓало едно од двете '''[[пристаниште|речни пристаништа]]''' во Вардарска Македонија, од кое се испорачувале земјоделски производи во Солун сè до 1912 година? * ... дека вистинското име на [[Фреди Меркјури]] е '''[[Фреди Меркјури|Фарух Булсара]]'''? * ... дека 98&nbsp;% од познатите '''[[потенцијално опасно тело|потенцијално опасни тела]]''' не се закана по [[Земја]]та во следните 100 години? * ... дека '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на '''[[тригонометрија]]та'''? * ... дека '''[[Антипа Пергамски|Св. Антипа Пергамски]]''' се смета за заштитник на [[стоматологија|забарите]] и оние со забоболка? * ... дека најголемиот дел од '''[[Антарктик]]от''' се смета за '''[[пустина]]'''? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прослави 20 години постоење? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека градот '''[[Пешкопеја]]''' во денешна Албанија во средновековието се нарекувал ''Пресоленград''? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во [[музичка нотација]]? == 2020 == * ... дека [[Мариово|мариовското]] село '''[[Витолиште]]''' има барем '''[[Витолиште#Археолошки наоѓалишта|22 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[колибри]]то''' е единствената птица способна да лета наназад? * ... дека '''[[Кралско друштво|Кралското друштво]]''' од [[Лондон]] е најстарата академија на науките во светот, основана во 1660 година? * ... дека скопската населба '''[[Радишани]]''' е '''[[Катастарска Парцела 781 (Радишани)|населена уште од римско време]]'''? * ... дека '''[[Луј XIX]]''' кралувал со Франција само 20 минути, пред самиот да [[абдикација|абдицира]]? * ... дека според едно предание, основач на [[Лихнид]] (денешен Охрид) е легендарниот јунак '''[[Кадмо]]''', прогонет [[Феникија|Феничанец]] кој бил првиот смртник на чија свадба биле присутни олимписките божества? * ... дека во археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се смета дека се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р. Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека ѕвездата '''[[VY Големо Куче]]''' е дури три милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Turritopsis nutricula]]'''''? * ... дека поимот '''[[кварц]]''' е германска варијанта на [[полски јазик|полското]] ''kwardy'', што значи „тврд“, и го има истиот корен како македонскиот збор? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од '''[[VI век]]'''? * ... дека '''[[ентомологија]]та''' е гранка на зоологијата која се занимава со изучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека според една теорија, кратовското село '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Прусија]]''' како политички ентитет престанала да постои дури во '''[[1947]]''' година? * ... дека '''[[гавран]]от''' е '''[[песнопојна птица]]''', иако неговото гракање е непријатно за човечките уши? * ... дека '''[[Лахта-центар]]от''' во [[Санкт Петербург]] е највисока градба во Европа со 462&nbsp;м? * ... дека и покрај класичниот [[османлиска архитектура|османлиски изглед]], џамијата '''„[[Чамлиџа-џамија|Чамлиџа]]“''' во [[Истанбул]] е изградена во 2019 година? * ... дека руско-германската вселенска опсерваторија „'''[[Спектар-РГ]]'''“ се очекува да даде слика за 100.000 [[галактичко јато|јата од галаксии]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека половината [[сојузни држави на САД]] носат имиња '''[[потекло на имињата на сојузните држави на САД|добиени од домородните американски јазици]]'''? * ... дека '''[[даб]]от''' му припаѓа на семејството на '''[[буки]]те''' (''Fagaceae'')? * ... дека островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... дека средновековниот утврден град '''[[Женско (тврдина)|Женско]]''' во [[Кукушко]] бил така наречен бидејќи имал толку силни кули и бедеми, што можеле да го бранат жени? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај селото [[Копаново]] во [[Негушко]], [[Егејска Македонија]]. * ... дека '''[[унгарски јазик|унгарскиот јазик]]''' има дури '''18 [[падеж]]и'''? * ... дека општината '''[[Барле-Хертох]]''' ја има најсложената [[државна граница]] во светот, со бројни енклави и ексклави на [[Белгија]] и [[Холандија]] една во друга? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека најголемото езеро во Британија, '''[[Лох Неј]]''', е во сопственост на Ерлот од Шафтсбери? * ... дека геолошкиот период [[јура]] е наречен по планинскиот венец '''[[Јура (планински венец)|Јура]]''' меѓу Франција и Швајцаревија, како нејзино типско подрачје? * ... дека '''[[Хипарх]]''' (II век п.н.е.) се смета за основоположник на [[тригонометрија]]та? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''' во [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека историско-географската област '''[[Мрвачко]]''' во [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]] го носи името на македонската етнографска група [[Мрваци]], така наречени поради трошките и правот врз нивната облека бидејќи се занимавале со [[рударство]]? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860 г.? * ... дека според едно старо предание, во реката '''[[Брегалница]]''', на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден '''[[змеј]]''', кој имал задача од '''[[Пајонци|пајонските кралеви]]''' да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека '''[[Јелоустоун]]''' е првиот [[национален парк]] во светот, отворен во 1872 година? * ... дека според една претпоставка, [[меглен]]ското село '''[[Преб’диште]]''' е наречено по [[Пребонд]], кнезот на [[македонски Словени|македонските Словени]]? * ... дека '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој [[меридијан]]? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека градот '''[[Скопје]] [[електрификација|почнал да користи електрична енергија]]''' во '''[[1909]]''' година? * ... дека '''[[патишта во Македонија|патната мрежа на Македонија]]''' има вкупна должина од дури 14.182 километри? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека галаксијата '''[[GN-z11]]''' е најдалечниот и најстариот пронајден астрономски објект во вселената, на растојание од 32 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[црна смрт|црната чума]]''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека земјата '''[[Црна Гора]]''' е наречена по планината '''[[Ловќен]]''' која во минатото била прекриена со густи темни шуми? * ... дека некогашните '''[[Ниски Земји]]''' прераснале во денешните држави [[Белгија]], [[Луксембург]] и [[Холандија]], како и областа [[Француска Фландрија]]? * ... дека првиот христијанин во Европа, '''[[Света Лидија Македонка|Лидија Македонката]]''', е покрстена во [[Филипи]] кај денешното с.&nbsp;'''[[Рахче]]''' во Кавалско, Егејска Македонија? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во непосредно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго [[блато]]“? == 2019 == * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека вештачкото '''[[Владовско Езеро]]''' недалеку од градот [[Воден]], Егејска Македонија, е дом на преку 250 видови [[птици]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]''' поради големата сличност на обликот? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека '''[[Аралско Езеро|Аралското Езеро]]''' е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката [[Аму Дарја]] за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека '''[[стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека римскиот пат '''[[Вија Егнација]]''' е наречен по нејзиниот градител — [[Гнеј Егнациј]], проконзул на [[Македонија (римска провинција)|Македонија]]? * ... дека историско-географската област '''[[Чеч]]''' се протега во [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Егејска Македонија]], но дел од нејзиното население живее во [[Одринско]], [[европска Турција]]? * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека Русумскиот мост на реката '''[[Кагера]]''' го прешле дури 250&nbsp;000 лица во рок од 24 часа, бегајќи во [[Танзанија]] од [[геноцид]]от во [[Руанда]]? * ... дека целата '''[[Британска Индоокеанска Територија]]''' (аргипелагот [[Чагос]]) воопшто нема постојано население? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека музејот '''[[Уфици]]''' во [[Фиренца]] еден од најстарите и најпосетуваните во светот? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека на [[Кавказ]]от има дури три непризнаени држави — '''[[Абхазија]]''', '''[[Јужна Осетија]]''' и '''[[Нагорно-Карабах|Нагорно-Карабах (Арцах)]]'''? * ... дека рускиот космонаут '''[[Алексеј Леонов]]''' е првиот човек во историјата кој излегол во отворена вселена? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се [[логаритам]]ски? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека првите '''[[град]]ови''' настанале во '''[[Сумер]]ија''' во IV милениум п.н.е.? * ... дека '''[[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]]''' е дел од подводен верижен систем кој се протега 40.000&nbsp;км низ целиот свет? * ... дека англискиот збор ''Thursday'' ([[четврток]]) доаѓа од [[старонордиски јазик|старонордискиот]] ''Þorsdagr'', што значи „Ден на богот [[Тор (митологија)|Тор]]“. * ... дека сè до 2015 г. во '''[[Западни Фјордови|Западните Фјордови]]''' на [[Исланд]] важел закон дека секој Баскиец виден на таа територија треба да се убие на лице место? * ... дека '''[[ISBN|меѓународниот стандарден книжен број]]''' (ISBN) е воведен во '''[[1970]]''' година? * ... дека селото '''[[Старо Коњарево]]''', [[Струмичко]] се наоѓа [[:Податотека:Старо Коњарево во Општина Ново Село.svg|на тромеѓата]] помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека зборот „[[вулкан]]“ доаѓа од островот '''[[Вулкано]]''' во [[Тиренско Море|Тиренското Море]] северно од Сицилија? * ... дека првата '''[[банкнота]]''' во Европа е издадена во '''[[1661]]''' година? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека [[домашна овца|домашната овца]] потекнува од '''[[ерменски муфлон|ерменскиот муфлон]]'''? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека [[сојузни држави на САД|сојузната држава]] '''[[Род Ајленд]]''' во САД всушност е континентална, а не островска? * ... дека во Полска има дури '''[[Струга (појаснување)|8 населени места со име Струга]]'''? == 2018 == * ... дека '''[[Алеф-број|алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен [[кардинален број]]? * ... дека, според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека во [[Папуа Нова Гвинеја]] се говорат дури '''[[јазици во Папуа Нова Гвинеја|850 различни јазици]]'''? * ... дека елементот '''[[цинк]]''' (Zn) е наречен по [[германски јазик|германскиот]] поим ''Zinke'', што значи „забец“? * ... дека според [[кинеска астрологија|кинеската астрологија]], [[2018]] е '''[[куче (хороскопски знак)|Година на кучето]]'''? * ... дека последниот говорник на '''[[далматински јазик|далматинскиот јазик]]''' починал во 1898 г.? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека '''[[Видринец]]''' е најмалиот од четирите [[преспа]]нски острови? * ... дека '''[[Анастас Коцарев]]''' кој соработувал со Марија Кири, е единствениот Македонец што со своето дело бил многу блиску до добивање на Нобеловата награда? * ... дека златната рипка е вид '''[[караши|караш]]'''? * ... дека откако ќе достигнат зрелост, женките кај некои '''[[еднодневки]]''' живеат само пет минути? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека со должина од 5-6&nbsp;см, '''[[пчелесто колибри|пчелестото колибри]]''' од [[Куба]] е најмалата птица на светот? * ... дека '''[[лилјаци]]те''', хранејќи се со штетници, му заштедуваат 3 милијарди долари годишно на американското [[земјоделство|земјоделско]] стопанство? * ... дека '''[[Кристофер Колумбо]]''' никогаш не стапнал на самиот [[Северна Америка|северноамерикански континент]]? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Западносибирска Низина|Западносибирската Низина]]''' е најголемата [[рамница]] на светот? * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека со преку 700 цркви, градот '''[[Нешвил]]''' во [[Тенеси]], САД го нарекуваат „[[протестантство|Протестантскиот]] [[Ватикан]]“ и „Токата на [[Библиски појас|Библискиот појас]]“? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека според една теорија, селото '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во III век? * ... дека првите професионални '''[[пожарникарство|противпожарни служби]]''' во Македонија се појавиле во '''[[1836]]''' година? * ... дека на почетокот од [[наша ера|нашата ера]], градот '''[[Рим]]''' имал милион жители? * ... дека планината '''[[Аконкагва]]''' крај аргентинско-чилеанската граница е највисоката [[планина]] надвор од Азија? * ... дека '''[[Југословенска академија на науките и уметностите|Југословенската академија на науките и уметностите]] (ЈАЗУ)''' во [[Загреб]] е основана во 1861 г. како матична културно-научна установа на сите [[Јужни Словени]]? * ... дека најдалечната забележана ѕвезда, наречена '''[[Икар (ѕвезда)|Икар]]''', се наоѓа на растојание од 9 милијарди светлосни години од Земјата? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|186 народи]]'''? * ... дека титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? == 2017 == * ... дека '''[[чума]]та''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека во [[САД]] има дури 31 округ со името '''[[Вашингтон (округ)|Вашингтон]]'''? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Корона|површината]] на Сонцето? * ... дека во '''[[Дихово]]''', [[Битолско]] во 1883 г. е отворена првата текстилна фабрика на Балканот? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека во [[Кина]] живеат '''[[список на народности во Кина|56 официјално признаени народности]]'''? * ... дека [[Скопје]] лежи на '''[[42. северен напоредник|ист напоредник]]''' со северна [[Јапонија]] ([[Хокаидо]])? * ... дека големиот древномакедонски војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], [[Костурско]]? * ... дека кон крајот на 1940-тите, [[Тетово]] имал [[Аеродром Тетово|'''воен аеродром''']], своевремено најмодерен на целиот [[Балкански Полуостров]]? * ... дека молецот '''''[[Neopalpa donaldtrumpi]]''''' е наречен по американскиот претседател [[Доналд Трамп]] поради сличноста во „фризурите“? * ... дека '''[[врвен кварк|врвниот кварк]]''' е најмасивната [[елементарна честичка]] во природата, тешка колку цел [[атом]] на [[волфрам]]от? * ... дека [[Греамова Земја|Греамовата Земја]] на [[Антарктик]]от има крајбрежен нунатак ([[чука]]) наречен '''[[Итар Пејо (нунатак)|Итар&nbsp;Пејо]]''' во чест на македонскиот народен јунак? * ... дека [[Пробиштипско|пробиштипското]] селото [[Лесново]] лежи во јасно сочуван фосилен кратер на вулканска купа, позната како '''[[Лесновска Купа]]'''? * ... дека според легендата на мештаните, името на [[ресенско]]то село '''[[Арвати]]''', близу [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] потекнува од народот [[Хрвати]]? * ... дека со должина од 27&nbsp;м, реката '''[[Репруа]]''' во [[Абхазија]] е веројатно најкратката на светот? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека името на денешната скопска населба [[Црниче]] потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[ентомологија]]''' е науката што се занимава со проучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[синапсиди]]те''' се нарекуваат и „працицачи“ бидејќи се сметаат за најрани предци на [[цицачи]]те? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора планина по висина планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? == 2016 == * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека '''[[гренландска ајкула|гренландската ајкула]]''' е најдолговечното [[’рбетници|’рбетно животно]] на светот, кое може да живее до 5 века? * ... дека годинава '''[[голф на Летните олимписки игри 2016|голфот]]''' се враќа како [[олимписки спорт]] по цели 112 години? * ... дека според една од тезите, поимот „'''[[вегетаријанство]]'''“ потекнува од [[латински јазик|латинскиот]] поим ''vegetus'' (жив, енергичен), наместо од [[англиски јазик|англискиот]] ''vegetable'' ([[зеленчук]])? * ... дека градот '''[[Пробиштип]]''' според статистичките и пописни податоци '''не постои''' како посебна статистичка единица? * ... дека [[бурма]]нскиот дипломат и [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генерален секретар на ООН]], '''[[У Тант]]''' (1909-1974) е '''[[почесни граѓани на Скопје|почесен граѓанин на Скопје]]'''? * ... дека куполата на '''[[Пантеон (Рим)|Пантеонот]]''' во [[Рим]] (II век) е направена од [[бетон]] — материјал кој е подоцна заборавен, и повторно воведен дури во [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] (XVIII-XIX век)? * ... дека со смртта на [[цар на Светото Римско Царство|царот]] '''[[Лудвиг Побожниот]]''' ({{крат|вл.|владеел}} 814–840), по негова замисла [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] е поделено на три дела од кои потекнуваат денешните земји [[Германија]], [[Франција]] и [[Италија]]? * ... дека од годинава, градот [[Днепропетровск]] во Украина го носи името '''[[Днепар (град)|Днепар]]''' (''Дніпро''), отстранувајќи го споменот за [[Петар Велики]] како руски цар и водејќи се исклучиво по [[Днепар|истоимената река]]? * ... дека првата '''[[подморница]]''' ја конструирал холандскиот пронаоѓач Корнелиус Дребел во 1620 г. и ја прикажал на јавноста во реката [[Темза]] во Лондон? * ... дека првиот '''[[компактен диск]]''' е издаден во [[1982]] година? * ... дека црквата „'''[[Црква „Св. Стефан“ - Конче|Св. Стефан]]'''“ во [[Конче]] (изг. 1366 г.) е најстариот зачуван објект во тој крај? * ... дека [[око]]то на '''[[ној]]от''' му е поголемо од [[мозок]]от? * ... дека '''[[Перуќица]]''' е една од малкуте преостанати прашуми во Европа? * ... дека во 2013 г. општината '''[[Чешиново-Облешево]]''' е прогласена за '''[[Европско село на штркот|европска престолнина на штркот]]'''? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека руската песна '''„[[Калинка (песна)|Калинка]]“''' не е изворна народна песна, туку композиција на [[Иван Ларионов]] од 1860 г.? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата Ајватово и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека првото '''[[интегрално коло]]''' е осмислено во 1958 г. од Џек Килби? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат '''[[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]]''' само поради помошта од Викиншката гарда на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека најкрвавиот судир во историјата е '''[[Сталинградска битка|Сталинградската битка]]''' со речиси 2&nbsp;милиони изгубени животи? * ... дека бројот на '''[[кафеава мечка|мечките]]''' во Македонија бележи повеќе од тројно зголемување во периодот помеѓу 2010 и 2014 г.? * ... дека во [[1836]] г. '''[[Кратово]]''' имало 56.000 жители? * ... дека во '''[[Црква „Св. Петка“ - Радибуш|црквата „Св. Петка]]''' во селото [[Радибуш]] има издлабен приказ на сонце со сосема ист дизајн како на '''[[Знаме на Македонија|македонското знаме]]'''? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека во 1900 г. '''[[Влае]]''' имало само 40 жители? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прославува '''[[Википедија:Википедија 15|15 години постоење]]'''? * ... дека '''[[водна регулација во Горен Харц|водната регулација на Горен Харц]]''' е најсложениот хидросистем во Европа? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи [[Андреин крст|Андреиниот крст]], на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека на 6 декември 2015 г. народот на [[Ерменија]] на '''[[референдум]]''' изгласал земјата да стане '''[[парламентарна република]]''', заменувајќи го дотогашниот полупретседателски систем? * ... дека скопското село '''[[Брњарци]]''' има дури 4 археолошки наоѓалишта? * ... дека '''[[Сема Ќен]]''' (II-I в. п.н.е.) се смета за најголемиот кинески [[историчар]] на сите времиња? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? ==2015== * ... дека највисоката планина во [[Северна Америка]] во август 2015 г. го вратила свеоето старо име — '''[[Денали]]''', заменувајќи го со претходното „Макинли“? * ... дека се смета дека археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека првиот патнички [[авион]] во Македонија бил „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') од француско производство? * ... дека според едно старо предание, во реката [[Брегалница]], на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден змеј, кој имал задача од [[Пајонци|пајонските кралеви]] да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека папагалот [[мал александар]] (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар III Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Пенџаб]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? * ... дека '''[[Ерменска апостолска црква|Ерменската апостолска црква]]''' е првата национална црква во светот? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од [[VI век]]? * ... дека суперавтомобилот '''[[Ламборгини Сесто Елементо]]''' е наречен по [[атомски број|атомскиот број]] на [[јаглерод]]от во [[периоден систем на елементите|периодниот систем на елементите]]? * ... дека '''[[хмељ]]от''' му припаѓа на семејството [[конопи]] (''Cannabaceae'')? * ... дека [[Пајонци|пајонското]] племе '''[[Агријани]]''' (Граи) редовно учествувало како наемна војска низ историјата на [[Македонско Кралство|Македонското Кралство]] и [[Македонска Империја|Македонската Империја]]? * ... дека советскиот писател [[Андреј Платонов]] (1899-1951) се смета за предвесник на [[егзистенцијализам|егзистенцијализмот]]? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''', [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека палеолитската статуетка '''[[Вјестоничка Венера]]''' најдена кај [[Брно]], Чешка е најстарата досега пронајдена [[керамика|керамичка]] ракотворба? * ... дека '''[[Постојнска Јама|Постојнската Јама]]''' е првото место што добило [[електрична светилка|електрично осветлување]] (1884) во [[Словенија]], дури и пред [[Љубљана]]? * ... дека '''[[џин-тоник]]''' настанал од потребата да се натераат британските морнари да примаат [[кинин]]ска вода (тоник) против [[маларија]] со додавање на [[лимета]] и [[џин]] за вкус? * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека во микродржавата '''[[Либерланд]]''' помеѓу Србија и Хрватска е всушност поголема по површина од [[Ватикан]] или [[Монако]]? * ... дека во [[Гостиварско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Гостиварско|барем 138 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? ==2014== * ... дека '''[[Македонци во Аргентина|македонската заедница во Аргентина]]''' брои околу 30.000 жители? * ... дека „'''[[Тур Даун Андер]]'''“ е втората по посетеност велосипедска трка во светот, веднаш по „[[Тур де Франс]]“? * ... дека сите досегашни [[крал на Саудиска Арабија|кралеви на Саудиска Арабија]] се синови на кралот Абдулазиз (првиот владетел со оваа титула)? * ... дека според старите македонски преданија, '''[[Богојавление]]''' има претхристијанско потекло, поврзано со богот [[Дајбог]] кој се појавувал и ги исполнувал желбите на луѓето? * ... дека '''[[Атанас Бадев]]''' (1860-1908) се смета за еден од првите професионално школувани македонски [[композитор]]и? * ... дека '''[[херпетологија]]та''' е гранка на [[зоологија]]та што се занимава со проучување на [[водоземци]]те? * ... дека [[Индија]] е поделена на '''[[Сојузни држави и територии на Индија|28 сојузни држави и 8 сојузни територии]]'''? * ... дека [[Георг Фридрих Хендл|Хендловата]] „'''[[Музика на вода]]'''“ е компонирана за кралскиот спектакл на барки на [[Темза]] приреден за [[Џорџ I]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека битолскиот деец од [[Македонски Евреи|еврејско потекло]] '''[[Рафаел Камхи]]''' се смета за еден од најголемите финансиери на [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека селото '''[[Вирово]]''', [[Демирхисарско]] е прогласено за [[културно наследство на Македонија]] како „стопанска целина“ поради своите познати традиционални валавници? * ... дека '''[[Хелсинки]]''' претставува најсеверниот главен град во рамките на [[Европска Унија|Европската Унија]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]'''? * ... дека женката на [[елен]]от се нарекува '''[[кошута]]'''? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека филозофот '''[[Готфрид Вилхелм Лајбниц]]''' по татко бил [[Лужички Срби|Лужички Србин]]? * ... дека '''[[Јудит Полгар]]''' се смета за најдобра шахистка на сите времиња? * ... дека и покрај долгата историја и службениот статус, '''[[ирски јазик|ирскиот јазик]]''' како [[мајчин јазик|мајчин]] го користи само многу мал дел од населението на [[Ирска]]? * ... дека во [[Поречие]]то има '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Поречко|преку 60 досега пронајдени]]''' археолошки наоѓалишта? * ... дека според [[Национална класификација на културното наследство/Духовно|Националната класификација на културното наследство на Македонија]], верувањето во '''[[пелин]]от''' како света и лековита билка се смета за категорија на духовно наследство на земјата? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во преспанско-леринското село '''[[Герман (Леринско)|Герман]]'''? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... највисоката точка во [[Холандија]] е ридот '''[[Фалсерберг]]''' со само 322,7&nbsp;м? * ... ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... глумецот '''[[Никола Ристановски]]''' е роден во чешкиот град '''[[Острава]]'''? * ... планината '''[[Плачковица]]''', според [[Потекло на името Плачковица|едно народно предание]], го добила името како место каде малиот [[Александар III Македонски|принц Александар]] е доведен за да престане да плаче и да стане јунак? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека користењето на '''[[Катлановско Блато|Катлановското Блато]]''' било регулирано од властите уште од XI век? * ... дека единственото населено место во '''[[Општина Вевчани]]''' е селото [[Вевчани]]? * ... дека вулканската планина '''[[Олимп (Марс)|Олимп]]''' на [[Марс]] е висока дури 22 километри? * ... дека [[чума]]та во Европа стигнала преку монголската војска на '''[[Златната Орда]]'''? * ... дека гробницата во [[Кутлеш]] му припаѓа на кралот [[Филип III Аридеј]]? * ... дека планината '''[[Славјанка]]''' подеднакво припаѓа и на [[Егејска Македонија|Егејска]] и на [[Пиринска Македонија]]? ==2013== * ... се верува дека хунскиот водач '''[[Атила]]''' е погребан во подземна гробница, над која била навртена реката [[Тиса]]? * ... археолошкото наоѓалиште [[Кале (Обедник)|Кале]] во демирхисарското село Обедник кај мештаните се нарекува '''„Куќата на Кралот“'''? * ... во [[Македонија]] има 10 [[ендемизам|ендемски видови]] на '''[[каранфил]]и'''? * ... '''[[гуџаратски јазик|гуџаратскиот]]''' е мајчин јазик на [[Махатма Ганди]] — „Таткото на Индија“ и [[Мухамед Али Џина]] — „Таткото на Пакистан“? * ... '''[[номофобија]]та''' е патолошки страв од немање пристап до [[мобилен телефон]]? * ... '''[[Алеф-број|Алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен кардинален број? * ... во [[1970]] година британските власти ги преселиле Чагошаните од архипелагот '''[[Чагос]]''' за да можат [[Американци]]те да основаат воена база на истите? * ... '''[[Розово фламинго|Розовото фламинго]]''' (''Phoenicopterus roseus'') се среќава и во [[Македонија]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? * ... Селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко го има најкраткото име на населено место во [[Македонија]]? * ... титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен доток) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... единицата за тежина [[фунта (единица)|фунта]] во Македонија се нарекувала „'''[[Фунта (единица)#Македонска литра|литра]]'''“? * ... '''[[јавански јазик|јаванскиот јазик]]''' го говорат околу 75,5 милиони луѓе — 30&nbsp;% од населението на [[Индонезија]]? * ...денес [[Валонски јазик|'''валонскиот јазик''']] се смета за [[Мртов јазик|скоро исчезнат јазик]], првенствено поради доминацијата на [[Француски јазик|францускиот јазик]] во [[Валонија]] и забраната за употреба на валонскиот јазик од 1952 година? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... [[Википедија]] има '''[[Википедија:Список на википедии|изданија на вкупно 285 јазици]]'''? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''', откако доселените [[Татари-Липки|Татари]] го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... кај екраните, секој [[пиксел]] е поделен на три „'''[[потпиксел]]и'''“ за трите основни бои (црвена, сина и зелена)? * ... летот со „[[Сојуз 1]]“ го направил '''[[Владимир Комаров]]''' прв човек којшто летал во [[вселенско пространство|вселенското пространство]] повеќе од еднаш, но и прв човек којшто загинал за време на лет во вселената? * ... според [[УНЕСКО]], во [[Македонија]] се зборуваат '''[[Список на загрозени јазици во Македонија|7 загрозени јазици]]'''? * ... титулата '''[[свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[римокатоличка црква|римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен дотек) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... [[розово фламинго|розовото фламинго]] живее во [[Македонија]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... [[Србија]] е поделена на '''[[окрузи во Србија|29 окрузи]]'''? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? ==2012== * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' ([[Еквадор]]) е најоддалечената точка на [[Земја (планета)|Земјата]] од нејзиниот центар? * ... [[Индија]] има дури '''[[Список на градови во Индија|45 града со повеќе од милион жители]]'''? * ... езерото '''[[Лох Неј]]''' во [[Северна Ирска]] е најголемото езеро на [[Британски Острови|Британските Острови]]? * ... '''[[Музеј на модерната книжевност|Музејот на модерната книжевност]]''' во [[Марбах на Некар|Марбах]] (Германија) е добитник на престижната [[Стерлингова награда]] за архитектура? * ... во 2010, политичката групација '''[[БРИК]]''' е преименувана '''[[БРИКС]]''' со влегувањето на [[ЈАР]]? * ... прочуениот ренесансен уметник '''[[Бенвенуто Челини]]''' бил повеќе пати осудуван за [[содомија]] и убиства? * ... '''[[тајландски јазик|тајландскиот јазик]]''' има пет варијанти на употреба: улична, отмена, беседничка, верска и кралска? * ... '''[[кукувија]]та''' (''Tyto alba'') е најраспространетата копнена птица во светот? * ... '''[[Каролински Остров|Каролинскиот Остров]]''', кој е дел од [[Кирибатите]], била првата територија која на [[1 јануари]] [[2000]] година преминала во новиот милениум? * ... со своите 634 м, новоизградената кула „'''[[Токиско небесно дрво]]'''“ е втора градба по височина во светот? * ... '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... [[Земја]]та не се [[Земјина ротација|врти]] исправено, туку нејзината '''[[осен наклон|оска е навалена]]''' за 23,44 [[Степен (агол)|степени]]? * ... '''[[Стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... во [[математика]]та постојат [[бесконечно множество|бесконечности]] со разни големини (кардиналности) кои се претставуваат со '''[[алеф-број]]'''? * ... името на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] е добиено од словенските доселеници, кои дошле од областа покрај реката '''[[Охрже]]''' во [[Чешка]]? * ... неодамна пронајдената '''[[метална микрорешетка]]''' е најлесниот материјал на светот? * ... '''[[Сојомбо (симбол)|националниот симбол на Монголија]]''' е всушност еден од знаците на едно [[Сојомбо писмо|постаро монголско писмо]]? * ... на [[15 март]] [[1948]] започнала '''[[Заминување на децата од селото П’пли|евакуација на децата од селото П’пли]]''', при што било иселено 91 дете во 4 групи? * ... како момче, '''[[Џозеф Далтон Хукер]]''' учествувал во експедицијата на [[Џејмс Кларк Рос]] со која било потврдено постоењето на [[Антарктик]]от? * ... '''[[Ратхаус Хамбург|градското собрание на Хамбург]]''' има 647 соби, 6 соби повеќе отколку [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]]? * ... во [[македонскиот јазик]], покрај [[Вокатив|вокативни падежни остатоци]], постојат и '''[[Граматички категории на именките во македонскиот јазик|акузативни падежни остатоци]]'''? * ... '''[[Костарика]]''' ја укинала својата армија во [[1949]] година? * ... со уривањето на зградата во [[Скопски земјотрес 1963|скопскиот земјотрес во 1963]], фондот на '''[[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“]]''' бил привремено сместен во [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]]? ==2011== * ... според легендата, црквата '''„[[Црква „Св. Андреја“ (Киев)|Св. Андреја]]“''' во [[Киев]] била основана од [[Апостол Андреја]]? * ... во почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], '''[[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупирана Македонија]]''' била поделена помеѓу [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Италија]] и [[Нацистичка Германија|Германија]]? * ... дизајнирањето на '''[[Лара Крофт]]''' било инспирирано од шведската пејачка Нене Чери? * ... градот '''[[Зрењанин]]''' под отоманска власт паднал со помош на српското население на градот? * ... во '''[[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]]''' биле регрутирани најмалку 44.496 [[Македонци]] во српската армија? * ... во [[2003]] година, '''[[трговија со дрога|глобалната трговија со дрога]]''' остварила приходи од 321,6 милијарди [[американски долар]]и? * ... '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на [[тригонометрија]]та? * ... '''[[Халберштат]]''' е местото на првите документирани големи постојани [[оргули]], поставени во [[1361]] година? * ... новиот '''[[Стадион Јувентус|стадион]]''' на [[ФК Јувентус]] бил изграден на местото на поранешниот Деле Алпи? * ... '''[[миксомицети]]те''' се најбројни лигави габи? * ... '''[[Атентат врз Велимир Прелиќ|атентатор]]''' на [[Велимир Прелиќ]] била [[Мара Бунева]]? * ... во '''[[Музеј на македонската борба|Музејот на македонската борба]]''' (''на сликата'') се наоѓаат 109 восочни фигури од личности од македонската историја? * ... '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој меридијан? * ... '''[[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]''' бил последниот цар и крал на Германија? * ... '''[[Ариевско уверение|Ариевското уверение]]''' станало задолжителено за сите чиновници во [[Нацистичка Германија]]? * ... '''[[Харието]]''' бил водач на банда салиски платеници во служба на [[Римско Царство|Римското Царство]]? * ... '''[[тајане]]''' претставува македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Свети Јован Крстител]]? * ... '''[[Бабин Јар]]''' е местото каде на 29 и 30 септември 1941 година биле убиени најмалку 33.771 Евреи? * ... '''[[Хилперик II (крал на Франките)|Хилперик II]]''' издал указ според кој им дозволил на жените да го наследуваат татковиот имот? * ... '''[[Германско Царство|Германското Царство]]''' постоело до крајот на Првата светска војна? * ... писателките од семејството '''[[Бронте (семејство)|Бронте]]''' своите дела првично ги издавале под машки псевдоними? * ... '''[[Едвалд Боасон Хаген]]''' станал трет најдобар велосипедист во светот според UCI кога имал само 22 години? * ... '''[[Пепи Манасков]]''', е прогласен за најдобар македонски ракометар на [[20 век]]? * ... '''[[Шри Сатја Саи Баба]]''' тврдел дека е реинкарнација на Саи Баба од Ширди? * ... '''[[Киевско-печерска лавра|Киевско-печерската лавра]]''' претставува најстаро православно светилиште на [[Источни Словени|Источните Словени]]? * ... '''[[Филип Жилбер]]''' е првиот Белгиец во историјата, кој победил на трите Арденски класици во една година? * ... '''[[Рајхсвер]]''' претставувале вооружени сили на Германија во периодот од 1919 до 1935 година? * ... '''[[Работничка партија на Кореја|Работничката партија на Кореја]]''' во земјата владее од нејзиното основање во [[1949]] година? * ... '''[[Хорарна астрологија|Хорарната астрологија]]''' е гранка на [[астрологија]]та, при што астрологот одговара на конкретно поставено прашање? * ... '''[[Знаме на Обединетите Нации|знамето на Обединетите Нации]]''' е усвоено во [[1947]] година? * ... функцијата '''[[Премиер на Прусија]]''' постоела од 1702 до 1947 година? * ... Островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... '''[[Сава]]''', е река која ја обележува северозападната граница на Балканскиот Полуостров? * ... со '''[[Договор од Троа (1420)|Договорот од Троа]]''', англиските владетели требало да го наследат престолот на Франција? * ... '''[[ФК ЦСКА (Москва)|ПФК ЦСКА Москва]]''' е прв руски тим кој некогаш освоил [[УЕФА|европски куп]]? * ... '''[[Сју Гарднер]]''' е тековниот извршен директор на Фондацијата Викимедија во Сан Франциско? * ... '''[[Џон Тошак]]''' е актуелен селектор на Македонската фудбалска репрезентација? * ... споменикот на '''[[Зебрњак]]''' е подигнат во чест на победата на српската војска во [[Кумановска битка|Кумановската битка]], која ја одлучила [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]]? * ... на [[Китино Кале]] над [[Кичево]] постоела '''[[Олга Мицеска (споменик)|голема статуа]]''' ''(фотографија)'' на хероината [[Олга Мицеска]] која поради разголеноста веднаш по поставувањето била урната од страна на тогашните комунистички власти? * ... '''[[Владимир Лисин]]''' е најбогатиот човек во Русија? * ... '''[[Шајлок]]''' е лик во драмата [[Венецијански трговец]] на [[Вилијам Шекспир]]? * ... '''[[Кумановски мировен договор|Кумановскиот договор]]''' стави крај на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањето на НАТО]] врз [[СР Југославија]]? * ... '''[[Александар Литвиненко]]''' бил отруен со токсичниот радиоактивен изотоп полониум-210? * ... '''[[Екарт Толе]]''' според „Њујорк Тајмс е најпопуларниот автор за духовниот живот во САД? * ... во градот '''[[Хургада]]''', сончевите денови траат 3.800 часа годишно, што е еден од највисоките рекорди во светов? * ... Од Македонија биле протерани повеќе од 10.000 '''[[Депортација на Евреите од Македонија|Евреи]]''' во логорот [[Треблинка]]? * ... '''[[Езеро Восток|езерото Восток]]''' е најголемо од 150-те езера под ледената капа на [[Антарктик]]от? * ... Република Македонија е потписник на '''[[Болоњска декларација|Болоњската декларација]]''' од 2003 година? * ... '''[[Главоболка]]та''' се појавува најмалку еднаш кај 95% од луѓето и тоа најчесто на возраст од 20 - 40 години? * ... забраната за прикажување на две дела на македонскиот уметник '''[[Александар Станковски]]''' во [[Малта]], предизвикала протести против [[цензура]]та во оваа држава? * ... на '''[[Бахамите]]''' не се плаќа [[данок на доход]], [[данок на додадена вредност]] и [[данок на имот]], кои ја прават земјата една од оние со најконкурентни даночни режими? * ...од првите повеќепартиски избори до денес, во [[Македонија]] продефилирале над сто '''[[Список на политички партии во Македонија|политички партии]]'''? * ...и [[Сатурн]]овата месечина [[Титан (месечина)|Титан]] има свое „[[Охридско Езеро (Титан)|Охридско Езеро]]“, наречено во чест на [[Охридско Езеро|истоименото езеро]] во југозападна [[Македонија]]? * ...eден фосил на '''[[Оклопни риби|оклопна риба]]''' (''[[Materpiscis|Materpiscis attenboroughi]]'') стар 380 милиони години поседува карактеристична градба која укажува на живородност? * ... '''[[герилско градинарство|герилското градинарство]]''' опфаќа одгледување на растенија на земјиште кое е запуштено од неговиот законски сопственик, без негова дозвола? * ...стадионот '''[[Камп ноу]]''' во Барселона има 98.787 седишта, со што е најголемиот стадион во Европа? * ...македонската и украинската Википедија се единствените кирилични изданија на Википедија што го погодиле правилното име на '''[[Весли Снејдер]]'''? * ...главниот лик од серијалот видеоигри „Half-Life“, '''[[Гордон Фримен]]''', никогаш не проговорил? * ... византиското '''[[Биро за варвари]]''' претставува првата позната институција која била задолжена за меѓународните односи на една држава? * ... во светот има 29 земји каде што '''[[Список на земји каде што францускиот е официјален јазик|францускиот јазик е официјален]]'''? * ... '''[[Авети]]те''' се способни да ја завртат својата глава за речиси 360°? * ... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал Свети Пио сосема исчезнале пред да го напушти земскиот живот? * ...инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што Часките од [[Кито]] до Куско пренесувале порака за само една седмица? (~1500 km) ==2010== * ... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во Латинска Америка и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на робови? * ... '''[[Делавер]]''' е првата сојузна држава на САД и првата држава која го ратификувала [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот на САД]]? * ...по зголемено внесување на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал '''[[Свети Пио]]''', во текот на животот, му исчезнале пред да го напушти земскиот живот? <li>...матичниот народ на '''[[Монако]]''', ''Моначани'', е всушност '''[[Монако#Демографија|малцинство]]''' во својата држава? <li>... дека инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што '''[[Часки]]те''' од [[Кито]] до [[Куско]] пренесувале порака за само една седмица? <li>... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во '''[[Латинска Америка]]''' и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на '''[[роб]]ови'''? <li>... '''[[Делавер]]''' е првата [[Сојузни држави на САД|сојузна држава на]] [[САД]] и првата држава која го ратификувала '''[[Устав на САД|уставот на САД]]'''? <li>... после зголемен внес на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Бутан]]''' е единствената држава во светот која мери '''[[среќа]]''' на своето население? <li>... со своите шест фази на развој и петте различни писма на пишување, '''[[египетскиот јазик]]''' е еден од најстарите запишани јазици во светот? <li>...според '''[[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]]''', таа не може да се создаде или уништи, но може да се прераспореди во просторот и да се измени во различни типови на честички? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>...стадиумот на возрасна единка или [[имаго]] (за разлика од [[ларва]]та) на '''[[еднодневки]]те''' е краток и трае од неколку часа до неколку дена? <li>... '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца и сите станале европски монарси? <li>...царот '''[[Фока (византиски цар)|Фока]]''' дошол на власт во [[Византија]] во 602. година со помош на [[Трки со двоколки|„партијата“ на Зелените]]? <li>...[[Црна Гора]] имала само еден крал и тоа бил '''[[Никола I Петровиќ]]''' ? <li>...последните '''[[мајански градови]]''' кои биле [[Шпанска колонизација на Јукатан|освоени од Шпанците]] биле [[Тајасал]] и [[Закпетен]]? <li>...на островот [[Јап]] во [[Федералните Држави на Микронезија]] месното население користи камени пари од кои најголемите се 4 метри во [[пречник]], а најмалите до 0,3 метри во пречник? <li>...на државата '''[[Тувалу]]''' ѝ се заканува опасност од потполно исчезнување од географската карта поради покачување на нивото на [[море]]то? <li>...[[лондон]]ската '''[[Independent Group]]''' е предвесник на уметничкиот правец [[поп арт]]? <li>...[[Нова Македонија]], [[Вечер (дневен весник)|Вечер]] и [[Битолски весник]] се најстарите дневни весници во Македонија? <li>...[[Руанда]] е првата држава во историјата која избрала државно законодавство, а при тоа мнозинството биле жени? <li>...според [[Кладистика|кладистичката]] систематика, [[Четириношци|четириножните]] [[‘Рбетници|‘рбетници]] припаѓаат на класата '''[[Резноперки|резноперкови риби]]'''? <li>...познатото украсно црно дрво '''[[абонос]]''', е толку густо што тоне во [[вода]]? ==2009== <!--<li>... '''[[SketchUp]]''' е бесплатен програм од [[Google]] наменет за лесно и брзо [[3Д моделирање]] на предмети, куќи, градежни објекти, направи и слично? ПОВЕЌЕ НЕ Е БЕСПЛАТЕН --> <li>... дека '''[[шугејзинг]]от''' е правец на [[алтернативен рок|алтернативниот рок]], кој во раните 90-ти бил потиснат од далеку попопуларниот [[гранџ]]? <li>... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[Биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Туритопсис нутрикула|Turritopsis nutricula]]'''''? <li>... дека [[статуетка]]та '''[[Оскар]]''' стои на филмско тркало на кое се вгравирани пет средни кругови, секој од нив означува една од оригиналните гранки на академијата: глумци, режисери, сценаристи, продуценти и техничари? <li>... дека голем број уметници од САД, меѓу кои [[Џими Хендрикс]], [[Кевин Костнер]], [[Меган Фокс]], [[Елвис Присли]] и [[Тина Тарнер]] имале предци кои припаѓале на народот '''[[Чероки]]'''? <li>... дека [[паркур]]от е активност чијашто цел е движење од една точка до друга колку што е можно поефикасно и побрзо, користејќи ги претежно способностите на човечкото тело? <li>... дека американскиот астроном и астрохемичар '''[[Карл Саган]]''' е автор на романот „[[Контакт (роман)|Контакт]]“ врз основа на кој во 1997 година е направен [[Контакт (филм)|филм под истиот наслов]] со [[Џоди Фостер]] во главната улога? <li>... дека во '''[[Бутан]]''', единствената земја во светот во која е забранета продажбата на [[тутун]], луѓето на фасадите од куќите цртаат [[пенис]]и, верувајќи дека ќе ги заштитат од лоши духови ? <li>... дека водното растение '''[[Волфија|Wolffia arrhiza]]''' од фамилијата [[Козлеци]] е најмалото [[Скриеносемени|цветно растение]] на светот? <li>... дека во XIX век, '''[[Богородичната црква]]''' во [[Париз]] била толку запуштена, што урбанистите размислувале за нејзино уривање, па [[Виктор Иго]] го напишал романот „[[Sвонарот на Богородичната црква]]“ делумно и за да ја подигне јавната свест за неа? <li>... дека во [[парапсихологија]]та, '''[[телепатија]]та''' се смета за форма на [[вонсетилно восприемање]] (ESP) и често се поврзува со [[прекогниција]]та и [[јасновидост]]а? <li>... дека според '''[[Рационални очекувања|теоријата на Рационални очекувања]]''', во [[макроекономија]]та може да се постигне целосна вработеност доколку цените и платите би биле целосно флексибилни? <li>... дека главниот град на [[Малезија]], '''[[Куала Лумпур]]''', е eдновремено и една од трите [[Административна поделба на Малезија|федерални територии]] во државата? <li>... дека '''[[Марсиканската мечка]]''', која е подвид на [[кафеава мечка|кафеавата мечка]], живее единствено во централниот регион на [[Италија]], и останати се само уште 30-тина живи примероци? <li>... дека [[Монголија]] била населена уште '''[[Историја на Монголија|пред 800.000]]''' години? ==2008== <li>... дека на [[Ман (остров)|Ман]], островска територија во [[Ирското Море]], '''[[Локална управа на Ман|локалната управа]]''' се заснова на древните црковни парохии? <li>... дека '''[[НХЛ]]''', професионалната лига во [[хокеј на мраз]] е формирана во [[Монтреал]], [[Канада]], во 1917 година од 4 канадски клубови? <li>... дека од најпопуларната руска крими-серија на сите времиња, насловена како „'''[[Бригада (филм)|Бригада]]'''“ (2002) досега има снимено само 15 епизоди? <li>... дека и покрај успехот во '''[[Бурските војни]]''', после кои е формирана [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Унија]], [[Британија]] ги загубила своите поранешни меѓународни позиции? <li>... дека на '''[[Велигденскиот Остров]]''', еден од островите на [[Полинезија]], има вкупно 887 монолитни камени кипови кои ги нарекуваат „Главите на Велигденскиот Остров“? <li>... дека '''[[Кинеската астрологија]]''' се заснова на 12-годишниот циклус на ''Планетата - Дрво'' ([[Јупитер]]), а секоја од 12-те години е во знакот на некое животно? <li>... дека [[Шерлок Холмс]] и неговиот пријател [[Др. Џон Вотсон]], замислените ликови од делата на [[Сер Артур Конан Дојл]], живееле заедно на адресата '''[[221Б Бејкер Стрит]]'''? [[Image:Lippenbaer-24.jpg|right|130px|Тромава мечка]] <li>... дека '''[[Грција]]''' има [[периферии на Грција|13 периферии]] и [[префектури на Грција|52 префектури]]? <li>... дека '''[[Тромава мечка|тромавите мечки]]''' ''(на сликата)'' во некои предели на [[Индија]] и [[Бурма]] се сметаат за поопасни животни и од [[тигар]]от поради нивниот непредвидлив темперамент? <li>... дека '''[[Карлос Кастанеда]]''', американскиот [[антропологија|антрополог]] и [[писател]], има [[перу]]анско потекло и дека е контроверзен бидејќи неговите теми се поврзани со [[шаманизам|шаманизмот]]? <li>... дека [[Џорџ Вашингтон]] бил првиот [[Голем мајстор]] на Големата '''[[масони|масонска]]''' ложа на [[САД]], која подоцна згаснала? <li>... дека '''[[Претседателски избори во САД 2008 година|овогодишните претседателски избори во САД]]''', на кои победи [[Демократска партија на САД|демократот]] [[Барак Обама]], се одржаа едновремено со избори за 33 места во [[Сенатот на САД]], избори за [[Конгресот на САД]], како и избори за гувернери во 11 [[сојузни држави на САД]]? <li>... дека '''[[Само вистината победува|националното мото на Индија]]''' ''сатјамева џајате'' се наоѓа и на грбот на Индија, и е слично со националното мото на Чешка - ''pravda vítězí''? <li>... дека во [[1889]]. познатиот пица-мајстор од [[Неапол]] [[Рафаеле Еспозито]], специјално за [[италија]]нската кралица [[Маргарита од Савоја]] приготвил пица во боите на италијанското знаме: [[зелена боја|зелена]] (од [[босилек]]от), [[бела боја|бела]] (од [[моцарела]]та) и [[црвена боја|црвена]] (од [[домат]]от) и ја нарекол токму '''„[[Пица#Видови пици|пица маргарита]]“'''. <li>... дека познатиот [[окултизам|окултист]] '''[[Алистер Кроули]]''' се појавува на омотот на осмиот албум на [[Битлсите]], Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band? <li>... дека кај [[Ладнокрвни животни|ладнокрвните животни]] кои немаат '''[[Y хромозом]]''', особено кај [[влекачи]]те, полот на младите зависи од температурата на која се одвивала [[квачење|инкубацијата]]? <li>... дека најчесто машко име во [[Република Македонија]] е Александар, а најчесто женско име е Марија. Можете да го побарате и вашето има на '''[[список на најчести имиња]]'''. <li>... дека најновиот [[микрообработувач]] кој го најави [[Интел]] за крајот од оваа година (наречен '''[[Туквила]]''') ќе содржи две милијарди [[транзистори]], и 30 мегабајти [[кеш меморија]]? <li>... дека '''[[Археа|термоацидофилните археи]]''' живеат во екстремни средини, како на пример [[вулкан]]ски [[топол извор|топли извори]]? <li>... дека според податоците од 2006-та се проценува дека има над 27.000 '''[[Јадрено оружје|јадрени оружја]]''' во сопственост на најмалку осум земји, од кои 96% отпаѓаат на [[САД]] и [[Русија]]? <li>... дека '''[[Усеин Болт]]''', победникот и новиот светски рекордер на 100 и 200м од [[Летните олимписки игри - 2008]] во [[Пекинг]] е првиот атлетичар којшто победил на 100 и на 200м по [[Карл Луис]] во 1984? <li>... дека режисерот [[Педро Алмодовар]] работел десет години на приказната за филмот '''[[Лошо образование]]''', а речиси сите улоги се машки? <li>... дека во 2007 година, '''[[Аеродром Париз-Шарл де Гол|аеродромот Шарл де Гол во Париз]]''' бил на [[список на најфреквентни аеродроми во светот|прво место]] по сообраќај во [[Европа]] со 552,721 полетувања и спуштања, а втор по бројот на патници со 59,919,383 патници, по [[Аеродром Лондон-Хитроу|Лондон Хитроу]] со 68,068,554, и пред [[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]] со 54,161,856? ==2005-2007== <li>... дека [[Српски јазик|српскиот јазик]] има [[Срби#Јазик|два рамноправни изговора]] и [[Срби#Јазик|две рамноправни писма]]? <li>... дека [[Елизабет Тејлор]] има виолетови очи, двократна лента од трепки, осум брака и два [[оскар]]и? <li>... дека ''[[Битлс]]'' е прогласена за најголема група на сите времиња според списанието ''Rolling Stone''? <li>... дека прв претседател на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] бил [[Блаже Конески]]? <li>... дека многумина ја сметаат [[Ојлерова формула|Ојлеровата формула]]: <math>\mbox{e}^{i\pi}+1=0</math> за совршено математичко равенство? <li>... дека во [[Множество|теоријата на множествата]] постојат две [[Множество#Околу бесконечните множества|бесконечности]]? <li>... дека во [[Метрички простор|метричкиот простор]] е можно да се дефинира какво било растојание меѓу две точки? <li>... дека вистинското име на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]] е ''{{Уникод|Ѩ}}зъıкъ слов{{Уникод|ѣ}}ньскъıи'' (транслитерирано: ''językŭ slověnĭskyi'') што значи „''словенски јазик''“? <li>... дека како за ретко кој јазик, за [[Старословенски јазик|старословенскиот]] биле создадени две писма: [[глаголица]] и [[кирилица]]? <li>... дека со своите над 10 милиони жители, [[Русија|рускиот]] [[главен град]] [[Москва]] претставува најголем град во [[Европа]]? <li>... дека [[Бети Дејвис]] е двократна [[оскар]]овка и според [[Американскиот филмски институт]] [[АФИ 100 години... 100 ѕвезди|втора најголема глумица на сите времиња]]? <li>... дека [[Силвио Берлускони]], [[Италија|италијански]] стопанственик и политичар, е најбогатиот човек во Италија, со имот вреден 12.000.000.000 [[долар]]и во [[2005]] година? <li>... дека [[амфиоксус|aмфиоксусот]] или ''ланцетникот'' (единствен во поттипот главохордници) е примитивно рибовидно [[Животни|животно]] кое нема [[‘Рбет|‘рбетен столб]], но поседува многу други одлики на [[‘Рбетници|‘рбетниците]]? <li>... дека од сите членки на [[ОН]] само [[Северна Кореја]], [[Куба]], [[Лихтенштајн]], [[Андора]], [[Монако]], [[Тувалу]] и [[Науру]] не се интегрирани во [[ММФ|Меѓународниот Монетарен Фонд]]? <li>... дека тројца од членовите на групата [[Монти Питон]] се избрани меѓу педесетте најголеми комичари на сите времиња? <li>... дека припадникот на типот ''[[жаркари|Cnidaria]]'' - [[Туритопсис нутрикула]] е единствен пример на бесмртно суштество? <li>... дека постојат четири [[село|села]] и еден [[град]] со име [[Габрово]] и тоа во две различни држави? <li>... ''[[Растенија|раститителните]] [[Клетка|клетки]]'', за разлика од животинските, покрај универзалните [[Органела|органели]] содржат и [[клеточен ѕид]], кој го содржи [[јаглехидрат]]от [[целулоза]] и често имаат [[пластид]]и во нивната [[цитоплазма]]? <li>... дека [[Ундина|Клетвата на Ундина]] е медицински поим кој се однесува на една многу ретка состојба во која се губи неволевата контрола на дишењето, што резултира со потреба секој здив свесно да биде вдишуван и инициран? <li>... дека ''[[Патек Филип]]'' им бил омилена марка часовници на [[Јосип Броз Тито]] и [[Алберт Ајнштајн]]? <li>... дека [[Англија|англискиот]] [[ренесанса|ренесансен]] драматург и поет [[Бен Џонсон]] бил близок пријател со [[Вилијам Шекспир]]? <li>... дека [[Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипу капихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху]] е име на рид во [[Нов Зеланд]] и е најдолгиот географски поим во светот? <li>... дека [[лондон]]скиот ресторан [[Симпсонс на Стренд]] бил лулката на професионалниот [[шах]] во [[XIX век]]? <li>... дека [[Габриел Гарсија Маркес]] е личен пријател со [[Фидел Кастро]]? <li>... дека автор на [[Крушевски манифест|Крушевскиот манифест]] е [[Никола Киров Мајски]]? <li>... дека [[кафе]]то, по [[нафта]]та е втора стока во светската трговија? <li>... дека [[Артур Шницлер]] водел дневник целиот живот и тој содржи 8000 страници? <li>... дека [[ЕФТА]] била замислена како алтернатива на [[Европска Унија|Европската Унија]]? <li>... дека [[Кофи Анан]] е првиот Генерален Секретар на [[Обединетите Нации]] избран од редовите на вработените на организацијата? <li>... дека [[Фес]] е трет најголем град во [[Мароко]]? <li>... дека [[каури]] е најголемото дрво во [[Нов Зеланд]]? <li>... дека [[Васил Главинов]] е основоположник на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија]]? <li>... дека [[Carpe diem]] на [[Латински јазик|латински]] всушност значи „зграпчи го денот“? <li>... дека старото име на [[Софија]] било ''Сердика'', по [[Тракија|тракиското]] племе кое го населувало?<li>... дека [[Евлија Челебија]] е еден од најпознатите [[Отоманско Царство|отомански]] патеписци? <li>... дека [[Никола Кињо]] е изумителот на првото возило на сопствен погон - [[автомобил]]от? <li>... дека музејот на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] се наоѓа во [[Сули ан]]? <li>... дека парична единица во [[Андора]] е [[евро]]то? <li>... дека најстар [[академик]] на [[МАНУ]] е [[Петар Хр. Илиевски]] роден ([[1920]]), а најмлад [[Катица Ќулавкова]] роденa ([[1951]])? <li>... дека постојат речиси 50 [[церемонијални англиски грофовии]]? <li>... дека [[Кирилични броеви|кириличните бројки]] биле систем на нумерација врз основа на [[Старословенско писмо|старословенската кирилица]]? <li>... дека по новата [[дефиниција на планета|дефиниција]] [[Плутон (планета-џуџе)|Плутон]] престанува да се смета за [[планета]] и сега [[сончев Систем|Сончевиот Систем]] има само 8 планети? <li>... дека „[[Брабус]]“ е фирма која се занимава со послепродажно штимање на возила од марките [[Мерцедес-Бенц]] и [[Мајбах]]? <li>... дека македонскиот социолог [[Славко Милосавлевски]], бил [[дисидент]] во времето на [[социјализам|социјализмот]]? <li>... дека [[шах]]овските фигури, освен кралот и кралицата, ги симболизираат четирите рода на војската: пешадија, коњица, слонови и бојни коли? <li>... дека средновековното име на [[Дојран]] било ''Полин''? <li>... дека [[лишаи]]те ретко се среќаваат во околината на индустриските објекти и големите градови? <li>... дека античкиот театар во [[Скупи]] бил најголем на територијата на [[Македонија]]? <li>... дека [[Јонатан (јаболко)|Јонатан]] е вид на [[јаболко]], кое потекнува од [[САД]]? <li>... дека [[Алфа_(биологија)|Алфа-мажјаците]] добиваат 70% од целиот секс во својата комуна? <li>... дека [[Лувр|музејот Лувр]] во 2005 примил 7.3 милиони посетители? <li>... дека [[цикасови|цикасовите растенија]] можат да растат дури и на [[карпа|карпеста]] подлога? <li>... дека во некои места на Источна [[Србија]], [[Бугарски јазик|бугарскиот јазик]] се користи паралелно со [[Српски јазик|српскиот јазик]]? <li>... дека најголемата слика на платно во светот се наоѓа во [[Дуждова палата|Дуждовата палата]]? <li>... дека [[Блумфонтејн]] е еден од трите [[Главен град|главни градови]] на [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]? <li>... дека данскиот режисер [[Ларс фон Триер]] е еден од основачите на нова радикална школа во филмографијата наречена "[[Догма 95]]"? <li>... дека првата [[ФИФА Светско Првенство Маскоти|маскота]] на Светските Првенства во Фудбал е World Cup Willie од 1966-та година? <li>... дека [[Димитар Андонов Папрадишки]] (1859-1954) е последниот македонски [[зограф]], а воедно и првиот македонски профан (нерелигиозен) сликар кој ги поставил темелите на западното [[сликарство]] во земјата? <li>... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени [[инсула|инсули]]? <li>... дека во XIX век бројот на луѓе кои пушеле [[пура|пури]] бил неспоредливо поголем од бројот на оние што пушеле [[цигара|цигари]]? <li>... дека [[Тесеракт]]от е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? <li>... дека ренесансниот композитор [[Џон Дауленд]] е најпознатиот композитор за [[лејта]] на сите времиња? <li>... дека мислењето дека [[Јан ван Ејк]] го измислил [[маслено сликарство|масленото сликарство]] е заблуда кон која највеќе придонел италијанскиот историчар [[Џорџо Вазари]]? <li>... дека во светот постојат јазици со повеќе од 20 [[падеж]]и? <li>... дека [[Френк Херберт]], писателот на мегапопуларниот роман „[[Дина (роман)|Дина]]“ изјавил дека никогаш немал [[писателска блокада]]? <li>... дека [[Туркменистан]]скиот диктатор '''[[Сапармурат Нијазов]]''' забранил спикерите да се шминкаат бидејќи самиот имал потешкотии да разликува маж од жена? <li>... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? <li>... дека првите '''[[Електрична гитара|електрични гитари]]''' биле хавајски гитари со вградени магнети? <li>... дека '''[[Римско Царство|Римското Царство]]''' ги делела слободните луѓе на [[патриции]] и [[плебејци]]? <li>... дека '''[[Доменико Скарлати]]''' е италијански композитор од барокниот период? <li>... дека трошокот за одржување на '''[[Версај]]''' заедно со издршката на кралскиот двор изнесувал околу 6% од буџетот на [[Франција]]? <li>... дека aко '''[[Европска Унија|Европската Унија]]''' би била една држава, би била седмата најголема држава во светот по површина и трета најголема по население, по [[Кина]] и [[Индија]]? <li>... дека работниот наслов на '''[[Евтини приказни]]''' е “Black Mask” (Црна Маска)? <li>... дека '''[[жаркари]]те''' се сметаат за последни живи претставници од онаа група на [[животни]], од која треба да се бараат предците на сите други вистински [[ткивни животни]]?<li>... дека '''[[Клеопатра|Клеопатра VII Филопатор]]''' била последниот член на македонската [[Птоломејска династија]]? <li>... дека државата во [[Античка Македонија]] не се финансирала од народот, туку од сопствени извори? <li>... дека постојат разни територијални претензии кон [[Северен Пол|Северниот Пол]]? dn5cglzucir6b1y98hngwyi913g7ihd 0 10430 5561890 5381698 2026-05-20T20:07:52Z Ehrlich91 24281 5561890 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Воздушен поглед на Ротино.jpg | име=Ротино | регион= | општина=[[Општина Битола|Битола]] | население=93 | поштенски број= | надморска височина=1014 | географска широчина=41° 3' 25" сев. ш. | географска должина=21° 12' 42" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=3 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=42 | мрежно место= | карта = Ротино во Општина Битола.svg }} '''Ротино''' — село во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. [[Податотека:Rotino-old-school.JPG|thumb|200px|десно|Напуштено основно училиште.]] == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во [[Цапарско Поле|Цапарското Поле]], во близина на северните пазуви на планината [[Баба (планина)|Баба]], оддалечено 12,5 километри западно од [[Битола]], во близина на патот [[Битола]] - [[Ресен]] - [[Охрид]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Ротино било село во Битолската каза на [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|575 |1953|598 |1961|573 |1971|566 |1981|513 |1991|269 |1994|193 |2002|113 |2021|93 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Ротино живееле 680 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония, Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ротино се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ротино имало 680 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">[http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=/var/www/anemi-portal//metadata/6/9/5/attached-metadata-5d3c137498cf87397083652dec9dfdac_1242889374/154547_w.pdf&lang=en&pageno=1&pagestart=1&width=1031&height=728&maxpage=141 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne. Avec deux cartes ethnographiques", Paris, 1905.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година во селото има 573 жители, додека во [[1994]] година имало 193 жители. Според пописот од [[2002]] година, во селото Ротино има 113 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 93 жители, од кои 91 [[Македонци|Македонец]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|280|575|598|573|566|513|269|193|113|93}} === Ротино === Ротино е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Селото потекнува од почетокот на XIX век. Родови во селото Ротино се: ''Петревци (17 куќи)'' први доселеници во селото, доселени се од селото [[Трн (село)|Трн]], основачот на родот се викал Соколе, го знаат следното родословие: Павле (жив на 62&nbsp;г. во 1951 година) Ристе-Петре-Соколе, кој се доселил од Трн; ''Трпеновци (14 куќи)'' доселени се одма после првиот род, местото на старина не го знаат; ''Бошевци (14 куќи)'' доселени се од некое село во битолско поле; ''Штерјовци (8 куќи), Унчевци (6 куќи), Лозановци (6 куќи), Лалевци (5 куќи), Павловци (4 куќи), Милевци (4 куќи), и Наневци (3 куќи)'' доселени се со непозната старина; ''Милошевци (3 куќи)'' доселени се во XIX век од селото [[Српци|Горно Српци]] каде биле староседелци; ''Толевци (7 куќи) и Наумовци (1 куќа)'' најмлади родови во селото, потекнуваат од предок кој бил [[Власи|Влав]], и дошол од селото [[Трново (Битолско)|Трново]], овде работел како слуга, и потоа се оженил.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Битољско-прилепска котлина|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1998|isbn=|location=Белград|pages=233-234}}</ref> Според истражувањата на Бранислав Русиќ од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Петревци или Соколевци (21 к.), Папалевци или Милошовци (3 к.), Лозановци (6 к.), Субашовци или Толевци (7 к.), Чунтревци (7 к.), Трпеновци и Тасевци (18 к.), Бошевци (14 к.), Стојчевци и Наумовци (1 к.) и Доневци (4 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Лалевци (5 к.)'' доселени се околу 1820 година од околината на [[Колоња]] во [[Албанија|јужна Албанија]]; ''Ѓерасовци (7 к.)'' доселени се околу 1844 година од селото [[Штрбово]] во [[Преспа]]; ''Трајчевци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од уништеното село [[Кочишта (Драгожани)|Кочишта]]; ''Наневци (3 к.)'' доселени се во 1903 година од селото [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Цапарско Поле|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-4, AE 94/16|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> ==Самоуправа и политика== === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 213 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 104 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Никола Долни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Долни“]] — главната селска црква изградена во 1870 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html |title=''Цркви и манастири во Националниот парк Пелистер'' |accessdate=2014-04-06 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729104439/http://hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html }}</ref> *[[Црква „Св. Никола Горни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Горни“]] — гробјанска црква; *[[Црква „Св. Илија“ - Ротино|Црква „Св. Илија“]] — главната манастирска црква на Ротинскиот манастир; * [[Ротински манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Арнаутски Пат (Ротино)|Арнаутски Пат]]— пат од римско време; *[[Манастирска Црква (Ротино)|Манастирска Црква]] — населба од средниот век; *[[Стара Црква (Ротино)|Стара Црква]] — црква и некропола од средниот век; *[[Старо Село (Ротино)|Старо Село]] — населба од римско време; ;Води * [[Ротинска Река]] * [[Ротинско Езеро]] — вештачко езеро на Ротинска Река == Иселеништво == До 1951 година од селото имало иселеници во [[Романија]] (5 семејства), [[Австралија]] (4 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (5 семејства), [[Битола]] (3 семејства), [[Србија]] (1 семејство) и во [[Бугарија]] (1 семејство).<ref name=":3" /><ref name=":2" /> Иселеници имало и потоа и населението е иселено во Битола, [[Скопје]], прекуокеанските земји (САД, [[Канада]] и Австралија), како и низ [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|title=Мој Роден Крај|last=Bojchevski|first=Design by Angela Hristovska, Developed by Dijana Manchevska and Jovan|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-07-17|archive-date=2021-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717125713/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] [[Категорија:Ротино| ]] 2gktl00qaz7yuuzino8xuno3smpu3c8 5561972 5561890 2026-05-21T07:38:15Z Ehrlich91 24281 5561972 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ротино | слика = Воздушен поглед на Ротино.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Цапарско Поле]] | население = 93 | година = 2021 | поштенски број = 7313 | повикувачки број = 045 | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=3 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Ротино во Општина Битола.svg }} '''Ротино''' — село во [[Општина Битола]], во областа [[Цапарско Поле]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Сретсело на Ротино.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Името на селото првпат е забележано како '''Рахотино''' во документи од {{римски|15}} век (1468 г.). Низ годините се споменува под слични варијанти. Името е добиено со губење на „х“ и асимилација на „а“ во „о“ и доаѓа од личното име Рахота или неговите варијанти Рахослав, Радослав, Радомир).<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=153}}</ref> Постои и легенда за името на ова село, односно дека името е во врска со името на првиот жител што се населил во атарот, а се викал Коте, па така населбата ја завикале Котино, чие име подоцна се трансформирало во Ротино.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-21|archive-date=2026-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во [[Цапарско Поле|Цапарското Поле]], во близина на северните пазуви на планината [[Баба (планина)|Баба]], оддалечено 12,5 километри западно од [[Битола]], во близина на патот [[Битола]] - [[Ресен]] - [[Охрид]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Ротино било село во Битолската каза на [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|575 |1953|598 |1961|573 |1971|566 |1981|513 |1991|269 |1994|193 |2002|113 |2021|93 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Ротино живееле 680 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония, Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ротино се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ротино имало 680 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">[http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=/var/www/anemi-portal//metadata/6/9/5/attached-metadata-5d3c137498cf87397083652dec9dfdac_1242889374/154547_w.pdf&lang=en&pageno=1&pagestart=1&width=1031&height=728&maxpage=141 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne. Avec deux cartes ethnographiques", Paris, 1905.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година во селото има 573 жители, додека во [[1994]] година имало 193 жители. Според пописот од [[2002]] година, во селото Ротино има 113 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 93 жители, од кои 91 [[Македонци|Македонец]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|280|575|598|573|566|513|269|193|113|93}} === Ротино === Ротино е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Селото потекнува од почетокот на XIX век. Родови во селото Ротино се: ''Петревци (17 куќи)'' први доселеници во селото, доселени се од селото [[Трн (село)|Трн]], основачот на родот се викал Соколе, го знаат следното родословие: Павле (жив на 62&nbsp;г. во 1951 година) Ристе-Петре-Соколе, кој се доселил од Трн; ''Трпеновци (14 куќи)'' доселени се одма после првиот род, местото на старина не го знаат; ''Бошевци (14 куќи)'' доселени се од некое село во битолско поле; ''Штерјовци (8 куќи), Унчевци (6 куќи), Лозановци (6 куќи), Лалевци (5 куќи), Павловци (4 куќи), Милевци (4 куќи), и Наневци (3 куќи)'' доселени се со непозната старина; ''Милошевци (3 куќи)'' доселени се во XIX век од селото [[Српци|Горно Српци]] каде биле староседелци; ''Толевци (7 куќи) и Наумовци (1 куќа)'' најмлади родови во селото, потекнуваат од предок кој бил [[Власи|Влав]], и дошол од селото [[Трново (Битолско)|Трново]], овде работел како слуга, и потоа се оженил.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Битољско-прилепска котлина|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1998|isbn=|location=Белград|pages=233-234}}</ref> Според истражувањата на Бранислав Русиќ од 1951 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Петревци или Соколевци (21 к.), Папалевци или Милошовци (3 к.), Лозановци (6 к.), Субашовци или Толевци (7 к.), Чунтревци (7 к.), Трпеновци и Тасевци (18 к.), Бошевци (14 к.), Стојчевци и Наумовци (1 к.) и Доневци (4 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Лалевци (5 к.)'' доселени се околу 1820 година од околината на [[Колоња]] во [[Албанија|јужна Албанија]]; ''Ѓерасовци (7 к.)'' доселени се околу 1844 година од селото [[Штрбово]] во [[Преспа]]; ''Трајчевци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од уништеното село [[Кочишта (Драгожани)|Кочишта]]; ''Наневци (3 к.)'' доселени се во 1903 година од селото [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Цапарско Поле|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-4, AE 94/16|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> ==Самоуправа и политика== === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 213 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 104 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> *[[Црква „Св. Никола Долни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Долни“]] — главната селска црква изградена во 1870 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html |title=''Цркви и манастири во Националниот парк Пелистер'' |accessdate=2014-04-06 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729104439/http://hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html }}</ref> *[[Црква „Св. Никола Горни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Горни“]] — гробјанска црква; *[[Црква „Св. Илија“ - Ротино|Црква „Св. Илија“]] — главната манастирска црква на Ротинскиот манастир; * [[Ротински манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Арнаутски Пат (Ротино)|Арнаутски Пат]]— пат од римско време; *[[Манастирска Црква (Ротино)|Манастирска Црква]] — населба од средниот век; *[[Стара Црква (Ротино)|Стара Црква]] — црква и некропола од средниот век; *[[Старо Село (Ротино)|Старо Село]] — населба од римско време; ;Води * [[Ротинска Река]] * [[Ротинско Езеро]] — вештачко езеро на Ротинска Река == Иселеништво == До 1951 година од селото имало иселеници во [[Романија]] (5 семејства), [[Австралија]] (4 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (5 семејства), [[Битола]] (3 семејства), [[Србија]] (1 семејство) и во [[Бугарија]] (1 семејство).<ref name=":3" /><ref name=":2" /> Иселеници имало и потоа и населението е иселено во Битола, [[Скопје]], прекуокеанските земји (САД, [[Канада]] и Австралија), како и низ [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|title=Мој Роден Крај|last=Bojchevski|first=Design by Angela Hristovska, Developed by Dijana Manchevska and Jovan|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-07-17|archive-date=2021-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717125713/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] [[Категорија:Ротино| ]] fuprjksqlnkcu9xk90e486rbjtpwy6b 0 11144 5561891 5560219 2026-05-20T20:15:00Z Buli 2648 /* Подготовки за востанието */ 5561891 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Разловечко востание |partof= [[Голема источна криза|Големата источна криза]] |image= [[Податотека:Карта на Разловечкото востание.svg|300п]] |caption= Карта на Разловечкото востание |date=7 мај 1876 – јуни 1876 |place= селото [[Разловци]] и околните села, [[Македонија]] |territory= |result= задушување на востанието |combatant1= [[Македонци|Македонски востаници]] |combatant2= [[Османлиско Царство]] |strength1= околу 300 востаници |strength2= околу 1.000 [[Турци]] |casualties1= |casualties2= }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Разловечко востание''' — [[востание]] на македонскиот народ против [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]], од [[1876]] година во [[Источна Македонија]], со центар во селото [[Разловци]].<ref name="IMN">''Историја на македонскиот народ, книга втора, издава нип Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година''</ref> == Причини за востанието == Во втората половина на [[XIX век]], [[Османлиското Царство]] западнала во тешка општествено-[[економска криза]]. Таквата состојба непосредно влијаела за влошување на положбата на сите народи на [[Балкан]]от што останале во нејзин состав. [[Данок|Даноците]] биле зголемени и биле воведени нови, се засилиле злоупотребите на државните органи, се појавиле разбојнички банди кои вршеле грабежи и убиства. За кревање на ова востание големо влијание имале и надворешните фактори. Во 70-тите години на XIX век револуционерното движење на поробените народи за национално ослободување најнапред се разгорело во [[Босна и Херцеговина]] во јуни [[1875]] г. и во [[Бугарија]] во април [[1876]] г. Потоа започнала и војната меѓу [[Србија]], [[Црна Гора]] и [[Русија]] против [[Турција]], во [[јуни]] [[1876]] г., која многу придонела за влошувањето на положбата на [[Македонски народ|македонскиот народ]], бидејќи тој бил изложен на голема експлоатација; морал да работи [[ангарија]] за правење патишта и други објекти и да ја финансира [[војна]]та преку плаќањето на нови и тешки даноци. Селаните најмногу страдале од своеволијата на собирачите на даноците и [[Полски Чувари|полските чувари]] (пољаците), како и од разбојничките банди. Сето тоа го натерало македонскиот народ во [[Источна Македонија]] да се крене на вооружено востание против турската феудална власт, за национално ослободување. == Подготовки за востанието == [[Податотека:Знамето на Разловечкото востание.jpg|лево|мини|222x222пкс|Знамето на Разловечкото востание]] Главни иницијатори и организатори на востанието биле [[Димитар Поп Георгиев Беровски]] ([[1840]]-[[1907]] г.) и неговиот дедо [[Поп Стојан]] од [[Разловци]]. Димитар Беровски се школувал во [[Русија]] и во [[Белград]], [[Србија]], а потоа се вратил во Разловци, каде станал учител. Како учител, заедно со своите браќа, зел учество во борбата што ја водела младата македонска [[буржоазија]] против грчкото духовништво, а за своја [[црква]] и [[Училиште|училишта]]. Но, за тоа бил осуден и лежел во [[затвор]]. Набрзо, тој увидел дека [[Борба против Цариградската патријаршија|борбата против Цариградската патријаршија]] нема да го реши основното барање на селаните и граѓаните за нивното ослободување од турското ропство. Затоа, тој направил план за кревање востание во Македонија. За таа цел, во [[1875]] г. заминал во [[Солун]], каде формирал таен кружок. Најголем проблем за успешно изведување на востанието претставувал недостатокот на [[пари]]чни средства со кои требало да се набави [[оружје]], муниција, топла [[Зима|зимска]] [[облека]] и санитетски материјал. За да дојде до пари, Димитар Беровски одлучил да го продаде својот имот во [[Берово]], а за таа цел, дел од својот имот продал и Поп Стојан, кој ветил и дека ќе го исплати сиот [[десеток]] за селаните од [[Разловци]], за да можат да купат оружје. Со овие средства било купено оружје и муниција, кои биле пренесени во тајни складови во Разловци, [[Пијанец|Пијанечко]] и во [[Радовиш]]ко. Покрај тоа, неколку месеци пред востанието, Димитар Беровски им порачал на двете учителки од Солун, [[Недела Петкова]] и [[Станислава Караиванова]], кои биле мајка и ќерка, да изработат [[Знамето на Разловечкото Востание|знаме]] за идното востание. Знамето, со димензии 186 х 165 [[Сантиметар|сантиметри]], било изработено на жолта подлога со разјарен црвен [[лав]], и на него пишувало: ''Македонија (МАКЕДОНIЯ)''. Подоцна, по избувнувањето на востанието, во Разловци, на знамето било дополнително извезено ''Станете да ве освобода''. Знамето било инспирирано од фотографијата, која најверојатно ја поседувал Димитар, од македонскиот грб кај [[Христофор Жефарович]]. При задушувањето на востанието, Димитар Беровски успеал да го пробие обрачот и со себе да го земе и знамето, кое денес се чува во Воено-историскиот музеј во [[Софија]].<ref>Коста Църнушанов "Ролята на българката в македонското освободително движение", сп. ''Македонски преглед'', бр. З, 1995 г.</ref><ref name="XVIII 2014">Љупчо Шатевски, „Знамето со црвен лав за Разловци било навезено од учителки во Солун“, ''Дневник'', година XVIII, број 5640, петок, 12 декември 2014, стр. 21.</ref> == Почетокот и текот на востанието == {{Историја на Македонија}} Во [[април]] [[1876]] г., Димитар Беровски пристигнал во селото Разловци за да согледа како се одвиваат подготовките за востание, со кои активно раководел Поп Стојан Разловски. [[Податотека:Dimitar-Popgeorgiev-portrait.jpg|thumb|лево|150п|[[Димитар Поп Георгиев Беровски]]]][[Податотека:Ethnographic map of the South Balkans, Pallas Nagy Lexikon, 1897.jpg|thumb|десно|210px|Народностите на Балканскиот Полуостров во доцниот 19 век (Pallas Nagy Lexikona, [[1897]]): {{легенда|#D1E231|[[Срби]]}} {{легенда|#4CBB17|Срби и Македонци}} {{легенда|#29AB87|[[Бугари]]}} {{легенда|#FDE910|[[Албанци]]}} {{легенда|#FFBF00|[[Грци]]}} {{легенда|#FF3F00|[[Турци|Османлии]]}} {{легенда|#964B00|[[Романци]] и [[Власи|Цинцари]]}} {{легенда|#EC5800|Албанци и Срби}} {{легенда|#C80815|Грци и Албанци}} {{легенда|#EF9B0F|Грци и Османлии}} {{легенда|#92000a|Бугари и Османлии}}]] Во месноста [[Колаџерџево]], во подножјето на планината [[Голак]], се одржале неколку подготвителни состаноци. На еден од нив било решено востанието да го зафати источниот дел од Македонија. Тоа требало да започне во [[Пијанец]], каде требало да се ослободи главното место Царево Село (денес [[Делчево]]), и [[Малешевијата|Малешевско]], при што, со заеднички сили требало да се заземе [[Берово]] во кое имало помалку турски војници, и на крајот да биде извршен заеднички напад на главниот град во тоа време на двете области, [[Пехчево]], каде што било и седиштето на [[мудурлак]]от. Потоа, востанието требало да се прошири и во [[Радовишко]], [[Струмица|Струмичко]], [[Петрич]]ко и [[Мелник|Мелничко]]. За таа цел, Димитар Беровски, со мала чета, требало да ги обиколи сите места, за да ги подготви на определен знак да востанат. На [[19 мај]] [[1876]] г. било одржано последното советување, на кое учествувале околу 30 вооружени заговорници. Во текот на состанокот пристигнала вест дека во селото [[Разловци]] пристигнале турски даночни чиновници. Уплашени да не бидат откриени, востаниците брзо реагирале и одлучиле востанието веднаш да започне. Преку ноќта се собрале уште 30 вооружени селани и било одлучено востанието да започне во [[село]]то Разловци, а потоа да се прошири пошироко. За војвода и главен водач бил избран Димитар Беровски. На [[20 мај]] 1876 г. во утринските часови Разловци било нападнато од востаниците. Некои [[Турци]] биле убиени, а други ранети. Селаните ги изгореле нивните [[дефтери]]. По наредба на Поп Стојан, син му [[Костадин Стојанов|Костадин]] го запалил сопствениот ан за да им даде пример на селаните дека го жртвува имотот за [[слобода]]та која е поскапа од сè. Откако се пресметале со тамошните Турци, еден дел од четата, предводена од Беровски, заминала кон [[Малешевија]]та, за да се соединат со од порано подготвени 300 малешевци. Другата група под водство на [[Цоне Спасов]] требало да ги евакуира жителите на Разловци и нивната стока, а потоа да се приклучи кон главните востанички сили. На пат кон [[Берово]], кај селото [[Митрашинци]], Димитар Беровски и неговата чета имале судир со една помала турска воена единица. Таа била растерана, но Беровски бил ранет во [[глава]]та. Оваа неповолна состојба делувала негативно и востаниците наместо да одат кон [[Малешевија]]та, се вратиле назад, во [[Разловци]]. Од [[Разловци]], четата на делумно закрепнатиот Димитар Беровски продолжила кон [[Кочани|Кочанско]]. Откако ги победила [[Турци]]те во [[Лаки]], четата тргнала кон селото [[Смиланци]], [[Радовишко]], каде од порано имало складирано оружје. Меѓутоа, во [[Смиланци]] дошло до предавство од месниот полјак во [[Радовиш]], така што и тука турскиот аскер брзо реагирал и востаниците доживеале неуспех. На [[29 мај]], тирскито аскер, засилен со башибозук од околу 1 000 души, тргнале во противофанзива против 300 востаници. Селаните кои не успеале да побегнат биле ѕверски убивани, оставани за пример на населението, а некои од селаните од реонот биле мачени како затвореници во [[Сер]], Солун, [[Скопје]] и др. Поп Стојан се самоубил, а околу 30 востаници од разловечката чета, на чело со [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]], успеала делумно да се задржи и да ја продолжи борбата во [[Малешевски планини|Малешевските планини]], [[Пијанец]], [[Осоговските Планини]] и во [[Кресна]].<ref name="XVIII 2014"/> == Причини за неуспехот на востанието == Причините за неуспехот на востанието главно лежат во неговото предвремено избувнување и незавршените подготовки. Ранувањето на водачот на востанието делувало негативно на текот на востанието. Востаниците не успеале да се координираат и поврзат со организираните востанички формации во Источна Македонија. Од друга страна, месните турски власти мошне брзо реагирале и го задушиле востанието уште на самиот почеток. Разловечкото востание, и покрај неговото брзо пропаѓање, е од особено значење за историјата на македонскиот народ. Востанието самостојно го организирала, материјално го издржувала и го извела македонската световна и духовна интелигенција, со масовно учество на селанството. == Извори == <references/> == Користена литература == * „Историја“ од професор Јорданка Патковиќ. == Надворешни врски == * [http://documents-mk.blogspot.mk/2015/01/blog-post_14.html Разловечко востание, Македонски документи] {{Македонско национално движење}} {{Востанија во Османлиското Царство}} [[Категорија:Разловечко востание| ]] 3oxlinrh5edgdj1w6mxjdqif1h7r943 0 15541 5561990 5522031 2026-05-21T09:34:23Z Инквизитор771 118082 /* Досегашни претседатели на ДИК */ 5561990 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Државен орган | agency_name = Државна изборна комисија | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Logo of the State Election Commission (North Macedonia).svg | logo_width = 200п | logo_caption = Лого на комисијата | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = | preceding1 = | preceding2 = ... etc. | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Собрание на РМ]] | headquarters = [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 91<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 3 ноември 2025 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = ... etc. | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = ... etc. | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = ... etc. | website = [http://www.sec.mk sec.mk] | footnotes = }} '''Државната изборна комисија''' или '''ДИК''' според [[Уставот на Република Македонија]] е надлежна за спроведување на сите избори во [[Република Македонија]]. ДИК е составена од претседател, потпретседател и членови. Сите членови на ДИК ги избира [[Собранието на Република Македонија]], по претходен политички консензус. == Избор и состав == Државната изборна комисија е составена од седум членови (претседател, потпретседател и пет други членови). Тие функцијата ја вршат професионално, со право на повторен избор. Нивниот мандат е четири години, а се избираат во рок од 60 дена од денот на одржувањето на конститутивната седница на Собранието на Република Македонија. Политичките партии во опозиција предлагаат претседател и двајца членови на ДИК, a партиите на власт предлагаат потпретседател и тројца членови на ДИК. Сите нив ги избира Собранието со двотретинско мнозинство гласови од вкупниот број пратеници. Кандидатите за членови на ДИК треба да бидат државјани на Република Македонија со постојано место на живеење во Република Македонија, да се дипломирани правници со најмалку осум години работно искуство како правници и да не бидат членови на орган на политичка партија. == Досегашни претседатели на ДИК == Досегашни претседатели на ДИК биле:<ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=1141395215&id=9&setIzdanie=23018 „Непартиски човек, стручен и отпорен на притисоци“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Нова Македонија“</ref> * Никола Коневски, 1990-1994<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/23D02355934A41AAB5DAF9736825EEE0.pdf Службен весник на СРМ, 31/1990, 25 стр.]</ref> * Петар Најдaнов, 1994<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/E5F9F58D1BCF6F4B8350725A4778243D.pdf Службен весник на РМ, 48/1994, 3-4 стр.]</ref>-1995 * [[Лилјана Ингилизова - Ристова]], 1995-1999 * Јосиф Луковски, 1999-2002 * Мирјана Лазарова-Трајковска, 2002-2003 * [[Стево Пендаровски]], 2004-2006 * Јован Јосифовски, 2006 * Александар Новаковски, 2006-2011 * [[Борис Кондарко]], 2011-2013 * Никола Рилковски, 2013-2015 <ref>[http://www.telegraf.mk/aktuelno/67160-nikola-rilkovski-nov-pretsedatel-na-dik „Никола Рилковски – нов претседател на ДИК“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140209090002/http://www.telegraf.mk/aktuelno/67160-nikola-rilkovski-nov-pretsedatel-na-dik |date=2014-02-09 }}, „Телеграф“, 21 ноември 2013.</ref> * Александар Чичаковски 2015-2017 <ref name="ostavki">{{Наведена мрежна страница |url=http://a1on.mk/archives/830106 |title=Оставки на Чичаковски, Дума и Милев од ДИК |accessdate=2017-12-11 |archive-date=2018-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317030954/http://a1on.mk/archives/830106 |url-status=dead }}</ref> * Оливер Дерковски 2018-2021 <ref name="sdk">[https://sdk.mk/index.php/makedonija/sobranieto-go-izbra-noviot-sostav-na-dik/ Собранието го избра новиот состав на ДИК]</ref> * Александар Даштевски 2021- 2024 * [[Борис Кондарко]], 2024 - 2026 * [[Бојан Маричиќ]], 2026- == Поврзано == * [[Избори во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.sec.mk Официјална страница] {{Македонија-никулец}} [[Категорија:Управување со Македонија]] [[Категорија:Државна изборна комисија на Македонија]] e9irmlhhry1dce71fmwtogy9ccuoi7l 0 15661 5561966 5409415 2026-05-21T05:12:34Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:New_Zealand_0577.jpg]] со [[File:Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu_sign.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR 5561966 wikitext text/x-wiki {{ПолКарта |Нов Зеланд |label=Таумата |lat_dir=S | lat_deg=40 | lat_min=20 |lon_dir=E | lon_deg=176 | lon_min=32 |position=left |width= 180 |float=right |caption= }} {{ надворешни снимки | align = right | width = 180px | audio1 = [http://www.korero.maori.nz/sound/places/f-t-w-k-o-t-p-w-k-t-t.mp3 Изговор], страница на Комисијата за маорски јазик }} '''Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху''' ({{langx|mi|Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu}} или ''{{јаз|mi|Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu}}'') — рид со височина од {{м|305}}, кој се наоѓа близу [[Порангахау]], јужно од [[Ваипукурау]] во јужниот дел на регионот [[Хоков Залив (регион)|Хоков Залив]], [[Нов Зеланд]]. Мештаните ова име често го скратуваат на само '''Таумата'''. Со 92 букви, ова е вториот најдолг [[географски поим]] на светот (според [[Гинисова книга на рекорди|Гинисовата книга на рекорди]]) и со оваа верзија има влезено во истата. Новозеландската база на топоними (во надлежност на LINZ), го има заведено името како „Taumata­whakatangihanga­koauau­o­tamatea­pokai­whenua­ki­tana­tahu“.<ref>{{LINZ|56389|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху|25 јануари 2009}} {{en}}</ref> Ова име се прочуено поради фактот што претставува најдолгиот топоним во англофонските земји. На знакот стои истово име во верзијата: '''Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu''', што отприлика би се превело: „Врвот на ридот, каде Таматеа, човекот со големите колена, кој се лизна, се искачи и голтна планини, [за да патува по земјата], познат како јадачот на земја, ѝ свиреше на [[носна флејта]] на неговата љубена“. Оваа верзија има „само“ 85 букви. [[Податотека:Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu sign.jpg|мини|300п|Знакот со името на ридот]] == Поврзано == * [[Ланваирпулгвингилгогерихверндробуландисилиогогогох]] - најдолгиот топоним во Велика Британија == Наводи == {{наводи}} {{coord|-40.346|176.5402|type:mountain_region:NZ|display=title}} [[Категорија:Планини во Нов Зеланд]] [[Категорија:Долги зборови]] rl0tn68agcj9ej2l55oguv9r26nb26h 4 20515 5561905 5560530 2026-05-20T20:54:54Z /* Aed */ Одговор 5561905 wikitext text/x-wiki 5561911 5561905 2026-05-20T21:08:12Z EPIC 113579 Отповикано уредување на скриен корисник на последната преработка на [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 5560530 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> qqsatwqksevr1oyu4fqx4ha1ftz9h97 0 20543 5561903 5561658 2026-05-20T20:36:24Z Buli 2648 /* Последици од востанието и прогласите на царот Леополд I */ 5561903 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict= Карпошово востание |partof= [[Голема турска војна|Големата турска војна]] |image=[[Податотека:Smrtta na Karpos.jpg|300px]] |caption=Уметничка претстава за смртта на Карпош. На сликата му се чита пресудата, а во позадина се гледа [[Камен мост|Камениот мост]] во Скопје. |date= октомври 1689 |place=[[Македонија]], Османлиско Царство |coordinates= | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | map_label = | territory = Османлиите ги задушиле востаничките дејства во Кратово, Крива Паланка, Куманово и Скопје | result = османлиска победа | status = | combatant1 = Македонски востаници | combatant2 = Османлиско Царство | commander1 = [[Карпош]] | commander2 = Селим I Гирај | strength1 = 3.000<ref>''[https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24072/1/07.%20%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%9F%D0%9E%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A2%D0%9E%20%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%95.pdf Карпошовото Востание (1689)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240814071020/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24072/1/07.%20%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%9F%D0%9E%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A2%D0%9E%20%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%95.pdf |date=2024-08-14 }}'' (2007) од Ванчо Ѓорѓиев, ст. 9</ref> | strength2 = 30.000 | casualties1 = Непознато | casualties2 = Непознато | notes = }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Карпошово востание''' — вооружено [[востание]] дигнато во [[1689]] г. на територијата на [[Македонија]]. Востанието го носи името по својот водач [[Карпош]]. Непосреден повод и охрабрување за подигање на востанието дала големата Австриско-турска војна, а неговите корени лежеле во незавидната економско-општествена и политичка положба на [[Македонци|македонскиот народ]]. Во чест на востанието бил наречен [[Филип II (плоштад)|плоштадот „Карпошово востание“]] на почетокот на [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] во [[Скопје]]. Од 2013 г. плоштадот го носи името „[[Филип II (плоштад)|Филип II]]“. == Продирање на австриска војска во Македонија == {{Поврзано|Голема турска војна}} Во 1683 година Османлиите по вторпат се обиделе да ја [[Опсада на Виена (1683)|заземат Виена]]. Меѓутоа по двомесечна опсада, на градот му пристигнала помош од Австрија австриската, а исто така и полската војска предводена од полскиот благородник Јан Собјески, па турската војска претрпела пораз што довел до огромни територијални, материјални и човечки жртви. Набргу потоа, во март 1684, против [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] била создадена Света лига, во која покрај [[Австрија]] и [[Полска]], влегле и [[Венецијанска Република|Венеција]], а подоцна и [[Руска Империја|Русија]]. Продирајќи постепено кон југ, Австријците стигнале дури до Македонија. Веќе на 25 октомври 1689 тие, предводени од генералот [[Силвио Пиколомини]], влегле во [[Скопско Поле|Скопското Поле]], каде што со радост ги пречекало населението од [[Скопско|околните села]]. Истиот ден влегле во напуштениот град, кој бил полн со прехранбени производи и трговски стоки. Премногу оддалечен од својата главнина, Пиколомини решил веднаш да се повлече од градот, кој претходно Скопски пожар од 1689 го опожарил поради чума. Пожарот беснеел цели три дена на 26 октомври, 27 октомври и 28 октомври 1689 и го уништил најголемиот дел од Скопје. Скопје тогаш бил споредуван со Прага. Во писмото до австрискиот цар Леополд, генералот Пиколомини пишува: „Градот Скопје е голем речиси колку Прага. Тој е без ѕидини и ровови. Го најдов напуштен и лишен од сите скапоцености, но богато е снабден со стоки.“ По повлекувањето од [[Скопје]], Австријците извршиле уште неколку пробиви во длабината на македонската територија. Таков еден пробив извршил херцогот [[Холштајн]], кој во меѓувреме го заменил умрениот од чума Пиколомини. Тргнувајќи од логорот крај кумановското село [[Оризари (Кумановско)|Оризари]], австриските одреди се нашле пред [[Штип]], во зорите на [[10 ноември]] [[1689]]. Тука дошло до најжестокиот и најголем судир помеѓу австриските и турските војски на територијата на Македонија. Оставајќи зад себе околу две илјади мртви, турските војски биле принудени на повлекување. [[Австријци]]те го запалиле градот, а потоа на враќање, тие разбиле уште еден турски одред од 300 души. Во средината на ноември кон [[Тетово]] биле испратени доброволци [[Албанци]]-католици, кои успеале да уништат преку 600 [[Турци]] и да запленат неколку стотици грла [[добиток]]. Најпосле, на 20 декември од [[Приштина]] кон [[Велес]] тргнал еден австриски [[одред]], во чиј состав имало и [[Срби]], предводен од капетанот [[Саноски]]. Одредот влегол во [[Велес]], каде биле отепани триесет Турци, а имало и заробени. Градот бил ограбен и делумно запален, но на враќање одредот бил нападнат од [[јаничари]], при што Саноски добил смртоносни рани. == Подигање и тек на востанието == {{Историја на Македонија}} Во годините на Австриско-турската војна дошло до нагло влошување на [[Стопанство|економската]] и [[Политика|политичката]] положба на [[Македонци|населението]] во земјата. Даночниот притисок, несигурноста и насилствата зеле дотогаш невидени размери. Воените операции ја гонеле државата да го засили принудниот откуп на [[Житни култури|житата]], [[фураж]]от, [[добиток]]от, [[дрво (материјал)|дрвата]] и на други селскостопански производи, по цени далеку под нивната вредност. Биле воведени и ред нови вонредни [[данок|давачки]]. Во ова тешко време [[раја]]та страдала и од з[[улум]]ите на турските вони [[дезертер]]и и одметници од централната власт, меѓу кои посебно се истакнувал злогласниот [[Јеген-паша]], бившиот [[Румелија|румелиски]] [[беглербег]], кој со околу 10.000 одметници пљачкосувал по [[Балкан]]от. Централната власт успеала да го ликвидира дури во [[февруари]] [[1689]] година. [[Податотека:Karposh_Kratovo.jpg|лево|мини|Карпош — споменик во Кратово.Дело на [[Боро Митриќески]] (1970 год)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artonline.mk/avtor/boro-mitrikjeski/|title=Боро Митриќески|last=Галерија|first=Мартин}}</ref>]] Воената катастрофа и хаотичната внатрешна положба во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] создале погодни услови за широк замав на [[ајдутство]]то во сите делови од Македонија, а особено во [[Мариово|Мариовско]], Битолско, Тиквешко, Велешко, Штипско, во [[Доспат Планина]] и во северното гранично подрачје. Во таквата атмосфера, ненадејниот продор на австриската војска имал посебно дејство врз расположбата на македонскиот народ. Кон средината на [[октомври]] [[1689]], во североистичниот дел на Македонија, на просторот помеѓу [[Ќустендил]] и Скопје избувнало востание, на чело со познатиот ајдутски [[арамбаша]] [[Карпош]]. Главно упориште на слободната востаничка територија станала Крива Паланка, која и пред тоа била ослободно турско утврдување, изградена во 1636 година. Тука на востаниците им паднале в раце шест топови. Освен тоа, востаниците изградиле и сосем ново утврдување кај [[Куманово]]. Не е исклучено тие да биле во врска и да содејствувале со австриските одреди, особено во времето на нивниот продор во Македонија. Современите турски [[хроника|хроники]] и месното народно предание го титулираат Карпош како „[[крал]] од [[Куманово]]“, која титула му ја дал или потврдил [[Цар на Австрија|австриски цар]] [[Леополд I]], праќајќи му притоа и [[калпак]], како надворешен знак за признанието. == Пораз и последици од востанието == [[Податотека:Karposh_memory_table_Skopje.JPG|thumb|left|250px|Плоча на Камен Мост во Скопје, во спомен на Карпош]] [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|лево|Наредба за убиството на Карпош]] Набргу дошло да пресврт на воено-политичката ситуација на [[Балкан]]от, што имало пресудна улога за натамошната судбина на востанието. Османлиите презеле енергични чекори за стабилизација на ситуацијата во земјата и започнале подготовките за напад против македонските востаници и австриската војска. На помош на турските војски им пристигнал [[крим]]скиот хан [[Селим Гирај]] со своите борбени и жестоки [[татари|татарски]] одреди. На советувањето во [[Софија]], на [[14 ноември]] [[1689]], било решено во напад да се тргне преку [[Ќустендил]], односно најпрвин да се ликвидира Карпошовото востание. Прва на удар била [[Крива Паланка]], каде неколку илјади востаници се подготвувале за напад на [[Ќустендил]]. Дознавајќи за големата надмоќност на противникот, востаниците ја запалиле [[Крива Паланка]] и отстапиле кон Куманово. Веќе идниот ден турските и татарските одреди се појавиле и пред овој град. Востаниците го дочекале непријателот пред новоизградената [[тврдина]]. Во судирот бил заробен Карпош заедно со голем број востаници. Последен отпор бил даден од тврдината, која била преземена на [[јуриш]], а нејзините бранители биле уништени. Победниците сега се упатиле кон [[Скопје]], водејќи ги со себе заробените востаници. Во Скопје, крај [[Камен мост|Камениот мост]] на [[Вардар]], Карпош бил изведен пред [[Селим Гирај]], набиен на колец, а потоа избоден од татарските копја и фрлен во реката. Тоа се случило во првите денови на [[декември]] [[1689]] година. Трагичната смрт на Карпош го означувала истовремено и крајот на востанието. == Последици од востанието и прогласите на царот Леополд I == [[Податотека:Serbmigra.jpg|мини|По повлекувањето на австриската војска, дел од населението ги напуштило своите места и се повлекло кон север. Подоцнежни уметнички претстави на балканските миграции од тој период се појавиле во дела како ''Сеоба Срба'' (1896) од [[Паја Јовановиќ]].]] Македонскиот [[селанец]] скапо го платил својот обид за ослободување. За мнозина единствен спас било бегањето далеку на север, зад [[Сава]] и [[Дунав]]. Дел од нив подоцна преминале дури и во [[Русија]], создавајќи таму свои војнички колонии и одделен „[[Македонски полк]]“, кој дејствувал во состав на регуларната руска војска. Во запустените предели од [[северозападна Македонија]] започнало масовно населување на [[Македонски Албанци|албанско население]]. На [[6 април]] [[1690]] година, [[Цар на Светото Римско Царство|светиот римски цар]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] (1657-1705) издал [[манифест]], со кој ги повикува „''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Македонија]], [[Рашка]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“. Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]], Леополд издал и едно писмо (проглас) со кое го земал под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле Марко Краида, родум од [[Кожани]] и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ, родум од [[Солун]]. Тие, како офицери (капетани) во војската на Светото Римско Царство побарале прием кај царот Леополд I, а причина за ваквиот нивни гест најверојатно бил претходниот проглас. {{Collapse top|Прогласот на царот Леополд I од 26 април 1690<ref>{{Наведена книга|title=Оригиналниот ракопис од прогласот и останатите печатени прогласи на Царот Леополд Први од 1690 година со кој го зема македонскиот народ под своја заштита|last=Тодоровски|first=Џони|last2=Донски|first2=Александар|publisher=Хелиос|year=2026|isbn=9789083278650|location=Ротердам - Штип|pages=8}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Prilozi za istoriju Srba u Ugarskoj u XI., XVII. i XVIII. veku|last2=[[Јован Радониќ]]|publisher=Knjiga Matice Srpske|year=1908|location=Нови Сад|pages=52-53}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=InyEqBVhH-EC&pg=PA59&lpg=PA59&dq=the+name+used+for+macedonia+and+its+people+in+the+middle+ages+john+cametinae&source=bl&ots=qVXi1TNFZP&sig=I3Brmp9AnC4LTKQ9AA6Z7tSxsGA&hl=mk&ei=inkcTsiLCcPDswbTt_2GBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=john%20cametinae&f=false|title=Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation|last=Shea|first=John|date=1997-01-01|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-0228-1|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ48(1995)/GZ48.19.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%82%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%20%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B5%D1%82%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.pdf|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосреднопо ликвидирањето на Карпошовото востание|last2=Бранко Панов|publisher=ИНИ|year=1995|location=Скопје|pages=194-195}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0.html?id=5dQkMwEACAAJ&redir_esc=y|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава|last=nauki|first=ИНИ|date=|publisher=Универзитет Кирил и Методиј|year=1981|location=Скопје|pages=158-159|language=mk}}</ref> }} Со ова ставаме до знаење дека од наша страна беа примени двајца Македонци: Марко Краида од Кожани (наш капетан) и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ од Солун, родени во Македонија, кои изложија на кој начин македонскиот народ, гледајќи ја најправедната наша кауза и со жар и ревност кон нашата служба, искрено и со наклонетост се стреми да премине од ужасното турско ропство во нашата послушност и преданост, само доколку би бил осигуран со нашата милост и заштита. Поради тоа, од нашата вродена добрина и од милосрдието со кое сме понесени да ги заштитуваме оние што се наклонети кон нас и кон светата христијанска вера, го примаме и го прифаќаме целиот македонски народ како целина и како поединци, под нашата царска и кралска милост. На сите наши воени службеници пријателски им заповедаме да не го вознемируваат спомнатиот македонски народ на никаков начин, ниту да се осмелат да му нанесат штета, туку според можностите во секоја прилика да го заштитуваат, да го бранат и во тоа да му помагаат, а исто така и да го уверат и осигураат во нашите царски и кралски милости, како и во зачувувањето на своите права и слободи. И доколку некои (според зборовите на наведените наши капетани) од истиот народ посакаат да служат под нашите знамиња, тие намери треба повеќе да се поттикнуваат отколку да се спречуваат, како што со ова благонаклоно им дозволуваме: со знаење и одобрение на нашиот таму главен командант, да се собираат во своја чета и посебно да дејствуваат или да се приклучат кон нашите сили и така да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се претстават кај наведениот генерал според неговите наредби за заедничко добро и со Божја помош, ќе ги чуваат нашите позиции и колку што е во нивна моќ ќе соработуваат извонредно во сите прилики. Објавено во Виена, 26 април 1690 година. [[Податотека:Leopold I-pismo.jpg|мини|250п|Заштитно писмо за [[Македонскиот народ]] од светоримскиот цар [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]]|лево]] {{Collapse bottom}} На [[31 мај]] [[1690]] царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија одново станала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. ==Карпошовото востание како мотив во уметноста== * „Буната Карпошова“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, [https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf#page=54''Песни'']. Скопје: „Кочо Рацин“, 1953, стр. 57-61.</ref> == Поврзано == * [[Карпош]] * [[Карпош (населба во Скопје)|Скопски населби именувани по Карпош]] * [[Плоштад Карпошово востание|Плоштад „Карпошово востание“]] — поранешно име на „[[Филип II (плоштад)|плоштадот Филип II]]“ во Скопје == Наводи == {{наводи}} == Извори == * ''Историја на македонскиот народ'', [[Институт за национална историја]], [[Просветно дело]], Скопје, 1972 == Надворешни врски == * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce435/Tekst40.htm Крвава епопеја на македонскиот народ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091228110157/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce435/Tekst40.htm |date=2009-12-28 }} * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Карпошовото востание, Драган Ташковски] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=2&ppid=38&tid=368 Карпошово востание] * [http://documents-mk.blogspot.mk/search/label/%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BB Кумановски крал Карпош, Проф. Д-р Александар Димиќ - Паланчански] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2012/11/1689.html Карпошовото востание 1689 година, Историја на Силахдер] {{Востанија во Османлиското Царство}} <!--Намерно стои--> [[Категорија:Карпошово востание| ]] [[Категорија:Голема турска војна]] [[Категорија:Македонски востанија]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] g1zxtk5e9dfkgzbsv5pea06bv4i0tai 5561940 5561903 2026-05-20T23:08:25Z Buli 2648 /* Последици од востанието и прогласите на царот Леополд I */ 5561940 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict= Карпошово востание |partof= [[Голема турска војна|Големата турска војна]] |image=[[Податотека:Smrtta na Karpos.jpg|300px]] |caption=Уметничка претстава за смртта на Карпош. На сликата му се чита пресудата, а во позадина се гледа [[Камен мост|Камениот мост]] во Скопје. |date= октомври 1689 |place=[[Македонија]], Османлиско Царство |coordinates= | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | map_label = | territory = Османлиите ги задушиле востаничките дејства во Кратово, Крива Паланка, Куманово и Скопје | result = османлиска победа | status = | combatant1 = Македонски востаници | combatant2 = Османлиско Царство | commander1 = [[Карпош]] | commander2 = Селим I Гирај | strength1 = 3.000<ref>''[https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24072/1/07.%20%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%9F%D0%9E%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A2%D0%9E%20%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%95.pdf Карпошовото Востание (1689)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240814071020/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/24072/1/07.%20%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%9F%D0%9E%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A2%D0%9E%20%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%95.pdf |date=2024-08-14 }}'' (2007) од Ванчо Ѓорѓиев, ст. 9</ref> | strength2 = 30.000 | casualties1 = Непознато | casualties2 = Непознато | notes = }} {{Османлиско-македонски војни и востанија}} '''Карпошово востание''' — вооружено [[востание]] дигнато во [[1689]] г. на територијата на [[Македонија]]. Востанието го носи името по својот водач [[Карпош]]. Непосреден повод и охрабрување за подигање на востанието дала големата Австриско-турска војна, а неговите корени лежеле во незавидната економско-општествена и политичка положба на [[Македонци|македонскиот народ]]. Во чест на востанието бил наречен [[Филип II (плоштад)|плоштадот „Карпошово востание“]] на почетокот на [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] во [[Скопје]]. Од 2013 г. плоштадот го носи името „[[Филип II (плоштад)|Филип II]]“. == Продирање на австриска војска во Македонија == {{Поврзано|Голема турска војна}} Во 1683 година Османлиите по вторпат се обиделе да ја [[Опсада на Виена (1683)|заземат Виена]]. Меѓутоа по двомесечна опсада, на градот му пристигнала помош од Австрија австриската, а исто така и полската војска предводена од полскиот благородник Јан Собјески, па турската војска претрпела пораз што довел до огромни територијални, материјални и човечки жртви. Набргу потоа, во март 1684, против [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] била создадена Света лига, во која покрај [[Австрија]] и [[Полска]], влегле и [[Венецијанска Република|Венеција]], а подоцна и [[Руска Империја|Русија]]. Продирајќи постепено кон југ, Австријците стигнале дури до Македонија. Веќе на 25 октомври 1689 тие, предводени од генералот [[Силвио Пиколомини]], влегле во [[Скопско Поле|Скопското Поле]], каде што со радост ги пречекало населението од [[Скопско|околните села]]. Истиот ден влегле во напуштениот град, кој бил полн со прехранбени производи и трговски стоки. Премногу оддалечен од својата главнина, Пиколомини решил веднаш да се повлече од градот, кој претходно Скопски пожар од 1689 го опожарил поради чума. Пожарот беснеел цели три дена на 26 октомври, 27 октомври и 28 октомври 1689 и го уништил најголемиот дел од Скопје. Скопје тогаш бил споредуван со Прага. Во писмото до австрискиот цар Леополд, генералот Пиколомини пишува: „Градот Скопје е голем речиси колку Прага. Тој е без ѕидини и ровови. Го најдов напуштен и лишен од сите скапоцености, но богато е снабден со стоки.“ По повлекувањето од [[Скопје]], Австријците извршиле уште неколку пробиви во длабината на македонската територија. Таков еден пробив извршил херцогот [[Холштајн]], кој во меѓувреме го заменил умрениот од чума Пиколомини. Тргнувајќи од логорот крај кумановското село [[Оризари (Кумановско)|Оризари]], австриските одреди се нашле пред [[Штип]], во зорите на [[10 ноември]] [[1689]]. Тука дошло до најжестокиот и најголем судир помеѓу австриските и турските војски на територијата на Македонија. Оставајќи зад себе околу две илјади мртви, турските војски биле принудени на повлекување. [[Австријци]]те го запалиле градот, а потоа на враќање, тие разбиле уште еден турски одред од 300 души. Во средината на ноември кон [[Тетово]] биле испратени доброволци [[Албанци]]-католици, кои успеале да уништат преку 600 [[Турци]] и да запленат неколку стотици грла [[добиток]]. Најпосле, на 20 декември од [[Приштина]] кон [[Велес]] тргнал еден австриски [[одред]], во чиј состав имало и [[Срби]], предводен од капетанот [[Саноски]]. Одредот влегол во [[Велес]], каде биле отепани триесет Турци, а имало и заробени. Градот бил ограбен и делумно запален, но на враќање одредот бил нападнат од [[јаничари]], при што Саноски добил смртоносни рани. == Подигање и тек на востанието == {{Историја на Македонија}} Во годините на Австриско-турската војна дошло до нагло влошување на [[Стопанство|економската]] и [[Политика|политичката]] положба на [[Македонци|населението]] во земјата. Даночниот притисок, несигурноста и насилствата зеле дотогаш невидени размери. Воените операции ја гонеле државата да го засили принудниот откуп на [[Житни култури|житата]], [[фураж]]от, [[добиток]]от, [[дрво (материјал)|дрвата]] и на други селскостопански производи, по цени далеку под нивната вредност. Биле воведени и ред нови вонредни [[данок|давачки]]. Во ова тешко време [[раја]]та страдала и од з[[улум]]ите на турските вони [[дезертер]]и и одметници од централната власт, меѓу кои посебно се истакнувал злогласниот [[Јеген-паша]], бившиот [[Румелија|румелиски]] [[беглербег]], кој со околу 10.000 одметници пљачкосувал по [[Балкан]]от. Централната власт успеала да го ликвидира дури во [[февруари]] [[1689]] година. [[Податотека:Karposh_Kratovo.jpg|лево|мини|Карпош — споменик во Кратово.Дело на [[Боро Митриќески]] (1970 год)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artonline.mk/avtor/boro-mitrikjeski/|title=Боро Митриќески|last=Галерија|first=Мартин}}</ref>]] Воената катастрофа и хаотичната внатрешна положба во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] создале погодни услови за широк замав на [[ајдутство]]то во сите делови од Македонија, а особено во [[Мариово|Мариовско]], Битолско, Тиквешко, Велешко, Штипско, во [[Доспат Планина]] и во северното гранично подрачје. Во таквата атмосфера, ненадејниот продор на австриската војска имал посебно дејство врз расположбата на македонскиот народ. Кон средината на [[октомври]] [[1689]], во североистичниот дел на Македонија, на просторот помеѓу [[Ќустендил]] и Скопје избувнало востание, на чело со познатиот ајдутски [[арамбаша]] [[Карпош]]. Главно упориште на слободната востаничка територија станала Крива Паланка, која и пред тоа била ослободно турско утврдување, изградена во 1636 година. Тука на востаниците им паднале в раце шест топови. Освен тоа, востаниците изградиле и сосем ново утврдување кај [[Куманово]]. Не е исклучено тие да биле во врска и да содејствувале со австриските одреди, особено во времето на нивниот продор во Македонија. Современите турски [[хроника|хроники]] и месното народно предание го титулираат Карпош како „[[крал]] од [[Куманово]]“, која титула му ја дал или потврдил [[Цар на Австрија|австриски цар]] [[Леополд I]], праќајќи му притоа и [[калпак]], како надворешен знак за признанието. == Пораз и последици од востанието == [[Податотека:Karposh_memory_table_Skopje.JPG|thumb|left|250px|Плоча на Камен Мост во Скопје, во спомен на Карпош]] [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|лево|Наредба за убиството на Карпош]] Набргу дошло да пресврт на воено-политичката ситуација на [[Балкан]]от, што имало пресудна улога за натамошната судбина на востанието. Османлиите презеле енергични чекори за стабилизација на ситуацијата во земјата и започнале подготовките за напад против македонските востаници и австриската војска. На помош на турските војски им пристигнал [[крим]]скиот хан [[Селим Гирај]] со своите борбени и жестоки [[татари|татарски]] одреди. На советувањето во [[Софија]], на [[14 ноември]] [[1689]], било решено во напад да се тргне преку [[Ќустендил]], односно најпрвин да се ликвидира Карпошовото востание. Прва на удар била [[Крива Паланка]], каде неколку илјади востаници се подготвувале за напад на [[Ќустендил]]. Дознавајќи за големата надмоќност на противникот, востаниците ја запалиле [[Крива Паланка]] и отстапиле кон Куманово. Веќе идниот ден турските и татарските одреди се појавиле и пред овој град. Востаниците го дочекале непријателот пред новоизградената [[тврдина]]. Во судирот бил заробен Карпош заедно со голем број востаници. Последен отпор бил даден од тврдината, која била преземена на [[јуриш]], а нејзините бранители биле уништени. Победниците сега се упатиле кон [[Скопје]], водејќи ги со себе заробените востаници. Во Скопје, крај [[Камен мост|Камениот мост]] на [[Вардар]], Карпош бил изведен пред [[Селим Гирај]], набиен на колец, а потоа избоден од татарските копја и фрлен во реката. Тоа се случило во првите денови на [[декември]] [[1689]] година. Трагичната смрт на Карпош го означувала истовремено и крајот на востанието. == Последици од востанието и прогласите на царот Леополд I == [[Податотека:Serbmigra.jpg|мини|По повлекувањето на австриската војска, дел од населението ги напуштило своите места и се повлекло кон север. Подоцнежни уметнички претстави на балканските миграции од тој период се појавиле во дела како ''Сеоба Срба'' (1896) од [[Паја Јовановиќ]].]] Македонскиот [[селанец]] скапо го платил својот обид за ослободување. За мнозина единствен спас било бегањето далеку на север, зад [[Сава]] и [[Дунав]]. Дел од нив подоцна преминале дури и во [[Русија]], создавајќи таму свои војнички колонии и одделен „[[Македонски полк]]“, кој дејствувал во состав на регуларната руска војска. Во запустените предели од [[северозападна Македонија]] започнало масовно населување на [[Македонски Албанци|албанско население]]. На [[6 април]] [[1690]] година, [[Цар на Светото Римско Царство|светиот римски цар]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] (1657-1705) издал [[манифест]], со кој ги повикува „''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Македонија]], [[Рашка]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“. Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]], Леополд издал и едно писмо (проглас) со кое го земал под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле Марко Краида, родум од [[Кожани]] и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ, родум од [[Солун]]. Тие, како офицери (капетани) во војската на Светото Римско Царство побарале прием кај царот Леополд I, а причина за ваквиот нивни гест најверојатно бил претходниот проглас. {{Collapse top|Заштитното писмо на царот Леополд I за македонскиот народ од 26 април 1690<ref>{{Наведена книга|title=Оригиналниот ракопис од прогласот и останатите печатени прогласи на Царот Леополд Први од 1690 година со кој го зема македонскиот народ под своја заштита|last=Тодоровски|first=Џони|last2=Донски|first2=Александар|publisher=Хелиос|year=2026|isbn=9789083278650|location=Ротердам - Штип|pages=8}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Prilozi za istoriju Srba u Ugarskoj u XI., XVII. i XVIII. veku|last2=[[Јован Радониќ]]|publisher=Knjiga Matice Srpske|year=1908|location=Нови Сад|pages=52-53}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=InyEqBVhH-EC&pg=PA59&lpg=PA59&dq=the+name+used+for+macedonia+and+its+people+in+the+middle+ages+john+cametinae&source=bl&ots=qVXi1TNFZP&sig=I3Brmp9AnC4LTKQ9AA6Z7tSxsGA&hl=mk&ei=inkcTsiLCcPDswbTt_2GBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=john%20cametinae&f=false|title=Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation|last=Shea|first=John|date=1997-01-01|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-0228-1|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ48(1995)/GZ48.19.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%82%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%20%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B5%D1%82%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5.pdf|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосреднопо ликвидирањето на Карпошовото востание|last2=Бранко Панов|publisher=ИНИ|year=1995|location=Скопје|pages=194-195}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books/about/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0.html?id=5dQkMwEACAAJ&redir_esc=y|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава|last=nauki|first=ИНИ|date=|publisher=Универзитет Кирил и Методиј|year=1981|location=Скопје|pages=158-159|language=mk}}</ref> }} Со ова ставаме до знаење дека од наша страна беа примени двајца Македонци: Марко Краида од Кожани (наш капетан) и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ од Солун, родени во Македонија, кои изложија на кој начин македонскиот народ, гледајќи ја најправедната наша кауза и со жар и ревност кон нашата служба, искрено и со наклонетост се стреми да премине од ужасното турско ропство во нашата послушност и преданост, само доколку би бил осигуран со нашата милост и заштита. Поради тоа, од нашата вродена добрина и од милосрдието со кое сме понесени да ги заштитуваме оние што се наклонети кон нас и кон светата христијанска вера, го примаме и го прифаќаме целиот македонски народ како целина и како поединци, под нашата царска и кралска милост. На сите наши воени службеници пријателски им заповедаме да не го вознемируваат спомнатиот македонски народ на никаков начин, ниту да се осмелат да му нанесат штета, туку според можностите во секоја прилика да го заштитуваат, да го бранат и во тоа да му помагаат, а исто така и да го уверат и осигураат во нашите царски и кралски милости, како и во зачувувањето на своите права и слободи. И доколку некои (според зборовите на наведените наши капетани) од истиот народ посакаат да служат под нашите знамиња, тие намери треба повеќе да се поттикнуваат отколку да се спречуваат, како што со ова благонаклоно им дозволуваме: со знаење и одобрение на нашиот таму главен командант, да се собираат во своја чета и посебно да дејствуваат или да се приклучат кон нашите сили и така да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се претстават кај наведениот генерал според неговите наредби за заедничко добро и со Божја помош, ќе ги чуваат нашите позиции и колку што е во нивна моќ ќе соработуваат извонредно во сите прилики. Објавено во Виена, 26 април 1690 година. <center> [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 1.jpg|200px|Страна 1]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 2.jpg|200px|Страна 2]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 3.jpg|200px|Страна 3]] </center> {{Collapse bottom}} На [[31 мај]] [[1690]] царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија одново станала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. ==Карпошовото востание како мотив во уметноста== * „Буната Карпошова“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, [https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf#page=54''Песни'']. Скопје: „Кочо Рацин“, 1953, стр. 57-61.</ref> == Поврзано == * [[Карпош]] * [[Карпош (населба во Скопје)|Скопски населби именувани по Карпош]] * [[Плоштад Карпошово востание|Плоштад „Карпошово востание“]] — поранешно име на „[[Филип II (плоштад)|плоштадот Филип II]]“ во Скопје == Наводи == {{наводи}} == Извори == * ''Историја на македонскиот народ'', [[Институт за национална историја]], [[Просветно дело]], Скопје, 1972 == Надворешни врски == * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce435/Tekst40.htm Крвава епопеја на македонскиот народ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091228110157/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2002/sonce435/Tekst40.htm |date=2009-12-28 }} * [http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Карпошовото востание, Драган Ташковски] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=2&ppid=38&tid=368 Карпошово востание] * [http://documents-mk.blogspot.mk/search/label/%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BB Кумановски крал Карпош, Проф. Д-р Александар Димиќ - Паланчански] * [http://documents-mk.blogspot.mk/2012/11/1689.html Карпошовото востание 1689 година, Историја на Силахдер] {{Востанија во Османлиското Царство}} <!--Намерно стои--> [[Категорија:Карпошово востание| ]] [[Категорија:Голема турска војна]] [[Категорија:Македонски востанија]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] 2vdsaybx3d67ujupebra1yxu0vpzyvj 0 25757 5561901 5168619 2026-05-20T20:35:40Z IlVlad 133357 /* Диригенти */ 5561901 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Македонска филхармонија | Img = Македонска филхармонија-Лого.png | Img_capt = | Img_size = 170px | Landscape = | Background = classical_ensemble | Alias = | Origin = {{знамеикона|Macedonia}} [[Скопје]],<br />[[Република Македонија]] | Genre = [[Класична музика]] | Occupation = [[Филхармониски оркестар]] | Years_active = [[24 ноември]] [[1944]] - ''денес'' | Label = [[Музичка продукција и маркетинг на Македонска филхармонија|МПММФ]] | Associated_acts = | URL = [http://www.filharmonija.mk/ filharmonija.mk] | Current_members = '''Диригент'''<br />[[Борјан Цанев]]<br />'''Директор'''<br />Ангелина Димовска-Миташева, в.д. | Past_members = | Notable_instruments = }} '''Македонска филхармонија''' — единствениот симфониски оркестар во [[Македонија]]. Од основањето до денес, оркестарот игра важна улога на полето на [[музика|музичката уметност]] во Македонија и како претставник на домашната [[класична музика]] во странство. Со него раководеле истакнати македонски и странски [[диригент]]и и настапувале видни [[солист]]и. Гостувала во разни земји во [[Европа]], како и [[Средна Америка|Средна]] и [[Латинска Америка]]. Има широк репертоар од симфониски, вокално-инструментални и камерни дела од класичното, современото творештво од домашни и странски композитори. Во склоп филхармонијата повремено работи и [[камерен оркестар]]. == Историјат == Филхармонијата е основана е на [[24 ноември]] [[1944]] г. со одлука на управата, а од страна на група музичари, на чело со диригентот [[Тодор Скаловски]]. На почетокот, оркестарот се состоел од триесетина музичари, предводени од Скаловски и [[Трајко Прокопиев]]. Најпрвин, оркестарот настапувал на свечености и академии, а првиот јавен концерт бил одржан одржан на [[15 декември]] [[1945]] г. Во текот на своето постоење, Филхармонијата работела во состав на други организации и установи, под имињата: „Скопска филхармонија“, „Државен симфониски оркестар“, „Симфониски оркестар на Радио Скопје“ и „Оркестар на Операта на МНТ“, а во [[1960]] г. станала самостојна установа, под името „Македонска филхармонија“.<ref>{{МакЕнц|2=Македонска филхармонија}}</ref> По повод јубилејот 70 години од основањето, на [[15 декември]] [[2014]] година била промовирана монографијата „70 години Македонска филхармонија“, чии автори се Тина Иванова и Роза Нолчева-Ангеловска.<ref>„Монографија за 70 години Македонска филхармонија“, ''Дневник'', година XVIII, број 5643, вторник, 16 декември 2012, стр. 19.</ref> ==Настапи== Покрај редовниот репертоар во [[Македонија]], Македонската филхармонија гостувала во повеќе земји: [[Јужна Америка]], [[Белгија]], [[Холандија]], [[Швајцарија]], [[Шпанија]], [[Полска]], [[СССР]], [[Романија]], [[Бугарија]], [[Турција]], [[Италија]], [[Србија]], [[Црна Гора]] и други. ==Диригенти== Покрај нејзините основачи, со филхармонијата раководеле голем број на странски и домашни [[диригент]]и<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.filharmonija.mk/History.aspx |title=Историјат на Македонската филхармонија |accessdate=2014-01-21 |archive-date=2014-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208175153/http://www.filharmonija.mk/History.aspx |url-status=dead }}</ref>: {{columns |col1 = * [[Ловро Матачиќ]] * [[Карло Цеки]] * [[Неме Јарви]] * [[Игор Маркевич]] * [[Оскар Данон]] * [[Тадеуш Козловски]] * [[Јуриј Темирканов]] * [[Јерухам Шаровски]] |col2 = * [[Вјачеслав Блинов]] * [[Павле Дешпа]] * [[Ермир Крантја]] * [[Рамиз Мелик Асланов]] * [[Антон Нанут]] * [[Јануш Пшибилски]] * [[Стефан Лано]] * [[Најден Тодоров]] |col3 = * [[Урош Лајовиц]] * [[Емил Табаков]] * [[Леонид Николаев]] * [[Тимоти Редмонд]] * [[Еван Крист]] * [[Саша Николовски-Ѓумар]] * [[Борјан Цанев]] * [[Габриел Бебешелеа]] }} == Познати изведувачи == {{Колони |col1 = * [[Алдо Чиколини]] * [[Халина Черни-Стефанска]] * [[Хенрих Шеринг]] * [[Леонид Коган]] * [[Андре Навара]] * [[Хосе Карерас]] * [[Цимон Барто]] * [[Дејвид Герет]] * [[Иљја Гринголц]] |col2 = * [[Торлеф Тедеен]] * [[Александар Мелников]] * [[Јосиф Иванов]] * [[Валериј Соколов]] * [[Изабел Фауст]] * [[Симон Трпчески]] * [[Ана Дурловски]] * [[Марија Ѓошевска]] }} == Поврзано == * [[Македонска опера и балет]] * [[Македонска класична музика]] * [[Тодор Скаловски]] * [[Трајко Прокопиев]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.filharmonija.mk/ Македонска филхармонија] — матична страница [[Категорија:Македонски оркестри]] [[Категорија:Симфониски оркестри]] [[Категорија:Македонска класична музика|Филхармонија]] [[Категорија:Музички организации во Македонија]] [[Категорија:Култура на Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „23 Октомври“]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] rgcawmxcg51weiuu4aw5io472pzz8qm 0 28170 5561912 5481001 2026-05-20T21:08:44Z Buli 2648 5561912 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Инфокутија за глумец | bgcolour = silver | name = Џејмс Стјуарт | image = Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg | imagesize = 250px | caption = Стјуарт во 1948 | birthname = Џејмс Мајтленд Стјуарт | birthdate = {{роден на|20|мај|1908}} | location = {{роден во|Индијана|Пенсилванија|САД}} | deathdate = {{починал на|2|јули|1997}} (возраст 89) | deathplace = {{починал во|Лос Анџелес|Калифорнија|САД}} | othername = Џими Стјуарт | yearsactive = [[1935]] – [[1991]] | spouse = '''Глорија Хетрик''' (1949–1994) (две деца) | notable role = '''Џеферсон Смит''' во <br />''[[Г. Смит оди во Вашингтон]]''<br />'''Џорџ Бејли''' во <br />''[[Ова е прекрасен живот]]''<br />'''Руперт Кадел''' во <br />''[[Јаже (филм)|Јаже]]''<br />'''Елвуд П. Дауд''' во <br />''[[Харви]]''<br />'''Л.Б. Џефрис''' во <br />''[[Прозорец во дворот]]''<br />'''Џон “Скути” Фергусон''' во <br />''[[Вртоглавица (филм)|Вртоглавица]]''<br />'''Пол Биглер''' во <br />''[[Анатомија на Убиство]]''<br />'''Ренсом Стодард''' во <br />''[[Човекот што го застрела Либерти Валанс]]'' | academyawards = '''[[Оскар за најдобар глумец|Најдобар глумец]]'''<br />'''Добива:'''<br />1940 ''[[Филаделфиска приказна]]''<br />'''Номиниран:'''<br />1939 ''[[Г. Смит оди во Вашингтон]]''<br />1946 ''[[Ова е прекрасен живот]]''<br />1950 ''[[Харви]]''<br />1959 ''[[Анатомија на Убиство]]''<br />'''[[Почесен оскар]]''' (1985) | goldenglobeawards = '''[[Златен Глобус|Најдобар глумец - драма]]'''<br />'''Номиниран:'''<br />1950 ''[[Харви]]''<br />'''[[Златен глобус|Најдобар глумец - мјузикл или комедија]]'''<br />1962 ''[[Г. Хобс оди на одмор]]''<br />'''[[Златен глобус|Награда Сесил Б. ДеМил]]''' (1965) }} [[Бригаден генерал|Бригадниот генерал]] '''Џејмс Мејтланд "Џими" Стјуарт''' ([[20 мај]] [[1908]] – [[2 јули]] [[1997]]) е иконски [[САД|американски]] глумец-[[оскар]]овец, најпознат по својата скромна персона на екранот. Во текот на својата богата кариера глуми во низа филмови - општо признати како класици - а и пет пати е номиниран за [[оскар]], при што добива еден за најдобар глумец и еден за животно достигнување. Роден е во [[Индијана]] близу [[Питсбург]] и најпрво започнува кариера на [[архитектура|архитект]] пред да биде привлечен од [[театар]]от на колеџ. По првичниот успех на [[Бродвеј]], филмско деби во [[Холивуд]] има во [[1935]] година. Кариерата започнува да му се движи по нагорна линија по филмовите кои ги работи под режисерската палка на [[Френк Капра]], меѓу кои е и онаа улога во ''[[Г. Смит оди во Вашингтон]]'' - улога која ќе му донесе и номинација за [[оскар]]. Во текот на седумте децении минати во Холивуд, Стјуарт игра низа разновидни улоги и сепак ја создава својата препознатлива слика преку класиците од типот на ''[[Филаделфиска приказна]]'', ''[[Харви]]'', ''[[Ова е прекрасен живот]]'', ''[[Прозорец во дворот]]'' и ''[[Вртоглавица (филм)|Вртоглавица]]''. Стјуарт станува толку близок до американската јавност што секогаш е именуван како "Џими" Стјуарт— назив кој никогаш нема да се појави во завршните филмски кредити. Стјуарт остава свој печат во неколку [[жанр]]ови, вклучувајќи ги [[комедија|комедиите]], [[вестерн]]ите, и пред сè [[трилер]]ите. Работи за низа славни филмски режисери меѓу кои мора да се издвојат [[Алфред Хичкок]], [[Џон Форд]] и [[Ентони Ман]]. Умира во [[1997]] година, во наследство оставајќи низа култни филмови како и мислењето дека е еден од најдобрите глумци во филмската историја. Прогласен е за [[АФИ 100 години... 100 ѕвезди|трета најголема филмска ѕвезда]] од [[Американскиот филмски институт]]. == Надворешни врски == {{commons|James Stewart|Џејмс Стјуарт}} {{wikiquote|Jimmy Stewart|Џејмс Стјуарт}} * {{imdb name|id=0000071|name=Џејмс Стјуарт}} * {{tcmdb name|id=184696|name=Џејмс Стјуарт}} * {{ibdb name|id=61114|name=Џејмс Стјуарт}} * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0520.html Некролог, NY Times, 3 јули 1997, ''Џејмс Стјуарт, Колебливиот Херој умре на 89 години''] * [http://www.jimmy.org Музејот посветен на Џими Стјуарт] * [http://www.medaloffreedom.com/JimmyStewart.htm Претседателски медал за слобода: Џими Стјуарт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210429033444/http://www.medaloffreedom.com/JimmyStewart.htm |date=2021-04-29 }} {{АФИ ѕвезди}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Стјуарт, Џејмс}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Оскаровци]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Починати во 1997 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] j8780w7hurij8bbk60qhvuh5o4nxzxz 0 32246 5561899 5400169 2026-05-20T20:35:22Z Dandarmkd 31127 5561899 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Средно училиште| |слика= |име=Св. Наум Охридски |место=[[Македонски Брод]] |општина=[[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] |настава на = |адреса= |актуелен директор= |веб=naumohridskimb.schools.edu.mk }} '''„Св. Наум Охридски“''' — средно училиште во [[Македонски Брод]], [[Општина Македонски Брод]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |title=Листа на средни училишта во кои е застапено стручното образование во Република Македонија |accessdate=2022-01-15 |archive-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227124434/http://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Основање и развој == == Учество на натпревари == ==Освоени награди== == Познати личности кои учеле во ова училиште == ==Познати личности кои предавале во ова училиште== == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * http://naumohridskimb.schools.edu.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090414104423/http://naumohridskimb.schools.edu.mk/ |date=2009-04-14 }} Мрежно место на училиштето * [http://www.schools.edu.mk/ Портал за основните и средните училишта во Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111016115711/http://www.schools.edu.mk/ |date=2011-10-16 }} * [http://www.mon.gov.mk/ Официјално мрежно место на Министерството за образование и наука] {{Училиште-Македонија-никулец}} [[Категорија:Средни училишта во Македонски Брод|Наум Охридски]] [[Категорија:Училишта посветени на Свети Наум Охридски]] [[Категорија:Појавено во 1975 година во Македонија]] 98j5ydkn7s15wrdlwwfk25vl3ksq01b 0 32753 5562009 5515243 2026-05-21T11:33:06Z Bjankuloski06 332 5562009 wikitext text/x-wiki :''За други [[тврдина|тврдини]] со истото име, видете [[Маркови Кули]]'' {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име =Маркови Кули | слика = Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 12.jpg | опис = Поглед на остатоците од ѕидините | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=58| lat_sec=7 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=26 | lon_sec=0 | место = Водно | општина= Карпош | тип = утврдена населба | период = доцноантичко време | период1 = среден век }} '''Маркови Кули''' (или град '''Чрнче''') — [[доцна антика|доцноантичка]] и [[средновековна Македонија|средновековна]] [[утврдена населба]] која се наоѓа 4,5&nbsp;км на југоисток од центарот на [[Скопје]]. Качена е на источниот крај на планината [[Водно]] во месноста Марково Крувче, врз издаден и стрмен [[варовник|варовнички]] [[гребен]] 350&nbsp;м. високо над полето и [[Вардар]] во подножјето. Озгора има поглед врз полето многу километри на север, североисток и исток. Поврзан е со [[пат]]от што по [[изохипса]] врти околу планината, а на тој пат израснале словенските средновековни села [[Сопиште]], [[Водно (населба)|Водно]], [[Нерези]], [[Крушопек]], [[Грчец|Гр(ада)чец]]. == Најстари остатоци == На зарамнетиот врв во [[VI век]] бил изграден еден необично силен [[кастел]] со големина 360&nbsp;х&nbsp;90&nbsp;м. [[Ѕид]]овите му биле широки до 2,5&nbsp;м и зајакнати со 40 [[кула|кули]]. Страничните кули имале форма на [[петаголник|петаголнци]] со големина до 11&nbsp;м; [[акропола]]та била бранета со 9 триаголни кули. Челната триаголна кула се потпирала на масивен [[бастион]], голем 16&nbsp;х&nbsp;13&nbsp;м. Со ископувањата од [[1976]] до [[1980]] г. била истражувана [[стратиграфија]]та на слоевите и нивната [[хронологија]], потврдена со [[монета|монети]] од [[Јустинијан I]] до [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Откопани се делови од [[обѕидие]]то и 7 кули; сондирани се [[цистерна|цистерните]] за вода и делови од [[водовод]]ната мрежа, како и делови од други градби. Овој голем и невообичаено силно укрепен кастел со невообичаено големи цистерни за вода и невообичаено голем број кули служел како главна заштита и [[збег]] на жителите од рановизантискиот град што стоел во центарот на денешно [[Скопје]]; градот кој несомнено може да се идентификува со [[Јустинијана Прима]]. == Средновековни остатоци == [[Податотека:Марково крувче-кули (Водно) 09.jpg|thumb|мини|лево|Поглед на поставеноста на остатоците на тврдината на ридот Марково Крувче]] Благодарение на ископувањата и точната стратиграфија денес можеме со голема сигурност да зборуваме за историјатот на тврдината и низ [[Македонија во средниот век|средниот век]]. Најверојатно во [[X век]] почнала обновата на некогашната акропола. Новото обѕидие ги следи остатоците од [[VI век]], наслојувајќи се врз нив. [[Крепост|Укрепениот]] простор имал димензии од 130&nbsp;х&nbsp;80&nbsp;м. Обновени биле 4 кули на источниот ѕид и челниот [[бастион]]. Источниот ѕид е откопан по целата должина. Некогашната [[порта]] кон средната [[тераса]] во ова време била заѕидана, а на североисточниот агол е отворена нова [[потрена]] низ која се влегувало и низ која се цеделе отпадните води од цистерните. Ѕидот е широк само 1,6—1,7&nbsp;м. Кулите имале неколку катови, судејќи според дупките за греди (етажни) што ги откривме во нив. [[Под]]овите во [[сутерен]]от лежеле врз рановизантиските подови. Покривните [[ќерамида|ќерамиди]] се од нов, комнински тип и биле налепени со [[малтер]] врз сводовите на кулите. Во две кули откривме слој со силен [[пожар]] и во нив парчиња од [[Словени|словенски]] [[црепна|црепни]] и византиски монети од [[XIII век]] ([[Теодор I Ласкарис|Теодор I]], 1204—1222), како траги од освојување на крепоста. Просторот во обѕидието бил изграден. Откопани се повеќе градби што биле користени во средниот век. Тоа се: === Цистерни за вода === [[Податотека:Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 13.jpg|thumb|мини|десно|Остатоци од ѕидини на челната кула]] Од претсловенските градби останале добро запазени и непотрупани двете големи [[цистерна|цистерни]] за вода. Биле градени извонредно масивно, длабоки до 10&nbsp;м, а собирале најмалку 2.400&nbsp;м³ вода. Помалата цистерна била препокриена со ќерамиди во [[XI век|XI]] и [[XII век]]. До неа била поставена и нова [[водовод]]на линија, градена од керамички [[тубула|тубули]] со малтер (водата била носена од [[извор]]ите кај с. [[Горно Водно]]). Еден крак од водоводот водел до југозапаниот агол на поголемата цистерна, снабдувајќи ја и неа со [[питка вода]]. Меѓутоа, [[свод]]от над неа во средниот век веројатно бил веќе урнат, а северниот ѕид длабоко пробиен, така што можело однадвор слободно да се влегува во цистерната како во отворена просторија. Делот на цистерната веројатно бил користен како [[коњушница]]. Покриен бил со кос дрвен [[покрив]] многу понизок од работ на цистерната. На ова упатуваат дополнително всечените лежишта за греди низ [[пиластер|пиластрите]] во западниот ѕид. Крај јужниот ѕид на оваа цистерна во [[XI век|XI]] и [[XII век]] стоела една долга градба паралелна со неа, ѕидана без малтер. Подот и лежел во височина на [[круниште]]то на цистерната. Во неа е најдена сликана [[Византиска уметност|византиска]] [[грнчарија]] од [[XI век|XI]] — [[XII век]]. === Бања === [[Податотека:Марково Крувче (Водно) 04.jpg|thumb|мини|лево|Поглед од ѕидините на челната кула со [[Скопје]] во позадината]] [[Бања]]та била изградена на тесниот простор помеѓу помалата цистерна и обѕидието, а врз остатоците на еден [[магацин]] од [[VI век]]. Има специфичен систем за [[затоплување]] оздола, сосем поинаков од античките [[хипокауст]]ни уреди. Носачите на подот се градени во вид на масивни крајѕидни [[банкина|банкини]] и средишни квадратни подиуми. Меѓу нив се оставени канали за проток на топол воздух, длабоки до 0,75&nbsp;м. Помали каналчиња за топол воздух се всечени во масата на носачите, а цевките за [[вентилација]] вертикално биле вѕидани во ѕидовите и обложени со керамички тубули. Едно [[ложиште]] ([[префурниум]]) е откриено под прагот на западниот дел, лачно надсводено со големи тули. Подот во двете простории бил обложен очигледно со дрвени штици, чиишто изгорени остатоци се најдени на целиот простор. Бањата горе била засводена и покриена со ќерамиди од Комнински тип, а [[глеѓ]]осаната грнчарија датира од [[XII век|XII]] до [[XIII век]]. === Дворец === {{double image|right|Марково крувче-кули (Водно) 03.jpg|180|Марково крувче-кули (Водно) 04.jpg|180|Остатоци од високи ѕидови на дворецот во средишниот дел на наоѓалиштето, обраснати со густа растителност|Остатоци од ѕидини во средишниот дел обраснати со густа растителност}} [[Дворец]]от се наоѓа во средишниот дел на акрополата. Има правоаголна основа (22,5&nbsp;х&nbsp;12&nbsp;м). Граден со малтер, а бројните дрвени [[греда|греди]] во ѕидовите му давале поголема цврстина (систем [[сантрач]]). Ѕидовите биле украсени со [[дерсување]], а подот покриен со малтерна кошулка. Градбата имала 3 простории во една низа и отворен [[трем]] пред нив по целата должина. Има индиции дека градбата имала и кат. Ова е класичен тип на големи балкански куќи со [[чардак]], сочувани и денес тука како „турски” тип куќи (што очигледно е сосема погрешно поимување). Во северозападниот агол на тремот, однадвор, бил потпрен [[санитарен јазол|санитарниот јазол]]. Датиран е со сликаната византиска грнчарија и ќерамидите од [[Комнини|комнински]] тип во [[XI век|XI]] — [[XII век]]. Големината на оваа градба, квалитетот на ѕидањето и украсите, покрај доминантната положба над околината, зборуваат за нејзиниот претставителен карактер. Станува збор несомнено, за еден [[дворец]] ([[вила (градба)|вила]]) на [[властелин|управните големци]] од [[Скопје]] од тоа време. Помошните градби околу неа само се наѕираат на теренот и не се откопани. === Воени бараки === На просторот до Челната кула, однатре, откопани се траги од две дрвени градби потпрени на обѕидието (северно и јужно). Имале под насипан од светол [[лапор]] добро нивелиран, а [[темел]]ите биле направени од 2—3 реда кршен [[камен]]. Обновувани се двапати. Ѕидовите и покривот биле дрвени, а биле покриени со ќерамиди од Комнински тип. Од сето ова најдени се изгорени остатоци, проследени со [[клинец|клинци]], [[спојка|спојки]] и со други наоди, потоа траги од секојдневно живеење - парчиња од огнишна грнчарија, бројни животински [[коска|коски]] угазени во подовите и др. Во прашање се воени станишта — [[воена барака|бараки]], покрај челната кула која ја демнела целата тврдина и широката околина. Во повелбата на кралот [[Крал Милутин|Милутин]] на манастирот „Св. Георгиј“ на [[Серава]] забележано е името на овој „град”: Чрнче ([[1300]] г.). Името му живее во денешната населба [[Црниче]], сместена на падините на [[Водно]] северозападно од некогашната крепост. Функцијата на истата може да ја замислиме како [[висока стража]], [[збег]] и [[дворец]] над Скопје. ==Галерија== ===Остатоци од ископините=== ;Челна кула <gallery mode="packed" heights="120px"> File:Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 11.jpg|Поглед на остатоци од ѕидините на челната кула File:Марково крувче-кули (Водно) 01.jpg|Остатоци од ѕидините на челната кула File:Марково крувче-кули (Водно) 02.jpg|Остатоци од ѕидините на челната кула File:Марково крувче-кули (Водно) 05.jpg|Остатоци од ѕидините на челната кула File:Марково крувче-кули (Водно) 08.jpg|Остатоци од ѕидини во внатрешниот дел File:Марково крувче-кули (Водно) 07.jpg|Остатоци од ѕидини во внатрешниот дел File:Марково крувче-кули (Водно) 06.jpg|Остатоци од ѕидини во внатрешниот дел File:Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 05.jpg|Дел од ѕидините на челната кула File:Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 07.jpg|Дел од ѕидините на челната кула File:Маркови кули (Марково Крувче-Водно) 09.jpg|Остатоци од ѕидини во внатрешниот дел File:Марково крувче-кули (Водно) 10.jpg|Поглед на остатоците од тврдината на ридот Марково Крувче Податотека:bastion-markovii kuli-iskopuvanja.jpg|мини|десно|250п|Ископувања на челната кула на тврдината </gallery> ;Дворец и градби во внатрешноста <gallery mode="packed" heights="120px"> File:Марково Крувче (Водно) 01.jpg|Ѕидини од дворецот во внатрешноста, обраснати во густа растителност File:Марково Крувче (Водно) 02.jpg|Ѕидини од дворецот во внатрешноста, обраснати во густа растителност File:Марково Крувче (Водно) 03.jpg|Ѕидини од дворецот во внатрешноста, обраснати во густа растителност File:Марково Крувче (Водно) 08.jpg|Ѕидини од дворецот во внатрешноста, обраснати во густа растителност </gallery> ===Нацрти на реконструкција=== <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:markovi kuli-vodno.jpg|Реконструкција на тврдината како [[кастел]] во VI век Податотека:MarkoviCastleTopo.jpg|План на горниот дел на крепоста Податотека:vodno-vizantiski dvorec.jpg|Реконструкција на [[Византиска архитектура|византиски]] [[дворец]] во крепоста </gallery> ; == Наводи == * И. Микулчиќ — Н. Никуљска 1978, 137—150 и 1979, 65—74; — И. Микулчиќ - М. Билбија 1981—82, 205—220; — И. Микулчиќ 1982, 129—133. == Надворешни врски == * {{наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=QoL0A3vGI3E|title=3Д модел на Маркови Кули|publisher=[[YouTube]]}} * [http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=0BD1B1B4A6BB0D438D46591C60D33560 Крале Марко - Традиција - Маркови кули, Водно] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927050130/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=0BD1B1B4A6BB0D438D46591C60D33560 |date=2007-09-27 }} * [https://archive.today/20130630025028/my.opera.com/ancientmacedonia/blog/show.dml/1219792 Античка Македонија - Скопскиот локалитет Маркови Кули] * [http://217.16.70.245/default.aspx?pbroj=2006&stID=62219&pdate=20060215 Утрински Весник - И годинава на Водно ќе се истражуваат Марковите кули] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926233848/http://217.16.70.245/default.aspx?pbroj=2006&stID=62219&pdate=20060215 |date=2007-09-26 }} {{Тврдини-Скопско}} {{Средновековни тврдини во Македонија}} {{Архео-Карпош}} [[Категорија:Тврдини во Скопско]] [[Категорија:Знаменитости во Скопје]] [[Категорија:Тврдини во Македонија]] [[Категорија:Водно]] l9c0wfu0i78hmngq9qtclox9efvtogt 0 34834 5561968 5531649 2026-05-21T05:21:22Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:President_Ronald_Reagan_during_a_meeting_with_members_of_Congress_in_the_Cabinet_Room.jpg]] со [[File:President_Ronald_Reagan_During_a_Meeting_with_Members_of_Congress_in_The_Cabinet_Room_-_DPLA_-_7c5907f8a2a4032907bcaf3f37ff0ef0.jpg]] (о 5561968 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|birth_date={{birth date and age|1911|2|6}}|birth_name=Роналд Вилсон Реган|birth_place=[[Тампико]], [[Илионис]], [[САД]]|death_date=[[death date and age|2004, 5 јуни]]|death_place=[[Лос Анџелес]], [[САД]]|office=[[Список на претседатели на Соединетите Американски Држави|40.]] [[претседател на Соединетите Американски Држави|претседател на САД]]|party=[[Републиканска партија (САД)|Републиканска партија]]|signature=Reagan_Signature.svg|image=President Ronald Reagan During a Meeting with Members of Congress in The Cabinet Room - DPLA - 7c5907f8a2a4032907bcaf3f37ff0ef0.jpg|native_name=Ronald Reagan|term_start=[[20 јануари]] [[1981]]|term_end=[[20 јануари]] [[1989]]|vicepresident=[[Џорџ Х. В. Буш]]|successor=[[Џорџ Х. В. Буш]]|predecessor=[[Џими Картер]]|office1=33. [[Гувернер]] на [[Калифорнија]]|term_start1=[[2 јануари]] [[1967]]|term_end1=[[6 јануари]] [[1975]]|predecessor1=[[Пат Браун]]|successor1=[[Џери Браун]]|lieutenant_governor1=[[Роберт Финч]]<br>[[Едвин Рајнеке]]<br>[[Џон Л. Хармер]]}} '''Роналд Вилсон Реган''' ({{langx|en|Ronald Wilson Reagan}}; {{роден на|6|февруари|1911}} - {{починал на|5|јуни|2004}}) бил [[политичар]], [[државник]] и [[актер]], најпознат како четириесеттиот [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседател]] на [[САД]]. ==Животопис== Роналд Реган е роден во Тампико, сојузната држава [[Илиноис|Илионис]], на 6 февруари 1911 година. Реган растел во сиромашно [[семејство]], во мало место во северниот дел на [[Илиноис]]. Во 1932 година дипломирал на Универзитетот Еурека, каде работел како спортски коментатор на неколку регионални [[радио]] станици. По преселувањето во [[Холивуд]] 1937, тој станал глумец. ==Филмска и телевизиска кариера== Реган имал долга кариера како глумец во [[Холивуд]] (од 1937 година). Притоа, тој бил избиран за претседател на „Screen Actors Guild“,<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Screen_Actors_Guild en.wikipedia.org]</ref> синдикалната организација на глумци, каде работел со цел да го отстрани [[комунист]]ичкото влијание кое било присутно во неа. Во 1950-те, тој преминува во телевизиската индустрија, каде работи како водител и мотивациски говорник. Исто така, тој во педесетите години на дваесеттиот век бил ангажиран како водител во театарот на [[Џенерал Електрик]], серија неделни драми кои постигнале голема популарност.<ref>{{Наведено списание|date=1999-04-01|title=Radio programs, 1924-1984: a catalog of over 1800 shows|url=http://dx.doi.org/10.5860/choice.36-4235|journal=Choice Reviews Online|volume=36|issue=08|pages=36–4235-36-4235|doi=10.5860/choice.36-4235|issn=0009-4978}}</ref> Договорот за овој проект барал од него да ги посети фабриките на [[Џенерал Електрик]] 16 недели во годината, што честопати подразбирало дека тој треба да одржува 14 говори дневно. Тој од овој ангажман заработил приближно 125.000 тогашни американски долари (што е еквивалентно на 1,1 милион долари во 2020 година). Од 1964 до 1965 година, Реган за последен пат во неговата филмска кариера се појавува во телевизиската серија „Денови на долината на смртта“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tvguide.com/tvshows/death-valley-days/cast/1030161842/|title=Death Valley Days|work=TVGuide.com|language=en|accessdate=2021-10-26}}</ref> Во ноември 1994 година му била дијагностицирана [[Алцхајмерова болест|Алцхајмерова]] болест. По десетгодишно боледување, како резултат на [[Пневмонија]], тој починал во својот дом, на 5 јуни 2004 година. ==Политичка кариера== До 1962 година, Реган ги прифаќал идеалите на [[Демократска партија (САД)|Демократската партија]], а од 1962 до крајот на животот тој бил голем бранител на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија (САД)]] и чувар на конзервативната политичка мисла. Својата политичка кариера, Реган ја започнал како 33. гувернер на државата [[Калифорнија]], а оваа функција ја извршувал во периодот од 1967 до 1975 година при што на оваа функција бил повторно избран во 1970 година. Потоа, Реган во 1968 и 1976 година, двапати се обидел да се номинира за претседател на САД, како кандидат на Републиканската партија, но тие обиди не биле успешни. Четири години подоцна, во 1980 година, тој лесно ја освоил Републиканската номинација и со победата над тогашниот претседател [[Џими Картер]] станал најстариот избран претседател на САД. Со преземање на функцијата, тој спровел нови политички и економски иницијативи. Дел од неговите популарни политики биле: намалување на [[Данок|даночните]] стапки, економска [[дерегулација]] и намалување на владините трошоци. Роналд Реган служел како претседател на САД во периодот од [[1981]] до [[1989]] година. Во својот прв мандат, тој преживеал [[атентат]], но тој продолжил да ги реализира своите конзервативни политики, кои позитивно влијаеле врз [[Економија на САД|економијата на САД]]: [[инфлација]]та се намалила од 12,5% на 4,4% со просечен годишен раст на [[БДП]] од 3,4%. Во вториот мандат тој се насочил кон [[Надворешна политика|надворешната политика]]: прекинувањето на [[Студената војна]], бомбардирањето на [[Либија]], [[обединувањето на Германија]] и подобрувањето на односите со [[Советскиот Сојуз]]. Роналд Реган на симболичен начин, преку неговиот јавен говор пред [[Бранденбуршка капија|Бранденбуршката капија]] во [[Берлин]], го предизвикал тогашниот претседател на С.Сојуз, [[Михаил Горбачов]] со позната реченица: „Г-дине [[Михаил Горбачов|Горбачов]], срушете го овој ѕид“ (''Mr. Gorbachev, Tear Down This Wall!''),<ref>{{Наведено списание|date=2018-01-14|title=Tear down this wall!|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tear_down_this_wall!&oldid=820352573|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> сакајќи да покаже отвореност и демократско водство. Долгите разговори и дипломатски пресметувања помеѓу Реган и Горбачов резултирале со Договорот за намалување на [[јадреното оружје]],<ref>{{Наведено списание|date=2017-12-11|title=Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Intermediate-Range_Nuclear_Forces_Treaty&oldid=814903310|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>) кој ги обврзал двете страни да ги намалат јадрените арсенали.<ref>{{Наведена книга|title="The Evil Empire"|last=Gingrich|first=Newt|publisher=American Heritage|year=July 22, 2010|isbn=|location=|pages=}}</ref> Само десет месеци откако заминал од функцијата, [[Берлинскиот ѕид]] бил урнат. Кога Реган ја напуштил својата претседателска функција во 1989 година, тој успеал да ја задржи популарноста која изнесувала високи 68 проценти, со што станал највисокорангиран претседател на САД во модерната ера.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/a-look-back-at-the-polls/|title=A Look Back At The Polls|access-date=2018-01-17|language=en}}</ref> Исто така, тој е првиот претседател кој бил реизбран после претседателот [[Ајзенхауер]], додека сите претседатели пред него служеле само еден мандат. Иако планирал да остане активен и по неговото претседателствување, во ноември 1994 година му била диагностицирана [[Алцхајмерова болест|Алцхајмерова]] болест. Како што напредувала болеста, неговите јавни појавувања биле се поретки. Тој е икона помеѓу републиканците, почитуван водач од страна на светот и заштитник на конзервативните вредности. [[Податотека:Ronald Reagan televised address from the Oval Office, outlining plan for Tax Reduction Legislation July 1981.jpg|мини|Роналд Реган го прикажува новиот закон за намалување на даноците (јули 1981)|231x231px]] ==Реган како мотив во популарната музика== * „Реганација“ ([[англиски]]: ''Reaganation'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Бонгвотер]] (''Bongwater'') од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bongwater-Double-Bummer/release/641620 DISCOGS, Bongwater – Double Bummer (пристапено на 30 јуни 2021)]</ref> * „Реганомика“ (англиски: ''Reaganomics'') — песна на американската [[Панк рок|панк]]-група ''[[D.R.I. (музичка група)|D.R.I.]]'' од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=k88ADl46eok YouTube, D. R. I. - Dirty Rotten 1983 &#91;FULL EP&#93; (пристапено на 8.9.2021)]</ref> * „[[Reagan Youth (музичка група)|Реганова младина]]“ ([[англиски]]: ''Reagan Youth'') — американската анархо-[[Панк рок|панк]] група основана во 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/artist/281023-Reagan-Youth DISCOGS, Reagan Youth (пристапено на 30 јуни 2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}}<references responsive="" />{{Претседатели на САД}} {{DEFAULTSORT:Реган, Роналд}} [[Категорија:Претседатели на САД]] [[Категорија:Американски политичари]] [[Категорија:Економисти]] [[Категорија:Конзервативизам]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од I класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Глумци-политичари]] kjg4w7rkcl46e608tj7umxpy1fb3s63 0 49734 5562012 5160586 2026-05-21T11:44:36Z Andrew012p 85224 5562012 wikitext text/x-wiki '''''Буре барут''''' — [[филм]] на [[Горан Паскаљевиќ]] од [[1998]] година, снимен според истоимениот драмски текст на [[Дејан Дуковски]].<ref name="BB">{{Imdb title|id=0169145}}</ref> Филмот ја има добиено наградата Бронзена камера 300 од фестивалот „Браќа Манаки“ за кинематографија (добитник е [[Милан Спасиќ]]), a победил и на фестивалот во [[Венеција]] (FIPRESCI) и на [[Европски филмски награди|Европските филмски награди]] (FIPRESCI). Ансамбл од познати глумци од Балканот учествуваат во филмот, меѓу кои [[Небојша Глоговац]], [[Мики Манојловиќ]], [[Мирјана Карановиќ]], [[Воја Брајовиќ]], [[Богдан Диклиќ]], [[Тони Михајловски]] и [[Никола Ристановски]].<ref name=BB/> == Содржина == [[Белград]], во средина на деведесеттите години е место каде се вкрстуваат неколку одвоени приказни. Насилството станува дел од секојдневието. Во мачната атмосфера на сè поголема бруталност, од која не се гледа излез, главен мотив на приказните станува прашањето: „Кој е крив?“ ==Наводи== {{наводи}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Српски филмови]] [[Категорија:Филмови на српски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1998 година]] [[Категорија:Филмови со Предраг Манојловиќ]] [[Категорија:Филмови на Горан Паскаљевиќ]] [[Категорија:Филмови со Богдан Диклиќ]] [[Категорија:Филмови со Тони Михајловски]] [[Категорија:Филмови со Сергеј Трифуновиќ]] [[Категорија:Филмови со Данило Бата Стојковиќ]] [[Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ]] [[Категорија:Филмови со Воја Брајовиќ]] [[Категорија:Филмови со Милена Дравиќ]] [[Категорија:Филмови со Лазар Ристовски]] [[Категорија:Филмови со Драган Николиќ]] [[Категорија:Филмови со Александар Берчек]] [[Категорија:Филмови со Мирјана Карановиќ]] [[Категорија:Филмови со Никола Ристановски]] 7bex8tyoufdj9u16klo5ucuuoa71y3q 5562013 5562012 2026-05-21T11:44:48Z Andrew012p 85224 5562013 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Буре барут''''' — [[филм]] на [[Горан Паскаљевиќ]] од [[1998]] година, снимен според истоимениот драмски текст на [[Дејан Дуковски]].<ref name="BB">{{Imdb title|id=0169145}}</ref> Филмот ја има добиено наградата Бронзена камера 300 од фестивалот „Браќа Манаки“ за кинематографија (добитник е [[Милан Спасиќ]]), a победил и на фестивалот во [[Венеција]] (FIPRESCI) и на [[Европски филмски награди|Европските филмски награди]] (FIPRESCI). Ансамбл од познати глумци од Балканот учествуваат во филмот, меѓу кои [[Небојша Глоговац]], [[Мики Манојловиќ]], [[Мирјана Карановиќ]], [[Воја Брајовиќ]], [[Богдан Диклиќ]], [[Тони Михајловски]] и [[Никола Ристановски]].<ref name=BB/> == Содржина == [[Белград]], во средина на деведесеттите години е место каде се вкрстуваат неколку одвоени приказни. Насилството станува дел од секојдневието. Во мачната атмосфера на сè поголема бруталност, од која не се гледа излез, главен мотив на приказните станува прашањето: „Кој е крив?“ ==Наводи== {{наводи}} {{Филм-никулец}} [[Категорија:Српски филмови]] [[Категорија:Филмови на српски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1998 година]] [[Категорија:Филмови со Предраг Манојловиќ]] [[Категорија:Филмови на Горан Паскаљевиќ]] [[Категорија:Филмови со Богдан Диклиќ]] [[Категорија:Филмови со Тони Михајловски]] [[Категорија:Филмови со Сергеј Трифуновиќ]] [[Категорија:Филмови со Данило Бата Стојковиќ]] [[Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ]] [[Категорија:Филмови со Воја Брајовиќ]] [[Категорија:Филмови со Милена Дравиќ]] [[Категорија:Филмови со Лазар Ристовски]] [[Категорија:Филмови со Драган Николиќ]] [[Категорија:Филмови со Александар Берчек]] [[Категорија:Филмови со Мирјана Карановиќ]] [[Категорија:Филмови со Никола Ристановски]] 0iq1unuy4dxi92gh4i91mjodlnne7ba 0 50892 5561914 5451187 2026-05-20T21:12:26Z Buli 2648 5561914 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Парашкев Цветков | портрет = Parashkev Tsvetkov.jpg | px=150п | опис = бугарски револуционер | наставка = | роден-дата = {{роден на|20|мај|1875}} | роден-место = {{роден во|Плевен}}, [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | починал-дата = {{починал на|21|мај|1903}} | починал-место = [[Могила]], [[Македонија]] }} '''Парашкев Цветков''' ({{langx|bg|Парашкев Цветков}}), (името се среќава и како ''Параскев''<ref>Енциклопедия България, том 7, Академично издателство „Проф.Марин Дринов“, София, 1996.</ref>), бил револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == [[Податотека:Parashkev Tsvetkov parents.jpg|мини|лево|Родителите на Парашкев Цветков, Стојанка и Тодораки]] Роден е во [[1875]] година во [[Плевен]], [[Бугарија]]. Завршил гимназија во [[Софија]] и потоа учителствувал три години. Во [[1897]] година заминал во [[Прага]] (Чешка), а потоа во [[Дрезден]] ([[Германија]]), каде што студирал музика. По враќањето станал професор во [[Битолска машка гимназија|Битолската егзархиска гимназија]] ([[1902]]). Учествувал на [[Смилевскиот конгрес]] (мај [[1903]]) каде бил избран за еден од секретарите. Уште пред [[Илинденското востание]] раководел со една од револуционерните чети во [[Битолско]]. На [[21 мај]] [[1903]] година со четата бил откриен и опседнат во селото [[Могила]], [[Битолско]], од 300 турски војници. По 36-часовна борба, тешко ранет, војводата Цветков извршил самоубиство. == Наводи == <references/> {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветков}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Бугарски револуционери]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] 2kj6tnu1u9a0kh5fafgeb5s1b2fbpn7 5561915 5561914 2026-05-20T21:13:26Z Buli 2648 5561915 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Парашкев Цветков | портрет = Parashkev Tsvetkov.jpg | px=150п | опис = бугарски револуционер | наставка = | роден-дата = {{роден на|20|мај|1875}} | роден-место = {{роден во|Плевен}}, [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | починал-дата = {{починал на|21|мај|1903}} | починал-место = [[Могила]], [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Македонија]]) }} '''Парашкев Цветков''' ({{langx|bg|Парашкев Цветков}}), (името се среќава и како ''Параскев''<ref>Енциклопедия България, том 7, Академично издателство „Проф.Марин Дринов“, София, 1996.</ref>), бил револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == [[Податотека:Parashkev Tsvetkov parents.jpg|мини|лево|Родителите на Парашкев Цветков, Стојанка и Тодораки]] Роден е во [[1875]] година во [[Плевен]], [[Бугарија]]. Завршил гимназија во [[Софија]] и потоа учителствувал три години. Во [[1897]] година заминал во [[Прага]] (Чешка), а потоа во [[Дрезден]] ([[Германија]]), каде што студирал музика. По враќањето станал професор во [[Битолска машка гимназија|Битолската егзархиска гимназија]] ([[1902]]). Учествувал на [[Смилевскиот конгрес]] (мај [[1903]]) каде бил избран за еден од секретарите. Уште пред [[Илинденското востание]] раководел со една од револуционерните чети во [[Битолско]]. На [[21 мај]] [[1903]] година со четата бил откриен и опседнат во селото [[Могила]], [[Битолско]], од 300 турски војници. По 36-часовна борба, тешко ранет, војводата Цветков извршил самоубиство. == Наводи == <references/> {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветков}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Бугарски револуционери]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] 6k1dwt4akcf7oshf2sdv0gtq3992yjv 5561916 5561915 2026-05-20T21:14:58Z Buli 2648 5561916 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Парашкев Цветков | портрет = Parashkev Tsvetkov.jpg | px=150п | опис = бугарски револуционер | наставка = | роден-дата = 20 мај 1875 | роден-место = {{роден во|Плевен}}, [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1903|05|21|1875|05|20}} | починал-место = [[Могила]], [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Македонија]]) }} '''Парашкев Цветков''' ({{langx|bg|Парашкев Цветков}}), (името се среќава и како ''Параскев''<ref>Енциклопедия България, том 7, Академично издателство „Проф.Марин Дринов“, София, 1996.</ref>), бил револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == [[Податотека:Parashkev Tsvetkov parents.jpg|мини|лево|Родителите на Парашкев Цветков, Стојанка и Тодораки]] Роден е во [[1875]] година во [[Плевен]], [[Бугарија]]. Завршил гимназија во [[Софија]] и потоа учителствувал три години. Во [[1897]] година заминал во [[Прага]] (Чешка), а потоа во [[Дрезден]] ([[Германија]]), каде што студирал музика. По враќањето станал професор во [[Битолска машка гимназија|Битолската егзархиска гимназија]] ([[1902]]). Учествувал на [[Смилевскиот конгрес]] (мај [[1903]]) каде бил избран за еден од секретарите. Уште пред [[Илинденското востание]] раководел со една од револуционерните чети во [[Битолско]]. На [[21 мај]] [[1903]] година со четата бил откриен и опседнат во селото [[Могила]], [[Битолско]], од 300 турски војници. По 36-часовна борба, тешко ранет, војводата Цветков извршил самоубиство. == Наводи == <references/> {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветков}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Бугарски револуционери]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] b5tvo1rxh0a3ljq0zl7l7xdvtcb9dp8 0 56188 5561813 5209708 2026-05-20T16:46:12Z Andrew012p 85224 5561813 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubiks cube solved.jpg | други_имиња = волшебна коцка, коцка | тип = [[комбинациска сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd ([[Spin Master]])<ref name="Evans">{{Cite news |last=Evans |first=Pete |date=27 October 2020 |title=Canadian company that owns classic toys Etch A Sketch and Aerobie buys Rubik's Cube for $50M |publisher=[[CBC News]] |url=https://www.cbc.ca/news/business/spin-master-rubik-s-cube-1.5778252}}</ref> | од = 1977 (како унгарска волшебна коцка, првите пробни серии се пуштени во Будимпешта)<br>1980 (како Рубикова коцка, ширум светот) | до = сѐ уште | мрежно_место = https://rubiks.com }} '''Рубикова коцка''' — механичка [[загатка]] изумена во 1974<ref name=history>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rubiks.com/lvl3/index_lvl3.cfm?lan=eng&lvl1=inform&lvl2=medrel&lvl3=history |title=Официјално мрежно место - рубикова коцка |accessdate=2008-07-03 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080224053857/http://www.rubiks.com/lvl3/index_lvl3.cfm?lan=eng&lvl1=inform&lvl2=medrel&lvl3=history }}</ref> од [[Унгарија|унгарскиот]] [[вајар]] и [[професор]] по [[архитектура]] [[Ерне Рубик]]. Оригинално наречена „магична коцка“ од нејзиниот пронаоѓач, оваа загатка е преименувана како „Рубикова коцка“ од компанијата „Ideal Toys“ во 1980,<ref name=history /> и ја освоила Наградата за германска игра на годината (''Spiel des Jahres'') во специјалната категорија за загатки. Таа е светски најпродаваната играчка, со над 300.000.000 Рубикови коцки и нејзини имитации продадени низ целиот свет.<ref>Маршал, Реј. [http://icnewcastle.icnetwork.co.uk/1000expats/expatsfeatures/tm_objectid=15786140&method=full&siteid=50080&headline=squaring-up-to-the-rubik-challenge-name_page.html Squaring up to the Rubchallenge]. ''icNewcastle''. Страницата е посетена на [[15 август]] [[2005]].</ref> Во типична коцка, секоја страна е покриена со девет налепници во шест бои. Кога загатката е решена, лицето на секоја страна од коцката е во една боја. Коцката го прослави својот 24-ти јубилеј во 2005, со издавање на посебна верзија на коцката, со налепница во центарот на белата страна со логото „Рубикова коцка 1980-2005“. Загатката доаѓа во четири можни верзии: 2×2×2 (џебна коцка, наречена и мини коцка, јуниорска коцка или коцка мраз), 3×3×3 стандардната коцка, 4×4×4 (Одмаздата на Рубик), и 5×5×5 (Професорската коцка). Постојат и поголеми коцки, 6x6x6 и 7x7x7 се исто така пристапни. == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * [http://www.bbc.co.uk/macedonian/news/story/2010/05/100526_rubik.shtml Три децении од „Рубиковата коцка“], БиБиСи Македонски, 27 мај 2010 {{mk}} {{Игра-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Загатки]] [[Категорија:Образовни играчки]] 0i02b847yk52rrgnrje5zzkeqtj0yt2 0 61084 5561868 5538406 2026-05-20T19:30:41Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5561868 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за претседател | име = Томас Џеферсон<br />''Thomas Jefferson'' | слика = Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800).jpg | големина = | опис = | маласлика = | звање = Претседател на САД | ред = 3 | мандат_поч = [[4 март]] [[1801]] | мандат_крај = [[4 март]] [[1809]] | заменик_претседател = [[Ерон Бр]]<br />''Aaron Burr'' | заменик_премиер = | заменик = | претседател = | претходник = [[Џон Адамс]] | следбеник = [[Џејмс Медисон]] | претходник1 = | следбеник1 = | роден_дата = {{роден на|13|април|1743}} | роден_место = [[Шедвел]], Вирџинија, САД | умрел_дата = {{починал на|4|јули|1826}} | умрел_место = [[Шарлотсвил]], Вирџинија, САД | наставка = | изборна_единица = | партија = [[Демократско-републиканска партија]] | сопружник = [[Марта Вејлс Скелтон Џеферсон]] | професија = [[Адвокат]], [[Земјоделец]] | религија = [[Деист]] | потпис = Thomas Jefferson Signature.svg | фусноти = }} '''Томас Џеферсон''' ({{langx|en|Thomas Jefferson}}, {{рн|13|април|1743}} - {{пн|4|јули|1826}}) — третиот [[претседател на САД]] (1801-1809), главниот автор на [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]] (1776) и еден од највлијателните „татковци“ на САД и поборник за идеалите на [[републиканство]]то. Главни случувања за време на неговиот мандат се купувањето на [[Луизијана (колонија)|Луизијана]] од [[Франција]] (1803) и експедицијата на Луис и Кларк (1804-1806). Џеферсон бил политичар, филозоф и претставник на [[просветителство]]то и познавал многу интелектуалци - водачи во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] и [[Франција]]. Тој го сметал независниот земјоделец како пример на доблестите на републиканството, не верувал во градови и финансиери и се залагал за поголеми права и самоуправа на државите и лимитирана федерална влада. Џеферсон го поддржувал принципот на одделување на црквата од државата и бил автор на Статутот на Вирџинија за Слобода во Религијата (1779, 1786). Тој бил епоним на Џеферсоновата демократија и соосновач и водач на [[Демократско-републиканска партија|Демократско-републиканската партија]] која ја доминирала американската политичка сцена во должина од четврт век. Џеферсон бил Гувернер на Вирџија за време на војната (1779-1781), првиот [[Државен секретар на САД]] (1789-1793) и вториот заменик претстедател на САД (1797-1801). Џеферсон имал енциклопедиско познавање на историјата и науката и покажал особени успеси како [[државник]], хортикултурист, архитект, археолог, палеонтолог, автор, пронаоѓач и основач на [[Универзитет на Вирџинија|Универзитетот на Вирџинија]]. Во 1962 година претседателот [[Џон Ф. Кенеди|Џон Кенеди]] пречекал 49 нобеловци во Белата Куќа и во таа прилика рекол: „Мислам дека ова е најневеројатната грутка на талент и знаење што се има собрано во Белата Куќа, можеби со исклучок на случаите кога Џеферсон јадел сам тука“. ===Изуми=== Џеферсон измислил многу мали практични уреди и подобрил изуми од тоа време, вклучувајќи ротирачка поставка за книги и „голем часовник“ погонуван од гравитацијата на топовски ѓулиња. Тој ги подобрил [[педометар]]от, [[полиграф (уред за дуплирање)|полиграфот]] (уред за дуплирање на пишување),<ref>[[#cipher|Univ. Virginia archives]]</ref> и [[плуг]] со превртување на земјата, идеја што никогаш не ја патентирал и ја дал на потомството.<ref>[[#Malone62|Malone, 1962]], стр. 213–215.</ref> Џеферсон може да се смета и за творец на [[вртечка столица|вртечката столица]], првата што ја создал ја искористил за да напише голем дел од [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]].<ref>[[#Kaplan|Kaplan, 1993]], стр. 315.</ref> Прво се спротивставил на патентите, но подоцна ги поддржал. Од 1790 до 1793 година, како државен секретар, тој бил „ex officio“ раководител на тричлениот одбор за преглед на патенти. Изготвил реформи на американскиот закон за патенти што довело до негово разрешување од оваа должност во 1793 година, а исто така драстично го променил и патентниот систем<ref>{{cite encyclopedia |last1=Martin |first1=Russell L. |title=Patents |url=https://www.monticello.org/research-education/thomas-jefferson-encyclopedia/patents/ |publisher=Thomas Jefferson Foundation |access-date=September 20, 2022 |date=April 1989|encyclopedia=Thomas Jefferson Encyclopedia}}; source also links to two related 21st-century sources</ref> Како амбасадор во Франција, Џеферсон бил импресиониран од програмата за воена стандардизација позната како ''Систем Грибовал'' и како претседател отопочнал програма за развој на заменливи делови за [[огнено оружје]]. За неговата инвентивност и генијалност, Џеферсон бил награден со почесна титула доктор по право од [[Харвард|Универзитетот Харвард]] во 1787 година.<ref>[[#Peterson70|Peterson, 1970]], стр. 335–336.</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{Претседатели на САД}} {{Нормативна контрола}}{{САД-ист-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џеферсон, Томас}} [[Категорија:Томас Џеферсон| ]] [[Категорија:Претседатели на САД]] [[Категорија:Гувернери на Вриџинија]] [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски дејци]] [[Категорија:Американски архитекти]] [[Категорија:Политички филозофи]] [[Категорија:Просветителски филозофи]] [[Категорија:Американски филозофи]] [[Категорија:Просветителство]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Луѓе од Вирџинија]] [[Категорија:Американски пронаоѓачи]] [[Категорија:Потпретседатели на САД]] 3dtfsdmbbh6ve8rzgzkzgugi5u9oxj0 0 61287 5561777 5412134 2026-05-20T14:53:25Z IvanKonev123 98191 Создадено со преведување на одделот „Distribution and status“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349723580|Mingrelian language]]“ 5561777 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language |name=Мегрелски |nativename=მარგალური ნინა ''маргалури нина'' |familycolor=Caucasian |states={{ГРУ}} |region=[[Мегрелија]], [[Абхазија]] |speakers= 500.000 (1989) |fam1=[[Јужнокавкаски јазици|јужнокавкаски]] |fam2=[[картозански јазици|картозански]] |fam3=[[зански јазици|зански]]<ref>http://www.icgl.org/articles/ReviewofColchian.doc {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120301071254/http://www.icgl.org/articles/ReviewofColchian.doc |date=2012-03-01 }} K'olxuri Ena (Colchian Language)</ref> |script= [[грузиска азбука|грузиска]] |iso1=|iso2b=|iso2t=|iso3=xmf}} [[File:Kartvelian languages mk.svg|thumb|right|240px|Карта на картвелските јазици.]] '''Мегрелски''' или '''мингрелски јазик''' ({{јаз|xmf|მარგალური ნინა}}, ''маргалури нина''; {{langx|ka|მეგრული ენა}}, ''мегрули ена'') — [[јужнокавкаски јазик]] кој се зборува во западна [[Грузија]], поточно во регионите [[Мегрелија]] и [[Абхазија]]. Порано јазикот бил познат како '''иверски јазик'''. == Распространетост и статус == Денес не постојат сигурни податоци за вкупната бројка на луѓето што зборуваат мегрелски, но се проценува дека таа изнесува од 500.000 до 800.000 жители. Повеќето живеат во Мегрелија, регион на [[Црно Море|црноморското]] крајбрежје во близина на [[Свански Планини|Сванските Планини]]. Помали заедници на [[Мегрелци]] постојат и во Абхазија, но поради нестабилноста на регионот голем број Мегрелци се преселиле во Грузија. Мегрелскиот јазик најчесто се пишува со [[грузиска азбука]], но сепак нема пишам стандард и нема службен стгатус. Скоро сите Мегрелци се двојазични, така што мегрелскиот го користат за домашна употрба и секојдневна комуникација, додека [[Грузиски јазик|грузискиот јазик]] го користат на официјално ниво. == Дистрибуција и статус == [[Податотека:Mingrelian_language_map_-_en.svg|мини|Население кое зборува мингрелски]] Не постои веродостојна бројка за бројот на мајчини говорители на мингрелскиот јазик, но се проценува дека е помеѓу 300.000 и 500.000, а повеќето од нив живеат во регионот [[Мегрелија|Мингрелија]] (или Самегрело и порано [[Odishi|Одиши]]) во [[Грузија]], кој ги опфаќа [[Odishi Hills|Одишските ридови]] и [[Colchis Lowland|Колхидската низина]], од брегот на [[Црно Море|Црното Море]] до [[Svan Mountains|планините Сван]] и [[Tskhenistskali River|реката Цхенисткали]], а воедно и помали енклави кои постоеле во [[Абхазија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5253.htm|title=Georgia|work=U.S. Department of State|location=First paragraph, third sentence|accessdate=9 April 2016|quote=The United States supports Georgia’s sovereignty and territorial integrity within its internationally recognized borders, and does not recognize the Abkhazia and South Ossetia regions of Georgia, currently occupied by Russia, as independent.}}</ref>, но тековните граѓански немири таму ги раселиле многу од говорниците во други региони на Грузија. Нивната географска распределба е релативно компактна, што помогнало да се промовира пренесувањето на јазикот меѓу генерациите. Мингрелскиот јазик генерално се пишува со [[грузиска азбука]], но нема пишан стандард или официјален статус и речиси сите говорници се двојазични кои го користат мингрелскиот јазик главно за познат и неформален разговор и [[Грузиски јазик|грузискиот]] (или, за говорниците од странство, локалниот официјален јазик) за други цели. ==Историја== Мегрелскиот јазик е еден од јужнокавкаските јазици. Тој е сличен со [[Ласки јазик|ласкиот јазик]], од кого се разделил во последните 500 години, особено кога овие два јазика биле разделени од Турците. За разлика од ласкиот, со грузискиот не е толку сличен и уште помалку од [[Свански јазик|сванскиот јазик]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lrz-muenchen.de/~wschulze/lgxcauc.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2011-06-10 |archive-date=2011-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610082958/http://www.lrz-muenchen.de/~wschulze/lgxcauc.pdf |url-status=live }}</ref>. Мегрелскиот не е разбирлив за ниту еден од јужнокавкаските јазици, но можат да се забележат некои зборови слични со ласките. Некои јазичари тврдат дека ласкиот и мегрелскиот јазик се дијалекти на [[Зански јазик|занскиот јазик]]<ref>http://www.icgl.org/articles/ReviewofColchian.doc {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120301071254/http://www.icgl.org/articles/ReviewofColchian.doc |date=2012-03-01 }} K2olxuri Ena (Colchian Language)</ref>, но сепак денес не постои никаква можност за да се зборува за еден зански јазик, кој бил распаднат на двата денешни. Најстариот запис на мегрелски датира од [[XIX век]] и е со етнографска содржина. ==Дијалекти== Главните дијалекти на мегрелскиот јазик се: *зуддидиски или северозападен дијалект ** ѕвариски дијалект * сенакиски или југоисточен дијалект ** мартвилиско-банѕаски дијалект ** абашаски дијалект ==Наводи== {{наводи}} == Користена литература == *Aleksandre Tsagareli (1880), ''Megrelskie Etiudi, Analiz Fonetiki Megrelskogo Yazika'' ("Megrelian Studies &mdash; The Analysis of Phonetics of Megrelian Language"). {{ru}} *Ioseb Kipshidze (1914), [http://www.archive.org/details/GrammatikaMingrelskogoiverskogoJazyka ''Grammatika Mingrel’skogo (Iverskogo) Jazyka'' ("Grammar of Megrelian (Iverian) Language")]. {{ru}} *Shalva Beridze (1920), ''Megruli (Iveriuli) Ena'' ("Megrelian (Iverian) Language"). *Laurence Broers (2004), ''Containing the Nation, Building the State - Coping with Nationalism, Minorities, and Conflict in Post-Soviet Georgia''. *English-Mengrelian dictionary == Поврзано == * [[Ласки јазик]] * [[Јужнокавкаски јазици]] * [[Мегрелци]] ==Надворешни врски== *[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=xmf Мегрелскиот јазик на Етнолог] *[http://www.mingrelia.narod.ru/ Нанаши Нина - првиот буквар на мегрелски] *[http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/caucasica/mingrel/adscham.htm TITUS Caucasica: мегрелски јазик] на германски. *[http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/megr/kajaia/kajai.htm Мегрелско-грузиски речник] *[http://www.ling.lu.se/projects/Megrelian/ Мегрелски проект] *[http://www.lakada.blog.com Колекција мегрелска поезија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150422144538/http://www.lakada.blog.com/ |date=2015-04-22 }} на lakada.blog.com {{Картвелски јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Картвелски јазици]] [[Категорија:Јазици во Грузија]] [[Категорија:Аглутинативни јазици]] [[Категорија:Загрозени јазици]] [[Категорија:Загрозени јазици во Азија]] 2i6y004fs5pzfjqxp1j2pc64qds4o4h 100 68459 5561967 402961 2026-05-21T05:13:14Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:New_Zealand_0577.jpg]] со [[File:Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu_sign.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR 5561967 wikitext text/x-wiki [[Слика:Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu sign.jpg|center|300px|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху]] '''[[Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифе<br/>нуаакитанараху]]''', е рид близу близу [[Порангахау]], јужно од [[Ваипукурау]] во јужниот дел на регионот [[Хоков Залив (регион)|Хоковиот Залив]], [[Нов Зеланд]]. Според [[Гинисова книга на рекорди|Гинисовата книга на рекорди]], ова е '''вториот најдолг [[географски поим]] на светот'''. <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[Портал:Нов Зеланд/Selected picture/Архива|Архива на слики]]'''</div> baf7ua5rs63dinerrvt8f4sxg9p0jsl 0 79934 5561995 5253232 2026-05-21T10:21:34Z Alekscska 107883 5561995 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #E41B17 | clubname = ЦСКА Софија | fullname = Професионален Фудбалски Клуб<br>ЦСКА Софија | image = [[Податотека:CSKA Sofia logo for 70th anniversary.png|180px]] | nickname = ''армејците'', ''црвените'' | founded = 5 мај 1948 | ground = [[Стадион Бугарска армија|Бугарска армија]]<br/>[[Софија]], [[Бугарија]] | capacity = 22.995 | current = ПФК ЦСКА Софија сезона 2023–2024 | owner = {{flagsport|BUL}} [[Данаил Ганчев]] (40%)<br>{{flagsport|BUL}} [[Данаил Илиев]] (40%)<br>{{flagsport|BUL}} [[Христо Стоичков]] (20%) | chrtitle = Претседател | | manager = {{flagsport|SRB}} [[Нестор Ел Маестро]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Прва лига]] | season = 2023–24 | position = Прва лига, 3. место | titles = 56 | domestic_competitions = [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Прва лига на Бугарија]] : '''31''' <br> {{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}<br> [[Фудбалски куп на Бугарија|Куп на Бугарија]] : '''22''' <br> {{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}<br> [[Суперкуп на Бугарија]] : '''4''' <br> {{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}<br> | website = http://www.cska.bg/ | pattern_la1 = _cskasofia2324h | pattern_b1 = _cskasofia2324h | pattern_ra1 = _cskasofia2324h | pattern_sh1 = _cskasofia2324h | pattern_so1 = | leftarm1 = DD0000 | body1 = DD0000 | rightarm1 = DD0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = DD0000 | pattern_la2 = _macronhalley23ws | pattern_b2 = _macronhalley23ws | pattern_ra2 = _macronhalley23ws | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _macronhalley23bw | pattern_b3 = _macronhalley23bw | pattern_ra3 = _macronhalley23bw | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ПФК ЦСКА Софија''' или само '''ЦСКА Софија''' е [[Бугарија|бугарски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Софија]]. Во моментов клубот се натпреварува во [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Првата лига на Бугарија]], највисокото фудбалско ниво во оваа земја. Името на клубот ЦСКА е кратенка и значи ''Централен спортски клуб на армијата'' (на [[Бугарски јазик|бугарски]]: Централен Спортен Клуб на Армията). Клубот е официјално основан на 5 мај 1948 година, но корените на ЦСКА датираат од армискиот офицерски клуб основан во 1923 година.<ref>[http://www.dnes.bg/sport/2009/10/21/sydyt-prizna-cska-e-naslednik-na-as-23.79567 Court: CSKA is the Official Successor to AS-23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113003555/https://www.dnes.bg/sport/2009/10/21/sydyt-prizna-cska-e-naslednik-na-as-23.79567 |date=13 November 2017 }} (in Bulgarian) ''Dnes.bg'' Retrieved 24 October 2017.</ref> Со 31 титула [[Бугарија - А фудбалска група|шампион на Бугарија]], 22 [[Фудбалски куп на Бугарија|Куп на Бугарија]] и 4 [[Суперкупа на Бугарија|Суперкупа]], тие се најуспешниот бугарски фудбалски клуб на сите времиња.<ref>[http://bgclubs.eu/ranking/points Вечната ранглиста на „А“ група]</ref> Исто така, на меѓународната сцена ЦСКА е двократен полуфиналист на [[Куп на шампиони|КЕШ]] и еднаш полуфиналист на [[Куп на победниците на куповите|КПК]]. Својте домашни натпревари ги игра на стадионот [[Стадион Бугарска армија|Бугарска армија]]. Нивен најголем соперник е [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]] со кој го играат [[Вечно дерби на Бугарија|Вечното дерби на Бугарија]]. == Историја == Клубот е создаден на 5 мај 1948 година, по спојувањето на [[ПФК Септември (Софија)|Септември Софија]] со воениот клуб [[Чавдар (Софија)|ЦДВ]] под името „[[Септември при ЦДВ]]“. Новиот клуб го заземал местото на „Септември“ во првенството. [[Буграско првенство во фудбал 1948|Во финалето]], Септември при ЦДВ се сретнал со [[ПФК Левски (Софија)|Левски]] и после поразот со 1-2 во првиот натпревар и победата со 3-1 во вториот, клубот ја освоил својата прва титула. Одлучувачкиот реванш натпревар бил одигран на 9 септември 1948 година, а составот на „армејците“ бил следниов: [[Стефан Геренски]], [[Борислав Футеков]], [[Манол Манолов – Симолијата]], Димитар Цветков, Никола Алексиев, [[Нако Чакмаков]], [[Димитар Миланов (фудбалер)|Димитар Миланов]], [[Стојне Минев]], [[Стефан Божков]], Никола Божилов и [[Кирил Богданов]]. [[Бугарско првенство во фудбал 1948-1949|Во својата прва сезона]] во новосоздадената [[Прва професионална фудбалска лига на Бугарија|„А“ група]], Септември при ЦДВ завршил на второто место. [[Крум Милев]] бил назначен за [[тренер]] на тимот. Истата година, започнала реконструкцијата на стадионот [[Бугарска армија (стадион)|Народна армија]], каде клубот започнал да ги игра своите натпревари. Во летото 1949 година, „Септември“ се одвоил како независна единица, а армијскиот тим бил преименуван во „Централен дом на Народната армија“ (ЦДНВ). [[Бугарско првенство во фудбал 1949-1950|Сезоната 1949-1950]] започнала нормално, но по одигрувањето на три кола од есенскиот дел тоа било прекинато поради реорганизација на движењето за физичка култура во Бугарија по советски модел. Потоа бил создаден турнир за одредување на учесниците во Софија за наредната сезона 1950-1951, на кој се квалификувале најдобрите пет екипи. По завршувањето на турнирот, ЦДНВ останува на 6-то место. Со одлука на спортскиот дел на [[Министерство за одбрана на Бугарија|МЗБ]], на местото на уште еден армијски клуб [[ПФК Ботев (Пловдив)|Ботев Пловдив]], бил создаден тим со најсилните играчи од ЦДНВ, Ботев, [[ПФК Черно Море|Черно Море]], [[ОФК Сливен 2000|Сливен]] и други тимови на армијата. Името на обединетиот клуб било „Народна војска“. Тимот повторно завршил на второто место зад [[ПФК Левски (Софија)|Динамо]]. Од следната сезона тимот го наследил софискиот армиски тим ЦДНВ, а останатите армиски тимови стартувале од пониските дивизии. Во 1953 година, тимот повторно бил преименуван - овој пат во "[[Отбор на Софијскија гарнизон]]", каде мнозинството негови играчи од почетниот тим биле обврзани да играат само во [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|репрезентацијата на Бугарија]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 1954|СП во Швајцарија 1954]]. Во 1954 година, ОСГ веќе бил наречен „Централен дом на Народната Армија“ (ЦДНА), а периодот 1954 - 1962 година бил најуспешен, бидејќи армискиот тим освоил 9 титули по ред. Во 1956 година, ЦДНА учествувал на второто издание на новосоздадениот турнир [[УЕФА Куп на шампиони|КЕШ]], стигнувајќи до четвртфиналето.<ref>{{cite web | url = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/61214--cska-sofia-vs-crvena-zvezda/ | title = CSKA Sofia-Crvena zvezda 1956 History {{!}} UEFA Champions League | publisher = www.uefa.com | access-date = 26 ноември 2021}}</ref> == Имиња == * '''Септември при ЦДВ''' [[1947]]-[[1949|49]]; * '''Народна војска''' [[1950]]; * '''Ц.Д.Н.В.''' [[1951]]-[[1952]]; * '''Отбор на Софијскија гарнизон''' [[1953]]; * '''ЦДНА''' [[1954]]-[[1962|62]]; * '''ЦСКА „Червено знаме“''' [[1962]]-[[1968|68]]; * '''ЦСКА „Септемвриско знаме“''' [[1968]]-[[1985|85]]; * '''ЦФКА „Средец“''' [[1985]]-[[1989|89]]; * '''ЦСКА''' од [[1989]]; ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start/CSKA Sofia}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=BRA|name=[[Густаво Бусато]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=NED|name=[[Јурген Матeј]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=GAM|name=[[Сејни Санјанг]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=NED|name=[[Мено Кох]]}} {{Fs player|no=5|pos=DF|nat=NED|name=[[Бредли де Нојер]]}} {{Fs player|no=6|pos=DF|nat=BUL|name=[[Христијан Петров]]}} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=NOR|name=[[Џонатан Линдсет]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=BUL|name=[[Станислав Шопов]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=HAI|name=[[Дукенс Назон]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=ARM|name=[[Жираир Шагојан]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=GLP|name=[[Матијас Фаетон]]}} {{Fs player|no=12|pos=GK|nat=BUL|name=[[Марин Орлинов]]}} {{Fs player|no=13|pos=DF|nat=COL|name=[[Брајан Кордоба]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=NOR|name=[[Тобијас Хајнц]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=FRA|name=[[Тибо Вион]]}} {{Fs mid/CSKA Sofia}} {{Fs player|no=16|pos=MF|nat=BUL|name=[[Георги Чорбаџијски]]}} {{Fs player|no=17|pos=DF|nat=AUT|name=[[Емануел Шакиќ]]}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=BUL|name=[[Иван Турицов]]}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=BUL|name=[[Асен Дончев]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=CAR|name=[[Амос Југа]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=LUX|name=[[Енес Махмутовиќ]]}} {{Fs player|no=23|pos=MF|nat=BUL|name=[[Илијан Антонов]]}} {{Fs player|no=24|pos=FW|nat=BUL|name=[[Марк-Емилио Папазов]]}} {{Fs player|no=25|pos=GK|nat=BUL|name=[[Димитар Ефтимов]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=COL|name=[[Марселино Кареасо]]}} {{Fs player|no=27|pos=MF|nat=SRB|name=[[Лазар Туфегџиќ]]}} {{Fs player|no=28|pos=FW|nat=COL|name=[[Брајан Морено (фудбалер 1999)|Брајан Морено]]}} {{Fs player|no=29|pos=FW|nat=ECU|name=[[Мајкл Естрада]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=COL|name=[[Данило Асприља]]}} {{Fs end}} === Поранешни познати играчи === {| |valign="top" width="20%"| ;АЛЖИР * {{flagsport|ALG}} [[Раис М'Боли]] ;БРАЗИЛ * {{flagsport|BRA}} [[Фернандо Каранга]] * {{flagsport|BRA}} [[Маркос Антонио Малашиас Жуниор|Маркињос]] * {{flagsport|BRA}} [[Мишел Платини (бразилски фудбалер)|Мишел Платини]] * {{flagsport|BRA}} [[Хуан Фелипе Алвес Рибеиро|Хуан Фелипе]] * {{flagsport|BRA}} [[Џеферсон Серкеира Телес|Џеферсон]] ;БУГАРИЈА * {{flagsport|BUL}} [[Ивајло Андонов]] * {{flagsport|BUL}} [[Цветан Атанасов]] * {{flagsport|BUL}} [[Красимир Безински]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Бербатов]] * {{flagsport|BUL}} [[Стефан Божков]] * {{flagsport|BUL}} [[Цоњо Василев]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Велинов]] * {{flagsport|BUL}} [[Борис Гаганелов]] * {{flagsport|BUL}} [[Емил Гаргоров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Денев]] * {{flagsport|BUL}} [[Спас Џевизов]] * {{flagsport|BUL}} [[Велизар Димитров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Димитров (Џеки)]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Димитров (Црвениот)]] * {{flagsport|BUL}} [[Динко Димитров]] * {{flagsport|BUL}} [[Петар Жеков]] * {{flagsport|BUL}} [[Иван Зафиов]] * {{flagsport|BUL}} [[Радослав Здравков]] * {{flagsport|BUL}} [[Трифон Иванов]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Илиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Цветан Јончев]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојан Јорданов]] |valign="top" width="20%"| * {{flagsport|BUL}} [[Никола Ковачев]] * {{flagsport|BUL}} [[Божил Колев]] * {{flagsport|BUL}} [[Иван Колев]] * {{flagsport|BUL}} [[Емил Костадинов]] * {{flagsport|BUL}} [[Манол Манолов]] * {{flagsport|BUL}} [[Владимир Манчев]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Марашлиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Пламен Марков]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Миланов]] * {{flagsport|BUL}} [[Крум Милев]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојчо Младенов]] * {{flagsport|BUL}} [[Георги Најденов]] * {{flagsport|BUL}} [[Анатоли Нанков]] * {{flagsport|BUL}} [[Аспарух Никодимов]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојан Орманџиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Панајот Панајотов]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Пенев]] * {{flagsport|BUL}} [[Лјубослав Пенев]] * {{flagsport|BUL}} [[Мартин Петров]] * {{flagsport|BUL}} [[Кирил Ракаров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ангел Рангелов]] * {{flagsport|BUL}} [[Васил Романов]] * {{flagsport|BUL}} [[Борис Станков]] * {{flagsport|BUL}} [[Кирил Станков]] * {{flagsport|BUL}} [[Христо Стоичков]] * {{flagsport|BUL}} [[Гаврил Стојанов]] * {{flagsport|BUL}} [[Лачезар Танев]] * {{flagsport|BUL}} [[Јордан Филипов]] * {{flagsport|BUL}} [[Никола Цанев]] * {{flagsport|BUL}} [[Нако Чакмаков]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Јакимов]] * {{flagsport|BUL}} [[Крум Јанев]] |valign="top" width="20%"| * {{flagsport|BUL}} [[Христо Јанев]] * {{flagsport|BUL}} [[Костадин Јанчев]] * {{flagsport|BUL}} [[Тодор Јанчев]] ;ГАНА * {{flagsport|GHA}} [[Едвин Џаси]] ;ГАМБИЈА * {{flagsport|GAM}} [[Али Соу]] ;ЕКВАДОР * {{flagsport|ECU}} [[Хорди Каиседо]] ;ИТАЛИЈА * {{flagsport|ITA}} [[Стефано Белтраме]] ;ИРСКА * {{flagsport|IRL}} [[Греам Кери]] * {{flagsport|IRL}} [[Килијан Шеридан]] ;КАМЕРУН * {{flagsport|CMR}} [[Раул Лое]] ;КОЛУМБИЈА * {{flagsport|COL}} [[Густаво Кулма]] ;КОНГО * {{flagsport|CON}} [[Бредли Мазику]] ;ЛИТВАНИЈА * {{flagsport|LTU}} [[Витаутас Чернјаускас]] ;ЛУКСЕМБУРГ * {{flagsport|LUX}} [[Орелиен Јоахим]] ;МАДАГАСКАР * {{flagsport|MDG}} [[Анисе]] |valign="top" width="20%"| ;МАКЕДОНИЈА * {{flagsport|MKD}} [[Ристе Милосавов]] * {{flagsport|MKD}} [[Бобан Бабунски]] * {{flagsport|MKD}} [[Саша Ќириќ]] * {{flagsport|MKD}} [[Љупчо Марковски]] * {{flagsport|MKD}} [[Илија Најдоски]] * {{flagsport|MKD}} [[Артим Шаќири]] * {{flagsport|MKD}} [[Роберт Петров]] ;ПОРТУГАЛИЈА * {{flagsport|POR}} [[Тијаго Родригеш]] * {{flagsport|POR}} [[Рубен Пинто]] ;РОМАНИЈА * {{flagsport|ROU}} [[Флорентин Петре]] ;СЕНЕГАЛ * {{flagsport|SEN}} [[Ибрахима Гај]] ;УКРАИНА * {{flagsport|UKR}}{{flagsport|BRA}} [[Жуниор Мораеш]] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Бугарска А Група}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:ЦСКА Софија}} [[Категорија:ПФК ЦСКА (Софија)|ПФК ЦСКА]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Софија|ЦСКА]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Бугарија|ЦСКА]] [[Категорија:Спортот во Софија]] fpt68ddl2tl8xmzdmml3qk6fpf458bi 5561996 5561995 2026-05-21T10:21:57Z Alekscska 107883 5561996 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #E41B17 | clubname = ЦСКА Софија | fullname = Професионален Фудбалски Клуб<br>ЦСКА Софија | image = [[Податотека:CSKA Sofia logo for 70th anniversary.png|180px]] | nickname = ''армејците'', ''црвените'' | founded = 5 мај 1948 | ground = [[Стадион Бугарска армија|Бугарска армија]]<br/>[[Софија]], [[Бугарија]] | capacity = 22.995 | current = ПФК ЦСКА Софија сезона 2023–2024 | owner = {{flagsport|BUL}} [[Данаил Ганчев]] (40%)<br>{{flagsport|BUL}} [[Данаил Илиев]] (40%)<br>{{flagsport|BUL}} [[Христо Стоичков]] (20%) | chrtitle = Претседател | | manager = {{flagsport|SRB}} [[Нестор Ел Маестро]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Прва лига]] | season = 2023–24 | position = Прва лига, 3. место | titles = 57 | domestic_competitions = [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Прва лига на Бугарија]] : '''31''' <br> {{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}{{Трофеј-Бугарија (Прва лига)}}<br> [[Фудбалски куп на Бугарија|Куп на Бугарија]] : '''22''' <br> {{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}{{Трофеј-Куп на Бугарија}}<br> [[Суперкуп на Бугарија]] : '''4''' <br> {{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}{{Трофеј-Суперкуп на Бугарија}}<br> | website = http://www.cska.bg/ | pattern_la1 = _cskasofia2324h | pattern_b1 = _cskasofia2324h | pattern_ra1 = _cskasofia2324h | pattern_sh1 = _cskasofia2324h | pattern_so1 = | leftarm1 = DD0000 | body1 = DD0000 | rightarm1 = DD0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = DD0000 | pattern_la2 = _macronhalley23ws | pattern_b2 = _macronhalley23ws | pattern_ra2 = _macronhalley23ws | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _macronhalley23bw | pattern_b3 = _macronhalley23bw | pattern_ra3 = _macronhalley23bw | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ПФК ЦСКА Софија''' или само '''ЦСКА Софија''' е [[Бугарија|бугарски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Софија]]. Во моментов клубот се натпреварува во [[Прва професионална фудбалска лига (Бугарија)|Првата лига на Бугарија]], највисокото фудбалско ниво во оваа земја. Името на клубот ЦСКА е кратенка и значи ''Централен спортски клуб на армијата'' (на [[Бугарски јазик|бугарски]]: Централен Спортен Клуб на Армията). Клубот е официјално основан на 5 мај 1948 година, но корените на ЦСКА датираат од армискиот офицерски клуб основан во 1923 година.<ref>[http://www.dnes.bg/sport/2009/10/21/sydyt-prizna-cska-e-naslednik-na-as-23.79567 Court: CSKA is the Official Successor to AS-23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113003555/https://www.dnes.bg/sport/2009/10/21/sydyt-prizna-cska-e-naslednik-na-as-23.79567 |date=13 November 2017 }} (in Bulgarian) ''Dnes.bg'' Retrieved 24 October 2017.</ref> Со 31 титула [[Бугарија - А фудбалска група|шампион на Бугарија]], 22 [[Фудбалски куп на Бугарија|Куп на Бугарија]] и 4 [[Суперкупа на Бугарија|Суперкупа]], тие се најуспешниот бугарски фудбалски клуб на сите времиња.<ref>[http://bgclubs.eu/ranking/points Вечната ранглиста на „А“ група]</ref> Исто така, на меѓународната сцена ЦСКА е двократен полуфиналист на [[Куп на шампиони|КЕШ]] и еднаш полуфиналист на [[Куп на победниците на куповите|КПК]]. Својте домашни натпревари ги игра на стадионот [[Стадион Бугарска армија|Бугарска армија]]. Нивен најголем соперник е [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]] со кој го играат [[Вечно дерби на Бугарија|Вечното дерби на Бугарија]]. == Историја == Клубот е создаден на 5 мај 1948 година, по спојувањето на [[ПФК Септември (Софија)|Септември Софија]] со воениот клуб [[Чавдар (Софија)|ЦДВ]] под името „[[Септември при ЦДВ]]“. Новиот клуб го заземал местото на „Септември“ во првенството. [[Буграско првенство во фудбал 1948|Во финалето]], Септември при ЦДВ се сретнал со [[ПФК Левски (Софија)|Левски]] и после поразот со 1-2 во првиот натпревар и победата со 3-1 во вториот, клубот ја освоил својата прва титула. Одлучувачкиот реванш натпревар бил одигран на 9 септември 1948 година, а составот на „армејците“ бил следниов: [[Стефан Геренски]], [[Борислав Футеков]], [[Манол Манолов – Симолијата]], Димитар Цветков, Никола Алексиев, [[Нако Чакмаков]], [[Димитар Миланов (фудбалер)|Димитар Миланов]], [[Стојне Минев]], [[Стефан Божков]], Никола Божилов и [[Кирил Богданов]]. [[Бугарско првенство во фудбал 1948-1949|Во својата прва сезона]] во новосоздадената [[Прва професионална фудбалска лига на Бугарија|„А“ група]], Септември при ЦДВ завршил на второто место. [[Крум Милев]] бил назначен за [[тренер]] на тимот. Истата година, започнала реконструкцијата на стадионот [[Бугарска армија (стадион)|Народна армија]], каде клубот започнал да ги игра своите натпревари. Во летото 1949 година, „Септември“ се одвоил како независна единица, а армијскиот тим бил преименуван во „Централен дом на Народната армија“ (ЦДНВ). [[Бугарско првенство во фудбал 1949-1950|Сезоната 1949-1950]] започнала нормално, но по одигрувањето на три кола од есенскиот дел тоа било прекинато поради реорганизација на движењето за физичка култура во Бугарија по советски модел. Потоа бил создаден турнир за одредување на учесниците во Софија за наредната сезона 1950-1951, на кој се квалификувале најдобрите пет екипи. По завршувањето на турнирот, ЦДНВ останува на 6-то место. Со одлука на спортскиот дел на [[Министерство за одбрана на Бугарија|МЗБ]], на местото на уште еден армијски клуб [[ПФК Ботев (Пловдив)|Ботев Пловдив]], бил создаден тим со најсилните играчи од ЦДНВ, Ботев, [[ПФК Черно Море|Черно Море]], [[ОФК Сливен 2000|Сливен]] и други тимови на армијата. Името на обединетиот клуб било „Народна војска“. Тимот повторно завршил на второто место зад [[ПФК Левски (Софија)|Динамо]]. Од следната сезона тимот го наследил софискиот армиски тим ЦДНВ, а останатите армиски тимови стартувале од пониските дивизии. Во 1953 година, тимот повторно бил преименуван - овој пат во "[[Отбор на Софијскија гарнизон]]", каде мнозинството негови играчи од почетниот тим биле обврзани да играат само во [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|репрезентацијата на Бугарија]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 1954|СП во Швајцарија 1954]]. Во 1954 година, ОСГ веќе бил наречен „Централен дом на Народната Армија“ (ЦДНА), а периодот 1954 - 1962 година бил најуспешен, бидејќи армискиот тим освоил 9 титули по ред. Во 1956 година, ЦДНА учествувал на второто издание на новосоздадениот турнир [[УЕФА Куп на шампиони|КЕШ]], стигнувајќи до четвртфиналето.<ref>{{cite web | url = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/61214--cska-sofia-vs-crvena-zvezda/ | title = CSKA Sofia-Crvena zvezda 1956 History {{!}} UEFA Champions League | publisher = www.uefa.com | access-date = 26 ноември 2021}}</ref> == Имиња == * '''Септември при ЦДВ''' [[1947]]-[[1949|49]]; * '''Народна војска''' [[1950]]; * '''Ц.Д.Н.В.''' [[1951]]-[[1952]]; * '''Отбор на Софијскија гарнизон''' [[1953]]; * '''ЦДНА''' [[1954]]-[[1962|62]]; * '''ЦСКА „Червено знаме“''' [[1962]]-[[1968|68]]; * '''ЦСКА „Септемвриско знаме“''' [[1968]]-[[1985|85]]; * '''ЦФКА „Средец“''' [[1985]]-[[1989|89]]; * '''ЦСКА''' од [[1989]]; ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start/CSKA Sofia}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=BRA|name=[[Густаво Бусато]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=NED|name=[[Јурген Матeј]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=GAM|name=[[Сејни Санјанг]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=NED|name=[[Мено Кох]]}} {{Fs player|no=5|pos=DF|nat=NED|name=[[Бредли де Нојер]]}} {{Fs player|no=6|pos=DF|nat=BUL|name=[[Христијан Петров]]}} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=NOR|name=[[Џонатан Линдсет]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=BUL|name=[[Станислав Шопов]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=HAI|name=[[Дукенс Назон]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=ARM|name=[[Жираир Шагојан]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=GLP|name=[[Матијас Фаетон]]}} {{Fs player|no=12|pos=GK|nat=BUL|name=[[Марин Орлинов]]}} {{Fs player|no=13|pos=DF|nat=COL|name=[[Брајан Кордоба]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=NOR|name=[[Тобијас Хајнц]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=FRA|name=[[Тибо Вион]]}} {{Fs mid/CSKA Sofia}} {{Fs player|no=16|pos=MF|nat=BUL|name=[[Георги Чорбаџијски]]}} {{Fs player|no=17|pos=DF|nat=AUT|name=[[Емануел Шакиќ]]}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=BUL|name=[[Иван Турицов]]}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=BUL|name=[[Асен Дончев]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=CAR|name=[[Амос Југа]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=LUX|name=[[Енес Махмутовиќ]]}} {{Fs player|no=23|pos=MF|nat=BUL|name=[[Илијан Антонов]]}} {{Fs player|no=24|pos=FW|nat=BUL|name=[[Марк-Емилио Папазов]]}} {{Fs player|no=25|pos=GK|nat=BUL|name=[[Димитар Ефтимов]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=COL|name=[[Марселино Кареасо]]}} {{Fs player|no=27|pos=MF|nat=SRB|name=[[Лазар Туфегџиќ]]}} {{Fs player|no=28|pos=FW|nat=COL|name=[[Брајан Морено (фудбалер 1999)|Брајан Морено]]}} {{Fs player|no=29|pos=FW|nat=ECU|name=[[Мајкл Естрада]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=COL|name=[[Данило Асприља]]}} {{Fs end}} === Поранешни познати играчи === {| |valign="top" width="20%"| ;АЛЖИР * {{flagsport|ALG}} [[Раис М'Боли]] ;БРАЗИЛ * {{flagsport|BRA}} [[Фернандо Каранга]] * {{flagsport|BRA}} [[Маркос Антонио Малашиас Жуниор|Маркињос]] * {{flagsport|BRA}} [[Мишел Платини (бразилски фудбалер)|Мишел Платини]] * {{flagsport|BRA}} [[Хуан Фелипе Алвес Рибеиро|Хуан Фелипе]] * {{flagsport|BRA}} [[Џеферсон Серкеира Телес|Џеферсон]] ;БУГАРИЈА * {{flagsport|BUL}} [[Ивајло Андонов]] * {{flagsport|BUL}} [[Цветан Атанасов]] * {{flagsport|BUL}} [[Красимир Безински]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Бербатов]] * {{flagsport|BUL}} [[Стефан Божков]] * {{flagsport|BUL}} [[Цоњо Василев]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Велинов]] * {{flagsport|BUL}} [[Борис Гаганелов]] * {{flagsport|BUL}} [[Емил Гаргоров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Денев]] * {{flagsport|BUL}} [[Спас Џевизов]] * {{flagsport|BUL}} [[Велизар Димитров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Димитров (Џеки)]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Димитров (Црвениот)]] * {{flagsport|BUL}} [[Динко Димитров]] * {{flagsport|BUL}} [[Петар Жеков]] * {{flagsport|BUL}} [[Иван Зафиов]] * {{flagsport|BUL}} [[Радослав Здравков]] * {{flagsport|BUL}} [[Трифон Иванов]] * {{flagsport|BUL}} [[Ѓорги Илиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Цветан Јончев]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојан Јорданов]] |valign="top" width="20%"| * {{flagsport|BUL}} [[Никола Ковачев]] * {{flagsport|BUL}} [[Божил Колев]] * {{flagsport|BUL}} [[Иван Колев]] * {{flagsport|BUL}} [[Емил Костадинов]] * {{flagsport|BUL}} [[Манол Манолов]] * {{flagsport|BUL}} [[Владимир Манчев]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Марашлиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Пламен Марков]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Миланов]] * {{flagsport|BUL}} [[Крум Милев]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојчо Младенов]] * {{flagsport|BUL}} [[Георги Најденов]] * {{flagsport|BUL}} [[Анатоли Нанков]] * {{flagsport|BUL}} [[Аспарух Никодимов]] * {{flagsport|BUL}} [[Стојан Орманџиев]] * {{flagsport|BUL}} [[Панајот Панајотов]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Пенев]] * {{flagsport|BUL}} [[Лјубослав Пенев]] * {{flagsport|BUL}} [[Мартин Петров]] * {{flagsport|BUL}} [[Кирил Ракаров]] * {{flagsport|BUL}} [[Ангел Рангелов]] * {{flagsport|BUL}} [[Васил Романов]] * {{flagsport|BUL}} [[Борис Станков]] * {{flagsport|BUL}} [[Кирил Станков]] * {{flagsport|BUL}} [[Христо Стоичков]] * {{flagsport|BUL}} [[Гаврил Стојанов]] * {{flagsport|BUL}} [[Лачезар Танев]] * {{flagsport|BUL}} [[Јордан Филипов]] * {{flagsport|BUL}} [[Никола Цанев]] * {{flagsport|BUL}} [[Нако Чакмаков]] * {{flagsport|BUL}} [[Димитар Јакимов]] * {{flagsport|BUL}} [[Крум Јанев]] |valign="top" width="20%"| * {{flagsport|BUL}} [[Христо Јанев]] * {{flagsport|BUL}} [[Костадин Јанчев]] * {{flagsport|BUL}} [[Тодор Јанчев]] ;ГАНА * {{flagsport|GHA}} [[Едвин Џаси]] ;ГАМБИЈА * {{flagsport|GAM}} [[Али Соу]] ;ЕКВАДОР * {{flagsport|ECU}} [[Хорди Каиседо]] ;ИТАЛИЈА * {{flagsport|ITA}} [[Стефано Белтраме]] ;ИРСКА * {{flagsport|IRL}} [[Греам Кери]] * {{flagsport|IRL}} [[Килијан Шеридан]] ;КАМЕРУН * {{flagsport|CMR}} [[Раул Лое]] ;КОЛУМБИЈА * {{flagsport|COL}} [[Густаво Кулма]] ;КОНГО * {{flagsport|CON}} [[Бредли Мазику]] ;ЛИТВАНИЈА * {{flagsport|LTU}} [[Витаутас Чернјаускас]] ;ЛУКСЕМБУРГ * {{flagsport|LUX}} [[Орелиен Јоахим]] ;МАДАГАСКАР * {{flagsport|MDG}} [[Анисе]] |valign="top" width="20%"| ;МАКЕДОНИЈА * {{flagsport|MKD}} [[Ристе Милосавов]] * {{flagsport|MKD}} [[Бобан Бабунски]] * {{flagsport|MKD}} [[Саша Ќириќ]] * {{flagsport|MKD}} [[Љупчо Марковски]] * {{flagsport|MKD}} [[Илија Најдоски]] * {{flagsport|MKD}} [[Артим Шаќири]] * {{flagsport|MKD}} [[Роберт Петров]] ;ПОРТУГАЛИЈА * {{flagsport|POR}} [[Тијаго Родригеш]] * {{flagsport|POR}} [[Рубен Пинто]] ;РОМАНИЈА * {{flagsport|ROU}} [[Флорентин Петре]] ;СЕНЕГАЛ * {{flagsport|SEN}} [[Ибрахима Гај]] ;УКРАИНА * {{flagsport|UKR}}{{flagsport|BRA}} [[Жуниор Мораеш]] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Бугарска А Група}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:ЦСКА Софија}} [[Категорија:ПФК ЦСКА (Софија)|ПФК ЦСКА]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Софија|ЦСКА]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Бугарија|ЦСКА]] [[Категорија:Спортот во Софија]] 1jei6j46wo2zwlg3fxifrlyochqa3hl 0 173053 5562001 5561678 2026-05-21T11:09:36Z Bjankuloski06 332 /* Употреба */ 5562001 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[црвен јавор|Acer obtusatum]]'' — црвен јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на нејзиното [[:Податотека:Flag of Canada.svg|знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] b7smmjduak3r9xgjrne58gucsdp22sk 5562002 5562001 2026-05-21T11:10:05Z Bjankuloski06 332 /* Употреба */ 5562002 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[црвен јавор|Acer obtusatum]]'' — црвен јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] 3tl3rwjh10fbijv8wqth5yb21cs06nn 0 176894 5562004 5478906 2026-05-21T11:16:56Z Dandarmkd 31127 5562004 wikitext text/x-wiki {{Универзитет |name = Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија |image = Univerzitet Goce Delchev - fakultet Gevgelija.jpg |established = 2008 |staff= |dean= [[Никола Димитров (професор)|Никола Димитров]] |city= [[Гевгелија]] |country= [[Република Македонија]] |campus= |students= |type = [[Државен универзитет|државен]] |affiliations = [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип]] |website= [http://ftb.ugd.edu.mk/ ftb.ugd.edu.mk] }} '''Факултетот за туризам и бизнис логистика''', со седиште во [[Гевгелија]] и дисперзирани студии во [[Штип]] и [[Скопје]], како високообразовна установа и единица во состав на [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] во [[Штип]] беше основан во [[2008]] година. Во првата академска [[2008]]/[[2009]] година Факултетот започна со една студиска програма, односно '''Студиската програма за туризам''' во [[Гевгелија]] и во [[Штип]]. Бројот на студенти во првата академска година изнесуваше 150 редовни и вонредни студенти, од кои 102 во [[Гевгелија]] и 48 во [[Штип]]. Во академската [[2009]]/[[2010]] година, покрај наведената Студиска програма за туризам, за идните студентите се отвораат можности да се запишат на уште две нови студиски програми: '''Бизнис логистика''' во [[Гевгелија]] и во [[Скопје]] и '''Гастрономија, исхрана и диететика''' во [[Штип]]. Покрај првиот циклус на студии, акредитирана е и '''Студиската програма за меѓународен туризам'' од ''вториот циклус'' двегодишни магистерски студии. '''Министерството за образование и наука''' на Факултетот за туризам и бизнис логистика при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] – [[Штип]] му издаде согласност за организирање на обуки за ''туристички водич'', ''туристички придружник'' и ''раководител на туристичка агенција''. ==Организација и структура== Функцијата декан на Факултетот за туризам и бизнис логистика ја врши проф. д-р Наташа Митева. Продекан за настава е проф. д-р Душица Попова. Продекан за меѓународна соработка е проф. д-р Зоран Темелков. Студиските програми се организирани во: *[http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-prv-ciklus Прв циклус на студии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121223025341/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-prv-ciklus |date=2012-12-23 }} *[http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-vtor-ciklus Втор циклус на студии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130214040326/http://ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-vtor-ciklus |date=2013-02-14 }} Носител на студиите е Факултетот за туризам и бизнис логистика, а реализатор на студиите се катедрите кои се составен дел на Факултетот за туризам и бизнис логистика, а тоа се<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/katedri |title=Официјално мрежно место на Факултет за туризам и бизнис логистика - „Катедри и институти“ |accessdate=2013-03-07 |archive-date=2013-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128200338/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/katedri |url-status=dead }}</ref>: *Катедра за туризам *Kaтедра за бизнис логистика *Катедра за гастрономија, исхрана и диететика ==Прв циклус на студии== '''Студирањето''' на Факултетот за туризам и бизнис логистика се организира во согласност со '''Законот за високото образование'''. На додипломски студии може да се запише лице кое има завршено четиригодишно средно образование и ако ги исполнува условите и критериумите утврдени со конкурсот за запишување. '''Пријавувањето''' се врши со оригинални документи. Факултетот развива активна соработка со исти и сродни факултети од државава и од странство. Наставата се реализира преку задолжителни и изборни предмети со определен број кредити и часови. Наставната програма по секој предмет содржи теоретски предавања, практични вежби, изработка на семинарска работа, реализација на два колоквиума и завршен испит. За проверка на знаењата во текот на семестарот се организираат по два колоквиума од секој предмет и на крајот се изведува завршен испит од предметот. Секој испит може да се полага во три редовни сесии во годината: февруарска, јунска и септемвриска. Во првиот циклус на студии на Факултетот за туризам и бизнис логистика се изучуваат следниве студиски програми<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-prv-ciklus |title=Официјално мрежно место на Факултет за туризам и бизнис логистика - „Прв циклус на студии“ |accessdate=2013-03-07 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223025341/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-prv-ciklus |url-status=dead }}</ref>: *Туризам *Бизнис логистика *Гастрономија, исхрана, диететика *Хотелско-ресторанска насока Со завршувањето на првиот циклус на студии - шести семестар (трета година), студентот на '''Студиската програма за туризам''' се стекнува со диплома (звање) стручен назив – '''менаџер по туризам'''. Дипломираниот студент има можности за вработување во хотели, туристички агенции, туристички бироа, мотели, во разни туристички центри за унапредување и развој на туризмот и сл. Студентите во текот на летните месеци, во државата или во странство, реализираат задолжителна феријална пракса во туристички објекти. Со завршувањето на првиот циклус на студии - шести семестар (трета година), студентот на '''Студиската програма за бизнис логистика''' се стекнува со диплома (звање) стручен назив – '''менаџер по бизнис логистика'''. Дипломираниот студент има можности за вработување во широкиот бизнис сектор, министерствата, државната и локалната јавна администрација. Студентите во текот на летните месеци, во државата или во странство, реализираат задолжителна феријална пракса во бизнис секторот, државната и локалната јавна администрација. Со завршувањето на првиот циклус на студии - шести семестар (трета година), студентот на '''Студиската програма за гастрономија, исхрана и диететика''' се стекнува со диплома (звање) стручен назив – '''менаџер по туризам и угостителство'''. Дипломираниот студент - менаџер има можности за вработување во ресторани, хотели, туристички агенции, центри за исхрана и диететика и сл. Студентите во текот на летните месеци, во државата или во странство, реализираат задолжителна феријална пракса во угостителски објекти, центри за исхрана и диететика, туристички агенции. ==Втор циклус на студии== Во првиот циклус на студии на Факултетот за туризам и бизнис логистика се изучуваат следниве студиски програми<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-vtor-ciklus |title=Официјално мрежно место на Факултет за туризам и бизнис логистика - „Втор циклус на студии“ |accessdate=2013-03-07 |archive-date=2013-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214040326/http://ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti/ftb/ftb-vtor-ciklus |url-status=dead }}</ref>: *Бизнис логистика - студиска програма во траење од една година *Бизнис логистика - студиска програма во траење од две години *Меѓународен туризам - студиска програма во траење од една година *Меѓународен туризам - студиска програма во траење од две години Факултетот за туризам и бизнис логистика располага со доволен простор за реализирање на теоретската настава. Во текот на вториот циклус на студии студентите се запознаваат со методите на научноистражувачката работа и им се овозможува да се стекнат со продлабочени знаења од соодветната научна област. Покривањето на трошоците за спроведување на вториот циклус на студии ќе се реализира со самофинансирање на кандидатите. Висината на износот, начинот на уплата и сите други услови се регулирани со Правилник за втор циклус на студии. Кандидатот кој ќе ги заврши соодветните планови и програми за научното и професионално усовршување и успешно ќе го одбрани магистерскиoт труд се здобива со степен на стручна подготовка, академски и научен степен - '''магистер'''. Дипломата гласи: '''магистер по меѓународен туризам'''. Дипломата ја издава [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] - [[Штип]], а ја потпишуваат [[ректор]]от на [[Универзитет]]от и деканот на Факултетот за туризам и бизнис логистика. На вториот циклус студии можат да се запишат дипломирани студенти со просечен успех од најмалку 7,00 како и студенти кои претходно завршиле најмалку тригодишни студии на туристички и сроден факултет од прв циклус на студии со освоени 180 кредити. ==Научноистражувачка дејност== Научната и истражувачка дејност на Факултетот е мотив повеќе за усовршување на наставниците, соработниците и лаборантите не само во државата туку и во странство, од каде се стекнуваат со нови искуства кои ќе бидат применувани во правец на унапредување и развој на современиот македонски туризам, бизнис логистика и гастрономијата во целина. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ftb.ugd.edu.mk Официјално мрежно место на Факултет за туризам и бизнис логистика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121022165557/http://ftb.ugd.edu.mk/ |date=2012-10-22 }} * [http://www.ugd.edu.mk Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип] [[Категорија:Појавено во 2008 година во Македонија]] [[Категорија:Факултети при Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип]] [[Категорија:Образованието во Штип]] [[Категорија:Образованието во Гевгелија]] [[Категорија:Образованието во Општина Гази Баба]] 1of98mmaerb73x6s2llxwsj3d8n3dq3 0 200604 5561997 5487277 2026-05-21T10:42:00Z ~2026-29948-88 133389 5561997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Жозе Моурињо | image = [[File:José Mourinho 20250206 (1).jpg|250px|]] | caption = Мурињо со [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] во 2025 | fullname = Жозе Марио дош Сантош Моурињо<br>Феликс<ref name="Inter2010"/> | dateofbirth = {{birth date and age|1963|1|26|df=y}}<ref name="Inter2010"/> | cityofbirth = [[Сетубал]] | countryofbirth = [[Португалија]] | nationality = {{flagsport|POR}} [[Португалија]] | height = {{height|m=1.79}}<ref name="Inter2010">{{cite web | url=http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | title = José Mourinho | archive-url=https://web.archive.org/web/20100503053209/http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | archive-date=3 May 2010 | publisher=Inter Milan |access-date=1 October 2025 |language=Italian |url-status=dead }}</ref> | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Benfica}} (тренер) | years1 = 1980–1982 |clubs1 = {{Fb team Rio Ave}} |caps1 = 0 |goals1 = 0 | years2 = 1982–1983 |clubs2 = {{Fb team Belenenses}} |caps2 = 0 |goals2 = 0 | years3 = 1983–1985 |clubs3 = {{симбол2|600px solid HEX-8E3145.svg}} [[ФК Сесимбра|Сесимбра]] |caps3 = 35 |goals3 = 1 | years4 = 1985–1987 |clubs4 = {{симбол2|600px pentasection vertical Black White.svg}} Комерсио де Индустрија |caps4 = 27 |goals4 = 8 | manageryears1 = 1994–1996 |managerclubs1 = {{Fb team Porto}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 1996–2000 |managerclubs2 = {{Fb team Barcelona}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears3 = 2000 |managerclubs3 = {{Fb team Benfica}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears4 = 2000 |managerclubs4 = {{Fb team Benfica}} | manageryears5 = 2001–2002 |managerclubs5 = {{Fb team Uniao Leiria}} | manageryears6 = 2002–2004 |managerclubs6 = {{Fb team Porto}} | manageryears7 = 2004–2007 |managerclubs7 = {{Fb team Chelsea}} | manageryears8 = 2008–2010 |managerclubs8 = {{Fb team Inter}} | manageryears9 = 2010–2013 |managerclubs9 = {{Fb team Real Madrid}} | manageryears10 = 2013–2015 |managerclubs10 = {{Fb team Chelsea}} | manageryears11 = 2016–2018 |managerclubs11 = {{Fb team Manchester United}} | manageryears12 = 2019–2021 |managerclubs12 = {{Fb team Tottenham}} | manageryears13 = 2021–2024 |managerclubs13 = {{Fb team Roma}} | manageryears14 = 2024–2025 |managerclubs14 = {{Fb team Fenerbahce}} | manageryears15 = 2025–2026 |managerclubs15 = {{Fb team Benfica}} }} '''Жозе Марио дош Сантош Моурињо Феликс''' ({{langx|pt|José Mário dos Santos Mourinho Félix}}; роден на {{роден на|26|јануари|1963}} година, во [[Сетубал]]) или само '''Жозе Мурињо''' — [[Португалија|португалски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на {{Fb team (N) Benfica}}. Познат е по прекарот '''Посебниот''', којшто самиот си го измислил, подоцна прифатен и од британските медиуми. За многу експерти, играчи и тренери Моурињо е еден од најдобрите тренери во фудбалската историја. Синот на португалски голман [[Жозе Феликс Мурињо]], Мурињо започнал како играч но немал ветувачка кариера и затоа се префрлил на менаџерството. По некое време работејќи како помошник менаџер и тренер на младинците во раните деведесетти, станал преведувач за [[Боби Робсон]]. Тука, Мурињо научил многу од тренерот ветеран работејќи со него за [[Спортинг Лисабон]] и [[Порто]] во Португалија, пред да го следи во шпанскиот клуб Барселона. Тој останал во каталонскиот клуб и по заминувањето на Робсон, работеше со неговиот наследник [[Луис ван Гал]]. Почнал да се фокусира на тренерството и импресирал со неговите кратки но успешни менаџерски периоди во [[Бенфика]] и [[Леирија]]. Се врати во [[Порто]] во 2002 година, овој пат како главен тренер, и за кратко време успеа да освои три титули, победувајќи во [[Премиера Лигата]], Купот на Португалија и [[Уефа Купот]] во 2003 година. Уште поголеми успеси имаше во 2004 година кога Мурињо го предводеше тимот до врвот на табелата за вторпат и ја освои престижната [[УЕФА Лига на Шампиони]]. Следната година Мурињо се пресели во [[Челзи]] и освои двапати по ред за освои англиската [[Премиер Лига]] во 2005 година и 2006 година меѓу кои и други домашни почести. Често беше критикуван за неговата директност, но неговите посетители во Челзи и Порто го направија еден од најдобрите фудбалски менаџери, исто и од неговите благородници и пресот. Последователно, беше прогласуван за најдобар менаџер во светот од [[IFFHS]] за сезоните 2004-2005 и 2005-2006. По наводното испаѓање од хиерархијата на [[Челзи]], се пресели во италијанската [[Серија А]] , потпишувајќи три годишен договор со [[Интер]] во средината на 2008 година. Во рок од три месеци ја освои првата италијанска почест, Супер Купот на Италија и ја заврши првата сезона во Интер со три титули, Италијанската Сериа А, [[Супер Купот на Италија]] и УЕФА Лигата на Шампиони, и така стана третиот менаџер во историјата кој има освоено две титули во УЕФА Лигата на Шампиони со две различни екипи по [[Ернст Хапел]] и [[Отмар Хиѕвилд]]. Поради овие достигнувања повторно беше прогласен за најдобар менаџер од ИФФИС за сезоната 2009-10, и првата [[ФИФА Златна Топка]] за најдобар менаџер во 2010 година. На 28 мај 2010 година, неговото назначување за менаџер на [[Реал Мадрид]] беше потврдено, потпишувајќи четиригодишен договор. Од многу денес Мурињо се смета за најдобриот менаџер. Во април 2010 година, додека сè уште беше во [[Интер]], пред вториот натпревар од полуфиналето, [[Жозеп Гвардиола]] рече: "Во поглед на најдобрите менаџери во светот, кога го споредуваше Жозе Мурињо со [[Алекс Фергусон]], [[Арсен Венгер]] и [[Фабио Капело]], тој е сè уште многу млад. Но дури и на негова возраст, титулата најдобар менаџер е е многу силен случај за него. Тоа е вистината." Легендарниот повеќекратен Светски Шампион во Шах и поранешен бр. 1 играч во шах, мајсторот [[Гари Гаспаров]], го искористи португалскиот тренер како пример за стратегија и водство на прес конференцијата во февруари 2011 година, и рече: "Тој којшто покажува такви добри резултати со неколку екипи како што е случајот со Жозе Мурињо, мора да биде голем филозоф и стратегист". Познатиот Северно американски спортки магазин, [[Спортс Илустрејтед]], во март 2011 година објави извештај, спроведен од Грант Вал, во кој Мурињо е опишан како еден од најдобрите тренери до сега во било кој спорт. Интервју му беше извршено на Алекс Фергусон кој рече: "Тој е на врвот, нема сомневање за тоа, мораш да имаш одреден критериум во поглед на менаџирањето, и тоа е тајната на успехот – која е многу тешка денес – и што победуваш. Мора да гледаш на неговите достигнувања како прва класа." == Ран живот и кариера == === Години на формирање и учење === Жозе Марио дос Феликс Сантош беше роден во 1963 година во голема фамилија од средна класа во [[Сетубал]], [[Португалија]], син на [[Феликс Мурињо]] и [[Марија Жулија Каразола дос Сантош]]. Неговиот татко професионално играл фудбал за [[Белененсес]] и [[Сетубал]], и имал еден настап за Португалија во текот на неговата кариера. Неговата мајка била наставничка во основно училиште; нејзиниот вујко ја финансирал изградбата на стадионот на Сетубал. Падот на Антонио де Оливера Салазар режимот во април 1974 годин, сепак, предизвикало фамилијата да изгуби се освен една куќа во близина на [[Палмела]]. Мурињо било популарно и компетитивно дете и неговата мајка го охрабувала да биде успешен во неговите напори. Фудбалот бил главен дел од неговиот живот и неговиот татко се повикувал на тоа што бил импресиран од неговото познавање за играта. Фудбалките задачи што ги имал кон [[Порто]] и [[Лисабон]] знечело дека Феликс не можел често да биде со неговиот син. Сепак младиот Мурињо успевал да помине време со него и како тинејџер тој често присуствувал на неговите натпревари. До тогаш, татко му се сменил од играч на тренер и сакал Мурињо да стане студент на играта. Мурињо сакал да ги следи стапките на татко му и затоа се приклучил на младинскиот тим на Белененес. Преминал на сениорско ниво, играл за [[Рио Аве]] (каде тренер бил неговиот татко), [[Белененсес]] и [[Сесимбра]] но било јасно дека нема стане професионален фудбалер поради недостигот на брзина и сила. Се соочил со фактот дека нема да биде фудбалер и започнал да го исполнува неговиот сон да стане професионален фудбаски тренер. Неговата мајка имала други идеи за него и го запишала на бизнис училиштето. Мурињо почнал да оди на училиште но бил избркан првиот ден, решил да се фокусира на спорт, затоа решил да се запише на [[Факултетот за фискултура на Техничкиот Универзитет во Лисабон]] за да учи хемија на спортот. Го изучил физичкото образование на различни училишта и по пет години, се стекнал со диплома , завршил со исклучително добри оценки во текот на студирањето. Откако присуствувал на курсот за тренер одржан од Англиските и Шкотските Асоцијации, поранешениот шкотски менаџер Енди Роксбург го забележал младиот португалец како навлегува во детали и вниманието на деталите. Мурињо барал редифинирање на тренерството во фудбалот со мешање на тренерската теорија со мотивациони и психолошки техники. === Вовед во менаџирањето === По напуштањето на неговата работа со училиштето за тренери, Мурињо планирал да влезе во водите на менаџирање во неговиот роден град и станал тренер на младинската едкипа на Сетубал во раните деведесетти. Искачувајќи се нагоре по скалата, ја прифатил понудата за помошник менаџер на [[Естрела де Амадора]], со менаџерто [[Жезуалдо Фереира]]. Подоцна бил менаџер на Оваренсе. Мурињо бил спремен за поголеми предизвици и така произлегла можноста во 1992 година да работи како преведувач за врвен менаџер. Боби Робсон беше назначен како нов менаџер на лисабонскиот клуб Спортинг Лисабон и на англичанецот му беше потребен локален тренер со добро познавање на англиски за да работи како преведувач. Првично, потегот беше чекор подалеку од менаџерството но како преведувач, Мурињо го заработи почитот и пријателството од Робсон. Тој му посака добредојде на преводите на Мурињо двајцата станаа блиски во дискутирањето на тактиката. Робсон беше избракан од Спортинг во 1993 година, но португалските соперници ФК Порто го назначија него како главен тренер и така Мурињо продолжи да работи како преведувач за играчити. По две години во Порто, дуото пак се пресели и тоа во ФК Барселона во 1996 година. Нивниот последен меч како тренер и помошник во ФК Порто заврши со победа од 5-0 против Бенфика во португалскиот Супер Куп, меч што многу навивачи уште го памтат. Во [[Барселона]] продолжи да ги покажува неговите квалитети, учејќи каталонски за нови предизвици. Мурињо и неговата фамилија се преселија во Барселона и тој постепено стана истакната фигура во Барселона со неговото преведување на прес конференциите, помагајќи им на играчите со тактичките совети, планирање на тренинзите и анализирање на противникот. Стиловите на Робсон и Мурињо се надополнуваа еден со друг, англичанецот претпочиташе напаѓачки стил додека Мурињо дефанзивен стил. Партнерството вроди со плод таа сезона кога Барселона го освои [[Европскиот Куп на Победници]]. Робсон го промени клубот следната сезона но овој пат Мурињо не го следеше бидејќи Барселона сакаше тој да остане како помошник менаџер. И покрај заминувањето, двајцата останаа добри пријатели и Мурињо се рефлектираше на ефектот што Робсон го имал на него: Една од најзначајните работа што ја научив од Боби Робсон е дека кога победуваш, не треба да мислиш дека ти си тимот и кога губиш не треба да мислиш дека си ѓубре. Тој започна да работи со наследникот на Робсон, Луис ван Гал, и научи доста од холанѓанецот. Мурињо и ван Гал двапати ја освоија Ла Лига во првите две години. Ван Гал виде дека во овој успех голем удел има и помошникот менаџер. Тој му дозволи на Мурињо да развива негов независен стил и му дозволи да ја води Барселона Б. Ван Гал исто така му дозволуваше на Мурињо да биде главен и на првиот тим ( глумејќи како помошник менаџер на Мурињо) за одредени трофеи, како Копа Каталунија кој го освои Мурињо во 2000 година. == Тренерска кариера == === Бенфика и Леирија === Шансата да стане врвен менаџер дојде во септември 2000 година кога Мурињо се пресели од помошник менаџер во менаџер во Бенфика каде го замени тогашниот менаџер Јап Хенкес по само четири недели во Примера Лигата. Хиерархијата во Бенфика сакаше да го назначи Жезуалдо Фереира како нов помошник менаџер, но Мурињо се побуни и го избра [[Карлос Мозер]] пензиониран одбранбен играч на Бенфика како негова десна рака. Кога зборував со ван Гал за враќање во Португалија за да бидам помошник во Бенфика, тој рече: Не, не оди. Кажи и на Бенфика ако сакаат менаџер тогаш ќе одиш; ако сакаат помошник ти ќе останеш. Мурињо беше крајно критичен кон Фереира, кој за првпат го сретнал како негов професор на факултетот за фискултура и поцна го нападна ветеранот цитирајќи, "Ова може да биде приказната за магарето кое работеше 30 години но никогаш не стана коњ." Само неколку недели откако му беше доделена работата во Бенфика, менторот на Мурињо, Боби Робсон, му ја понуди улогата на помошник менаџер во [[Њукасл Јунајтед]]. Таков беше очајот на Робсон за Мурињо да му се придружи тој му понуди на Мурињо дека по две години ќе му го предаде владеењето на Мурињо. Мурињо ја одби понудата и рече дека тој знае дека Робсон никогаш нема да се откаже во клубот кој го сакал. Мурињо и Мозер се покажаа како популарна комбинација, уживајќи во победата од 3-0 против лутите соперници Спортинг во декември. Ова владеење, сепак, се покажаа дека е на ризик по изборот на Бенфика кој беше против претседателот Жоао Вале Азеведо, и ново избраниот Мануел Виларињо рече дека тој ќе го постави поранешниот играч на Бенфика Тони како негов нов менаџер. Иако Виларињо немаше намера веднаш да му даде отказ, Мурињо ја употреби победата пртотив Спортинг за да ја тестира лојалноста на претседателот и побара продолжување на договорот. Виларињо го одби барањето на Мурињо и веднаш го разреши Мурињо од сите функции во клубот. Тој го напушти клубот на 5 декември 2000 година по само десет лигашки натпревари. Подоцна, Виларињо се каеше за неговата процена и ја изрази неговата фрустрација поради губењето на Мурињо: Вратете не назад и тогаш ќе го направам токму спротивното: Ќе го продолжам неговиот договор. Само доцна сфатив дека карактерот на едно лице и гордоста не може да се стави пред интересот на институцијата на која и служиме. Мурињо најде ново менаџерско место во април 2001 година во Леирија, каде заврши на највисокот место во историјата на клубот на петтото место. Успехот на Мурињо со Леирија не остана незабележан и го привлече вниманието на поголемите португалски клубови. === Порто === [[Податотека:Champions League trophy.jpg|thumb|right|Трофејот на [[УЕФА Лигата на Шампиони]], освоен со Порто и Интер]] Во јануари 2002 година тој беше избран од луѓето на [[ФК Порто]] да го замени [[Октавио Мачадо]]. Мурињо го предводеше тимот до третото место таа година по 15 победи во низа и вети дека ќе ги направи шампиони Порто наредната година. Тој индетификуваше неколку клучни играчи во кои веруваше дека ќе бидат костурот на тимот и за кои веруваше дека еден перфектен Порто би изгледал: [[Виктор Баија]], [[Рикардо Карваљо]], [[Костиња]], [[Деко]], [[Димитри Аленичев]] и [[Хелдер Постига]]. Го донесе капитенот [[Жорге Коста]] од [[Чарлтон]]. Засилувњата од други глубови ги вклучуваа [[Нуно Валенте]] и [[Дерлеи]] од [[Сетувал]]; [[Педро Емануел]] од [[Боависта]]; и [[Едгарас Јанкаускас]] и [[Маниче]], кои ги донесе од [[Бенфика]]. За време на подготвителниот период, Мурињо објавуваше детални информации на интернет за тренингот. Извештаите беа полни со формален [[вокабулар]] како на пример, 20км џогирање го нарекуваше продолжена аеробична вежба. Додека привлекуваа потсмев од претенциозните, некои ја фалеа иновацијата и новите методи на Мурињо. Еден од главните аспекти во ерата на Мурињо во Порто беше неговиота брза досетливост и пресинг играта која почнуваше со офанзивната линија. Физичките и борбените можности на одбранбените и на играчите од средниот ред му дозволуваше на Порто да врши притисок уште на половината на противникот и со што го форсираше противникот да изгуби топката. Во 2003 година, Мурињо ја освои својата прва титула во Примера Лигата со рекордни 11 бода пред Бенфика, тимот од кој се откажа пред две години. Вкупниот број на 86 бода од можни 102 беше нов португалски рекорд отакако постои правилото 3 бода за победа. Мурињо исто така го освои и [[Португалскиот Куп]] ( против поранешниот клуб Леирија во финалето) и [[УЕФА Купот]] против Селтик во финалето во мај 2003 година. Следната сезона сведочеше за понатамошни успеси: го предводеше Порто до победа во [[Португалскиот Супер Куп]], победувајќи ја Леирија со 1-0. Изгубија, сепак, во УЕФА Супер Купот со 1-0 против [[Милан]] со голот на [[Андреј Шевченко]]. Тимот беше доминантен во Премиера Лигата и ја завршија сезоната со перфектен домашен рекорд, осум бода предност, и победничката низа заврши со [[Гил Висенте]]; ја обезбедија титулат пет кола пред завршувањето на сезоната. Порто загуби во финалето на Португалскиот Куп од Бенфика во мај 2004 година, но две недели поцна, Мурињо освои поголема награда, [[УЕФА Лигата на Шампиони]] со победа од 3-0 во финалето против [[Монако]] во [[Германија]]. Клубот елимираше клубови како [[Манчестер Јунајтед]], [[Лион]] и [[Депортиво Лакоруња]] и имаше само еден пораз од [[Реал Мадрид]] во групната фаза. Победата на Мурињо против Манчестер Јунајтед предвиде преселба во англиската лига, каде тој и менаџерто Алекс Фергусон ќе се натпреваруваат во Премиер Лигата. Порто беше пред пораз кога Костиња постигна гол на 30 секунди пред крајот. Како одговор на неговиот европски и домашен успех, Мурињо беше поврзуван по неколку врвни европски клубови и тоа Ливерпул, Реал Мадрид и Челзи. Мурињо јавно изјави дека повеќе ја претпочита работата во Ливерпул од онаа на Челзи: [[Ливерпул]] е тим за кој секој се интересира и затоа не ме интересира Челзи толку затоа што е нов проект со многу инвестирани пари. Мислам дека е проект во кој, ако клубот не успее ништо да освои, тогаш Роман Абрамович може да се повлече исто тако и парите. Проектот не е јасен. Интересно е за тренер да има пари да купи квалитетни играчи но никогаш не можеш да знаеш дали еден ваков проект ќе донесе успех. Ливерпул нивната менаџерска позиција му ја понуди на шпанецот Рафаел Бенитез и така Мурињо ја прифати богатата понуда од [[Роман Абрамович]] и ја заложи неговата иднина во Челзи. === Челзи === [[Податотека:JoseMourinho.jpg|right|thumb|Мурињо во Челзи]] Мурињо се пресели во [[Челзи]] во јуни 2004 година, и стана еден од најдобро платените менаџери во фудбалот со годишна плата од 4,2 милиони фунти, која во 2005 година се зголеми на 5,2 милиони фунти. На прес конференција по доаѓањето во Челзи Мурињо рече, "Ве молам не ме викате арогантен, но јас сум Европски шампион и мислам дека сум Специјален," што резултираше со неговото препознавање во медиумите како "Специјалниот". Мурињо регрутираше неколку негови вработени од Порто, и тоа, помошникот менаџерот [[Балтемар Брит]]о, фитнес тренерот [[Руи Фарија]], шефот на скаутите [[Андре Вилас Боас]] и тренерот на голманите [[Стив Кларк]], поранешен играч на Челзи, кој исто така извршуваше функција како помошник менаџер под раководство на поранешниот менаџер [[Клаудио Раниери]], Роман Абрамович потроши преку 70 милиони фунти за засилувања како [[Тиаго]] (10 милиони фунти) од [[Бенфика]], [[Микаел Есиен]](24,4 милиони фунти) од [[Лион]], [[Дидје Дрогба]] (24 милиони фунти) од [[Марсеј]], [[Матеја Кежман]]( 5,4 милиони фунти) од [[ПСВ]] и парот од [[Порто]] [[Рикардо Карваљо]] (19,8 милиони фунти) и [[Паоло Фереира]] ( 13,3 милиони фунти). Под водство на Мурињо, Челзи го градеше потенцијалот во претходната сезона. Во декември, беа на врвот на табелата и стигнаа до нокаут фазите од Шампионската Лига. Го обезбедија својот прв трофеј победувајќи во финалето на [[Лига Купот]] против Ливерпул со 3-2 во [[Кардиф]]. Кон крајот на мечот Мурињо беше исклучен поради покажување на средниот прст на навивачите на Ливерпул. Клубот додаде повеќе трофеи и ја осигураа нивната прва домашна титула по 50 години, поставувајќи доста англиски рекорди. Сепак, тој не успеа да ја одбрани титулата во [[Лигата на Шампионите]] откако беше елиминиран во полуфиналето со контроверзен гол од [[Ливерпул]]. Челзи добро ја започна наредната сезоната. Го победија [[Арсенал]] во финалето на [[ФА Комјунити Шилд Купот]] со 2-1. Челзи го победи лутиот соперник [[Манчестер Јунајтед]] со 3-0 и ја освои нивната втора титула во низа и четврта домашна во низа за Мурињо. По презентацијата на шампионскиот медал, Мурињо го фрли во публиката. Му беше доделен и втор медал кој исто така и го фрли на публиката. Потпишувањето на украинскиот напаѓач [[Андреј Шевченко]] во летото 2006 година за рекордна сума се покажа како заедничко задоволство помеѓу Мурињо и Абрамович. Шевченко за време на потпишувањето беше еден од најдобрите напаѓачи во Европа додека беше во [[Милан]], каде ја освои Шампионската Лига, скудетото и Златната Топка во текот на седумте години во Милан.Челзи имаше обиди да го доведе Шевченко и претходните две години но Милан не сакаше да го продаде. Првата сезона на Шевченко во Челзи беше големо разочарување постигна само 4 лигашки голови и 14 во сите натпреварувања. Партнерот на Шевченко, Дидје Дрогба имаше најмногу постигнати голови таа сезона во неговата кариера што доведе до изоставање на Шевченко од првиот тим. Особено, во меч од Лигата на Шампиони на [[Енфилд]], Шевченко не беше ниту на клупата за резервни фудбалери. Инсистирањето на Абрамович на Мурињо за да игра Шевченко беше понатамошен извор на недоразбирање меѓу нив. Потпишувањето на Шевченко не беше единствено во Челзи, сепак, германскиот капитен [[Михаел Балак]] беше донесен како слободен играч од [[Баерн Минхен]]. Ислаѓанскиот напаѓач [[Ејдур Гудионсен]] значаен играч за Челзи и под водство на Раниери и Мурињо го напушти клубот и потпиша за [[Барселона]]. Во сезоната 2006-07 медиумите шпекулираа дека Мурињо ќе го напушти клубот на крајот на сезоната, поради слабите врски со сопственикот Роман Абрамович и спортскиот директор Франк Арнесен и советникот на Абрамович [[Пиет де Визер]]. Подоцна Мурињо ги разјасни сите недоразбирања и изјави дека има само два начина на кој ќе го напушти Челзи, ако Челзи не му понуди нов договор во јуни 2010 година и ако му биде врачен отказ од Челзи. Тој започна амбициозна кампања за освојување на сите достапни трофеи со цел да стане првиот клубо во Англија што успеал да ги освои сите четири титули. И покрај немирот, Челзи, под водство на Мурињо повторно го освои Лига Купот победувајќи го Арсенал во финалето на [[Милениум Стадионот]]. Можноста, сепак, да се освојта сите четири титули беше неостварлива кога Ливерпул на 1 мај го елиминирапе Челзи од Лигата на Шампиони на пенали на Енфилд. Неколку дена подоцна, Челзи не успеа да ја освои премиер лигата откако одигра 1-1 со Арсенал на [[Емирати]] на 6 мај 2007 година. Ова значеше дека титулата ќе ја освои Манчестер Јунајтед. Ова беше првата сезона на Мурињо без домашна титула во пет години. Мурињо го предводеше Челзи до победа од 1-0 против Манчестер во финалето на [[ФА Купот]] во 2007 година, финалето се играше на новиот стадион Вембли. Ова беше неговиот прв Фа трофеј што значи дека ги има освоено сите достапни англиски трофеи. Сепак, и понатаму имаше недоразбирања помеѓу него и Абрамович кога [[Авран Грант]] беше назначен како спортски директор и покрај противењето на Мурињо. Позицијата на Грант беше подобрена откако му беше дадено место во одборот. Во духот на овие тензии, трансфер сезоната 2007-08 ќе го забележи заминувањето на холандскиот крилен играч [[Арјен Робен]] во [[Реал Мадрид]] и доаѓањето на [[Флорент Малуда]]. Шевченко беше поврзуван со враќање во Милан но остана уште една година во Челзи. Во првиот меч од сезонара 2007-08, Челзи го победи [[Бирмингем]] со 3-2 и постави нов рекорд за 64 последователни средби без пораз на домашен терен, поминувајќи го рекордот на Ливерпул поставен помеѓу 1978 и 1981 година. И покрај ова , стартот на сезоната не беше успешен како што беше планирано. Тимот загуби од [[Астон Вила]] на гостински терен и одигра 0-0 на домашен терен со [[Блекбурн]]. Нивниот прв натпревар од Лигата на Шампионите заврши само 1-1 против норвешкиот тим Розенборг. Неочекувано Мурињо го напушти Челзи на 20 септември 2007 година со зеднички договор иако имаше серија на недоразбирања со претседателот Роман Абрамович . Одборот на Челзи одржа итен состанок и реши дека е време да се раздели со нивниот менаџер. Муруњо го напушти Челзи како најуспешениот менаџер во историјата на Челзи, освојувајќи шест трофеи за клубот во три години. Исто така беше непоразен по сите лигашки натпревари на домашен терен. Аврам Грант го наследи Жозе Мурињо но не успеа да освои ниту еден трофеј во оваа година иако стигна до финалето на Лигата на Шампиони и Лига Купот. Челзи под водсто на Грант исто заврши на второто место во [[Премиер Лигата]]. === Интер === [[Податотека:Mourinho CSKA Moscow 05042010 2.jpg|thumb|Мурињо на прес конференција.]] [[Податотека:Mourinho in Moscow.jpg|thumb|right|Мурињо во Москва, за време на натпревар од Лигата на Шампионите 2010 година]] На 2 јуни 2008 година, Мурињо беше назначен за наследник на [[Роберто Манчини]] во [[Интер]] со три годишен договор, и со него донесе голем број на луѓе со кои работеше во Челзи и Порто. Го одбра [[Ѓузепе Барези]] за негов асистент, поранешен играч и менаџер на младата академија на Интер. На прес конференцијата на неговото претставување тој зборуваше само на италијански, тврдејќи дека го научил за само три недели. Мурињо изјави дека има намера да го засили тимот само со неколку големи имиња во летото. На крајот на трансфер периодот тој купи три нови играчи: бразилскиот крилен играч [[Мансини]] (13 милиони евра), ганскиот играчот од средниот ред [[Сулеј Мунтари]] (14 милиони евра) и португалскиот крилен играч [[Рикардо Кварезма]] за 18,6 милиони евра плус [[Пеле]] како размена. Во неговата прва сезона како менаџер на Интер, Мурињо го освои [[Италијанскиот Супер Куп]], победувајќи ја [[Рома]] на пенали, го освои првото место во [[Серија А]]. Интер, сепак, беше елиминиран од Манчестер Јунајтед со вкупни 2-0 во првата нокаут рунда од [[УЕФА Лигата на Шампиони]], и исто така не успеа да победи во [[Копа Италија]], откако беше поразен од [[Сампдорија]] во полуфиналето со вкупни 3-1. Откако УЕФА почна да ги притиска големите клубови да играат со повеќе домашни играчи, Мурињо регуларно го играше 18 годишниот напаѓач [[Марио Балотели]] и одбранбениот играч [[Давид Сантон]], и направи тим со повеќе италијански играчи во кој претходно играа многу странски играчи. И двајцата тинејџери имаа улога во освојувањето на [[Скудетото]] и одиграа доволно сениорски натпревари за да го заработат својот прв сениорски трофеј. И покрај домашните успеси и освојувањето на Скудетото со разлика од десет боди, првата сезона на Мурињо како менаџер на Интер многу навивачи ја гледаа како разочарување откако не успеа да направи некаков подвик во Лигата на Шампионите како и неговиот претходник Роберто Манчини. Интер имаше серија на лоши резултати што вклучуваше и пораз на домашен терен од [[Панатинаикос]] и само реми со кипарскиот аутсајдер [[Анортозис]] во групната фаза. Тие, сепак, се квалификуваа во нокаут фазите од Лигата на Шампионите но не успеаја да стигнат до четвр-финалето откако загубија од Манчестер Јунајтед. Мурињо исто така предизвика немири во италијанскиот фудбал преку нековите контроверзни врски со италијанскиот прес и медиумите, и навредите кон неколку големи италијански менаџери како [[Карло Анчелоти]] тогаш менаџер на Интер, [[Лучано Спалети]] на [[Рома]] и [[Клаудијо Раниери]] на [[Јувентус]]. На прес конференција во март 2009 година, тој ги навреди првите два лути соперници изјавувајќи дека тие ќе ја завршат сезоната без почести- и ги обвини италијанските спортски новинари за ‘интелектуална проституција‘ во нивно име. Оваа навреда брзо стана популарна во Италија, особено во поглед на [[‘нула титули‘]] цитирано од Мурињо, и погрешно изговорено од него како [[zeru tituli]] (точно на италијански би било [[zero titoli]]). Исто така стана главната фраза употребена од навивачите во славењето на17то скудето подоцна таа сезона. Фразата беше дури употребена и од [[Најк]] во презентирањето на дресовите за титулата на Интер во Серија А. По финалето во Копа Италија во мај, навивачите на Рома се сретнаа со градските соперници [[Лацио]], новите победници во [[Копа Италија]] носеа дресови на кои имаше испишано [[Io campione, tu zero titoli]] ("Јас сум шампион, вие немате почести") , цитирајќи ја изјавата на Мурињо [["zeru tituli"]]. На 16 мај 2009 година, Интер и математички ја освои Серија А, по поразот на вицешампионот Милан од [[Удинезе]]. Со овој пораз [[Нероаѕурите]] имаа седум бода предност пред градските соперници на само два натпревара до крајот. Тие подоцна ќе завршат со десет бода пред Милан. На 28 јули 2009 година, Мурињо изјави интерес за преземање на Манчестер Јунајтед кога Алекс Фергусон ќе се пензионира. Тој цитираше, "Би размислил за одење во Манчестер Јунајтед ако тие ме сакаат како наследник на Алекс Фергусон. Ако сакаат, тогаш се разбира." Под водство на Мурињо, Интер остана активен на трансфер пазарот. [[Адријано]] го напушти Интер во 2009 година, по него си замина и аргентинското дуо [[Жулио Круз]] и [[Ернан Креспо]]. Легендарниот португалски играч и ветеран [[Луис Фиго]] се пензионираше. Фиго беше на работ на заминување од Интер под водство на [[Манчини]] поради малата минутажа во неговата последна сезона, Мурињо почесто му даваше шанса. Мурињо го купи аргентинскиот напаѓач [[Диего Милито]], кој беше втор стрелец во лигата во [[Џенова]] со само еден гол заостануње зад првиот, ги купи исто така и [[Тиаго Мота]] и [[Весли Снајдер]] да ја засили средината. Можеби неговото најзначајно засулување во неговата втора сезона беше замената на [[Златан Ибрахимовиќ]] за камерунецот [[Самуел Ето]] од Барселона за кој исто така Барселона му доплати на Интер уште 35 милиони евра. Овој трансфер беше вториот најскап трансфер во историјата на трансфер пазарот, по преселбата на [[Кристијано Роналдо]] во Реал Мадрид порано во летото. Ето имаше ветувачки старт во Интер, во првите два меча постигна два гола. [[Ригардо Кварезма]] засилувањето на Мурињо од неговиот поранешен клуб Порто беше гледано како големо засилување за тимот, но неговите разочаруачки игри доведоа до негово позајмување во Челзи во средината на сезоната. Мансини исто така не успеа да наметне во средниот ред и со овие недостатоци во следниот трансфер период приоритет на Интер. Недостатокот на креативен плејмејкер или [[trequartista]], беше главен виновник за неуспехот во Лигата на Шампионите. Со цел да го реши овој проблем, Интер потпиша со холандскиот играч од средниот ред [[Весли Снајдер]] од [[Реал Мадрид]]. Мурињо уште еднаш предизвика контроверзија во летото со неговиот аргумент за менаџерот на репрезентацијата на Италија [[Марчело Липи]]. Липи предвидуваше дека [[Јувентус]] ќе го освои Скудетото во сезоната 2009-10, на што Мурињо гледаше како непочитување кон Интер. Претходната година, Липи предвиди дека Интер ќе ја освои титулата и Мурињо не одговори на ова предвидување. Липи одговори велејќи дека Мурињо беше ист како [[Џиро Ферара]] и Леонардо на Јувентус и [[Милан]], респективен, но само што тој беше малку поискусен. По судирот со Липи, имаше судир и со капитенот на Италија [[Фабио Канаваро]] за местото на [[Давид Сантон]] со тимот. Канаваро рече дека Сантон можеби треба да си замине од Интер за да игра регуларно за Италија за Светското Првенство. Мурињо одговори велејќи дека Канаваро се однесува како тренер. Интер се мачеше во првите два меча од новата сезона. Тимот загуби во [[Италијанскиот Супер Куп]] од [[Лацио]] со 2-1 и одигра нерешено со новиот прволигаш [[Бари]] 1-1 на [[Сан Сиро]]. Оттогаш тимот на Мурињо драстично ќе се подобри, сепак, тој направи добар среден ред со Снајдер во срцето на средината , новото засилување Тиаго Мота и ветераните [[Хавиер Занети]] и [[Дејан Станковиќ]]. Интер постигна повеќе од 30 голови(до крајот на ноември), победувајќи го градскиот соперник со 4-0, со двата гола на новите засилувања Тиаго и Милито, победа против Џенова од 5-0, победа со наголем број на голови во Серија А таа сезона. Тој беше исклучен во декемвриското дерби откако беше саркастичен и му аплудираше на судијата откако мислеше дека судијата му подари слободен удар на Јувентус, Интер загуби со 2-1 со голот на Клаудијо Маркизио постигнат во второто полувреме. Подоцна за време на сезоната, Мурињо беше критички настроен кон судењето во Италија, кое го достигна врвот на 22 февруари 2010 година на лигашки меч помеѓу Сампдорија кој заврши нерешено со 0-0, откако двајца играчи на Интер беа исклучени уште во првото полувреме. На крајот од првото полувреме гестот со лисиците пред камера беше сметан и гледан како насилен и критички спрема судењето од [[Фудбалската Асоцијација]], и Мурињо доби три натпревари казна. Исто, неговата лоша врска со младиот напаѓач [[Марио Балотели]] и падот на формата на тимот што доведе до освојување на седум бода во шест натпревари (вклучувајќи го и шокирачкиот пораз од 1-3 од [[Катанија]] кој се случи додека Мурињо беше казнет) беа мета на критики од медиумите. И покрај ова, Мурињо успеа да го победи неговиот поранешен клуб Челзи во четврт-финалето од Лигата на Шампионите и во двата натпревари(2-1 победа на Сан Сиро и потоа победа на [[Стемфорд Бриџ]] со 1-0). На 6 април 2010 година, Жозе Мурињо стана првиот менаџер во историјата што успеал со три различни тима да стигне до полуфиналето УЕФА Лигата на Шампионите ( овој рекорд беше израмнет од менаџерот на Баер Минхен [[Луи ван Гал]] еден ден подоцна) откако неговиот Интер успеа да ја победи ЦСКА Москва со 0-1 во Русија во вториот натпревар, кој заврши со вкупен резултат од 2-0. Ова беше за првпат по седум години еден менаџер да успее да стигне до полуфиналето од натпреварувањето. На 13 април, Интер ја продолжи добрата сезона откако успеа да се кафалификува во финалето од Копа Италија првпат под водство на Мурињо, победувајќи ја Фиорентина со 1-0 на гостински терен(2-0 вкупен резултат). На 28 април 2010 година, Мурињо стигна до финалето на УЕФА Лигата на Шампиони по вторпат во неговата кариера откако Интер ја победи Барселона кои беа шампиони со вкупни 3-2, по поразот од 1-0 на Ноу Камп (кој Мурињо го нарече ‘најубавиот пораз во мојот живот‘). Ова го донесе Интер назад во едно финале на УЕФА Лига на Шампиони по цели 38 години против [[Ајакс]]. Мурињо беше вмешан во еден инцидент со голманот на Барселона [[Виктор Валдез]] додека се обидуваше да се приклучи на славењето на Интер. Мурињо подоцна изјави дека тоа Анти-Мадрисимо ги мотивирало навивачите на Барса, изјавувајќи дека тие биле опседнати со стигнување до финалето и освојување на него на теренот на лутиот соперник . Марка објави дека Мурињо го поминал тестот за да биде новиот менаџер на Реал Мадрид, откако неговите навивачи ја славеја елиминацијата на Барселона. На 2 мај, по гостинската победа во Рим против Лацио од 2-0, Интер ја обезбеди титулата во Серија А. На 5 мај 2010 година тимот ја освои [[Копа Италија]], поразувајќи ја Рома со 1-0, и на 16 мај 2010 година Интер ја победи [[Сиена]] со 2-0 и обезбеди две титули. На 22 мај 2010 година, Интер ја освои УЕФА Лигата на Шампиони победувајќи го [[Баер Минхен]] со 2-0, и стана првиот италијански тим кои успеал да ги освои овие три титули и Мурињо лично ја прослави својата втора тројна круна во неговата менаџерска кариера и втора титула во Лигата на Шампионите. Наредниот ден откако ја освои Лигата на Шампиони, Мурињо изјави дека е тажен, и речиси сугурно ова беше последниот натпревар со Интер. Додаде дека ако не бидеш менаџер на Реал Мадрид тогаш ќе имаш една голема празнина во твојата кариера. По денови на дискутирање помеѓу Реал Мадрид и Интер, рекорден пакет на компензација беше договорен на 27 мај 2010 година и Мурињо беше ослободен од Интер. === Реал Мадрид === [[Податотека:Mourinho Madrid.jpg|250px|thumb|right|Мурињо на прес конференција.]] На 28 мај 2010 година, беше потврдено дека Мурињо ќе ја преземе менаџерската позиција од [[Мануел Пелегрини]] на [[Сантјаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]]. На 31 мај 2010 година, Мурињо беше претставен како новиот менаџер на [[Реал Мадрид]] по потпишувањето на четири годишен договор со клубот и стана 11 менаџер во последните седум години во Реал Мадрид. До крајот на трансфер периодот, по [[ФИФА Светскиот Куп 2010]], тој донесе четири нови играчи во клубот: двајцата Германци [[Мезут Озил]] (15 милиони евра) и [[Сами Кедира]] (13 милиони евра), португалскиот одбранбен играч [[Рикардо Карваљо]] (8 милиони евра) и [[Ангел ди Марија]] (25 милиони евра). На 29 август 2010 година, на првиот натпревар од новата сезона во Ла Лига Реал Мадрид одигра нерешено 0-0 со [[Реал Мајорка]] ова беше првиот натпревар за Жозе Мурињо како менаџер на Реал Мадрид. Кога беше прашан за нереализирани можности против [[Леванте]] во [[Ла Лига]] и [[Осер]] во [[УЕФА Лигата на Шампиони]], Мурињодговори: "Еден ден некој слаб противник ќе плати за пропуштените шански денеска." Следниот меч на Сантјаго Бернабеу заврши со победа од 6-1 против [[Депортиво]]. Следните лигашки натпревари ја потврди изјавата на Мурињо, поразувајќи ја [[Малага]] со 4-1 и потоа [[Расинг]] со 6-1. На 29 ноември 2010 година, Мурињо беше поразен на неговото прво ел класико против [[Барселона]]. Мечот кој се одигра на [[Камп Ноу]] заврши со 5-0 за домаќинот, директорот на Реал Мадрид [[Флорентино Перес]] овој меч го нарече како најлош меч во историјата на Реал Мадрид. Спортскиот директор [[Валдано]] исто го критикуваше Мурињо за неговота немоќ за да направи поголема исправка на играта и седењето на клупата во текот на целиот натпревар. Кога беше запрашан од медиумски репортер Мурињо, сепак , одби да го нарече поразот ‘понижување‘. На 30 ноември 2010 година, Мурињо беше казнет со 33.500 фунти заради потикнување на [[Чаби Алонсо]] и [[Серхио Рамос]] во обидот да направат стратегиски втор жолт картон во победата од 4-0 против [[Ајакс]]. Тој исто така беше казнет и со два меча забрана за водење на екипата во Лигата на Шампионите. На 22 декември 2010 година, Жозе Мурињо победи меч со најголем број на постигнати голови во неговата кариера, победа од 8-0 против [[Леванте]], исто во Ла Лига во првиот двобој од четврт-финалето на [[Кралскиот Куп]]. == Менаџерска Статистика == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|Тим !rowspan="2"|Земја !rowspan="2"|Од !rowspan="2"|До !colspan="8"|Податоци |- !Натпревари!!Победи!!Нерешени!!Порази!!Победи%!!Постигнати голови!!Примени голови!! Гол разлика +/- |- |align=left|[[S.L. Benfica|Бенфика]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|20 септември 2000 |align=left|5 декември 2000 | 11 || 6 || 3 || 2 || {{#expr: 6/11 * 100 round 2}} ||17||9||+8 |- |align=left|[[U.D. Leiria|Леирија]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|14 април 2001 |align=left|20 јануари 2002 | 20 || 11 || 5 || 4 || {{#expr: 17/31 * 100 round 2}} ||47||28||+19 |- |align=left|[[F.C. Porto|Порто]] |{{знамеикона|Portugal}} |align=left|23 јануари 2002 |align=left|26 мај 2004 | 127 || 88 || 24 || 15 || {{#expr: 87/123 * 100 round 2}} ||222||79||+143 |- |align=left|[[Chelsea F.C.|Челзи]] |{{знамеикона|England}} |align=left|2 јуни 2004 |align=left|20 септември 2007 | 185 || 131 || 36 || 18 || {{#expr: 131/185 * 100 round 2}} ||330||119||+211 |- |align=left|[[F.C. Internazionale Milano|Интер]] |{{знамеикона|Italy}} |align=left|2 јуни 2008 |align=left|28 мај 2010 | 108 || 68 || 25 || 15 || {{#expr: 68/108 * 100 round 2}} ||185||94||+91 |- |align=left|[[Real Madrid C.F.|Реал Мадрид]] |{{знамеикона|Spain}} |align=left|31 мај 2010 |align=left|30 maj 2026 | 58 || 43 || 9 || 6 || {{#expr: 43/58 * 100 round 2}} ||140||42||+97 |- ! colspan="4" style="text-align:center; vertical-align:middle;"|Вкупно ! 509 !! 347 !! 102 !! 60 !! {{#expr: 347/509 * 100 round 2}} !!941!!371!!+570 |} Статистиката е точна заклучно со последниот одигран меч на 15 мај 2011 == Несоборен рекорд на домашен терен == Помеѓу 23 февруари 2002 година и 2 април 2011 година, Мурињо немаше пораз на 150 домашни лигашки натпревари: 38 (Победи36–Нерешени2) со [[Порто]], 60 (Победи 46–Нерешени 14) со [[Челзи]], 38 (Победи 29–Нерешени 9) со [[Интер]] и 14 (Победи14-Нерешени 0) со [[Реал Мадрид]]. Рекордот беше официјално соборен на 2 април 2011 од [[Спортинг Хихон]] кога тие го поразија Реал Мадрид со 1-0 на [[Сантијаго Бернабеу (стадион)|Сантјаго Бернабеу]] во [[Ла Лига]]. Неговиот последен пораз на домашен терен беше кога [[Порто]] беше поразен од [[Бериа Мар]] со 3-2 на 23 февруари 2002. == Контроверзност == Мурињо често беше гледан како контроверзна фигура во фудбалот. Неговиот престој во Челзи, особено, ја потврди оваа гледна точка со неговите чести коментари затоа и често беше казнуван од фудбалските власти. На 27 јануари 2003 година, по дербито помеѓу Порто и Боависта на [[Естадио дас Антас]], Мурињо одби да се поздрави со менаџерто на Боависта [[Џејми Пачеко]], цитирајќи "Јас не се поздравувам со некојшто не го познавам". Двата менаџери си разменуваа зборови цела недела пред нтпреварот. Пачеко му врати на Мурињо во февруари 2007, пред натпреварот од Лигата на Шампионите помеѓу Порто и Челзи, нарекувајќи го Мурињо болен и ментално ретардиран. На 31 јануари 2004 година, по мечот во [[Лисабон]] помеѓу [[Спортинг]] и Порто кој заврши 1-1, голманот на Порто [[Виктор Баија]] и играчот од средниот ред на Спортинг [[Руи Жорге]] си ги разменија дресовите. Мурињо го зеде дресот на Руи од Баија и го искина. Мурињо не беше казнет за ова. На 26 февруари, по мечот помеѓу Порто и [[Манчестер Јунајтед]] на Драгао лутиот [[Алекс Фергусон]] (менаџерто на Манчестер) избега од Мурињо и одби да се поздрави со него. Мурињо го повика да се извини. Во март, пред мечот од [[УЕФА Купот]] помеѓу [[Барселона]] и [[Селтик]], Мурињо го критикуваше менаџерот на Селтик [[Мартин Онил]] и неговиот тим за играњето на неатрактивен фудбал, и повторно го критикуваше по финалето на УЕФА Купот помеѓу Селтик и Порто, кога рече "ние ја држевме топката а тие само трчаа по теренот обидувајќи се да ни ја земат со нивниот ужасен и агресивен стил на игра". Онил остро одговори критикувајќи го глумењето на играчите на Порто кои се навиканти на им свират фаули. "Коментарите на Мурињо се неверојатни.Се заканив само со одговорот кој го заслужија. Рече Онил На 6 октомври 2004 година, [[Адријан Муту]] го обвини Мурињо дека го спречил да игра во кфалификациите на Светскиот Куп. Мурињо беше информиран од медицинскиот тим дека играчот не бил спремен по повредата на коленото, но Муту не се согласуваше и инсистираше дека е спремен да игра. Несогласувањето за физичката спремност за кратко време стана неважно откако тестовите на Муту беа позитивни на [[кокаин]] во еден рутински тест и беше избркан на 29 октомври 2004 година. По натпреварот помеѓу Челзи и Барселона во март 2005 година, Мурињо го обвини [[Андрес Фриск]] и менаџерто на Барселона [[Франк Рајкард]] за кршење на правилата на [[ФИФА]] за нивната средба на полувремето. Мурињо инсистираше дека ова доведе до исклучувањето на напаѓачот на Челзи, [[Дидје Дрогба]] во второто полувреме. Фриск призна дека Рајкард се обидел да зборува со него но инсистирал дека тој не сакал да зборува со него. Ситуацијата се интезивираше кога Фриск почна да добива смртни закани од лутите навивачи, што предизвика тој да се пензионира. УЕФА шефот на судиите го етикираше Мурињо како непријател на фудбалот, иако УЕФА се дистанцираше од коментар. По истрагата за инцидентот, Мурињо доби два меча забрана за водење на клубот исто и клубот заработи казна, иако УЕФА потврди дека лично не го обвинуваат Мурињо за пензионирањето на Фриск. На 2 јуни 2005 година, Мурињо беше казнет со 200.000 фунти за неговото учество во состанокот кога играчот на Арсенал [[Ешли Кол]] ги прекрши правилат на [[Премиер Лигата]]. Казната беше намалена на 75.000 фунти по сослушањето во август. Подоцна таа година, тој го етикираше [[Арсен Венгер]] како ‘воајер‘ откако беше изритиран од неговата обсесија со Челзи. Венгер беше гневен и размислуваше да преземе легални мерки против Мурињо. Сепак, двајцата менаџери се смирија откако Мурињо призна дека жали за коментарот. По лигашки меч против Евертон на 17 декември 2006 година, Мурињо го нарече [[Ендру Џонсон]] ‘како човек на кој не може да му се верува‘ по еден судир со голманот на Челзи [[Енрике Хиларио]]. [[Евертон]] изјави дека ќе преземе легални мереки ако Мурињо не се извини, што подоцна и го направи. Во август 2009 година, Мурињо повторно предизвика контроверзии по коментарот за играта на муслиманскиот играч Сулеј Мунтари коментирајќи дека не е доволно физички спремен поради постењето во месецот на [[Рамадан]]. Тој изјави дека: [[Мунтари]] има проблеми поврзани со Рамадан, можеби на оваа горештина не е добро за него да пости. Рамадан не дојде во идеален момент за играчот да игра фудблски натпревар. Коментарот предизвика лут одговор од муслиманскиот водач Мохамед Ноар Дачан, кој одговори: Мислам дека Мурињо треба помалку да зборува. Играчот не е ослабен бидејќи знаеме од Институтот за Спортска Медицина дека менталната и физичката стабилност може да му даде дополнителна предност на спортистот на теренот. На 21 април 2010 година, по победата на Интер против ФК Барселона од 3-1 во Милан, каталонскиот медиум обвини дека Мурињо и португалскиот судија [[Олегарио Бенкуеренка]] (којшто беше судија на мечот на [[Сан Сиро]]) биле долги години пријатели и исто дека тие заедно имале ресторант наречен О Менино во [[Леирија]] [[Португалија]], обвинувајќи го пријателството на Бенекуеренка со Мурињо за главен виновник за победата на Интер. Каталонските медиуми исто тврдеа дека Бенекуеренка се вика Larapio ("крадец") во Португалија по мечот помеѓу [[Бенфика]] и [[Порто]] во [[Лисабон]] во 2004 година, во кој Бенекуеренка поништи сомнителен гол на Петит од Бенфика, и на тој начин му помогнал на Порто да победи со 1-0; сепак, тој се одигра сезоната откако Мурињо го напуши клубот. Мурињо и одрекуваше сите обвинувања. Не сум имал ресторант со никого, тој рече, можеби менаџерот на Барселона Пеп има ресторант во Осло, исмевајќи ја улогата на норвешкиот судија [[Том Хенинг Овребо]] во победата на Барселона против Челзи во полуфиналето од Лигата на Шампионите во сезоната 2008-09. На 27 септември 2010 година, Мурињо имаше испад на пресот по објавуањето дека Педро Леон нема да биде во составот против [[Осер]]. Тој рече: Нели сакате да ме прашате кој ќе игра утре? Веќе ви кажав дека Бензема ќе започне. Ако јас бев репортер, Ќе прашав и кој други 10 ќе играат? Но не – вие само инсистирате за Педро Леон, изгледа дека тој е Марадона или Зидан.... , пред наеднаш да ја напушти прес конференцијата. Само 3 дена пред неговиот испад, Мурињо излезе во пресот, напаѓајќи го Спортинг Хихон за играње со послаб тим против Барселона. Тој рече на прес конференцијата: Ако тимовите и ги подаруваат мечевите на Барселона, ќе ни биде многу тешко да ја освоиме лигата. Тие мислат дека тие нема да победат и затоа играат со резервниот состав- ова ќе ни ја отежне работата. Пеп Гвардиола, менаџерот на Барселона одби да коментира на коментарот. На 7 ноември 2010 година, во куп натпревар против Мурсија, Мурињо се жалеше за одлуките на судијата, по кој судијата му даде жолт картон и беше испратен на трибините. По натрпеварот, Мурињо го запраша судијата за неговата статистика и неговата природа да доделува жолти картони цитирајќи го просекот од шест жолти картони по натпревар. Според судијата Парадас Ромеро во неговиот извештај, Мурињо му рекол "оди по ѓаволите" и потоа заработи исклучување и заработи казна од два натправари од шпанската ФА во наредните Ла Лига натпревари. Ова беа неговите зборови: "Нема проблем. Подобро е дека јас сум тој што е санкциониран а не некој важен играч. Фудбалот е полн со ситуации во кои се губи контрола. Мечот против Мурсија беше многу лесен за судијата но јас сакам да му се извинам. Морам да си ја прифатам грашката. Кога ќе го видам Парадас Ромеро повторно ќе му се извинам.” Во натпррвар од Лигата на Шампионите со Ајакс, на крајот од мечот кога Реал Мадрид водеше со 0-4, двајца играчи на Реал Мадрид добија втори жолти картони за задржување на времето. Ова значеше дека тие ќе бидат суспендирани за финалниот меч во групата иако Мадрид ќе завршеаа први во групата, но ќе имаше корист во нокаут фазата. Потоа беше одлучено дека ова е во режија од Мурињо. Како резултат, УЕФА го казни Мурињо заедно со четитите вмешани играчи за несоодветно однесување. == Почести == === Менаџерски === Во осум сезони како менаџер, вклучувјќи и осум месечно отсуство во 2007-08, Мурињо ги предводеше неговите клубови до шест домашни титули, еднаш [[УЕФА Купот]] и двапати [[УЕФА Шампионската Лига]], од 2002, Мурињо нема сезона во која нема освоено најмалку еден ј трофеј. {{col-begin}} {{col-2}} ;{{знамеикона|POR}} Порто(2002–2004) *'''[[Примера Лига]] (2)''' :*[[2002–03 Primeira Liga|2002–03]], [[2003–04 Primeira Liga|2003–04]] *'''[[Супер Куп]] (1)''' :*[[2003 Supertaça Cândido de Oliveira|2003]] *'''[[Куп на Португалија]] (1)''' :*[[2002–03 in Portuguese football#Cup of Portugal|2002–03]] *'''[[УЕФА Куп]] (1)''' :*[[2002–03 UEFA Cup|2002–03]] *'''[[УЕФА Лига на Шампиони]] (1)''' :*[[2003–04 UEFA Champions League|2003–04]] ;{{знамеикона|ENG}} Челзи(2004–2007) *'''[[ФА Премиер Лига]] (2)''' :*[[2004–05 FA Premier League|2004–05]], [[2005–06 FA Premier League|2005–06]] *'''[[ФА Комјунити Шилд Куп]] (1)''' :*[[2005 FA Community Shield|2005]] *'''[[Лига Куп]] (2)''' :*[[2004–05 Football League Cup|2004–05]], [[2006–07 Football League Cup|2006–07]] *'''[[ФА Куп]] (1)''' :*[[2006–07 FA Cup|2006–07]] ;{{знамеикона|ITA}} Интер(2008–2010) *'''[[Серија А]] (2)''' :*[[2008–09 Serie A|2008–09]], [[2009–10 Serie A|2009–10]] *'''[[Супер Куп на Италија]] (1)''' :*[[2008 Supercoppa Italiana|2008]] *'''[[Копа Италија]] (1)''' :*[[2009–10 Coppa Italia|2009–10]] *'''[[УЕФА Лига на Шампиони]] (1)''' :*[[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]] ;{{знамеикона|ESP}} Реал Мадрид (2010–present) *'''[[Кралски Куп]] (1)''' :*[[2010–11 Copa del Rey|2010–11]] === Поединечни === * '''[[Примера Лига]] Менаџер на Годината (2)''': 2002–03, 2003–04 * '''[[Премиер Лига Менаџер на Годината]] (2)''': 2004–05, 2005–06 * '''[[Премиер Лига Менаџер на Месецот]] (3)''': [[2004–05 FA Premier League#Monthly awards|ноември 2004]], [[2004–05 FA Premier League#Monthly awards|јануари 2005]], [[2006–07 FA Premier League#Monthly awards|март 2007]] * '''[[Serie A Coach of the Year|Серија А Менаџер на Годината]] (2)''': 2009, 2010 * '''[[Албо Панчино]] Тренер на Годината (1)''': 2010–2011 * '''[[UEFA Club Football Awards#Coach(es) of the Year|УЕФА Менаџер на Годината]] (2)''': 2002–03, 2003–04 * '''[[УЕФА Тим на Годината]] Тренер на Годината (4)''': 2003, 2004, 2005, 2010 * '''[[ББС Спортска Личност на годината- награда за најдобат тренер]] (1)''': 2005 * '''[[Ла Газета дело Спорт- Личност на Годината]] (1)''': 2010 * '''[[Најдобар тренер]] (1)''': 2005 * '''[[ФИФА Златна Топка]] Најдобат Тренер (1)''': [[2010 FIFA Ballon d'Or|2010]] * '''[[Најдобат Тренер на Годината]] (3)''': 2004, 2005, 2010 * '''[[Светски Фудбалски Магазин]] Светски Менаџер на Годината (3)''': 2004, 2005, 2010 * '''Интернационална Спортска Прес Асоцијација Најдобар Менаџер во Светот (1)''': 2010 * '''[[ЦНИД]] Најдобар португалски менаџер во странски земји (2)''': 2008–09, 2009–10 === Специјални награди === * ''[[Honoris causa]] – диплома од [[Техничкиот Унверзитет од Лисабон]] за неговите достигнувања во фудбалот. . * Фудбалса Екстраваганза Лига на Легенди (2011) ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Португалија |image3= Flag of Portugal.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/jose-mourinho/profil/trainer/781 Жозе Моурињо на transfermarkt] *[https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/25145480/jose-mourinho-last-stand Жозе Моурињо на espn] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Моурињо, Жозе}} [[Категорија:Португалски фудбалери]] [[Категорија:Португалски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рио Аве]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Белененсеш]] [[Категорија:Тренери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Тренери на ФК Порто]] [[Категорија:Тренери на ФК Челси]] [[Категорија:Тренери на ФК Интер]] [[Категорија:Тренери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Тренери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Тренери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Живи луѓе]] 4ovdg60t12h9owhdm5h1umxchxp6l5f 0 208279 5562003 5434478 2026-05-21T11:12:33Z Bjankuloski06 332 5562003 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jutland Peninsula map.PNG|мини|upright|250п|Полуостровот Јитланд.<br>{{легенда|#dc8cc4|[[Севернојитландски Остров]] (Данска) е историски дел од Јитланд, иако бил одвоен од него при поплавата во 1825 година.}} {{легенда|#d43424|[[Северен Јитланд]] (Данска)}} {{легенда|#fe4800|[[Јужен Јитланд (амт)|Северен Шлезвиг]] (Данска)}} {{легенда|#d49424|[[Јужен Шлезвиг]] (Германија)}} {{легенда|#e4dc34|[[Холштајн]] (Германија)}}]] '''Јитланд''' или '''Јуланд''' ({{langx|de|Jütland}}; {{langx|da|Jylland}}), историски наречен ''Кимбрија'' — [[полуостров]] во [[Северна Европа]], на кој се наоѓа главниот дел на [[Данска]]. На запад се наоѓа [[Северно Море|Северното Море]], на север [[Скагерак]], на исток [[Категат]] и [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], додека [[данско-германска граница|данско-германската граница]] се наоѓа на југ. Политички, неговото име се применува само на копнениот дел на Данска, без да ја земе предвид германската покраина [[Шлезвиг-Холштајн]]. Денес, данските делови на Јитланд припаѓаат на еден од трите административни региони [[Северна Данска|Северен Јитланд]], [[Среден Јитланд]] или [[Јужна Данска|Јужен Јитланд]]. Германските делови на полуостровот Јитланд се наоѓаат поделени помеѓу [[Покраини во Германија|сојузните покраини]] [[Шлезвиг-Холштајн]] и [[Хамбург]]. == Географија == [[Податотека:Sandy cliff beach at North Sea, Denmark 2004 ubt.jpeg|мини|Дини на брегот на Јитланд]] Неговиот пејзаж е главно рамен, со ливади, низини и калливи мочуришта во западниот дел и повисоко и малку ридест терен во источниот дел. Данскиот дел на полуостровот има површина од 29.775 км² и население од 2.528.129 (2008).<ref>{{нмс|url=http://www.statistikbanken.dk/FT |title=Danmarks Statistikbank|publisher=Statistikbanken.dk|accessdate=16 јуни 2010}}</ref> Густината на населеност е 84 жители на км². Најсеверниот дел на Јитланд е одделен со [[Лимфјорд]] од копното, но сè уште се смета за дел од полуостровот. Станал [[остров]] по [[поплава]]та во 1825 година. Областа е наречена [[Севернојитландски Остров]] или [[Вендсисел-Ти]] (по окрузите). Островите [[Лесе]], [[Анхолт]] и [[Самсе]] во [[Категат]] и [[Алс]] на работ на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] се административно и историски поврзани со Јитланд, иако особено вториот не се сметани за традиционални делови на полуостровот. Жителите на Алс би се согласиле да биде Јужнојитланѓани, но не Јитланѓани. Данските острови во [[Ваденско Море|Ваденското Море]] и германските [[Севернофризиски Острови]] се протегаат долж југозападниот брег на Јитланд во [[Германски Залив|Германскиот Залив]]. == Историја == === Историски области === {{легенда|#dc8cc4|[[Севернојитландски Остров]] (Данска) е историски дел од Јитланд, иако бил одвоен од него при поплавата во 1825 година.}} {{легенда|#d43424|[[Северен Јитланд]] (Данска)}} {{легенда|#fe4800|[[Јужен Јитланд (амт)|Северен Шлезвиг]] (Данска)}} {{легенда|#d49424|[[Јужен Шлезвиг]] (Германија)}} {{легенда|#e4dc34|[[Холштајн]] (Германија)}} === Историја на Јитланд === [[Податотека:Cimbrians and Teutons.png|мини|десно|300п|Воената стратегија против Римјаните на Кимбрите и Тевтонците околу 100 година п.н.е.]] Историски, Јитланд бил една од трите дански земји, другите две биле [[Сканија]] и [[Зеланд (остров)|Зеланд]]. Пред тоа, според [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]], Јитланд бил дом на [[Тевтонци]]те, [[Кимбри]]те и [[Харуди]]те. Многу [[Англи]], [[Саси]], [[Јути]] и [[Фризи]] се преселиле од [[континентална Европа]] во [[Велика Британија]] почнувајќи од околу 450 година. Самите Англи го дале името на новото кралство наречено Англија. Ова се смета дека е поврзано со доаѓањето на [[Хуни]]те од [[Азија]] во [[Европа]]. Данците презеле значајни чекори за самозаштита од уништувањата на [[Христијанство|христијанските]] франкски императори, градејќи ги утврдувањата [[Даневирке]], ѕид кој се протегал долж Јужен Јитланд на местото на најкраткото растојание од [[Северно Море|Северното Море]] до [[Балтичко Море|Балтичкото Море]]. [[Карло Велики]] ги отстранил [[Паганство|паганските]] Саси од најјужниот дел на полуостровот на Балтичкото Море — подоцна наречен [[Холштајн]] — и го доселил [[Ободрити]]те, [[Словени|словенско]] племе кои биле во сојуз со Карло Велики и во поголем дел се преобратиле во христијанството. За да се забрза преминот од Балтичкото во Северното Море, биле градени канали низ полуостровот, најпрвин Каналот [[Ајдер]] кон крајот на {{римски|18}} век, а подоцна и [[Килски Канал|Килскиот Канал]], завршен во 1895 година и сè уште во употреба. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], [[Битката кај Јитланд]] била една од најголемите поморски битки во историјата. Во оваа силна битка, [[Обединето Кралство|британската]] Кралска морнарица водела битка со германската Царска морнарица, која довела до голем број на жртви и уништени бродови на обете страни. Првично, битката била сметана за германска победа, засновано на вкупниот број на потонати главни бродови и бројот на загинати морнари. Меѓутоа, британската флота останала да го контролира Северното Море и поради тоа, остантите го сметаат за британска победа или пак нерешено. == Дијалект == {{Главна|Јитски дијалект}} {{Поврзано|Дански јазик}} Карактеристични за Јитланд се различните дијалекти, кои значајни се разликуваат од стандардниот [[дански јазик]], особено [[јитски дијалект|западнојитскиот]] и [[јужнојитски дијалект|јужнојитскиот дијалект]]. Општо за дијалектите се силниот динамичен нагласок, кој води до опаѓање (синкопа) на ненагласени самогласки по нагласениот слог, добро сочување на разликата меѓу кратки и долги самогласки, тенденција кон изедначување на разликата заоблени/незаоблени самогласки (пример: градовите Hørning [близу до Орхус] и Herning [80 км на запад од Орхус]), и неутрализирање во дијатезата (преодност) на глаголски двојки, на пример ''stille'' (преодно) ~ ''stå'' (непреодно), ''lægge'' (преодно) ~ ''ligge'' (непреодно), ''sætte'' (преодно) ~ ''sidde'' (непреодно). Употребата на дијалектите, иако во опаѓање, повеќе е зачувана во Јитланд отколку во источниот дел на Данска и за Јитланѓаните останале предрасудите од останатите Данци. == Градови == Најголеми градови во данскиот дел на Јитланд се: # [[Орхус]] # [[Олборг]] # [[Есбјерг]] # [[Рандерс]] # [[Колдинг]] # [[Хорсенс]] # [[Вајле]] # [[Хернинг]] # [[Силкеборг]] # [[Фредериција]] Орхус, Силкеборг, [[Билунд]], Рандерс, Колдинг, Хорсенс, Вајле, Фредериција и [[Хадерслев]] заедно со други помали градови ја создаваат метрополитенската област Источен Јитланд. Административно, на данскиот дел од Јитланд се наоѓаат три од петте [[региони во Данска]]: [[Северна Данска]], [[Среден Јитланд]] и западниот дел на [[Јужна Данска]], кој исто така го содржи и островот [[Фунен]]. Петте административни региони биле основани на 1 јануари 2007 година.<ref>{{нмс|url=http://www.regioner.dk/om+regionerne/strukturreform|title=Strukturreform|publisher=Danske Regioner|language=дански|date=27 јануари 2014|accessdate=9 август 2014|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810035446/http://www.regioner.dk/om+regionerne/strukturreform|url-status=dead}}</ref> == Германски дел == {{Главна|Шлезвиг-Холштајн}} [[Податотека:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg|мини|[[Кил]]е најголемиот град на германската страна на полуостровот.]] [[Податотека:Hafen St Marien Flensburg2007.jpg|мини|[[Фленсбург]] го има најголемото данско малцинство во Германија.]] Јужната третина на полуостровот Јитланд е составен од [[Германија|германската]] [[Покраини во Германија|сојузна покраина]] [[Шлезвиг-Холштајн]]. Шлезвиг-Холштајн е составен од два дела, поранешните војводства [[Војводство Шлезвиг|Шлезвиг]] (дански феуд) и [[Холштајн]] (германски феуд), обете освоени и владеени од дански и германски владетели неколкупати. Последното прекројување на [[данско-германска граница|данско-германската граница]] се случило со референдумот во Шлезвиг во 1920 година, по кој [[Северен Шлезвиг]] се приклучил на Данска ({{langx|da|Nordslesvig}}). Историската јужна граница на Јитланд е реката [[Ајдер]], која исто така била граница помеѓу поранешните војводства Шлезвиг и Холштајн, како и историска граница помеѓу Данска и Германија од околу 800 година до 1864 година. Иако поголемиот дел од Шлезвиг-Холштајн географски се наоѓа на полуостровот Јитланд, поголемиот дел од германските жители не се идентификуваат како Јитланѓани или пак не сметаат дека се дел од Јитланд, туку повеќе се поврзани со [[Северна Германија]] ({{langx|de|Norddeutschland}}). Средновековниот јитландски кодекс кој се однесувал на Шлезвиг до 1900 година бил заменет од прускиот граѓански законик. === Градови === Најголеми градови во германскиот дел на Јитланд се [[Хамбург]], [[Кил]], [[Либек]], [[Фленсбург]] и [[Нојминстер]]. == Поврзано == {{Портал|Географија|Германија}} * [[Фризија]] * [[Јути]] * [[Скагерак]] * [[Категат]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Jutland}} * [http://www.visitwestdenmark.com Официјална туристичка страница за Данска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191130200554/https://www.visitwestdenmark.com/ |date=2019-11-30 }} * [http://www.sh-tourismus.de/en/ Официјална туристичка страница за Шлезвиг-Холштајн] [[Категорија:Јитланд| ]] [[Категорија:Полуострови во Данска]] [[Категорија:Полуострови во Германија]] [[Категорија:Полуострови во Европа]] [[Категорија:Поделени региони]] f5zeq4hej3bxygg1yxtcx41dwuj377u 5562006 5562003 2026-05-21T11:22:53Z Bjankuloski06 332 5562006 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jutland Peninsula map.svg|мини|исправено|250п|{{легенда|#aa87de|[[Севернојитландски Остров|Севернојитландскиот Остров]] сè уште се смета за дел од Јитланд иако [[провлак]]от што го поврзува со копнен Јитланд бил одвоен во поплавата од 1825&nbsp;г.}} {{легенда|#782121|[[Северен Јитланд]] (Данска)}} {{легенда|#c83737|[[Јужен Јитланд (округ)|Јужен Јитланд]] или Северен Шлезвиг (Данска)}} {{легенда|#ff9955|[[Јужен Шлезвиг]] (Германија)}} {{легенда|#ffe680|[[Холштајн]] (Германија)}}]] '''Јитланд''' ({{langx|de|Jütland}}) или '''Јиланд''' ({{langx|da|Jylland}}), историски наречен ''Кимбрија'' — [[полуостров]] во [[Северна Европа]], на кој се наоѓа главниот дел на [[Данска]]. На запад се наоѓа [[Северно Море|Северното Море]], на север [[Скагерак]], на исток [[Категат]] и [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], додека [[данско-германска граница|данско-германската граница]] се наоѓа на југ. Политички, неговото име се применува само на копнениот дел на Данска, без да ја земе предвид германската покраина [[Шлезвиг-Холштајн]]. Денес, данските делови на Јитланд припаѓаат на еден од трите административни региони [[Северна Данска|Северен Јитланд]], [[Среден Јитланд]] или [[Јужна Данска|Јужен Јитланд]]. Германските делови на полуостровот Јитланд се наоѓаат поделени помеѓу [[Покраини во Германија|сојузните покраини]] [[Шлезвиг-Холштајн]] и [[Хамбург]]. == Географија == [[Податотека:Sandy cliff beach at North Sea, Denmark 2004 ubt.jpeg|мини|Дини на брегот на Јитланд]] Неговиот пејзаж е главно рамен, со ливади, низини и калливи мочуришта во западниот дел и повисоко и малку ридест терен во источниот дел. Данскиот дел на полуостровот има површина од 29.775 км² и население од 2.528.129 (2008).<ref>{{нмс|url=http://www.statistikbanken.dk/FT |title=Danmarks Statistikbank|publisher=Statistikbanken.dk|accessdate=16 јуни 2010}}</ref> Густината на населеност е 84 жители на км². Најсеверниот дел на Јитланд е одделен со [[Лимфјорд]] од копното, но сè уште се смета за дел од полуостровот. Станал [[остров]] по [[поплава]]та во 1825 година. Областа е наречена [[Севернојитландски Остров]] или [[Вендсисел-Ти]] (по окрузите). Островите [[Лесе]], [[Анхолт]] и [[Самсе]] во [[Категат]] и [[Алс]] на работ на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] се административно и историски поврзани со Јитланд, иако особено вториот не се сметани за традиционални делови на полуостровот. Жителите на Алс би се согласиле да биде Јужнојитланѓани, но не Јитланѓани. Данските острови во [[Ваденско Море|Ваденското Море]] и германските [[Севернофризиски Острови]] се протегаат долж југозападниот брег на Јитланд во [[Германски Залив|Германскиот Залив]]. == Историја == === Историски области === {{легенда|#dc8cc4|[[Севернојитландски Остров]] (Данска) е историски дел од Јитланд, иако бил одвоен од него при поплавата во 1825 година.}} {{легенда|#d43424|[[Северен Јитланд]] (Данска)}} {{легенда|#fe4800|[[Јужен Јитланд (амт)|Северен Шлезвиг]] (Данска)}} {{легенда|#d49424|[[Јужен Шлезвиг]] (Германија)}} {{легенда|#e4dc34|[[Холштајн]] (Германија)}} === Историја на Јитланд === [[Податотека:Cimbrians and Teutons.png|мини|десно|300п|Воената стратегија против Римјаните на Кимбрите и Тевтонците околу 100 година п.н.е.]] Историски, Јитланд бил една од трите дански земји, другите две биле [[Сканија]] и [[Зеланд (остров)|Зеланд]]. Пред тоа, според [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]], Јитланд бил дом на [[Тевтонци]]те, [[Кимбри]]те и [[Харуди]]те. Многу [[Англи]], [[Саси]], [[Јути]] и [[Фризи]] се преселиле од [[континентална Европа]] во [[Велика Британија]] почнувајќи од околу 450 година. Самите Англи го дале името на новото кралство наречено Англија. Ова се смета дека е поврзано со доаѓањето на [[Хуни]]те од [[Азија]] во [[Европа]]. Данците презеле значајни чекори за самозаштита од уништувањата на [[Христијанство|христијанските]] франкски императори, градејќи ги утврдувањата [[Даневирке]], ѕид кој се протегал долж Јужен Јитланд на местото на најкраткото растојание од [[Северно Море|Северното Море]] до [[Балтичко Море|Балтичкото Море]]. [[Карло Велики]] ги отстранил [[Паганство|паганските]] Саси од најјужниот дел на полуостровот на Балтичкото Море — подоцна наречен [[Холштајн]] — и го доселил [[Ободрити]]те, [[Словени|словенско]] племе кои биле во сојуз со Карло Велики и во поголем дел се преобратиле во христијанството. За да се забрза преминот од Балтичкото во Северното Море, биле градени канали низ полуостровот, најпрвин Каналот [[Ајдер]] кон крајот на {{римски|18}} век, а подоцна и [[Килски Канал|Килскиот Канал]], завршен во 1895 година и сè уште во употреба. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], [[Битката кај Јитланд]] била една од најголемите поморски битки во историјата. Во оваа силна битка, [[Обединето Кралство|британската]] Кралска морнарица водела битка со германската Царска морнарица, која довела до голем број на жртви и уништени бродови на обете страни. Првично, битката била сметана за германска победа, засновано на вкупниот број на потонати главни бродови и бројот на загинати морнари. Меѓутоа, британската флота останала да го контролира Северното Море и поради тоа, остантите го сметаат за британска победа или пак нерешено. == Дијалект == {{Главна|Јитски дијалект}} {{Поврзано|Дански јазик}} Карактеристични за Јитланд се различните дијалекти, кои значајни се разликуваат од стандардниот [[дански јазик]], особено [[јитски дијалект|западнојитскиот]] и [[јужнојитски дијалект|јужнојитскиот дијалект]]. Општо за дијалектите се силниот динамичен нагласок, кој води до опаѓање (синкопа) на ненагласени самогласки по нагласениот слог, добро сочување на разликата меѓу кратки и долги самогласки, тенденција кон изедначување на разликата заоблени/незаоблени самогласки (пример: градовите Hørning [близу до Орхус] и Herning [80 км на запад од Орхус]), и неутрализирање во дијатезата (преодност) на глаголски двојки, на пример ''stille'' (преодно) ~ ''stå'' (непреодно), ''lægge'' (преодно) ~ ''ligge'' (непреодно), ''sætte'' (преодно) ~ ''sidde'' (непреодно). Употребата на дијалектите, иако во опаѓање, повеќе е зачувана во Јитланд отколку во источниот дел на Данска и за Јитланѓаните останале предрасудите од останатите Данци. == Градови == Најголеми градови во данскиот дел на Јитланд се: # [[Орхус]] # [[Олборг]] # [[Есбјерг]] # [[Рандерс]] # [[Колдинг]] # [[Хорсенс]] # [[Вајле]] # [[Хернинг]] # [[Силкеборг]] # [[Фредериција]] Орхус, Силкеборг, [[Билунд]], Рандерс, Колдинг, Хорсенс, Вајле, Фредериција и [[Хадерслев]] заедно со други помали градови ја создаваат метрополитенската област Источен Јитланд. Административно, на данскиот дел од Јитланд се наоѓаат три од петте [[региони во Данска]]: [[Северна Данска]], [[Среден Јитланд]] и западниот дел на [[Јужна Данска]], кој исто така го содржи и островот [[Фунен]]. Петте административни региони биле основани на 1 јануари 2007 година.<ref>{{нмс|url=http://www.regioner.dk/om+regionerne/strukturreform|title=Strukturreform|publisher=Danske Regioner|language=дански|date=27 јануари 2014|accessdate=9 август 2014|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810035446/http://www.regioner.dk/om+regionerne/strukturreform|url-status=dead}}</ref> == Германски дел == {{Главна|Шлезвиг-Холштајн}} [[Податотека:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg|мини|[[Кил]]е најголемиот град на германската страна на полуостровот.]] [[Податотека:Hafen St Marien Flensburg2007.jpg|мини|[[Фленсбург]] го има најголемото данско малцинство во Германија.]] Јужната третина на полуостровот Јитланд е составен од [[Германија|германската]] [[Покраини во Германија|сојузна покраина]] [[Шлезвиг-Холштајн]]. Шлезвиг-Холштајн е составен од два дела, поранешните војводства [[Војводство Шлезвиг|Шлезвиг]] (дански феуд) и [[Холштајн]] (германски феуд), обете освоени и владеени од дански и германски владетели неколкупати. Последното прекројување на [[данско-германска граница|данско-германската граница]] се случило со референдумот во Шлезвиг во 1920 година, по кој [[Северен Шлезвиг]] се приклучил на Данска ({{langx|da|Nordslesvig}}). Историската јужна граница на Јитланд е реката [[Ајдер]], која исто така била граница помеѓу поранешните војводства Шлезвиг и Холштајн, како и историска граница помеѓу Данска и Германија од околу 800 година до 1864 година. Иако поголемиот дел од Шлезвиг-Холштајн географски се наоѓа на полуостровот Јитланд, поголемиот дел од германските жители не се идентификуваат како Јитланѓани или пак не сметаат дека се дел од Јитланд, туку повеќе се поврзани со [[Северна Германија]] ({{langx|de|Norddeutschland}}). Средновековниот јитландски кодекс кој се однесувал на Шлезвиг до 1900 година бил заменет од прускиот граѓански законик. === Градови === Најголеми градови во германскиот дел на Јитланд се [[Хамбург]], [[Кил]], [[Либек]], [[Фленсбург]] и [[Нојминстер]]. == Поврзано == {{Портал|Географија|Германија}} * [[Фризија]] * [[Јути]] * [[Скагерак]] * [[Категат]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Jutland}} * [http://www.visitwestdenmark.com Официјална туристичка страница за Данска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191130200554/https://www.visitwestdenmark.com/ |date=2019-11-30 }} * [http://www.sh-tourismus.de/en/ Официјална туристичка страница за Шлезвиг-Холштајн] [[Категорија:Јитланд| ]] [[Категорија:Полуострови во Данска]] [[Категорија:Полуострови во Германија]] [[Категорија:Полуострови во Европа]] [[Категорија:Поделени региони]] 9k1wt3uqtp23k7hjm9z7efo35r2eonz 0 274905 5561906 5370879 2026-05-20T21:01:36Z Carshalton 30527 /* Победници */ 5561906 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | име = УЕФА Лига Европа | лого = [[File:UEFA Europa League (football competition) logo.png|155px]] | организатор = [[УЕФА]] | основано = {{Start date and age|1971}} <br /> (ребрендирано 2009) | регион = Европа | број на екипи = 32 (групна фаза){{efn|8 клубови се приклучуваат после групната фаза во УЕФА Лигата на шампионите: победниците од секоја група во УЕФА Лига Европа се пласираат во осминафиналето, додека второпласираните екипи од секоја група играат нокаут плејофи со 8-те екипи кои завршиле на третото место во групите од групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].}}<br />58 (вкупно) | моментален шампион = {{Fb team Tottenham}} <br>(3. титула) | најмногу титули = {{Fb team Sevilla}} <br>(7 титули) | вебсајт = [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Официјална страна] | трофеј = | моментално = [[УЕФА Лига Европа 2024-2025]] }} '''УЕФА Лига Европа''' (скратено како ''УЛЕ''), претходно познато како ''Куп на УЕФА'', е годишно [[фудбал]]ско клупско натпреварување организирано од [[УЕФА]]. Денес УЕФА Лига Европа, е второто по ранг европско фудбалско натпреварување, зад [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], а пред [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции]]. Купот на УЕФА било трето ниво од 1971 до 1999 година пред да згасне [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2018/feb/14/europa-league-is-back-more-than-ever-competition-to-savour-round-of-32-arsenal|title=The Europa League is back and more than ever is a competition to savour|first=Sachin|last=Nakrani|date=14 February 2018|website=theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite press release|date=3 December 2020|title=UEFA Europa Conference League: all you need to know|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0264-10fe90612aa3-37b2bc77f89e-1000--uefa-europa-conference-league-all-you-need-to-know/|access-date=22 February 2021|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref> Клубовите се квалификуваат за учество на турнирот врз основа на пласманите во нивните национални првенства и домашни купови. Натпреварувањето настанало во 1971 година, под името '''Куп на УЕФА''', како замена за [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]]. Во 1999 година, УЕФА Купот на победниците на куповите бил споен со Купот на УЕФА и бил прекинат како посебно натпреварување.<ref>{{cite press release|title=UEFA Europa League History|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|access-date=27 April 2008}}</ref> Од [[Куп на УЕФА 2004-2005|сезоната 2004-2005]] била додадена групна фаза пред нокаут фазата. Од [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|сезоната 2009-2010]], натпреварувањето е познато под денешното име УЕФА Лига Европа,<ref name="bbc_europa">{{cite news|title=UEFA Cup gets new name in revamp|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm|publisher=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)|date=26 September 2008|access-date=26 September 2008}}</ref><ref name="uefa_europa">{{cite press release|date=26 September 2008|title=UEFA Cup to become UEFA Europa League|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/administration/marketing/news/01d1-0f8ef23c90b9-fdc5b01d5c6f-1000--uefa-cup-to-become-uefa-europa-league/?referrer=%2finsideuefa%2fabout-uefa%2fadministration%2fmarketing%2fnews%2fnewsid%3d754085}}</ref> при што дошло и до промена на форматот.<ref>{{cite press release|title=New format provides fresh impetus|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://web.archive.org/web/20111124231856/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|url-status=dead|access-date=15 May 2010|archive-url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|archive-date=24 November 2011}}</ref> Ребрендирањето во 2009 година донело спојување со [[УЕФА Интертото куп]]от, создавајќи зголемен формат на натпреварување, со проширена групна фаза и промена во критериумите за квалификации. Победникот на УЕФА Лига Европа, се квалификува за [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на УЕФА]] и, од сезоната 2014-2015, добива право на учество во УЕФА Лигата на шампионите за следната сезона, влегувајќи директно во групната фаза. Моментален шампион е [[ФК Аталанта|Аталанта]], која во финалето на последното издание го победила [[ФК Баjер Леверкузен|Баjер Леверкузен]] со 3-0, со [[хет-трик]]от на [[Адемола Лукман]]. Најмногу титули има освоено {{Fb team (N) Sevilla}} (7). == Историја == Купот на УЕФА настанал во 1971 година, како наследник на [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]], кој бил европско фудбалско натпреварување што се играло помеѓу 1955 и 1971 година. Конкуренцијата пораснала од 11 екипи за време на првото издание ([[Куп на саемските градови 1955/58|1955–58]]) на 64 екипи до последното издание што се играло во [[Куп на саемските градови 1970–71|сезоната 1970–71]], по што ова натпреварување било укинато и заменето со Купот на УЕФА, ново сезонско натпреварување на конфедерацијата кое имало поинаква регулатива, формат и дисциплинска комисија.<ref>{{cite magazine|url=https://editorial.uefa.com/resources/01d9-0f842685651a-f24cacace181-1000/uefadirect_86_06.2009_.pdf|title=Origins of the UEFA Cup|magazine=UEFA direct|issue=85|publisher=Union des Associations Européennes de Football|location=Nyon|date=May 2009|pages=10–11}}</ref> Првото издание на Купот на УЕФА се играло во сезоната 1971-1972 година, а завршило со се-англиско финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], а првиот освојувач на трофејот бил Тотенхем. До 1999 година, второпласираните екипи во домашните првенства учествувале во Купот на УЕФА. Тогаш Купот на УЕФА бил споен со натпреварувањето кое УЕФА решила да го укине - [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]]. Оттогаш, Купот на УЕФА вклучувал и екипи кои освоиле домашен куп (или финалисти во случај победникот да се квалификувал преку првенството за Лигата на шампионите) и екипи елиминирани во групната фаза на УЕФА Лигата на шампионите. Исто така, право на учество во ова натпреварување имале и победниците на [[УЕФА Интертото куп]]от до 2009 година, а од 1995 до 2015 година, три клуба се квалификувале благодарение на коефициентот за фер-плеј од минатата сезона. Од сезоната 2009-2010, натпреварувањето било ребрендирано под новото име УЕФА Лига Европа. Во исто време, УЕФА Интертото купот, третото натпреварување на УЕФА, било укинато и споено со новата Лига Европа. == Трофеј == [[Трофеј]]от кој се доделувал секоја година од страна на [[УЕФА]], во тогашниот Куп на УЕФА го носел истото име како и самото натпреварување. Победниците на натпреварувањето претходно го добивале оригниналниот трофеј, кој можеле да го задржат една година пред да го вратат во УЕФА, и помала копија, која ја добивале во трајна сопственост. По истите тие правила, екипите кој го освоиле Купот на УЕФА трипати по ред или вкупно пет пати можеле да го добијат оригиналниот трофеј во трајна сопственост, а УЕФА во тој случај би направила нов за идното натпреварување. Меѓутоа, по новите одредби, оригиналниот трофеј засекогаш останува во посед на УЕФА, а победникот добива копија со иста големина, додека клубовите со три последователни титули или пет вкупно добиваат посебна значка. Единствениот клуб кој досега стекнал право на победничката значка е Севиља, која со победата во финалето 2016 година ги исполнила двата услови оддеднаш. Трофејот бил дизајнирана и направена од страна на [[Силвио Гацанига]], вработен во [[ГДЕ Бертони|Бертони]], за финалето [[Финале на Купот на УЕФА во 1972 годин|1972]] година. Тој тежи 15 килограми и е сребрена боја на жолт мермер плинт.<ref>{{Cite web|title=УЕФА Европа Лига Историја|url=http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/index.html|publisher= УЕФА|accessdate = 1 август 2009 г.}}</ref> == Квалификации == {{main|УЕФА коефициенти}} Во Лига Европа учествуваат клубови од сите земји членки на УЕФА. Во зависност од УЕФА коефициентот фудбалските асоцијации имаат право на од два до четири претставници, со тоа што едно место е резервирано за освојувачот на националниот куп. Во пракса секоја асоцијација има право на три претставници, освен [[Андора]] и [[Сан Марино]] кои имаат по два претсавника и [[Гибралтар]] и [[Лихтенштајн]] (од Лихтенштајн право на учество има само победникот на купот) кои имаат по еден претсавник. Исто така во Лига Европа се приклучуваат и испаднатите клубови од различни фази на најсилното европско фудбалско натпреварување Лигата на шампионите. Според тоа, клубовите кои ќе испаднат во третото квалификациско коло на Лигата на шампионите влегуваат во првото коло на Лига Европа, а оние кои ќе го освојат третото место во групите од групната фаза на Лигата на шампионите се приклучуваат во нокаут-фазата. Иако УЕФА резервира едно место за актуелниот шампион, тој не мора да ја брани титулата, ако во претходната сезона изборил настап во Лигата на шампионите. Со воведувањето на правилото шампионот на Лига Европа следната сезона да игра директно во групната фаза од Лигата на шампионите, се поретко ќе може да се види како клубот кој ја освоил титулата ќе ја одбрани во следната сезона иако во теорија тоа е сè уште возможно (ако тој клуб заврши трет во групната фаза на Лигата на шампионите и се приклучи во Лига Европа). == Формат на натпреварување == {{Внимание}} ===Поранешни формати=== Конкурсот беше традиционално чиста нокаут турнирот. Сите врски се [[двете нозе врзуваат|двукрак]], вклучувајќи го и финалето. Почнувајќи со [[Куп на УЕФА 1997-98|1997-98 сезона]], конечниот стана еден-оф натпревар, но сите други врски останаа две нозе. Пред [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]], на турнирот се состојат од еден квалификациско коло, по што следеше серија од нокаут рунди. 16-губитници во третиот квалификациско коло на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] влегоа во првиот круг правилно; подоцна во текот на турнирот, преживеаните ќе биде придружуван од третото место угоени во групата фаза од Лигата на Шампионите . Од [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]] конкуренција започна со две нокаут квалификациите круга се одржа во јули и август. Учесници од здруженија рангирана 18 и пониски влезе во првата квалификациско коло со оние од здруженија рангирана 9-18 се приклучи на нив во втора квалификациско коло. Покрај тоа, три места во првиот квалификациско коло беа резервирани за [[УЕФА Фер Плеј рангирање]] победниците, а единаесет места во вториот квалификациско коло за [[УЕФА Интертото Куп]] победници. Добитници на квалификациите за круга потоа се приклучија екипи од здруженија рангирана 1-13 во првиот круг во ред. Покрај тоа, губитници во третото квалификациско коло на Лигата на Шампионите, исто така, се приклучи на конкуренцијата во овој момент, заедно со тековната насловот на сопствениците на (освен ако тие квалификувани за [[Лигата на Шампионите]] преку нивните национални лига), за вкупно од 80 екипи вкупно во првиот круг. По првиот елиминационен круг, на 40 преживеани влезе во групата фаза, со клубови да биде вовлечен во осум групи од пет секоја од нив. За разлика од Лигата на шампионите, група фаза, Купот на УЕФА група фаза беше одигран во еден круг-Robin формат, со секој клуб, играјќи две дома и два далеку игри. Првите три екипи во секоја од осумте групи квалификувани за главниот нокаут рунда, заедно со осум третопласираниот тимови во Лигата на шампионите, група фаза. Од тогаш на една серија на две нозе нокаут односи беа изиграни пред еден нозе финалето, традиционално се одржува на Среда Мај веднаш пред Лигата на шампионите, финалето. === Тековен формат === Од [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]], натпреварот е ребрендиран како'''УЕФА Европа Лига''', во обид да се зголеми на профилот на натпреварот. <Код име = "bbc_europa"/> како и промена на натпреварот име, екстра 16 тимови сега се квалификува за главните чекори на натпреварот, со фазата по групи сега се состои од 12 групи од по четири екипи (во двоен [[круг-Robin турнир|круг Робин]] ), со првите две поставени тимови во секоја група напредува. Конкуренцијата тогаш напредува во поголемиот дел на ист начин како и претходниот формат, со 4 рунди на [[двете нозе врзуваат|двукрак]] нокаут рунди и еднократна финалето се одржа на неутрален терен средба [УЕФА [УЕФА елити стадионот | елити стадион критериуми]]. Квалификација, исто така, значително се промени. Здруженија рангирана 7-9 во [[УЕФА коефициенти]] ќе го испратам на победникот Купот и три други тимови да се на УЕФА Европа Лига квалификација, сите други народи испрати победник Куп и две други екипи, со исклучок на Лихтенштајн, Андора и Сан Марино, кој само ќе го испратам победник првенство. Обично, другите тимови ќе биде следниот највисок ранг клубови во секоја домашната лига, по оние квалификациите за [[Лигата на Шампионите]], но Франција и Англија ќе продолжи да се користи и една точка за нивните Лига Куп победникот. Покрај тоа, три места во првата од четирите круга квалификациите сè уште се резервирани за [[УЕФА Фер Плеј ранг|Фер Плеј победниците]]. За инаугурацијата [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]] овие места ќе одат на [[Розенборг БК|Розенборг]] на Норвешка, [[Рандерс ФК|Рандерс]] на Данска и [[Motherwell FC|Motherwell]] на Шкотска. Со укинувањето на [[УЕФА Интертото Куп|Интертото Купот]] нема повеќе нема да бидат празни места се задржани во квалификациите за рунди за тимови се квалификуваат преку тој пат. Општо земено, повисоки асоцијација е рангирана во Лигата на коефициенти, за подоцна неговата клубови на проектот во квалификација, но секој тим освен насловот сопственикот има да игра најмалку една квалификација круг. Освен споменатите тимови, дополнителни 15 губат тимови од Лигата на Шампионите квалификација круг три ќе влезе во четвртиот и последен УЕФА Европа Лига квалификација круг, порано позната како првиот круг, и 10 губитници на Лигата на шампионите квалификација круг 4 ќе директно да внесувате на УЕФА Европа Лига фазата по групи. 12-победниците и 12 подгласниците во фазата по групи ќе ги унапреди до првиот нокаутирам круг, заедно со осум 3. Поставени тимови од Лигата на Шампионите фазата по групи. На губење финалист за домашната чаша конкуренција сепак ќе има право да се внесат за УЕФА Европа Лига треба на домашните Купот на Победниците се квалификува за Лигата на Шампионите.<ref>[Http://www.uefa.com/competitions/uefacup/ Вести / вид = 2097152/newsid = 788365.html 2009/10 Натпревар формат], UEFA.com</ref> ==Победници== {{Main|Список на финалиња на Купот на УЕФА и УЕФА Лига Европа}} Финалињата на Купот на УЕФА се играле во два натпревари, сè до [[Куп на УЕФА 1996-1997|1997]] година. Првото финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], се одиграло на 3 мај 1972 година во [[Вулверхемптон]], и на 17 мај 1972 во [[Лондон]]. Првиот натпревар завшрил со победа на Тотенхем на гости со 2-1. Вториот натпревар завршил нерешно 1-1, што означило дека Тотенхем станал првиот освојувач на Купот на УЕФА. Финалињата во еден натпревар со однапред одбрани локации биле воведени во 1998 година. Стадионот-домаќин мора да ги исполнува или надминува [[УЕФА категоризација на стадиони|стандардите на УЕФА]] за да може да биде домаќин на финалето на Купот на УЕФА/УЕФА Лига Европа. Првото финале на еден натпревар се одиграло на [[Паркот на принцовите]] во [[Париз]], [[Франција]] во [[Финале на Купот н УЕФА во 1998 година|1998]] година, кога {{Fb team (N) Inter}} во се-италијанското финале го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 3-0. Само во два наврати, финалето се играло на стадионот на кој домаќин е некој од финалистите: во [[Куп на УЕФА 2001-02|2002]], кога [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на својот [[Стадион Фејенорд|Де Којп]] ја совладал [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], и во [[Куп на УЕФА 2004-05|2005]] кога [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] загубил од [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] на нивниот домашен терен [[Стадион Жозе Алваладе|Жозе Алваладе]]. Победник на последното издание на Купот на УЕФА (пред натпреварувањето да биде ребрендирано во УЕФА Лига Европа) бил [[ФК Шахтар Донцек|Шахтар Донецк]] на 20 мај 2009 година. Украинскиот тим го победил [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]] од [[Германија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]], на стадионот [[Стадион Шукру Сараџоглу|Шукру Сараџоглу]], во [[Истанбул]], [[Турција]]. Првиот победник на Лига Европа бил [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], кој го победил [[ФК Фулам|Фулам]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]]. {{Div col}} * [[Куп на УЕФА 1971-1972|1971-1972]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (1) * [[Куп на УЕФА 1972-1973|1972-1973]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (1) * [[Куп на УЕФА 1973-1974|1973-1974]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (1) * [[Куп на УЕФА 1974-1975|1974-1975]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (1) * [[Куп на УЕФА 1975-1976|1975-1976]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (2) * [[Куп на УЕФА 1976-1977|1976-1977]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (1) * [[Куп на УЕФА 1977-1978|1977-1978]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} (1) * [[Куп на УЕФА 1978-1979|1978-1979]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (2) * [[Куп на УЕФА 1979-1980|1979-1980]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (1) * [[Куп на УЕФА 1980-1981|1980-1981]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} (1) * [[Куп на УЕФА 1981-1982|1981-1982]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (1) * [[Куп на УЕФА 1982-1983|1982-1983]]: {{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} (1) * [[Куп на УЕФА 1983-1984|1983-1984]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (2) * [[Куп на УЕФА 1984-1985|1984-1985]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (1) * [[Куп на УЕФА 1985-1986|1985-1986]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (2) * [[Куп на УЕФА 1986-1987|1986-1987]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (2) * [[Куп на УЕФА 1987-1988|1987-1988]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1988-1989|1988-1989]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} (1) * [[Куп на УЕФА 1989-1990|1989-1990]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (2) * [[Куп на УЕФА 1990-1991|1990-1991]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (1) * [[Куп на УЕФА 1991-1992|1991-1992]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} (1) * [[Куп на УЕФА 1992-1993|1992-1993]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (3) * [[Куп на УЕФА 1993-1994|1993-1994]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (2) * [[Куп на УЕФА 1994-1995|1994-1995]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (1) * [[Куп на УЕФА 1995-1996|1995-1996]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1996-1997|1996-1997]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} (1) * [[Куп на УЕФА 1997-1998|1997-1998]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (3) * [[Куп на УЕФА 1998-1999|1998-1999]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (2) * [[Куп на УЕФА 1999-2000|1999-2000]]: {{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} (1) * [[Куп на УЕФА 2000-2001|2000-2001]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (3) * [[Куп на УЕФА 2001-2002|2001-2002]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (2) * [[Куп на УЕФА 2002-2003|2002-2003]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (1) * [[Куп на УЕФА 2003-2004|2003-2004]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} (1) * [[Куп на УЕФА 2004-2005|2004-2005]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} (1) * [[Куп на УЕФА 2005-2006|2005-2006]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (1) * [[Куп на УЕФА 2006-2007|2006-2007]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (2) * [[Куп на УЕФА 2007-2008|2007-2008]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} (1) * [[Куп на УЕФА 2008-2009|2008-2009]]: {{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|2009-2010]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (1) (*) * [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|2010-2011]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|2011-2012]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|2012-2013]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|2013-2014]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2014-2015|2014-2015]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (4) * [[УЕФА Лига Европа 2015-2016|2015-2016]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (5) * [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|2016-2017]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2017-2018|2017-2018]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|2018-2019]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|2019-2020]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (6) * [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|2020-2021]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|2021-2022]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|2022-2023]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (7) * [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|2023-2024]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|2024-2025]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|2025-2026]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Aston Villa}} (1) {{Div col end}} ===Успешност по клубови=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope=col|Клуб !scope=col|Шампион !scope=col|Финалист !scope=col class="unsortable"|Година шампион !scope=col class="unsortable"|Година финалист |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |align=center|7 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]], [[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]], [[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]], [[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2020]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} |align=center|3 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]], [[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]], [[Куп на УЕФА 2019–2020|2020]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} | align="center" |3 | align="center" |1 |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]], [[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |[[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]], [[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]] |[[1994–95 UEFA Cup|1995]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]], [[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]], [[Куп на УЕФА 2024–2025|2025]] |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |align=center|3 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]], [[УЕФА Лига Европа 2011–2012|2012]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} |align=center|2 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]], [[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]] |- ! scope="row" |{{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |align=center|— |- ! scope="row" |{{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]], [[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]], [[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1994–1995|1995]], [[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} |align=center|2 |align=center|0 |[[2002–03 UEFA Cup|2003]], [[2010–11 UEFA Europa League|2011]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |align=center|2 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1982-1983|1983]] |[[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |align=center|1 |align=center|1 |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]] |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Aston Villa}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Benfica}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1982–1983|1983]], [[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Olympique Marseille}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]], [[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Athletic Bilbao}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[УЕФА Лига на Европа 2011–2012|2012]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Espanyol}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]] |- ! scope="row" |{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Dortmund}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Arsenal}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Rangers}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Roma}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Wolverhampton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Twente}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]] |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Club Brugge}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bastia}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |- !scope=row|{{flagsport|YUG (1943-1992)}} {{Fb team Crvena Zvezda}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team AZ Alkmaar}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team HSV}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]] |- !scope=row|{{flagsport|HUN}} {{Fb team Videoton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team 1. FC Koln}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Dundee United}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Stuttgart}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Fiorentina}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Torino}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |- !scope=row|{{flagsport|AUT}} {{Fb team Salzburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bordeaux}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Lazio}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Alaves}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Celtic}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2002–2003|2003]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Sporting Lisboa}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Middlesbrough}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Werder Bremen}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Fulham}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Braga}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2010–2011|2011]] |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Dnipro}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Freiburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |} ===Успешност по држави=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope=col| Држава !scope=col| Шампион !scope=col| Финалист !scope=col|Вкупно |- !scope=row| {{flagsport|ENG}} [[Англија]] |align=center| 11 |align=center| 9 |align=center| 20 |- !scope=row| {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] |align=center| 14 |align=center| 5 |align=center| 19 |- !scope=row| {{flagsport|ITA}} [[Италија]] |align=center| 9 |align=center| 7 |align=center| 16 |- !scope=row| {{flagsport|GER}} [[Германија]]{{ref label|GER|A|^}} |align=center| 7 |align=center| 8 |align=center| 15 |- !scope=row| {{flagsport|NED}} [[Холандија]] |align=center| 4 |align=center| 3 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|POR}} [[Португалија]] |align=center| 2 |align=center| 5 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|RUS}} [[Русија]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|SWE}} [[Шведска]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] |align=center| 1 |align=center| 2 |align=center| 3 |- !scope=row| {{flagsport|UKR}} [[Украина]] |align=center| 1 |align=center| 1 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|TUR}} [[Турција]] |align=center| 1 |align=center| 0 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|FRA}} [[Франција]] |align=center| 0 |align=center| 5 |align=center| 5 |- !scope=row| {{flagsport|SCO}} [[Шкотска]] |align=center| 0 |align=center| 4 |align=center| 4 |- !scope=row| {{flagsport|AUT}} [[Австрија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|HUN}} [[Унгарија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Југославија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |} ;Забелешка <references group="nb"/> * A&nbsp;{{note label|Germany|A|^}} Ги вклучува клубовите и од [[Западна Германија]], но не и од [[Источна Германија]] затоа што ниту еден клуб од таму не стигнал до финалето. == Парични награди == Слично на [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], паричната награда која ја добиваат клубовите е поделен на фиксни плаќања врз основа на учеството и резултатите, и варијабилни плаќања кои зависат од вредноста на нивниот ТВ пазар.<ref>[http://www.uefa.com/multimediafiles/download/publications/uefa/uefamedia/83/97/47/839747_download.pdf uefadirect 09/07] стр. 7</ref> * Квалификување за групната фаза: €3,630,000 * Победа во натпревар од групната фаза: €630,000 * Нерешено во натпревар од групната фаза: €210,000 * Прво место во групната фаза: €1,100,000 * Второ место во групната фаза: €550,000 * Нокаут рунда плејофи: €500,000 * Осминафинале: €1,200,000 * Четвртфинале: €1,800,000 * Полуфинале: €2,800,000 * Финалист: €4,600,000 * Шампион: €8,600,000 ==Награди== ===Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2016–2017, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. Жирито е составено од тренери на клубовите кои учествувале во групната фаза на натпреварувањето, заедно со 55 новинари избрани од групата на Европските спортски медиуми (ЕСМ), по еден од секоја асоцијација членка на УЕФА. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2016–2017]] |{{flagsport|FRA}} [[Пол Погба]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2017–2018]] |{{flagsport|FRA}} [[Антоан Гризман]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2018–2019]] |{{flagsport|BEL}} [[Еден Азар]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2019–2020]] |{{flagsport|BEL}} [[Ромелу Лукаку]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Inter}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2020–2021]] |{{flagsport|ESP}} [[Жерар Морено]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|SRB}} [[Филип Костиќ]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|ESP}} [[Хесус Навас]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |} ===Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2021–2022, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|GER}} [[Ансгар Кнауф]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|GER}} [[Флоријан Вирц]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |} == Поврзано == * [[Список на Купот на УЕФА и Лигата на Европа победа менаџери]] * [[Статистика на УЕФА Лига Европа]] == Нотес == <references group="б"/> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == *[http://www.uefa.com/Competitions/UefaCup/index.html Официјална страна на УЕФА] [[Категорија:УЕФА Лига Европа| ]] [[Категорија:Клупски натпреварувања на УЕФА|Лига Европа]] 6z9vryj2uyet37wo1rtxlkvryrqyq56 5561907 5561906 2026-05-20T21:03:53Z Carshalton 30527 5561907 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | име = УЕФА Лига Европа | лого = [[File:UEFA Europa League (football competition) logo.png|155px]] | организатор = [[УЕФА]] | основано = {{Start date and age|1971}} <br /> (ребрендирано 2009) | регион = Европа | број на екипи = 32 (групна фаза){{efn|8 клубови се приклучуваат после групната фаза во УЕФА Лигата на шампионите: победниците од секоја група во УЕФА Лига Европа се пласираат во осминафиналето, додека второпласираните екипи од секоја група играат нокаут плејофи со 8-те екипи кои завршиле на третото место во групите од групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].}}<br />58 (вкупно) | моментален шампион = {{Fb team Aston Villa}} <br>(1. титула) | најмногу титули = {{Fb team Sevilla}} <br>(7 титули) | вебсајт = [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Официјална страна] | трофеј = | моментално = [[УЕФА Лига Европа 2024-2025]] }} '''УЕФА Лига Европа''' (скратено како ''УЛЕ''), претходно познато како ''Куп на УЕФА'', е годишно [[фудбал]]ско клупско натпреварување организирано од [[УЕФА]]. Денес УЕФА Лига Европа, е второто по ранг европско фудбалско натпреварување, зад [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], а пред [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции]]. Купот на УЕФА било трето ниво од 1971 до 1999 година пред да згасне [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2018/feb/14/europa-league-is-back-more-than-ever-competition-to-savour-round-of-32-arsenal|title=The Europa League is back and more than ever is a competition to savour|first=Sachin|last=Nakrani|date=14 February 2018|website=theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite press release|date=3 December 2020|title=UEFA Europa Conference League: all you need to know|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0264-10fe90612aa3-37b2bc77f89e-1000--uefa-europa-conference-league-all-you-need-to-know/|access-date=22 February 2021|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref> Клубовите се квалификуваат за учество на турнирот врз основа на пласманите во нивните национални првенства и домашни купови. Натпреварувањето настанало во 1971 година, под името '''Куп на УЕФА''', како замена за [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]]. Во 1999 година, УЕФА Купот на победниците на куповите бил споен со Купот на УЕФА и бил прекинат како посебно натпреварување.<ref>{{cite press release|title=UEFA Europa League History|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|access-date=27 April 2008}}</ref> Од [[Куп на УЕФА 2004-2005|сезоната 2004-2005]] била додадена групна фаза пред нокаут фазата. Од [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|сезоната 2009-2010]], натпреварувањето е познато под денешното име УЕФА Лига Европа,<ref name="bbc_europa">{{cite news|title=UEFA Cup gets new name in revamp|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm|publisher=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)|date=26 September 2008|access-date=26 September 2008}}</ref><ref name="uefa_europa">{{cite press release|date=26 September 2008|title=UEFA Cup to become UEFA Europa League|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/administration/marketing/news/01d1-0f8ef23c90b9-fdc5b01d5c6f-1000--uefa-cup-to-become-uefa-europa-league/?referrer=%2finsideuefa%2fabout-uefa%2fadministration%2fmarketing%2fnews%2fnewsid%3d754085}}</ref> при што дошло и до промена на форматот.<ref>{{cite press release|title=New format provides fresh impetus|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://web.archive.org/web/20111124231856/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|url-status=dead|access-date=15 May 2010|archive-url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|archive-date=24 November 2011}}</ref> Ребрендирањето во 2009 година донело спојување со [[УЕФА Интертото куп]]от, создавајќи зголемен формат на натпреварување, со проширена групна фаза и промена во критериумите за квалификации. Победникот на УЕФА Лига Европа, се квалификува за [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на УЕФА]] и, од сезоната 2014-2015, добива право на учество во УЕФА Лигата на шампионите за следната сезона, влегувајќи директно во групната фаза. Моментален шампион е [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], која во финалето на последното издание го победила [[ФК Фрајбург|Фрајбург]] со 3-0. Најмногу титули има освоено {{Fb team (N) Sevilla}} (7). == Историја == Купот на УЕФА настанал во 1971 година, како наследник на [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]], кој бил европско фудбалско натпреварување што се играло помеѓу 1955 и 1971 година. Конкуренцијата пораснала од 11 екипи за време на првото издание ([[Куп на саемските градови 1955/58|1955–58]]) на 64 екипи до последното издание што се играло во [[Куп на саемските градови 1970–71|сезоната 1970–71]], по што ова натпреварување било укинато и заменето со Купот на УЕФА, ново сезонско натпреварување на конфедерацијата кое имало поинаква регулатива, формат и дисциплинска комисија.<ref>{{cite magazine|url=https://editorial.uefa.com/resources/01d9-0f842685651a-f24cacace181-1000/uefadirect_86_06.2009_.pdf|title=Origins of the UEFA Cup|magazine=UEFA direct|issue=85|publisher=Union des Associations Européennes de Football|location=Nyon|date=May 2009|pages=10–11}}</ref> Првото издание на Купот на УЕФА се играло во сезоната 1971-1972 година, а завршило со се-англиско финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], а првиот освојувач на трофејот бил Тотенхем. До 1999 година, второпласираните екипи во домашните првенства учествувале во Купот на УЕФА. Тогаш Купот на УЕФА бил споен со натпреварувањето кое УЕФА решила да го укине - [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]]. Оттогаш, Купот на УЕФА вклучувал и екипи кои освоиле домашен куп (или финалисти во случај победникот да се квалификувал преку првенството за Лигата на шампионите) и екипи елиминирани во групната фаза на УЕФА Лигата на шампионите. Исто така, право на учество во ова натпреварување имале и победниците на [[УЕФА Интертото куп]]от до 2009 година, а од 1995 до 2015 година, три клуба се квалификувале благодарение на коефициентот за фер-плеј од минатата сезона. Од сезоната 2009-2010, натпреварувањето било ребрендирано под новото име УЕФА Лига Европа. Во исто време, УЕФА Интертото купот, третото натпреварување на УЕФА, било укинато и споено со новата Лига Европа. == Трофеј == [[Трофеј]]от кој се доделувал секоја година од страна на [[УЕФА]], во тогашниот Куп на УЕФА го носел истото име како и самото натпреварување. Победниците на натпреварувањето претходно го добивале оригниналниот трофеј, кој можеле да го задржат една година пред да го вратат во УЕФА, и помала копија, која ја добивале во трајна сопственост. По истите тие правила, екипите кој го освоиле Купот на УЕФА трипати по ред или вкупно пет пати можеле да го добијат оригиналниот трофеј во трајна сопственост, а УЕФА во тој случај би направила нов за идното натпреварување. Меѓутоа, по новите одредби, оригиналниот трофеј засекогаш останува во посед на УЕФА, а победникот добива копија со иста големина, додека клубовите со три последователни титули или пет вкупно добиваат посебна значка. Единствениот клуб кој досега стекнал право на победничката значка е Севиља, која со победата во финалето 2016 година ги исполнила двата услови оддеднаш. Трофејот бил дизајнирана и направена од страна на [[Силвио Гацанига]], вработен во [[ГДЕ Бертони|Бертони]], за финалето [[Финале на Купот на УЕФА во 1972 годин|1972]] година. Тој тежи 15 килограми и е сребрена боја на жолт мермер плинт.<ref>{{Cite web|title=УЕФА Европа Лига Историја|url=http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/index.html|publisher= УЕФА|accessdate = 1 август 2009 г.}}</ref> == Квалификации == {{main|УЕФА коефициенти}} Во Лига Европа учествуваат клубови од сите земји членки на УЕФА. Во зависност од УЕФА коефициентот фудбалските асоцијации имаат право на од два до четири претставници, со тоа што едно место е резервирано за освојувачот на националниот куп. Во пракса секоја асоцијација има право на три претставници, освен [[Андора]] и [[Сан Марино]] кои имаат по два претсавника и [[Гибралтар]] и [[Лихтенштајн]] (од Лихтенштајн право на учество има само победникот на купот) кои имаат по еден претсавник. Исто така во Лига Европа се приклучуваат и испаднатите клубови од различни фази на најсилното европско фудбалско натпреварување Лигата на шампионите. Според тоа, клубовите кои ќе испаднат во третото квалификациско коло на Лигата на шампионите влегуваат во првото коло на Лига Европа, а оние кои ќе го освојат третото место во групите од групната фаза на Лигата на шампионите се приклучуваат во нокаут-фазата. Иако УЕФА резервира едно место за актуелниот шампион, тој не мора да ја брани титулата, ако во претходната сезона изборил настап во Лигата на шампионите. Со воведувањето на правилото шампионот на Лига Европа следната сезона да игра директно во групната фаза од Лигата на шампионите, се поретко ќе може да се види како клубот кој ја освоил титулата ќе ја одбрани во следната сезона иако во теорија тоа е сè уште возможно (ако тој клуб заврши трет во групната фаза на Лигата на шампионите и се приклучи во Лига Европа). == Формат на натпреварување == {{Внимание}} ===Поранешни формати=== Конкурсот беше традиционално чиста нокаут турнирот. Сите врски се [[двете нозе врзуваат|двукрак]], вклучувајќи го и финалето. Почнувајќи со [[Куп на УЕФА 1997-98|1997-98 сезона]], конечниот стана еден-оф натпревар, но сите други врски останаа две нозе. Пред [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]], на турнирот се состојат од еден квалификациско коло, по што следеше серија од нокаут рунди. 16-губитници во третиот квалификациско коло на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] влегоа во првиот круг правилно; подоцна во текот на турнирот, преживеаните ќе биде придружуван од третото место угоени во групата фаза од Лигата на Шампионите . Од [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]] конкуренција започна со две нокаут квалификациите круга се одржа во јули и август. Учесници од здруженија рангирана 18 и пониски влезе во првата квалификациско коло со оние од здруженија рангирана 9-18 се приклучи на нив во втора квалификациско коло. Покрај тоа, три места во првиот квалификациско коло беа резервирани за [[УЕФА Фер Плеј рангирање]] победниците, а единаесет места во вториот квалификациско коло за [[УЕФА Интертото Куп]] победници. Добитници на квалификациите за круга потоа се приклучија екипи од здруженија рангирана 1-13 во првиот круг во ред. Покрај тоа, губитници во третото квалификациско коло на Лигата на Шампионите, исто така, се приклучи на конкуренцијата во овој момент, заедно со тековната насловот на сопствениците на (освен ако тие квалификувани за [[Лигата на Шампионите]] преку нивните национални лига), за вкупно од 80 екипи вкупно во првиот круг. По првиот елиминационен круг, на 40 преживеани влезе во групата фаза, со клубови да биде вовлечен во осум групи од пет секоја од нив. За разлика од Лигата на шампионите, група фаза, Купот на УЕФА група фаза беше одигран во еден круг-Robin формат, со секој клуб, играјќи две дома и два далеку игри. Првите три екипи во секоја од осумте групи квалификувани за главниот нокаут рунда, заедно со осум третопласираниот тимови во Лигата на шампионите, група фаза. Од тогаш на една серија на две нозе нокаут односи беа изиграни пред еден нозе финалето, традиционално се одржува на Среда Мај веднаш пред Лигата на шампионите, финалето. === Тековен формат === Од [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]], натпреварот е ребрендиран како'''УЕФА Европа Лига''', во обид да се зголеми на профилот на натпреварот. <Код име = "bbc_europa"/> како и промена на натпреварот име, екстра 16 тимови сега се квалификува за главните чекори на натпреварот, со фазата по групи сега се состои од 12 групи од по четири екипи (во двоен [[круг-Robin турнир|круг Робин]] ), со првите две поставени тимови во секоја група напредува. Конкуренцијата тогаш напредува во поголемиот дел на ист начин како и претходниот формат, со 4 рунди на [[двете нозе врзуваат|двукрак]] нокаут рунди и еднократна финалето се одржа на неутрален терен средба [УЕФА [УЕФА елити стадионот | елити стадион критериуми]]. Квалификација, исто така, значително се промени. Здруженија рангирана 7-9 во [[УЕФА коефициенти]] ќе го испратам на победникот Купот и три други тимови да се на УЕФА Европа Лига квалификација, сите други народи испрати победник Куп и две други екипи, со исклучок на Лихтенштајн, Андора и Сан Марино, кој само ќе го испратам победник првенство. Обично, другите тимови ќе биде следниот највисок ранг клубови во секоја домашната лига, по оние квалификациите за [[Лигата на Шампионите]], но Франција и Англија ќе продолжи да се користи и една точка за нивните Лига Куп победникот. Покрај тоа, три места во првата од четирите круга квалификациите сè уште се резервирани за [[УЕФА Фер Плеј ранг|Фер Плеј победниците]]. За инаугурацијата [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]] овие места ќе одат на [[Розенборг БК|Розенборг]] на Норвешка, [[Рандерс ФК|Рандерс]] на Данска и [[Motherwell FC|Motherwell]] на Шкотска. Со укинувањето на [[УЕФА Интертото Куп|Интертото Купот]] нема повеќе нема да бидат празни места се задржани во квалификациите за рунди за тимови се квалификуваат преку тој пат. Општо земено, повисоки асоцијација е рангирана во Лигата на коефициенти, за подоцна неговата клубови на проектот во квалификација, но секој тим освен насловот сопственикот има да игра најмалку една квалификација круг. Освен споменатите тимови, дополнителни 15 губат тимови од Лигата на Шампионите квалификација круг три ќе влезе во четвртиот и последен УЕФА Европа Лига квалификација круг, порано позната како првиот круг, и 10 губитници на Лигата на шампионите квалификација круг 4 ќе директно да внесувате на УЕФА Европа Лига фазата по групи. 12-победниците и 12 подгласниците во фазата по групи ќе ги унапреди до првиот нокаутирам круг, заедно со осум 3. Поставени тимови од Лигата на Шампионите фазата по групи. На губење финалист за домашната чаша конкуренција сепак ќе има право да се внесат за УЕФА Европа Лига треба на домашните Купот на Победниците се квалификува за Лигата на Шампионите.<ref>[Http://www.uefa.com/competitions/uefacup/ Вести / вид = 2097152/newsid = 788365.html 2009/10 Натпревар формат], UEFA.com</ref> ==Победници== {{Main|Список на финалиња на Купот на УЕФА и УЕФА Лига Европа}} Финалињата на Купот на УЕФА се играле во два натпревари, сè до [[Куп на УЕФА 1996-1997|1997]] година. Првото финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], се одиграло на 3 мај 1972 година во [[Вулверхемптон]], и на 17 мај 1972 во [[Лондон]]. Првиот натпревар завшрил со победа на Тотенхем на гости со 2-1. Вториот натпревар завршил нерешно 1-1, што означило дека Тотенхем станал првиот освојувач на Купот на УЕФА. Финалињата во еден натпревар со однапред одбрани локации биле воведени во 1998 година. Стадионот-домаќин мора да ги исполнува или надминува [[УЕФА категоризација на стадиони|стандардите на УЕФА]] за да може да биде домаќин на финалето на Купот на УЕФА/УЕФА Лига Европа. Првото финале на еден натпревар се одиграло на [[Паркот на принцовите]] во [[Париз]], [[Франција]] во [[Финале на Купот н УЕФА во 1998 година|1998]] година, кога {{Fb team (N) Inter}} во се-италијанското финале го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 3-0. Само во два наврати, финалето се играло на стадионот на кој домаќин е некој од финалистите: во [[Куп на УЕФА 2001-02|2002]], кога [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на својот [[Стадион Фејенорд|Де Којп]] ја совладал [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], и во [[Куп на УЕФА 2004-05|2005]] кога [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] загубил од [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] на нивниот домашен терен [[Стадион Жозе Алваладе|Жозе Алваладе]]. Победник на последното издание на Купот на УЕФА (пред натпреварувањето да биде ребрендирано во УЕФА Лига Европа) бил [[ФК Шахтар Донцек|Шахтар Донецк]] на 20 мај 2009 година. Украинскиот тим го победил [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]] од [[Германија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]], на стадионот [[Стадион Шукру Сараџоглу|Шукру Сараџоглу]], во [[Истанбул]], [[Турција]]. Првиот победник на Лига Европа бил [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], кој го победил [[ФК Фулам|Фулам]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]]. {{Div col}} * [[Куп на УЕФА 1971-1972|1971-1972]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (1) * [[Куп на УЕФА 1972-1973|1972-1973]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (1) * [[Куп на УЕФА 1973-1974|1973-1974]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (1) * [[Куп на УЕФА 1974-1975|1974-1975]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (1) * [[Куп на УЕФА 1975-1976|1975-1976]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (2) * [[Куп на УЕФА 1976-1977|1976-1977]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (1) * [[Куп на УЕФА 1977-1978|1977-1978]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} (1) * [[Куп на УЕФА 1978-1979|1978-1979]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (2) * [[Куп на УЕФА 1979-1980|1979-1980]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (1) * [[Куп на УЕФА 1980-1981|1980-1981]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} (1) * [[Куп на УЕФА 1981-1982|1981-1982]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (1) * [[Куп на УЕФА 1982-1983|1982-1983]]: {{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} (1) * [[Куп на УЕФА 1983-1984|1983-1984]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (2) * [[Куп на УЕФА 1984-1985|1984-1985]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (1) * [[Куп на УЕФА 1985-1986|1985-1986]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (2) * [[Куп на УЕФА 1986-1987|1986-1987]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (2) * [[Куп на УЕФА 1987-1988|1987-1988]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1988-1989|1988-1989]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} (1) * [[Куп на УЕФА 1989-1990|1989-1990]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (2) * [[Куп на УЕФА 1990-1991|1990-1991]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (1) * [[Куп на УЕФА 1991-1992|1991-1992]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} (1) * [[Куп на УЕФА 1992-1993|1992-1993]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (3) * [[Куп на УЕФА 1993-1994|1993-1994]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (2) * [[Куп на УЕФА 1994-1995|1994-1995]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (1) * [[Куп на УЕФА 1995-1996|1995-1996]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1996-1997|1996-1997]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} (1) * [[Куп на УЕФА 1997-1998|1997-1998]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (3) * [[Куп на УЕФА 1998-1999|1998-1999]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (2) * [[Куп на УЕФА 1999-2000|1999-2000]]: {{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} (1) * [[Куп на УЕФА 2000-2001|2000-2001]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (3) * [[Куп на УЕФА 2001-2002|2001-2002]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (2) * [[Куп на УЕФА 2002-2003|2002-2003]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (1) * [[Куп на УЕФА 2003-2004|2003-2004]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} (1) * [[Куп на УЕФА 2004-2005|2004-2005]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} (1) * [[Куп на УЕФА 2005-2006|2005-2006]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (1) * [[Куп на УЕФА 2006-2007|2006-2007]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (2) * [[Куп на УЕФА 2007-2008|2007-2008]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} (1) * [[Куп на УЕФА 2008-2009|2008-2009]]: {{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|2009-2010]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (1) (*) * [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|2010-2011]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|2011-2012]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|2012-2013]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|2013-2014]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2014-2015|2014-2015]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (4) * [[УЕФА Лига Европа 2015-2016|2015-2016]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (5) * [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|2016-2017]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2017-2018|2017-2018]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|2018-2019]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|2019-2020]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (6) * [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|2020-2021]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|2021-2022]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|2022-2023]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (7) * [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|2023-2024]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|2024-2025]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|2025-2026]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Aston Villa}} (1) {{Div col end}} ===Успешност по клубови=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope=col|Клуб !scope=col|Шампион !scope=col|Финалист !scope=col class="unsortable"|Година шампион !scope=col class="unsortable"|Година финалист |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |align=center|7 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]], [[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]], [[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]], [[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2020]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} |align=center|3 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]], [[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]], [[Куп на УЕФА 2019–2020|2020]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} | align="center" |3 | align="center" |1 |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]], [[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |[[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]], [[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]] |[[1994–95 UEFA Cup|1995]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]], [[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]], [[Куп на УЕФА 2024–2025|2025]] |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |align=center|3 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]], [[УЕФА Лига Европа 2011–2012|2012]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} |align=center|2 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]], [[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]] |- ! scope="row" |{{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |align=center|— |- ! scope="row" |{{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]], [[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]], [[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1994–1995|1995]], [[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} |align=center|2 |align=center|0 |[[2002–03 UEFA Cup|2003]], [[2010–11 UEFA Europa League|2011]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |align=center|2 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1982-1983|1983]] |[[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |align=center|1 |align=center|1 |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]] |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Aston Villa}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Benfica}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1982–1983|1983]], [[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Olympique Marseille}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]], [[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Athletic Bilbao}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[УЕФА Лига на Европа 2011–2012|2012]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Espanyol}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]] |- ! scope="row" |{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Dortmund}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Arsenal}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Rangers}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Roma}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Wolverhampton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Twente}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]] |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Club Brugge}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bastia}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |- !scope=row|{{flagsport|YUG (1943-1992)}} {{Fb team Crvena Zvezda}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team AZ Alkmaar}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team HSV}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]] |- !scope=row|{{flagsport|HUN}} {{Fb team Videoton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team 1. FC Koln}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Dundee United}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Stuttgart}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Fiorentina}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Torino}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |- !scope=row|{{flagsport|AUT}} {{Fb team Salzburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bordeaux}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Lazio}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Alaves}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Celtic}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2002–2003|2003]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Sporting Lisboa}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Middlesbrough}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Werder Bremen}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Fulham}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Braga}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2010–2011|2011]] |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Dnipro}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Freiburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |} ===Успешност по држави=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope=col| Држава !scope=col| Шампион !scope=col| Финалист !scope=col|Вкупно |- !scope=row| {{flagsport|ENG}} [[Англија]] |align=center| 11 |align=center| 9 |align=center| 20 |- !scope=row| {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] |align=center| 14 |align=center| 5 |align=center| 19 |- !scope=row| {{flagsport|ITA}} [[Италија]] |align=center| 9 |align=center| 7 |align=center| 16 |- !scope=row| {{flagsport|GER}} [[Германија]]{{ref label|GER|A|^}} |align=center| 7 |align=center| 8 |align=center| 15 |- !scope=row| {{flagsport|NED}} [[Холандија]] |align=center| 4 |align=center| 3 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|POR}} [[Португалија]] |align=center| 2 |align=center| 5 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|RUS}} [[Русија]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|SWE}} [[Шведска]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] |align=center| 1 |align=center| 2 |align=center| 3 |- !scope=row| {{flagsport|UKR}} [[Украина]] |align=center| 1 |align=center| 1 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|TUR}} [[Турција]] |align=center| 1 |align=center| 0 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|FRA}} [[Франција]] |align=center| 0 |align=center| 5 |align=center| 5 |- !scope=row| {{flagsport|SCO}} [[Шкотска]] |align=center| 0 |align=center| 4 |align=center| 4 |- !scope=row| {{flagsport|AUT}} [[Австрија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|HUN}} [[Унгарија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Југославија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |} ;Забелешка <references group="nb"/> * A&nbsp;{{note label|Germany|A|^}} Ги вклучува клубовите и од [[Западна Германија]], но не и од [[Источна Германија]] затоа што ниту еден клуб од таму не стигнал до финалето. == Парични награди == Слично на [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], паричната награда која ја добиваат клубовите е поделен на фиксни плаќања врз основа на учеството и резултатите, и варијабилни плаќања кои зависат од вредноста на нивниот ТВ пазар.<ref>[http://www.uefa.com/multimediafiles/download/publications/uefa/uefamedia/83/97/47/839747_download.pdf uefadirect 09/07] стр. 7</ref> * Квалификување за групната фаза: €3,630,000 * Победа во натпревар од групната фаза: €630,000 * Нерешено во натпревар од групната фаза: €210,000 * Прво место во групната фаза: €1,100,000 * Второ место во групната фаза: €550,000 * Нокаут рунда плејофи: €500,000 * Осминафинале: €1,200,000 * Четвртфинале: €1,800,000 * Полуфинале: €2,800,000 * Финалист: €4,600,000 * Шампион: €8,600,000 ==Награди== ===Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2016–2017, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. Жирито е составено од тренери на клубовите кои учествувале во групната фаза на натпреварувањето, заедно со 55 новинари избрани од групата на Европските спортски медиуми (ЕСМ), по еден од секоја асоцијација членка на УЕФА. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2016–2017]] |{{flagsport|FRA}} [[Пол Погба]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2017–2018]] |{{flagsport|FRA}} [[Антоан Гризман]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2018–2019]] |{{flagsport|BEL}} [[Еден Азар]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2019–2020]] |{{flagsport|BEL}} [[Ромелу Лукаку]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Inter}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2020–2021]] |{{flagsport|ESP}} [[Жерар Морено]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|SRB}} [[Филип Костиќ]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|ESP}} [[Хесус Навас]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |} ===Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2021–2022, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|GER}} [[Ансгар Кнауф]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|GER}} [[Флоријан Вирц]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |} == Поврзано == * [[Список на Купот на УЕФА и Лигата на Европа победа менаџери]] * [[Статистика на УЕФА Лига Европа]] == Нотес == <references group="б"/> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == *[http://www.uefa.com/Competitions/UefaCup/index.html Официјална страна на УЕФА] [[Категорија:УЕФА Лига Европа| ]] [[Категорија:Клупски натпреварувања на УЕФА|Лига Европа]] s8dwzvfxmgfnpdv4sgtmw4q2j46ffag 0 767946 5561908 5310087 2026-05-20T21:05:13Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5561908 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #94BEE5 | color2 = #7A003C | clubname = Астон Вила | image = [[Податотека:150px-.Aston_Villa_FC_crest_(2016).svg.png|Логото на Ф.К. Астон Вила]] | fullname = Фудбалски клуб Астон Вила | nickname = {{nowrap|''Вила'', ''Виланите'', ''Лавовите''}} | country = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | founded = {{Start date and age|df=yes|1874|3}}<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/default.stm|title=Aston Villa Football Club information |publisher=BBC Sport |accessdate=26 June 2007 | date=1 January 2010}}</ref> | ground = [[Вила Парк]]<br />[[Бирмингем]], [[Англија]] | capacity = 42,788<ref>{{наведени вести|url=http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3150960,00.html|title=Villa held by 10 man United (match attendance at top)|accessdate=11 February 2010|date=10 February 2010|publisher=Sky Sports}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8501875.stm|title=Aston Villa 1 – 1 Man Utd (match attendance at bottom)|publisher=BBC Sport |date=11 February 2010|accessdate=10 February 2010}}</ref> | owner = {{flagsport|EGY}} [[Насеф Савирис]] <!--DO NOT ADD DOUG ELLIS AS CHAIRMAN, he is the Chairman Emeritus, an honorary post--> | manager = {{flagsport|ENG}} [[Стивен Џерард]] | league = {{Лига-Премиер лига на Англија}} | season = [[Премиер лига на Англија 2019-2020|2019–20]] | position = Премиер лига, 17-ти | current = ФК Астон Вила сезона 2019–2020 | website = http://www.avfc.co.uk/ | pattern_la1 = _astonvilla2425h | pattern_b1 = _astonvilla2425h | pattern_ra1 = _astonvilla2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _astonvilla2425hl | leftarm1 = BBD5F2 | body1 = 69091C | rightarm1 = BBD5F2 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = BBD5F2 | pattern_la2 = _astonvilla2425a | pattern_b2 = _astonvilla2425a | pattern_ra2 = _astonvilla2425a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _astonvilla2425al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = BBD5F2 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _astonvilla2425t | pattern_b3 = _astonvilla2425t | pattern_ra3 = _astonvilla2425t | pattern_sh3 = _astonvilla2425t | pattern_so3 = _astonvilla2425tl | leftarm3 = 0c1f3e | body3 = 0c1f3e | rightarm3 = 0c1f3e | shorts3 = 0c1f3e | socks3 = 000000 }} '''ФК Астон Вила''' е [[Англија|англиски]] фудбалски клуб со седиште во [[Астон]], [[Бирмингем]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], највисокото ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбал]]. Клубот е основан во [[1874]] година, и бил еден од клубовите основачи на [[Фудбалска лига на Англија|Фудбалската лига]] во 1888 и Премиер лигата во 1992 година. Астон Вила е седумкратен шампион на Англија, но сите седум титули ги освоиле во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|старата Прва дивизија]], потоа седумпати освојувач на [[ФА Куп]]от и пет пати победник на [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купот]]. На меѓународната сцена, Вила е еден од петте англиски клубови кој го освоил [[УЕФА Лига на шампиони|Европскиот куп на шампиони/Лигата на шампиони]], правејќи го тоа во [[Куп на шампиони 1981/82|сезоната 1981-1982]]. Покрај тоа, имаат и една титула [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]] во [[Суперкуп на УЕФА 1982|1982 година]]. Својте домашни натпревари Астон Вила ги игра на стадионот [[Вила Парк]], уште од далечната 1897 година. Традиционалниот прв дрес на клубот е во [[Бордо (боја)|бордо боја]] со небесно сини ракави. Клубот има жестоко локално соперништво со [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], со кој играат градско дерби уште од 1879 година. == Историја == [[Податотека:FACupFinal1905NewcastleVilla.jpg|left|thumb|250px|[[Хари Хемптон]] постигнува еден од своите два гола во [[Финале на ФА Купот во 1905 година|финалето]] на [[ФА Куп]]от во 1905 година.]] ===Основање и годините во Фудбалската лига (1874−1920)=== Астон Вила Фудбал клуб бил основан во [[март]] [[1874]] година, од страна на членовите на [[крикет]] клубот Вила Крос Веслијан Чапел во [[Хендсворт]] кој сега е дел од [[Бирмингем]]. Четворицата основачи на Астон Вила биле Џек Хјуз, Фредерик Матјуз, Волтер Прајс и Вилијам Скатергуд. Првиот натпревар на Астон Вила бил против локалниот рагби тим [[Астон Брук]]. Како услов за одигрување на натпреварот Вила била принудена да се согласи првото полувреме од натпреварот да се одигра според правилата за рагби, а второто полувреме спореед правилата за фудбал. По преселбата на новиот терен [[Велингтон Роуд (Пери Бар)|Велингтон Роуд]], Вила наскоро се докажала како еден од најдобрите клубови во [[Мидландс]], освојувајќи го нивниот прв трофеј, [[Бирмингем сениор куп]]от во 1880 година, под капитенската лента на шкотланѓанецот [[Џорџ Рамзи]].<ref name="Hall of Fame">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015041500/http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/HallOfFame/0%2C%2C10265%2C00.html |archivedate=15 October 2007 |title=Aston Villa Hall of Fame |publisher=Aston Villa F.C |url=http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/HallOfFame/0,,10265,00.html}}</ref> [[Податотека:AVilla1899.jpg|right|thumb|250px|Тимот на Астон Вила во 1890-те]] Во 1887 година, клубот го освоил нивниот прв ФА Куп, предводени од капитенот [[Арчи Хантер]]. Астон Вила била еден од десетината екипи кои се натпреварувале во инаугуративната фудбалска лига во 1888 година додека еден од директорите на клубот, [[Вилијам МекГрегор (фудбалер)|Вилијам МекГрегор]] бил основач на лигата. Астон Вила се појавува како најуспешен англиски клуб во Викторијанската ера, освојувајќи пет првенствени титули и три ФА Купа до самиот крај на владеењето на [[Кралица Викторија|Кралицата Викторија]] во 1901 година.<ref name="Ward192">Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 192.</ref> Во 1897 година, кога Вила ја освоила “двојната круна”, тие се преселиле на нивниот сегашен дом, теренот Астон Ловер. Симпатизерите подоцна го преименувале во “Вила Парк”, но нема официјални изјави дека наведениот терен се нарекува [[Вила Парк]].<ref>Hayes, Dean; p. 170.</ref> ===Подеми и падови (1920−1964)=== Астон Вила го освоила својот шести ФА Куп во 1920 година, пред наскоро да започне нивниот спор пад којшто ја довел Вила - во тоа време еден од најпознатите и најуспешните клубови во светскиот фудбал - до испаѓање во [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија|Втората Дивизија]] во 1936 година, за првпат во историјата на клубот. Ова пред сè се случило како резултат на слабата одбрана, тие примиле 110 гола во 42 натпревари, а 7 од нив постигнал [[Тед Дрејк]] од Арсенал во неславниот пораз на Вила Парк со 1-7.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 71.</ref> Како и сите англиски клубови, Вила пропуштила седум сезони поради [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а токму тој конфликтот довел до тоа неколку фудбалери да ги завршат нивните кариери предвреме. Повторната изградба на тимот се случува во втората половина на 1940-тите години, под водството на поранешниот играч [[Алекс Меси]]. Во сезоната 1956-1957, Астон Вила стигнала до првиот трофеј по цели 37 години чекање, а истиот го донел друг поранешен играч на Вила, Ерик Хогтон, кој го предводел клубот до освојувањето на, тогаш рекордниот седми, ФА Куп, поразувајќи ги во финалето “Базбиевите бебиња” на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]].<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; pp. 86–87.</ref> Конечно, напорите на менаџерот [[Џо Мерсер]] вродиле со плод и тој ја вратил Вила во првата лига како шампиони на Втората Дивизија во 1960 година. Веќе следната сезоната Астон Вила станала првиот освојувач на [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига Купот]].<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 93.</ref> ===Испаѓања и препород во 80-тите години (1964−1992)=== Принудното повлекување на Мерсер од клубот во 1964 година го означило периодот на длабоки превирања. Најуспешниот клуб во Англија имал борба да остане во чекор со промените во модерната игра, чиј крајен резултат бил испаѓање по трет пат, под водството на [[Дик Тејлор (фудбалски тренер)|Дик Тејлор]] во 1967 година. Следната сезона навивачите повикале управниот одбор да си поднесе оставка бидејќи Вила завршила на 16-тото место во Втората Дивизија. Со огромни долгови и наоѓајќи се на дното на Втората Дивизија, управата го отпуштила [[Томи Камингс]] (менаџерот кој го заменил Тејлор), а само неколку недели подоцна целиот управен одбор поднел оставка поради преголемиот притисок од навивачите.<ref name="Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p.100">Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 100.</ref> По многубојните шпекулации, контролата врз клубот ја презел лондонскиот финансиер Пет Матјуз, кој исто така го довел [[Даг Елис]] на претседателската функција.<ref name="Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p.100" /> Сепак, ниту новиот сопственик не можел да го спречи испаѓањето на Вила, за првпат, во Третата Дивизија по крајот на сезоната 1969-1970. Сепак, Вила постепено започнала да се опоравува под раководство на поранешниот капитен на клубот [[Вик Кроу]]. Во сезоната 1971-1972 се вратиле во Втората Дивизија како шампиони, со освоени рекордни 70 бода.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 106.</ref> Во 1974 година, [[Рон Сандерс]] бил назначен за менаџер. Неговиот сериозен пристап како тренер се покажал многу ефикасен освојувајќи го Лига купот следната сезона, а на крајот од сезоната 1974-1975 ги вратил во Првата Дивизија и во Европа.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 111.</ref> [[File:82team.jpg|thumb|left|Екипата од 1982 година која триумфирала во [[Куп на шампиони 1981/82|Европскиот куп]], на прославата на 25-годишнината од нивната победа.]] Вила се вратила меѓу елитата, додека во исто време Сандерс продолжил да гради победнички тим. Кулминацијата на неговата работа го донела освојувањето на седмата првенствена титула во сезоната 1980-1981. На големо изненадување на навивачите и коментаторите, Сандерс поднел оставка од функцијата менаџер на Астон Вила во средината на сезоната 1981-1982, поради влошени односи со претседателот, кога Вила се наоѓала во четвртфиналето на [[Куп на шампиони 1981/82|Европскиот куп]]. Тој бил заменет од неговиот асистент [[Тони Бартон]] кој го предводел клубот до историската титула во најсилното Европско натпреварување, победувајќи го [[Бајерн Минхен]] со 1-0 во [[Финале на Купот на европските шампиони во 1982 година|финалето]] одиграно во [[Ротердам]] со голот на [[Питер Вит]]. Следната сезона, Вила била крунисана во победник на [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]], победувајќи ја {{Fb team (N) Barcelona}} со вкупен резултат 3-1. Овие резултати го означиле врвот на Вила, а набргу потоа во остатокот од славните 80-ти години клубот нагло опаднал, што кулминирало со ново испаѓање во 1987 година.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 148.</ref> Сепак, овојпат клубот таму се задржал кратко, изборувајќи промоција во елитата веќе следната сезона под водството на [[Греам Тејлор]]. Истиот менаџер, во првата година по враќањето во Првата Дивизија (сезоната 1989-1990) ја води Астон Вила до второто место.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 155.</ref> ===24 години во Премиер лигата (1992-2016)=== Вила била една од основачите на новоформираната [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]] во 1992 година, и во инаугуративната сезона завршиле на второто место зад Манчестер Јунајтед. Во остатокот од деведесеттите, Астон Вила минала низ тројца различни менаџери и нивните крајни лигашки позиции биле ''шарени'', иако освоиле два Лига купа и речиси редовно се квалификувале за [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]]. Во 2000 година, клубот стигнал до [[Финале на ФА Купот во 2000 година|финалето]] на ФА купот, каде загубиле со 1-0 од {{Fb team (N) Chelsea}} во последниот натпревар што се одиграл на стариот [[Вембли (стадион 1923)|Вембли]].<ref>{{cite web |url=http://www.fchd.info/ASTONVIL.HTM |title=Aston Villa |work=Football Club History Database |publisher=Richard Rundle |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229080020/http://www.fchd.info/ASTONVIL.HTM |archive-date=29 December 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Chelsea claim FA Cup glory |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/fa_cup/756784.stm |work=BBC Sport |date=20 May 2000 |accessdate=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010152703/http://www.fchd.btinternet.co.uk/ASTONVIL.HTM |archive-date=10 October 2012 |url-status=live }}</ref> Позицијата на клубот во Лигата повторно почнала да варира под раководство на неколку различни менаџери и работитего достигнале врвот во летото 2006 година кога [[Дејвид О`Лири]] си заминал со голема горчина.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/5196872.stm |title=O'Leary parts company with Villa |work=BBC Sport |accessdate=15 September 2008 |date=19 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011091056/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/5196872.stm |archive-date=11 October 2013 |url-status=live }}</ref> После 23 години поминати како претседател и најголем акционер (приближно околу 38 %), Елис конечно одлучил да ги продаде неговите акции во Астон Вила поради болест. По многубројните шпекулации било објавено дека клубот ќе го купи американскиот стопанственик [[Ренди Лернер]], сопственик на [[НФЛ]] екипата [[Кливленд Браунс]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/5356730.stm |title=Lerner set to complete Villa deal |work=BBC Sport |date=27 September 2006 |accessdate=15 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330043727/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/a/aston_villa/5356730.stm |archive-date=30 March 2013 |url-status=live }}</ref> Доаѓањето на новиот сопственик во лицето на Лернер и назначувањето на [[Мартин О'Нил]] за менаџер, го означиле почетокот на периодот на оптимизам во таборот од Вила Парк и драстични промени се случиле набргу потоа во клубот вклучувајќи нов амблем, нов дрес, нов спонзор како и големи промени во играчкиот кадар во летото 2007 година.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=407236&cc=5739|title=Villa secure new kit deal with Nike|publisher=ESPNsoccernet|date=7 February 2007|accessdate=15 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108032246/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=407236|archive-date=8 November 2012|url-status=live}}</ref> О'Нил ја водел Астон Вила до три 6-ти места во финалниот пласман во Премиер лигата, а во сезоната 2009-2010 клубот играл во финалето на Лига купот, каде биле поразени од Манчестер Јунајтед со 2-1, и во полуфиналето на ФА Купот.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/8531179.stm |title=Aston Villa 1–2 Man Utd |date=28 February 2010 |accessdate=28 February 2010 |work=BBC Sport |first=Phil |last=McNulty |archive-url=https://web.archive.org/web/20120416102805/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_cup/8531179.stm |archive-date=16 April 2012 |url-status=live }}</ref> Сепак, само пет дена пред почетокот на сезоната 2010-2011, О`Нил поднел оставка,<ref name="ONeill Leaves">{{cite web |url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~2116569,00.html |title=Club Statement: Martin O'Neill |publisher=Aston Villa F.C |date=9 August 2010 |accessdate=9 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100817021101/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~2116569%2C00.html |archivedate=17 August 2010 |url-status=dead }}</ref> а по само една година со [[Жерар Улие]] на чело, тренерската функција во клубот ја презел менаџерот на градскиот соперник [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], [[Алекс МекЛиш]], и покрај бројните протести од навивачите против неговото назначување; тој бил првиот менаџер кој се преселил директно од едниот во другиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13770519.stm|title= Aston Villa appoint Alex McLeish as manager|work=BBC Sport |date= 17 June 2011|accessdate=18 June 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110617111600/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13770519.stm| archivedate= 17 June 2011 | url-status= live}}</ref> Договорот на МекЛиш бил раскинат на крајот на сезоната 2011-2012, откако Вила заврши на 16-то место, со катастрофален крај на првенството од 10 кола без победа.<ref>{{cite news |title=Alex McLeish sacked as Aston Villa manager |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18056282 |work=BBC Sport |publisher=BBC |date=14 May 2012 |accessdate=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514124024/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18056282 |archive-date=14 May 2012 |url-status=live }}</ref> МекЛиш бил заменет од [[Пол Ламберт]].<ref>{{cite news |title=Aston Villa appoint Paul Lambert as new manager |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18307066 |work=BBC Sport |publisher=BBC |date=2 July 2012 |accessdate=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016211304/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18307066 |archive-date=16 October 2013 |url-status=live }}</ref> Во февруари 2012 година, клубот објавил финансиска загуба од 53,9 милиони фунти,<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17197269 |title=Aston Villa announce £53.9m loss for 2010–11 financial year |work=BBC Sport |date=28 February 2012 |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310231557/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17197269 |archive-date=10 March 2012 |url-status=live }}</ref> и Лернер го ставил клубот на продажба три месеци подоцна, со проценета вредност од 200 милиони фунти.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27372342 |title=Aston Villa: Owner Randy Lerner puts club up for sale |work=BBC Sport |date=12 May 2014 |accessdate=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601065726/http://www.bbc.com/sport/0/football/27372342 |archive-date=1 June 2014 |url-status=live }}</ref> Со Лернер сè уште на кормилот, во [[ФК Астон Вила сезона 2014-2015|сезоната 2014–2015]] Астон Вила постигнала само 12 погодоци на 25 натпревари во лигата, што бил најнизок број во историјата на Премиер лигата, а Ламберт бил сменет во февруари 2015 година.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31431649 |title=Aston Villa: Paul Lambert sacked as manager |work=BBC Sport |date=11 February 2015 |accessdate=11 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213030347/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31431649 |archive-date=13 February 2015 |url-status=live }}</ref> [[Тим Шервуд]] го наследил Ламберт,<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31470606 |title=Tim Sherwood appointed new Aston Villa boss |work=BBC Sport |date=14 February 2015 |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102000906/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31470606 |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> и го спасил клубот од испаѓање, истовремено водејќи го до [[Финале на ФА Купот во 2015 година|финалето на ФА Купот]], но тој бил отпуштен во следната сезона 2015–2016,<ref>{{cite news|title = Tim Sherwood sacked as Aston Villa owner Randy Lerner runs out of patience with beleagured &#91;sic&#93; manager|url = https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/aston-villa/11953572/Tim-Sherwood-sacked-as-Aston-Villa-owner-Randy-Lerner-runs-out-of-patience-with-beleagured-manager.html|website = Telegraph.co.uk|accessdate = 29 October 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151028133304/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/aston-villa/11953572/Tim-Sherwood-sacked-as-Aston-Villa-owner-Randy-Lerner-runs-out-of-patience-with-beleagured-manager.html|archive-date = 28 October 2015|url-status = live|df = dmy-all|date = 25 October 2015|last1 = Percy|first1 = John}}</ref> а неговиот наследник [[Реми Гард]], не успеал да ја извади Астон Вила од зоната за испаѓање на крајот на сезоната - завршувајќи го нивниот 29-годишен престој во највисоката фудбалска лига во Англија.<ref>{{cite news|last1=Jennings|first1=Patrick|title=Manchester United 1 – 0 Aston Villa|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36003831|work=BBC Sport|publisher=BBC|date=16 April 2016|accessdate=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417000703/http://www.bbc.co.uk/sport/football/36003831|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> ===Промени на сопственици, годините во Чемпионшип и промоција (2016–)=== Во јуни 2016 година, кинескиот стопанственик [[Тони Ксија]] го купил клубот за 76 милиони фунти.<ref>{{cite news|title=Aston Villa: Dr Tony Xia completes takeover of Championship club|url=https://www.bbc.com/sport/football/36522094|accessdate=13 November 2016|work=BBC Sport|date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113175805/http://www.bbc.com/sport/football/36522094|archive-date=13 November 2016|url-status=live}}</ref> Поранешниот тренер на Челси [[Роберто Ди Матео]] бил назначен за нов менаџер на клубот, но бил отпуштен по лошиот старт на сезоната.<ref>{{cite news|title=Roberto di Matteo: Aston Villa sack manager 124 days after he takes charge|url=https://www.bbc.com/sport/football/37534496|publisher=BBC|accessdate=4 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003083755/http://www.bbc.com/sport/football/37534496|archive-date=3 October 2016|url-status=live|date=3 October 2016}}</ref> На неговото место дошол поранешниот менаџер на Бирмингем [[Стив Брус]].<ref>{{cite news|title=Aston Villa: Steve Bruce appointed manager of Championship club|url=https://www.bbc.com/sport/football/37610020|accessdate=13 November 2016|work=BBC Sport|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029093305/http://www.bbc.com/sport/football/37610020|archive-date=29 October 2016|url-status=live}}</ref> Искусниот Брус го консолидирал тимот и го предводел до 4-тото место на табелата на крајот од [[Чемпионшип лига на Англија 2017-2018|сезоната 2017-2018]], но поразот во финалето на плејофот за промоција во Премиер лигата од [[ФК Фулам|Фулам]] ги оставил во Чемпионшип и во следната сезона. Во октомври 2018 година, Брус бил отпуштен откако добил само еден натпревар во серија од девет натпревари.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45382413|title=Steve Bruce: Aston Villa sack manager after one win in nine league games|date=3 October 2018|work=BBC Sport|access-date=2 November 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003183953/https://www.bbc.co.uk/sport/football/45382413|archive-date=3 October 2018|url-status=live}}</ref> Како негова замена клубот го назначил менаџерот на [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], [[Дин Смит (фудбалер 1971)|Дин Смит]], а во улогата на негов асистент во клубот се вратил и [[Џон Тери]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45818275|title=Dean Smith: Aston Villa appoint new head coach with John Terry as assistant|date=10 October 2018|work=BBC Sport|access-date=2 November 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011114122/https://www.bbc.co.uk/sport/football/45818275|archive-date=11 October 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.goal.com/en-gb/news/john-terry-appointed-aston-villa-assistant-as-smith-named/unpc5jn8fk5d1spqahk9j9vzk|title=John Terry appointed Aston Villa assistant as Smith named manager {{!}} Goal.com|access-date=2 November 2018|language=en|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804223436/https://www.goal.com/en-gb/news/john-terry-appointed-aston-villa-assistant-as-smith-named/unpc5jn8fk5d1spqahk9j9vzk|url-status=dead}}</ref> Под водството на Смит, резултатите драстично се подобриле, така што тимот завршил на 5-тото место и повторно стигнал до плејофот - помогнато од рекордната клупска серија од 10 лигашки победи по ред. Промоцијата назад во Премиер лигата после три години отсуство, конечно била постигната со победата над {{Fb team (N) Derby County}} со 2-1 во финалето на плејофот на [[Вембли (стадион)|Вембли]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48331145|title=Championship play-off final: Aston Villa 2-1 Derby County|date=27 May 2019|via=www.bbc.co.uk}}</ref> Голема заслуга за промоцијата имал позајмениот напаѓач од Челси, [[Тами Абрахам]], кој постигнал 25 гола и бил втор стрелец во првенството. Во јули 2018 година, сопствеништвото над Астон Вила го презеле [[Насеф Савирис]] и [[Вес Еденс]] со контролен удел од 55%. Тие ветиле големи вложувања во клубот и реконструкција и тоа го исполниле откако во летниот трансферен по промоцијата, Вила била меѓу екипите со најголем број на потрошени пари за нови играчи. Сепак, и покрај дванаесетте засилувања во повратничката сезона во Премиер лигата клубот бил исправен пред битката за опстанок, која на крајот ја добива спасувајќи се во последното коло и завршувајќи на 17. место. Во меѓувреме, играчите на Смит стигнале и до финалето на Лига купот во кое биле поразени од {{Fb team (N) Manchester City}} со 2-1. == Бои, дресови и амблеми == ===Бои и дресови=== Клупските бои се состојат од дрес во бордо боја со небесно сини ракави, бели шорцеви и небесно сини чорапи со бордо елементи на врвот. Тие беа оригинални носители на јака и сина боја. Со оваа комбинација на бои бил создаден и нивниот прв дрес во историјата. Боите на Вила на почетокот генерално се состоеле од обични мајици (бела, сива или сина нијанса), со бели или црни шорцеви. Неколку години после тоа (1877–79), тимот носел неколку различни дресови, како целосно бел дрес, син и црн, црвен и син до дрес во обична зелена боја. До 1880 година, Вилијам Мек Грегор вовел црн дресови со црвен лав извезен на градите. Овој дрес се задржал шест години. Подоцна бојата на дресот станала во боја на чоколадо со небесно сини нијанси, а бојата на чоколадото подоцна станала бордо боја.<ref name=histkit>{{cite web |url=http://www.historicalkits.co.uk/Aston_Villa/Aston_Villa.htm |title=Aston Villa |work=Historical Football Kits |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119202651/http://historicalkits.co.uk/Aston_Villa/Aston_Villa.htm |archive-date=19 January 2013 |url-status=live }}</ref> Никој не е сосема сигурен зошто бордо и небесно сината боја станале усвоени бои на клубот.<ref name=histkit/> Со тоа Астон Вила се приклучила на неколку други англиски фудбалски клубови кој ги усвоиле овие бои: како [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>''When Saturday Comes: The Half Decent Football Book''; p. 183.</ref><ref>{{cite news |url=http://ftw.usatoday.com/2014/05/meet-the-promoted-premier-league-teams-burnley-qpr-leicester |title=Meet the 3 teams promoted to the Premier League |date=26 May 2014 |work=USA Today |accessdate=4 June 2014 |first=Nick |last=Schwartz |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528155819/http://ftw.usatoday.com/2014/05/meet-the-promoted-premier-league-teams-burnley-qpr-leicester |archive-date=28 May 2014 |url-status=live }}</ref> '''Дресови низ историјата''' *'''Домашни''' {| |{{Football kit |pattern_la = _claretborder|pattern_b = _avfc1011h|pattern_ra = _claretborder|pattern_sh = _sides_on_white|pattern_so = |leftarm = 75B2DD|body = AA195B|rightarm = 75B2DD|shorts = FFFFFF|socks = AA195B|title = 2010–11}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _villa1112h|pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_claret_blue |leftarm = 75B2DD|body = 7F0000|rightarm = 75B2DD|shorts = FFFFFF|socks = 000000|title = 2011–12}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1213h|pattern_b = _avfc1213h|pattern_ra = _avfc1213h|pattern_sh = _avfc1213h|pattern_so = _avfc1213h |leftarm = 77BBFF|body = 96101b|rightarm = 77BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 77BBFF|title = 2012–13}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1314h|pattern_b = _avfc1314h|pattern_ra = _avfc1314h|pattern_sh = _avfc1314h|pattern_so = _long_astonvilla1314h |leftarm = 77BBFF|body = 96101b|rightarm = 77BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 77BBFF|title = 2013–14}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1415h|pattern_b = _avfc1415h|pattern_ra = _avfc1415h|pattern_sh = _avfc1415h|pattern_so = _av1415h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2014–15}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1516h|pattern_b = _astonvilla1516h|pattern_ra = _astonvilla1516h|pattern_sh = _astonvilla1516h|pattern_so = _avfc1516h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2015–16}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _astonvilla1617h |pattern_ra = |pattern_sh = _astonvilla1617h |pattern_so = _astonvilla1617h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF |socks = 88BBFF|title = 2016–17}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1718h |pattern_b = _astonvilla1718h |pattern_ra = _astonvilla1718h |pattern_sh = _astonvilla1718h |pattern_so = |leftarm = A4CBFF|body = 850322|rightarm = A4CBFF|shorts = FFFFFF |socks = 850322|title = 2017–18}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1819h|pattern_b = _astonvilla1819h|pattern_ra = _astonvilla1819h|pattern_sh = _astonvilla1819h|pattern_so = _astonvilla1819h |leftarm = 840A27|body = 840A27|rightarm = 840A27|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2018–19}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1920h|pattern_b = _astonvilla1920h|pattern_ra = _astonvilla1920h|pattern_sh = _astonvilla1920h|pattern_so = _astonvilla1920h | leftarm = A4CBFF| body = 850322| rightarm = A4CBFF| shorts = FFFFFF| socks = A4CBFF|title = 2019–20}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla2021h|pattern_b = _astonvilla2021H|pattern_ra = _astonvilla2021h|pattern_sh = _astonvilla2021H|pattern_so = _astonvilla2021h | leftarm = A4CBFF| body = 850322| rightarm = A4CBFF| shorts = FFFFFF| socks = A4CBFF|title = 2020–21}} |} *'''Гостински''' {| |{{Football kit |pattern_la = _borderonblack|pattern_b = _astonvilla2010|pattern_ra = _borderonblack|pattern_sh = _black_thinstripe_color|pattern_so = |leftarm = 75B2DD|body = 000000|rightarm = 75B2DD|shorts = 75B2DD|socks = 000000|title = 2010–11}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1112a|pattern_b = _villa1112a|pattern_ra = _avfc1112a|pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = E5E4E2|body = E5E4E2|rightarm = E5E4E2|shorts = AA195B|socks = AA195B|title = 2011–12}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1213a|pattern_b = _avfc1213a|pattern_ra = _avfc1213a|pattern_sh = _avfc1213a|pattern_so = _avfc1213a |leftarm = BFFF00|body = BFFF00|rightarm = BFFF00|shorts = 00012e|socks = 00012e|title = 2012–13}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1314a|pattern_b = _avfc1314a|pattern_ra = _avfc1314a|pattern_sh = _avfc1314a|pattern_so = _long_astonvilla1314a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = FFFFFF|socks = FFFFFF|title = 2013–14}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1415a|pattern_b = _avfc1415a|pattern_ra = _avfc1415a|pattern_sh = _avfc1415a|pattern_so = _av1415a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 88BBFF|socks = FFFFFF|title = 2014–15}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1516a|pattern_b = _astonvilla1516a|pattern_ra = _astonvilla1516a|pattern_sh = _astonvilla1516a|pattern_so = _astonvilla1516a |leftarm = fffb00|body = fffb00|rightarm = fffb00|shorts = 000000|socks = fffb00|title = 2015–16}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _astonvilla1617a|pattern_ra = |pattern_sh = _astonvilla1617a|pattern_so = _astonvilla1617a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 88BBFF|socks = FFFFFF|title = 2016–17}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1718a|pattern_b = _astonvilla1718a|pattern_ra = _astonvilla1718a|pattern_sh = _astonvilla1718a|pattern_so = _astonvilla1718a |leftarm = 000000|body = 000000|rightarm = 000000|shorts = 000000|socks = 000000|title = 2017–18}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1819a|pattern_b = _astonvilla1819a|pattern_ra = _astonvilla1819a|pattern_sh = _astonvilla1819a|pattern_so = _astonvilla1819a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 840A27|socks = 840A27|title = 2018–19}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1920h|pattern_b = _astonvilla1920a|pattern_ra = _astonvilla1920h|pattern_sh = _astonvilla1920a|pattern_so = _astonvilla1920a | leftarm = 88BBFF| body = 88BBFF| rightarm = 88BBFF| shorts = 850322| socks = 850322| title = 2019–20}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla2021A|pattern_b = _astonvilla2021A|pattern_ra = _astonvilla2021A|pattern_sh = _astonvilla2021A|pattern_so = _astonvilla2021a | leftarm = 000000|body = 000000|rightarm = 000000|shorts = 000000|socks = 000000|title = 2020–21}} |} [[File:Aston Villa.png|thumb|upright|alt=Villa badge (2007–2016)|Амблемот на Вила (2007–2016)]] Новиот амблем бил претставен на 2 мај 2007 година, и е на сила од сезоната 2007-2008 па наваму. Новиот амблем исто така го сочинува и ѕвезда која го претставува трофејот освоен во Европскиот куп 1982 година и позадината е небесно сина, со “нескротлив лав” кој го зазема главното место на целиот симбол на Вила. Традиционалното мото “Подготвени” (Prepared) останал на амблемот и името Астон Вила е скратено на АВФК, каде што ФК било отфрлено од претходниот амблем. Лавот сега унифицира наспроти лавот кој пред тоа беше користен. [[Ренди Лернер]] спровел истражување во кое навивачите потпомогнале во дизајнирањето на новиот амблем.<ref name="new badge">{{cite web |url=http://www.avfc.co.uk/page/HistoryKits |title=The Aston Villa Hit: The Current Crest |publisher=Aston Villa F.C |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013023534/http://www.avfc.co.uk/page/HistoryKits |archive-date=13 October 2010 |url-status=live }}</ref> На 6 април 2016, клубот потврдил дека ќе користи нов амблем од сезоната 2016–2017. Лавот во новиот амблем има додадени канџи, и зборот "Prepared" бил отстранет за да се зголеми големината на иницијалите на клубот и лавот во значката.<ref name=introducing>{{cite web | url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5475744,00.html | title=Introducing our badge for 2016/17 | publisher=Aston Villa Football Club | date=6 April 2016 | accessdate=6 April 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409034826/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5475744%2C00.html | archivedate=9 April 2016 | df=dmy-all }}</ref> == Стадион == Стадионот на кој Астон Вила ги игра својте домашни натпревари во моментов се нарекува [[Вила Парк]] и тој е нивен дом уште од 1897 година; претходно клубот користел само уште два други терени Астон Парк (1874–1876) и [[Велингтон Роуд (Пери Бар|Велингтон Роуд]] (1876–1897). Вила Парк е најголемиот фудбалски стадион во Мидлендс, и осми по големина стадион во Англија. Стадион досега бил домаќин на 16 репрезентативни натпревари на англиската сениорска репрезентација, од кој првиот бил во 1899 година, а последниот во 2005 година. Така, тој бил првиот англиски фудбалски терен кој организирал меѓународен фудбал во три различни века. Други позначајни настани кој се одржале на овој стадион било финалето на последното издание на [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]] во 1999 година и [[ФА Комјунити Шилд]] натпреварот во [[ФА Комјунити Шилд 2012|2012]] година. Вкупниот капацитет на Вила Парк изнесува 42,095 седечки места, но клубот планира во иднина да ја прошири трибината Норт Стенд со што капацитетот би се зголемил на околу 50,000 седечки места. {{Wide image|VillaPark PanoramaFromTrinityRoadStand.jpg|1400px|<center>Панорама на [[Вила Парк]], сегашниот стадион на Астон Вила, со сите четири трибини Тринити Роуд Стенд, Норт Стенд, Даг Елис Стенд и Холте Енд</center>}} == Сопственост == [[Податотека:Lerner, Randy.jpg|250px|thumb|[[Ренди Лернер]], сопственик на Астон Вила (2006-2016).]] Првите акции на клубот биле издадени кон крајот на 19-от век како резултат на законот кој настојувал да го кодификува растечкиот број на професионални тимови во Асоцијацијата на фудбалските лиги (ФА). ФА тимовите биле задолжени да достават акции до инвеститорите како начин на олеснување на тргувањето помеѓу клубовите без мешање на ФА. Ова тргување продолжило и во 20-от век, сè до 1960 година кога Елис почнал да ги купува поголемиот дел од акциите. Тој станал претседател и најголем акционер на Астон Вила од 1968 до 1975 година, исто така бил сопственик на мнозинскиот пакет акции во клубот од 1982 до 2006 година. Клубот бил ставен на продажба на Лондонската Берза во 1996 година, а вредноста на акциите била непостојана и по десет години од ставањето на продажба. Во 2006 година, била објавена информација дека неколку конзорциуми и индивидуалци сакаат да наддаваат за купување на Астон Вила. Во август 2006 година, било потврдено дека [[Ренди Лернер]], сопственикот на [[НФЛ]] клубот [[Кливленд Браунс]], постигнал договор за купување на Астон Вила за 62,6 милиони фунти. Изјавата излегла во јавност на 25 август во која се вели дека Лернер обезбедил 59.69% од акциите на Вила, станувајќи најголемиот акционер. Исто така, тој се назначил за претседател на клубот. Последната година во која Елис бил таму задолжен, Вила загубила 8,2 милиони фунти пред даноците, споредено со 3 милиони фунти профит од претходната година, а приходите паднале од 51,6 милиони фунти на 49 милиони фунти. Ренди Лернер презел целосна контрола на 18 септември поседувајќи 89.69% од акциите.<ref name=EndEllisEra>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/4792189.stm |title=End of Ellis era |work=BBC Sport |date=19 September 2006 |accessdate=15 September 2008 |first=Simon |last=Austin |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116035522/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/4792189.stm |archive-date=16 January 2009 |url-status=live}}</ref> На 19 септември 2006 година, Елис и неговиот управен одбор поднеле оставка и биле сменети со нов одбор на чело со Лернер. Лернер го вработил [[Чарлс Крулак]] како надворешен директор, а Елис бил награден со почесното место претседател во пензија.<ref name=Ellisearner>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2006/aug/23/ellisrollsawayfromhisnice |title=Ellis rolls away from his nice Villa earner |first=David |last=Conn |newspaper=The Guardian |date=23 August 2006 |accessdate=19 March 2012 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204174822/http://www.theguardian.com/sport/blog/2006/aug/23/ellisrollsawayfromhisnice |archive-date=4 December 2013 |url-status=live }}</ref> На 18 мај 2016 година, Ренди Лернер се согласил на продажба на Астон Вила на Recon Group, во сопственост на кинескиот стопанственик Ксија Џјантонг. Продажбата била завршена на 14 јуни 2016 година за пријавени 76 милиони фунти, откако била одобрена од Фудбалската лига, со што клубот станал дел од одделот за спорт, рекреација и туризам на Recon Group.<ref>{{cite web|title=Club statement: Sale confirmed {{!}} Latest News {{!}} Aston Villa|url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5650044,00.html|website=www.avfc.co.uk|accessdate=14 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160615112812/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5650044%2C00.html|archivedate=15 June 2016}}</ref><ref name="SaleCompleteBBC">{{cite news|last1=Murphy|first1=Pat|title=Aston Villa: Dr Tony Xia completes takeover of Championship club|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36522094|accessdate=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614080637/http://www.bbc.co.uk/sport/football/36522094|archive-date=14 June 2016|url-status=live|date=14 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Introducing Tony Xia {{!}} Latest News {{!}} Aston Villa|url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5580405,00.html|website=www.avfc.co.uk|accessdate=20 May 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160519104219/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5580405%2C00.html|archivedate=19 May 2016}}</ref> Откако не успеале да обезбедат промоција во Премиер лигата во [[Чемпионшип лига 2017-2018|сезоната 2017-18]], со што започнале да се зголемуваат шпекулациите за финансиските тешкотии во клубот. Ова го поттикнало сопственикот Тони Ксија да побара дополнителни инвестиции. На 20 јули 2018 година, групата NSWE - египетска компанија - во сопственост на египетскиот милијардер [[Насеф Савирис]] и американскиот милијардер [[Вес Еденс]] решила да инвестира во клубот. Тие купиле контролирачки удел од 55% во клубот и Савирис ја презел улогата на претседател на клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.avfc.co.uk/News/2018/07/20/club-statement-investment-in-aston-villa|publisher=Aston Villa F.C.|last1=Official|first1=AVFC|title=Club statement: Investment in Aston Villa|date=20 July 2018|accessdate=20 July 2018}}</ref> На 9 август 2019 година, во пресрет на враќањето на Вила во Премиер лигата, документите од Компаниите Хаус откриле дека сопственоста на малцинскиот удел на Рекон Груп е откупена, а Тони Ксиа веќе немал никаков удел во клубот. == Општествена одговорност == Астон Вила има уникатни односи со Детската Болница Акорнс, односи какви никој досега немал во англискиот фудбал. За првпат во Премиер Лигата, Астон Вила го отстапи местото напред на своите дресови, кое е наменето за високоплатените спонзори, за болницата Акорнс, со цел хуманитарната акција за се здобие со поголемо внимание, а со тоа и да собере што повеќе парични средства. Покрај натписот на дресовите кои тие им го отстапија, тимот исто така одвои и парични средства за околу 300 дена во кои се вршеше хуманитарна работа, обезбедување и собирање на финансиски средства за болницата, како и посети на самите играчи на болницата. Во септрември 2010 година, Астон Вила во Вила Парк започна иницијатива наречена “Храната во Вила Мидланд” каде што клубот помина две години во обучување на ученици заедно со “Гостопримството на Астон Вила и Настаните” и со Советот на градот Бирмингем. Клубот ќе отвори и ресторан на трибината Тринити Роуд каде што ќе бидат регрутирани 12 студенти во полупречник од 12 километри оддалечени од Вила Парк, каде што мнозина од храната која што ќе биде сервирана во ресторанот ќе потекнува од тоа локално место. == Навивачи и соперништва == Астон Вила има најмногубројни навивачи и црпи поддршка во Мидленд и пошироко, но и со поддршка од целиот свет. Поранешниот Главен Извршен Директор Ричард Фицџералд изјави дека најголемиот дел од навивачите околу 98% се белци. Кога Ренди Лернер и неговиот режим го презедоа клубот, тие се стремеа да ги прошират границите на поддшка на клубот и кон другите етнички заедници. Многубројните организации се воспоставија како поддржувачи на локалната заедница вклучувајќи го и Астон Прајд. Програмата “Вила во заедницата” исто така беше имплементирана за да ги охрабри младите луѓе за да ја дадат својата поддршка. Новите сопственици исто така иницираа неколку истражувања за да се здобијат со мислењата на навивачите на Вила како и тие да бида вклучени во одлучувањето за одредени работи. Се свикуваат состаноци на секои три месеци каде што се поканети и навивачите по случаен избор, да поставуваат прашања до Бордот. Во март 2011 година, клубот поддржи иницијатива од навивачите за официјална химна која би требало да го подигне духот на Вила Парк на повисоко ниво. Песната “Ѕвоната ѕвонат” (The Bell’s Are Ringing) требало да биде наменета да се пее пред почетокот и на крајот на секој натпревар. Како и другите англиски клубови, Астон Вила има неколку хулигански “фирми” (организации) познати како “Villa Youth”, “Streamers”, “Villa Hardcore” и “C-Crew”, со што втѕориве биле многу активни во 70-те и 80-те. Како што може да се примети низ целиот англиски фудбал, хулиганските групи се ставени под контрола. Во 2004 година хулиганите на Вила беа вмешани во тепачка со навивачите на Квинс Парк Ренџерс хадвор од Вила Парк каде што загина еден редар. Главните групи на поддржувачи сега може да се најдат во голем број меѓу кои има и домашни и меѓународни поддржубачи на клубот. Ова ја вклучува и официјалната група на навивачи на Астон Вила која има мали ограноци како дома, така и надвор. Во времето на Даг Елис постоеја неколку независни групи на поддржувачи, но повеќето се распуштија по неговото пензионирање. Клупските навивачи исто така имаат објавено и списанија како што се “Хероите и Виланите” и “Светите Тројца”. Соперниците на Астон Вила се Бирмингем Сити, чиишто натпревари меѓу овие два клуба се познати и како “Второто Градско Дерби”. Историски гледано, Вест Бромвич Албион се најголемиот соперник на Вила, според истражувањето спроведено помеѓу навивачите во 2003 година. Двата тима се натпреварувале во три ФА Куп финалиња во доцниот 19 век. Вила може да се каже дека чувствува соперништво и против Вулверхемптон Вандерерс и Ковентри Сити. Поради паѓањето на Вест Бромвич и Бирмингем Сити во Втората Лига во сезоната 2005-2006, во сезоната 2006-2007 Вила беше единствениот тим во Премиер Лигата кој се натпреваруваше од Мидландс. Единствениот тим во кој Вила гледаше како на соперник и соперник беше Шефилд Јунајтед, кој играше 100 километри подалеку од Јоркшир. За сезоната 2010-2011, Вест Бромвич Албион, Вулверхемптон Вандерерс и Бирмингем Сити и се придружија на Вила во елитната лига. Ова го означи периодот кога “Големата Четворка” на тимови од Западен Мидлендс играле заедно во Премиер Лига во една сезона и за првпат во најелитната англиска лига од сезоната 1983-1984. == Статистика == До денес Астон Вила има одиграно 100 сезони во првата лига, само Евертон има одиграно повеќе од Вила, 107 сезони во највисоката по ранг лига. Како резултат на тоа, натпреварот Астон Вила против Евертон има најмногу одиграни средби во првата лига. Астон Вила е една од најголемите седум екипи која играла во Премиер Лигата од нејзиното формирање заедно со Арсенал, Евертон, Челси, Ливерпул, Манчестер Јунајтед и Тотенхем Хотспур. Вила е петта на табелата, сметано од формирањето на Премиер Лига до денес, по бројот на освоено бодови и е на четвртото место по бројот на освоени трофеи, вкупно 20. Астон Вила моментално го држат рекордот на најмногу постигнати голови во првата лига во една сезона, 128 гола во сезоната 1930-1931. Легендата на Вила, Арчи Хантер стана првиот играч кој постигнал гол во секое коло на ФА Купот во победоносната кампања на Вила во 1887 година. Најдолгиот рекорд на домашни натпревари без пораз во ФА Купот траеше цели 13 години и 19 натпревари, од 1888 до 1901 година. Астон Вила е еден од четирите англиски тима кој го имаат освоено Европскиот Куп. Тоа го постигнаа на 26 мај 1982 година во Ротердам, нанесувајќи му пораз на Баерн Минхен, благодарение на голот на Питер Вите. == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start/Aston Villa}} {{fs player |no=1 |nat=ENG |pos=GK |name=[[Том Хитон]] }} {{fs player |no=2 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Мати Кеш]] }} {{fs player |no=3 |nat=WAL |pos=DF |name=[[Нил Тејлор (фудбалер)|Нил Тејлор]] }} {{fs player |no=4 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Езри Конса]] }} {{fs player |no=5 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Тајрон Мингс]] }} {{fs player |no=6 |nat=BRA |pos=MF |name=[[Даглас Луис]] }} {{fs player |no=7 |nat=SCO |pos=MF |name=[[Џон МекГин]] }} {{fs player |no=8 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Хенри Лансбери]] }} {{fs player |no=9 |nat=BRA |pos=FW |name=[[Весли Мораес|Весли]] }} {{fs player |no=10 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Џек Грилиш]] {{Капитен}}}} {{fs player |no=11 |nat=ENG |pos=FW |name=[[Оли Воткинс]] }} {{fs player |no=12 |nat=ENG |pos=GK |name=[[Џед Стир]] }} {{fs player |no=14 |nat=IRL |pos=MF |name=[[Конор Хурихејн]] }} {{fs player |no=15 |nat=BFA |pos=MF |name=[[Бертран Траоре]] }} {{Fs mid/Aston Villa}} {{fs player |no=17 |nat=EGY |pos=MF |name=[[Трезеге (Египетски фудбалер)|Трезеге]] }} {{fs player |no=18 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Мат Таргет]] }} {{fs player |no=19 |nat=ZIM |pos=FW |name=[[Марвелус Накамба]] }} {{fs player |no=21 |nat=NED |pos=MF |name=[[Анвар Ел Гази]] }} {{fs player |no=22 |nat=BEL |pos=DF |name=[[Бјорн Енгелс]] }} {{fs player |no=23 |nat=ESP |pos=MF |name=[[Хота Пелетеиро|Хота]] }} {{fs player |no=24 |nat=FRA |pos=DF |name=[[Фредерик Жилбер]] }} {{fs player |no=25 |nat=NOR |pos=GK |name=[[Орјан Ниланд]] }} {{fs player |no=26 |nat=ARG |pos=GK |name=[[Емилијано Мартинес]] }} {{fs player |no=27 |nat=EGY |pos=DF |name=[[Ахмед Елмохамади]] }} {{fs player |no=28 |nat=CRO |pos=MF |name=[[Ловре Калиниќ]] }} {{fs player |no=30 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Кортни Хаус]] }} {{fs player |no=39 |nat=ENG |pos=FW |name=[[Кинан Дејвис]] }} {{fs player |no=41 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Џејкоб Рамзи]]}} {{fs end}} == Менаџери == {{col-begin}} {{col-4}} * {{flagsport|SCO}} [[Џорџ Рамзи]] (1884—1926) * {{flagsport|ENG}} [[В. Џ. Смит]] (1926—1934) * {{flagsport|SCO}} [[Џими МекМлан]] (1934—1936) * {{flagsport|ENG}} [[Џими Хоган]] (1936—1939) * {{flagsport|SCO}} [[Алекс Маси]] (1945—1950) * {{flagsport|SCO}} [[Џорџ Мартин]] (1950-1953) * {{flagsport|ENG}} [[Ерик Гафтон]] (1953—1958) * {{flagsport|ENG}} [[Џо Мерсер]] (1958—1964) * {{flagsport|ENG}} [[Дик Тејлор]] (1964-1967) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Томи Камингс]] (1967—1968) * {{flagsport|SCO}} [[Томи Дохерти]] (1968—1970) * {{flagsport|WAL}} [[Вик Кроу]] (1970—1974) * {{flagsport|ENG}} [[Рон Сондерс]] (1974-1982) * {{flagsport|ENG}} [[Тони Бартон]] (1982—1984) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тарнер]] (1984—1986) * {{flagsport|SCO}} [[Били МекНил]] (1986-1987) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тејлор]] (1987—1990) * {{flagsport|CSK}} [[Јозеф Венглош]] (1990—1991) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Рон Аткинсон]] (1991—1994) * {{flagsport|ENG}} [[Брајан Литл]] (1994—1998) * {{flagsport|ENG}} [[Џон Грегори]] (1998—2002) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тејлор]] (2002—2003) * {{flagsport|IRL}} [[Дејвид О'Лири]] (2003—2006) * {{flagsport|NIR}} [[Мартин O'Нил]] (2006—2010) * {{flagsport|FRA}} [[Жерар Улие]] (2010—2011) * {{flagsport|SCO}} [[Алекс МекЛиш]] (2011—2012) * {{flagsport|SCO}} [[Пол Ламберт]] (2012-2015) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Тим Шервуд]] (2015) * {{flagsport|FRA}} [[Реми Гард]] (2015—2016) * {{flagsport|ITA}} [[Роберто Ди Матео]] (2016) * {{flagsport|ENG}} [[Стив Брус]] (2016—2018) * {{flagsport|ENG}} [[Дин Смит]] (2018—2021) * {{flagsport|ENG}} [[Стивен Џерард]] (2021—денес) {{col-end}} == Титули == === Домашни === * '''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Прва Дивизија]] / [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : '''7''' : 1893–1994, 1895–1896, 1896–1897, 1898–1899, 1899–1900, 1909–1910, 1980–1981 * '''[[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија|Втора Дивизија]] / [[Фудбалска лига Чемпионшип|Чемпионшип]]''' : '''2''' : 1937–1938, 1959–1960 * '''[[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија|Трета Дивизија]] / [[Фудбалска лига Еден на Англија|Лига Еден]]''' : '''1''' : 1971–1972 * '''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : '''7''' : 1886–1887, 1894–1895, 1896–1897, 1904–1905, 1912–1913, 1919–1920, 1956–1957 * '''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп / Карабао куп]]''' : '''5''' : 1960–1961, 1974–1975, 1976–1977, 1993–1994, 1995–1996 * '''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|ФА Черити Шилд / ФА Комјунити Шилд]]''' : '''1''' : 1981 === Меѓународни=== * '''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Европски куп на шампиони / УЕФА Лига на шампиони]]''' : '''1''' : [[Куп на шампиони 1981/82|1981-1982]] *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : '''1''' : 2025-2026 * '''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[УЕФА Супер Куп|Суперкуп на Европа / Суперкуп на УЕФА]]''' : '''1''' : 1982 *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : '''1''' : 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{Official website}} {{Премиер лига}} {{Победници на Европскиот Куп на шампиони и Лигата на шампионите}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Англија|Астон Вила]] [[Категорија:Астон Вила ФК]] [[Категорија:Европски шампиони|Астон Вила]] pabwfawssyz4xqc00lrytorwjyfhg3a 14 779119 5562005 4600393 2026-05-21T11:17:41Z Bjankuloski06 332 5562005 wikitext text/x-wiki {{рв|Regions of Schleswig-Holstein}} [[Категорија:Географија на Шлезвиг-Холштајн]] [[Категорија:Шлезвиг-Холштајн]] [[Категорија:Региони во Германија по сојузна покраина|Шлезвиг-Холштајн]] gqzpjj50gdev83ji06ii64tqyijfins 0 1099942 5561904 4158328 2026-05-20T20:37:04Z Dandarmkd 31127 5561904 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Кале |слика= |опис= | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=30 | lat_sec=48 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=55 |место=Македонски Брод |општина=Македонски Брод |тип=градиште |тип1= |период=доцноантичко време |период1= |период2= }} '''Кале''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[Македонски Брод]]. Претставува [[градиште]] од [[доцноантичко време]]. Се наоѓа јужно од зградата на Собранието на [[Општина Македонски Брод|општината]], каде се издига низок рид со мала зарамнета површина која била оградена со бедем. На површината на ридот и во подножјето спорадично се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и покривни ќерамиди.<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> == Поврзано == *[[Грамада (Македонски Брод)|Грамада]] — населба и некропола од доцноантичко време; *[[Кула (Македонски Брод)|Кула]] — населба и кастел од средниот век; *[[Рајчица (Македонски Брод)|Рајчица]] — базилика и некропола од старо христијанско време и ран среден век; *[[Македонски Брод]]; *[[Список на археолошки наоѓалишта во Поречко]]; == Наводи == {{наводи}} {{Макархео-никулец}} {{Архео-Брод}} [[Категорија:Македонски Брод]] d2u0l4iunechybri5wr84hc5wqxtry6 0 1104334 5561884 4388527 2026-05-20T19:54:18Z Ehrlich91 24281 5561884 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Кале<br/>Битолско Кале | слика = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Раштани 3.jpg | опис = Воздушен поглед на остатоци од некогашната црква „Успение на Пресвета Богородица“ | lat_dir =N | lat_deg=41 | lat_min=02 | lat_sec=35 | lon_dir =E | lon_deg=21 | lon_min=18 | lon_sec=51 | место = Битола | општина = Битола | тип = населба | период = среден век }} '''Битолско Кале''' (или само '''Кале''' или '''Бори Кале''') — [[археолошко наоѓалиште]] кое се наоѓа над градот [[Битола]], во подножјето на [[Облаковска Планина]], на надморска височина од 894 метри. Кале е [[Среден век|средновековна]] утврдена населба.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|19}}</ref> На просторот на калето некогаш се наоѓале замоците на царот [[Гаврил Радомир]] и црквата „Успение на Пресвета Богородица“.<ref name="Бабам">{{Наведена мрежна страница|url=https://babambitola.mk/crkvata-uspenie-na-presveta-bogorodica-na-bitolskoto-kale/|title=Некогашната царска црква Успение на Пресвета Богородица и 12 Апостоли сеуште како темел мирува на Битолското Кале|date=2020-05-03|work=Бабам Битола|accessdate=2026-05-20}}</ref> == Местоположба == Наоѓалиштето се наоѓа во непосредната близина на градот, од северозападната страна, на висок рид што доминира над околината и има надморска височина од 894 метри.<ref name="АрхеоКарта"/> === Пристап === До наоѓалиштето може да се дојде по земјен пат од селото [[Раштани (Битолско)|Раштани]] или од населбата [[Баир (Битола)|Баир]]. == Опис == На наоѓалиштето има две зарамнети платоа, со површина од околу 500 на 190 метри, на кои се среќаваат остатоци од градежен материјал (речен и кршен камен, варов малтер, тули и имбрекси), како и фрагменти од керамички садови.<ref name="АрхеоКарта"/> === Црква „Успение на Пресвета Богородица“ === Црквата имала димензии со должина 23 метри, ширина 21 и височина 16 метри. Од западната страна имало две кули кои биле со широчина колку [[Саат-кула (Битола)|Саат-кулата]] во [[Битола]].<ref name="Бабам"/> Црквата моментално е оставена сама на себе поради незаинтересираноста на надлежните и не е никако означена ниту конзервирана.<ref name="Бабам"/> == Поврзано == * [[Хераклеја Линкестис]] — населба од хеленистичко, римско, доцноантичко време и среден век; * [[Бадем Балери (Битола)|Бадем Балери]] — депо на монети од срениот век; * [[Гургур Тумба (Битола)|Гургур Тумба]] — населба од неолитско време; * [[Еврејски Гробишта (Битола)|Еврејски Гробишта]] — населба од неолитско време; * [[Св. Троица (Битола)|Св. Троица]] — базилика од старохристијанско време; * [[Битола]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Битолско]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Раштани 2.jpg|Макета на црква на наоѓалиштето Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Раштани.jpg|Остатоци од некогашната црква </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Архео-Битола}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Битола]] osbyazli719nbehdeb61tjvlrgle09k 0 1119713 5561767 5381323 2026-05-20T12:07:16Z Makenzis 67668 5561767 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = {{знамеикона|Швајцарија}} Грасхопер | current = ФК Грасхопер сезона 2013–14| | image = [[Податотека:Grasshoppers Club Zürich Logo.svg|150px]] | fullname = Грасхопер Клуб Цирих | founded = [[1 септември]] [[1886]] | ground = [[Стадион Лецигрунд]]<br/>[[Цирих]], [[Швајцарија]] | capacity = 25,000 | owner = {{знамеикона|Швајцарија}} Стефан Анликер | chrtitle = Претседател | | manager = {{знамеикона|Германија}} [[Михаел Скибе]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Швајцарска Супер лига]] | season = 2025/26 | position = '''11.''', Супер лига | website = http://www.gcz.ch | pattern_la1 = _blueborder|pattern_b1=_bluehalf|pattern_ra1=_whiteborder | leftarm1 = FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=0000FF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2 = |pattern_b2=|pattern_ra2= | leftarm2 = e51e69|body2=e51e69|rightarm2=e51e69|shorts2=e51e69|socks2=e51e69 }} '''Грасхопер Цирих''' е [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбал]]ски клуб од градот [[Цирих]]. Клубот е основан од англискиот студент Том Е. Грифин на [[1 септември]] [[1886]] и претставува најстар фудбалски клуб во Швајцарија. Со 27 наслови државен шампион и 19 освоени купови, Грасхопер е најуспешен швајцарски клуб. Покрај тоа, двапати го освојувал и [[Интертото куп]]от. Својте домашни натпревари клубот ги игра на [[Стадион Лецигрунд|Лецигрунд]] стадионот кој има капацитет од 25.000 места. Најголеми соперници му се [[ФК Цирих|Цирих]], со кој игра градско дерби и [[ФК Базел|Базел]]. Бидејќи се работи за мултиспортски клуб покрај фудбалскиот, егзистираат уште [[Веслање|веслачки]], [[Хокеј|хокеарски]], [[ракомет]]ен, [[тенис]]ки, [[карлинг]]ски и [[сквош]] клуб. ==Бои и амблеми== Официјалните бои на клубот се [[бела]] и [[сина]] ([[Податотека:600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg|20px]]). ==Титули== * '''{{Трофеј-Швајцарија (Супер лига)}} [[Швајцарска Супер лига]]''' ** '''Победник (27) :''' (''рекорд'') 1897-98, 1889-00, 1900-01, 1904-05, 1920-21, 1926-27, 1927-28, 1930-31, 1936-37, 1938-39, {{златнаѕвезда}}<br> 1941–42, 1942–43, 1944–45, 1951–52, 1955–56, 1970–71, 1977–78, 1981–82, 1982–83, 1983–84,{{златнаѕвезда}}<br> 1989–90, 1990–91, 1994–95, 1995–96, 1997–98, 2000–01, 2002–03. * '''{{Трофеј-Фудбалски куп на Швајцарија}} [[Фудбалски куп на Швајцарија|Куп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (19) :''' 1925–26, 1926–27, 1931–32, 1933–34, 1936–37, 1937–38, 1939–40, 1940–41, 1941–42, 1942–43, 1945–46, 1951–52, 1955–56, 1982–83, 1987–88, 1988–89, 1989–90, 1993–94, 2012–13. *** Финалист (13) : 1927-1928, 1930-1931, 1932-1933, 1948-1949, 1952-1953, 1957-1958, 1962-1963, 1977-1978, 1992-1993, 1994-1995, 1998-1999, 2001-2002, 2003-2004. * '''[[Лига куп на Швајцарија во фудбал|Лига куп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (2) :''' 1973, 1975. * '''[[Суперкуп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (1) :''' 1989. * '''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' ** '''Победник (2)''': 2006, 2008. == Надворешни врски == * [http://www.gcz.ch/ Официјална страна на клубот] {{de}} ==Наводи== {{наводи}} {{Швајцарска Супер лига}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Швајцарија|Грасхопер]] [[Категорија:ФК Грасхопер]] [[Категорија:Цирих]] bz6fn4fv0y79yfmzm93vs2keiqklh5w 0 1121190 5561770 5381320 2026-05-20T13:11:06Z Makenzis 67668 5561770 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = {{знамеикона|Швајцарија}} Вил | current = ФК Вил сезона 2014–15| | image = [[Податотека:FC Wil logo.svg|150px]] | full name = ФК Вил 1900 | founded = [[1900]] | ground = [[АФГ Арена]]<br/>[[Вил]], [[Швајцарија]] | capacity = 19,568 | owner = {{знамеикона|Швајцарија}} Роџер Бигер | chrtitle = Претседател | | manager = {{знамеикона|Швајцарија}} [[Клаудио Швенделер]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Швајцарска Челенџ лига|Челенџ лига]] | season = 2025/27 | position = 7. | website = http://www.fcwil.ch | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''ФК Вил''' е [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбалски клуб]] од градот [[Вил]], во источниот дел на Швајцарија. Клубот е основан во [[1900]] година. Најголемиот успех на клубот бил освојувањето на [[Фудбалски куп на Швајцарија|Купот на Швајцарија]] во [[2004]] година со победа над [[ФК Грасхопер|Грасхопер]] во финалето. ==Бои и амблеми== Официјалните бои на клубот се [[бела]] и [[црна]] ([[Податотека:600px Bianco e Nero (Strisce).svg|20px]]). ==Титули== * '''{{Трофеј-Фудбалски куп на Швајцарија}} [[Фудбалски куп на Швајцарија|Куп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (1) :''' 2004. ==Надворешни врски== *[http://www.fcwil.ch/ Официјална страна на клубот] *[http://www.soccerway.com/teams/switzerland/fc-wil-1900/ Страна на soccerway.com] {{Швајцарска Челенџ лига}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Швајцарија|Вил]] 8sjqstcoj7fzmcjfziybuecss3j0dzc 4 1127487 5561973 5390802 2026-05-21T07:42:01Z Ehrlich91 24281 5561973 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''„Викиекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Shared Knowledge Logo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Викиекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} '''Викиекспедиции''' — проект на Википедија на македонски јазик, спроведуван од здружението на граѓани [https://meta.wikimedia.org/wiki/Shared_Knowledge/mk Споделено знаење] во периодот 2015-2023 и од здружението на граѓани [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_MKD/mk Викимедија МКД] од 2024 година. Проектот има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии за градовите, селата, географските области и особености во областите низ целата територија на Македонија на македонски јазик од страна на активните корисници и уредувачи, како и самите членови на здружението. == Критериуми за избор на област == Областите што се опфатени со проектот се избрани врз основа на два критериума: * број на статии на Википедија на македонски јазик на теми поврзани со областа; * број на различни фотографии на Ризницата на теми поврзани со областа. == Список на викиекспедиции == === 2015 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2015|Википедија:Викиекспедиции 2015/Статистика}} Во текот на 2015 година биле организирани вкупно шест експедиции со кои биле опфатени следните области: # [[Неготино|Неготино со околината]], извештаите од двете еднодневни експедиции може да ги прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Прва експедиција|тука]]; # [[Кратовско|Кратово со околината]], извештаите од двете еднодневни експедиции може да ги прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Втора експедиција|тука]]; # [[Мариово]], извештајот од оваа уникатна дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Трета експедиција|тука]]; # [[Мијачија]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Четврта експедиција|тука]]; # [[Општина Ранковце]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Петта експедиција|тука]]; и # [[Општина Градско]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2015#Шеста експедиција|тука]]. === 2016 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2016|Википедија:Викиекспедиции 2016/Статистика}} Во текот на 2016 година биле организирани шест експедиции од вкупно планирани шест експедиции со кои биле опфатени следниве области: # [[Лакавичко]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Прва експедиција|тука]]; # [[Железник]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Втора експедиција|тука]]; # [[Дебрца]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Трета експедиција|тука]]; # [[Преспа]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Четврта експедиција|тука]]; # [[Злетовска област|Злетовско-пробиштипско]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Петта експедиција|тука]]; и # [[Малешевија]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2016#Шеста експедиција|тука]]. === 2017 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2017|Википедија:Викиекспедиции 2017/Статистика}} Во текот на 2017 година биле организирани пет викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: # [[Козјачија]] и [[Средорек (област)|Средорек]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2017#Прва експедиција|тука]]; # [[Бојмија]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2017#Втора експедиција|тука]]; # [[Порече]], извештајот од оваа тродневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2017#Трета експедиција|тука]]; # [[Рекански регион]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2017#Четврта експедиција|тука]]; и # [[Општина Кавадарци]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2017#Петта експедиција|тука]]. :''Забелешка:'' Иако на почетокот биле планирани шест експедиции, на крајот биле спроведени пет експедиции, додека експедицијата за областа Пијанец била преместена за спроведување во 2018 година. === 2018 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2018|Википедија:Викиекспедиции 2018/Статистика}} Во текот на 2018 година биле организирани пет викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: # [[Пијанец]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2018#Прва експедиција|тука]]; # [[Азот (област)|Азот]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2018#Втора експедиција|тука]]; # [[Дримкол]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2018#Трета експедиција|тука]]; # [[Копачка (област)|Копачка]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2018#Четврта експедиција|тука]]; и # [[Раец]], извештајот од оваа еднодневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2018#Петта експедиција|тука]]; === 2019 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2019|Википедија:Викиекспедиции 2019/Статистика}} Во текот на 2019 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: # [[Славиште]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2019#Прва експедиција|тука]]; # [[Општина Могила]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2019#Втора експедиција|тука]]; # [[Охридско]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2019#Трета експедиција|тука]]; и # [[Општина Долнени]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2019#Четврта експедиција|тука]]; === 2020 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2020|Википедија:Викиекспедиции 2020/Статистика}} Во текот на 2020 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# [[Кичевија|Кичава]] и [[Рабетинкол]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2020#Прва експедиција|тука]]; :# [[Осоговија]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2020#Втора експедиција|тука]]; :# [[Плачковица]] и долина на [[Брегалница]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2020#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Овче Поле]], извештаите од двете еднодневни експедиции може да ги прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2020#Четврта експедиција|тука]]. === 2021 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2021|Википедија:Викиекспедиции 2021/Статистика}} Во текот на 2021 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# [[Повардарие]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2021#Прва експедиција|тука]]; :# [[Мариово|Битолско Мариово]] и [[Селечка Планина]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2021#Втора експедиција|тука]]; :# [[Бушева Планина]] и [[Прилепско Поле]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2021#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Јуруклак]] и [[Струмичко-радовишка Котлина|Радовишко Поле]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2021#Четврта експедиција|тука]]. === 2022 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2022|Википедија:Викиекспедиции 2022/Статистика}} Во текот на 2022 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# [[Осоговски Планини]] и [[Манговица]], извештајот од оваа тродневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2022#Прва експедиција|тука]]; :# Дебарско ([[Општина Дебар]] и [[Општина Центар Жупа]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2022#Втора експедиција|тука]]; :# [[Полошка Котлина|Горни Полог]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2022#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Кумановска Котлина|Кумановско]], извештаите од двете еднодневни експедиции може да ги прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2022#Четврта експедиција|тука]]. === 2023 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2023|Википедија:Викиекспедиции 2023/Статистика}} Во текот на 2023 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# [[Јужна Македонија]] (Дојранско и Валандовско), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2023#Прва експедиција|тука]]; :# [[Пелагонија|Битолско Поле]] и [[Баба (планина)|Баба]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2023#Втора експедиција|тука]]; :# [[Кочанска Котлина|Кочанско Поле]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2023#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Тиквеш]], извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2023#Четврта експедиција|тука]]. === 2024 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2024|Википедија:Викиекспедиции 2024/Статистика}} Во текот на 2024 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# Штипско ([[Општина Штип]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2024#Прва експедиција|тука]]; :# Долини на [[Бабуна (река)|Бабуна]] и [[Тополка]] ([[Општина Чашка]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2024#Втора експедиција|тука]]; :# [[Полошка Котлина|Долен Полог]] (Општина Тетово и Општина Брвеница), извештаите од двете еднодневни експедиции може да ги прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2024#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Мариово|Прилепско Мариово]] ([[Општина Прилеп]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2024#Четврта експедиција|тука]]. === 2025 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2025|Википедија:Викиекспедиции 2025/Статистика}} Во текот на 2025 година биле организирани четири викиекспедиции со кои биле опфатени следните области: :# [[Подгорје]] и [[Огражден]] ([[Општина Ново Село]] и [[Општина Босилово]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2025#Прва експедиција|тука]]; :# [[Цапарско Поле]] и долината на реката [[Драгор]] ([[Општина Битола]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2025#Втора експедиција|тука]]; :# [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] ([[Општина Струга]] и [[Општина Дебрца]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2025#Трета експедиција|тука]]; и :# [[Средорек (област)|Средорек]] и [[Козјачија]] ([[Општина Старо Нагоричане]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2025#Четврта експедиција|тука]]. === 2026 === {{главна|Википедија:Викиекспедиции 2026|Википедија:Викиекспедиции 2026/Статистика}} Во текот на 2026 година планирани се четири викиекспедиции (од кои едната е спроведена) со кои биле опфатени следните области: :# [[Струмичко Поле]] ([[Општина Босилово]] и [[Општина Василево]]), извештајот од оваа дводневна викиекспедиција може да го прочитате [[Википедија:Викиекспедиции 2026#Прва експедиција|тука]]. == Поврзано == * [[Википедија:Агроекспедиции|Агроекспедиции]] * [[Википедија:Археоекспедиции|Археоекспедиции]] * [[Википедија:Астроекспедиции|Астроекспедиции]] * [[Википедија:Велоекспедиции|Велоекспедиции]] * [[Википедија:Геоекспедиции|Геоекспедиции]] == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Wikiexpeditions in Macedonia}} [[Категорија:Википедија:Викиекспедиции| ]] [[Категорија:Википедија:Проекти на Споделено знаење]] [[Категорија:Википедија:Проекти на Викимедија МКД]] 2dxs4qd7z2dn9fl0kihfwnp4egwxenp 0 1141785 5561859 5561625 2026-05-20T19:09:58Z Dandarmkd 31127 5561859 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = '''Бранко Јанев''' | слика = [[Податотека:Бранко Јанев.png|220п]] | живеел = 09.09.1964 – {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} 10.08.2001 (36&nbsp;г.) | опис = | прекар = | роден-место = Топанско Поле, {{роден во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-место = [[Масакр кај Љуботенски Бачила|Љуботенски Бачила]], [[Македонија]] | држава = {{МКД}} | гранка = | служба-време = | чин = [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|25п]] Војник од резервен состав | единици = | командувал = | битки = [[Воен конфликт во Македонија, 2001|'''Војна во Македонија 2001''']] <br /> * Операција MX-1 и МХ-2 * {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} [[Масакр кај Љуботенски Бачила]] | одличја = {{Медал за храброст-мк}} [[Медал за храброст (Македонија)|'''Медал за храброст''']] | занимања = }} '''Бранко Јанев''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|9|септември|1964}} – [[Љуботенски Бачила]], {{починат во|Љуботен (Скопско)}}, {{починат на|10|август|2001}}) ― [[Македонија|македонски]] [[Список на загинати бранители на Македонија|бранител]], војник од резервен состав на [[АРМ]] и учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во Македонија во 2001]] година. Загинал на [[10 август]] [[2001]] заедно со седуммина соборци, откако [[Масакр кај Љуботенски Бачила|камион на АРМ полн со муниција налетува на две нагазни мини]] поставени на шумскиот пат на правецот [[Љубанци]] - [[Љуботенски Бачила]] на [[Скопска Црна Гора]], на околу 5 км од селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=10 август 2014|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=9E25086CF3971C4CBAA9B2B506FB541F|title=Цвеќе за жртвите кај Љуботенски Бачила|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-08-27}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бранко пред [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] бил врвен спортист, борач и балкански шампион. == Животопис == === Живот, војната 2001 и сведоштва === Бранко Јанев е роден на 9 септември 1964 година, и израснал во скопската населба [[Топанско Поле]]. Јанев потекнувал од старо скопско семејство. Завршил средно фискултурно училиште и се докажал во повеќе спортови. Бил меѓу врвните пливачи и скијачи. Станал инстуктор во тие дисциплини. Најдалеку стасал во борењето. Се искачил и на победничкиот престол како балкански шампион. По завршувањето на кариераа работел на афирмација на овој спорт во Скопје и, најчесто, ученици му биле момчиња од албанска националност. Токму затоа жена му сметала дека Бранко никако не смеел да загине од албанска рака. Како врвен спортист и спортски учител, бил и одличен педагог. Кога започна [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001 година во Македонија]] неколку покани доби за мобилизација. Доаѓаа многу често, но ги одбиваше, беше нешто болен. Последната покана ја прифати со зборовите: ''Ако сите ја избегнуваат обврската, нема кој да ја брани Македонија. Ќе одам да и се оддолжам на татковината, а потоа веднаш ќе заминеме на годишен одмор.'' Заминаа на 11 јуни. Во почетокот, по рововите дежурал и по 12 часа. Следните 12 дена одморале во летувалиштето во [[Љубанци]]. Кога заврши месецот, рече дека нема да се врати дома уште еден месец, бидејќи за толку им била продолжена мобилизацијата. Вториот месец на позициите останувале по 24 часа. Во текот на војната се спријателил со [[Томислав Настевски]] од [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]], кои подоцна заедно ќе [[Масакр кај Љуботенски Бачила|загинуваат кај Љуботенски Бачила]]. Двајцата се договориле и Томислав да дојде со нив на годишен одмор. Бранко им има раскажувано на најблиските дека првиот месец минал доста организирано на бојното поле. Имало и активни старешини и едноставно се знаело што треба да прават резервистите. Вториот месец, велеше, ништо не се знаело. Активните старешини си седеле во одморалиштето во [[Љубанци]], а младите резервисти ги пуштале сами да одат на позиции, без некоја конкретна задача или барем упатство во какви ситуации како да реагираат. Тој беше најстар меѓу резервистите, а младите се плашеле и барале заштита од него. Сметаше дека и тоа ќе мине, па сè ќе биде во ред. На 10 август 2001 година загинува Бранко заедно со седуммина војници [[Масакр кај Љуботенски Бачила|кај Љуботенски Бачила]], откако камионот „Ивеко“ нагазува на експлозивна направа, активирана од непосредна близина. Камионот собира осуммина, а за време на настанот се наоѓале 16 војници. Бранко не сакал да се качи. Тргнал пеш да се врати во одморалиштето, како и секогаш пред тоа, но другарите му направиле место и го натерале и тој да се качи. Љуботенски Бачила можела да се предвиди и да се избегне. Овчарите на автошколото „Арди“ веќе еднаш биле избркани од локацијата на која била армијата. Потоа, којзнае со чија дозвола и ургенција истите биле вратени, се разбира заедно со „мобилките“. На 9 август војниците, бидејќи овчарите ги следеле сите нивни движења и наводно телефонски „реферирале“ за тоа, пак ги избркале. Утредента, за да им се одмаздат, како што велат роднините на загинатите, направиле заседна и поставиле експлозив. Меѓу овчарите се спомнува и некој Бранко од Љуботен, кој наводно „шурувал“ со овчарите на „Арди“.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 180 – 182.</ref> Погребан е на градските гробишта во [[Бутел (населби)|Бутел]]. Бранко зад себе ја остави сопругата со двете деца. Јанев посмртно е одликуван со [[Медал за храброст (Македонија)|медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Р Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-29|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски Бачила]] == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бранители}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанев, Бранко}} [[Категорија:Топанско Поле]] [[Категорија:Македонски бранители]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] 1e1f2tg87v5k5hmt1tdtbnxtlqp5ffy 5561860 5561859 2026-05-20T19:10:46Z Dandarmkd 31127 5561860 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = '''Бранко Јанев''' | слика = [[Податотека:Бранко Јанев.png|220п]] | живеел = 09.09.1964 – {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} 10.08.2001 (36&nbsp;г.) | опис = | прекар = | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-место = [[Масакр кај Љуботенски Бачила|Љуботенски Бачила]], [[Македонија]] | држава = {{МКД}} | гранка = | служба-време = | чин = [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|25п]] Војник од резервен состав | единици = | командувал = | битки = [[Воен конфликт во Македонија, 2001|'''Војна во Македонија 2001''']] <br /> * Операција MX-1 и МХ-2 * {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} [[Масакр кај Љуботенски Бачила]] | одличја = {{Медал за храброст-мк}} [[Медал за храброст (Македонија)|'''Медал за храброст''']] | занимања = }} '''Бранко Јанев''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|9|септември|1964}} – [[Љуботенски Бачила]], {{починат во|Љуботен (Скопско)}}, {{починат на|10|август|2001}}) ― [[Македонија|македонски]] [[Список на загинати бранители на Македонија|бранител]], војник од резервен состав на [[АРМ]] и учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во Македонија во 2001]] година. Загинал на [[10 август]] [[2001]] заедно со седуммина соборци, откако [[Масакр кај Љуботенски Бачила|камион на АРМ полн со муниција налетува на две нагазни мини]] поставени на шумскиот пат на правецот [[Љубанци]] - [[Љуботенски Бачила]] на [[Скопска Црна Гора]], на околу 5 км од селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=10 август 2014|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=9E25086CF3971C4CBAA9B2B506FB541F|title=Цвеќе за жртвите кај Љуботенски Бачила|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-08-27}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бранко пред [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] бил врвен спортист, борач и балкански шампион. == Животопис == === Живот, војната 2001 и сведоштва === Бранко Јанев е роден на 9 септември 1964 година, и израснал во скопската населба [[Топанско Поле]]. Јанев потекнувал од старо скопско семејство. Завршил средно фискултурно училиште и се докажал во повеќе спортови. Бил меѓу врвните пливачи и скијачи. Станал инстуктор во тие дисциплини. Најдалеку стасал во борењето. Се искачил и на победничкиот престол како балкански шампион. По завршувањето на кариераа работел на афирмација на овој спорт во Скопје и, најчесто, ученици му биле момчиња од албанска националност. Токму затоа жена му сметала дека Бранко никако не смеел да загине од албанска рака. Како врвен спортист и спортски учител, бил и одличен педагог. Кога започна [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001 година во Македонија]] неколку покани доби за мобилизација. Доаѓаа многу често, но ги одбиваше, беше нешто болен. Последната покана ја прифати со зборовите: ''Ако сите ја избегнуваат обврската, нема кој да ја брани Македонија. Ќе одам да и се оддолжам на татковината, а потоа веднаш ќе заминеме на годишен одмор.'' Заминаа на 11 јуни. Во почетокот, по рововите дежурал и по 12 часа. Следните 12 дена одморале во летувалиштето во [[Љубанци]]. Кога заврши месецот, рече дека нема да се врати дома уште еден месец, бидејќи за толку им била продолжена мобилизацијата. Вториот месец на позициите останувале по 24 часа. Во текот на војната се спријателил со [[Томислав Настевски]] од [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]], кои подоцна заедно ќе [[Масакр кај Љуботенски Бачила|загинуваат кај Љуботенски Бачила]]. Двајцата се договориле и Томислав да дојде со нив на годишен одмор. Бранко им има раскажувано на најблиските дека првиот месец минал доста организирано на бојното поле. Имало и активни старешини и едноставно се знаело што треба да прават резервистите. Вториот месец, велеше, ништо не се знаело. Активните старешини си седеле во одморалиштето во [[Љубанци]], а младите резервисти ги пуштале сами да одат на позиции, без некоја конкретна задача или барем упатство во какви ситуации како да реагираат. Тој беше најстар меѓу резервистите, а младите се плашеле и барале заштита од него. Сметаше дека и тоа ќе мине, па сè ќе биде во ред. На 10 август 2001 година загинува Бранко заедно со седуммина војници [[Масакр кај Љуботенски Бачила|кај Љуботенски Бачила]], откако камионот „Ивеко“ нагазува на експлозивна направа, активирана од непосредна близина. Камионот собира осуммина, а за време на настанот се наоѓале 16 војници. Бранко не сакал да се качи. Тргнал пеш да се врати во одморалиштето, како и секогаш пред тоа, но другарите му направиле место и го натерале и тој да се качи. Љуботенски Бачила можела да се предвиди и да се избегне. Овчарите на автошколото „Арди“ веќе еднаш биле избркани од локацијата на која била армијата. Потоа, којзнае со чија дозвола и ургенција истите биле вратени, се разбира заедно со „мобилките“. На 9 август војниците, бидејќи овчарите ги следеле сите нивни движења и наводно телефонски „реферирале“ за тоа, пак ги избркале. Утредента, за да им се одмаздат, како што велат роднините на загинатите, направиле заседна и поставиле експлозив. Меѓу овчарите се спомнува и некој Бранко од Љуботен, кој наводно „шурувал“ со овчарите на „Арди“.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 180 – 182.</ref> Погребан е на градските гробишта во [[Бутел (населби)|Бутел]]. Бранко зад себе ја остави сопругата со двете деца. Јанев посмртно е одликуван со [[Медал за храброст (Македонија)|медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Р Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-29|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски Бачила]] == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бранители}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанев, Бранко}} [[Категорија:Топанско Поле]] [[Категорија:Македонски бранители]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] cxye55hby5f8hsv8h4w4fckjxdseqi8 5561861 5561860 2026-05-20T19:12:08Z Dandarmkd 31127 5561861 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = '''Бранко Јанев''' | слика = [[Податотека:Бранко Јанев.png|220п]] | живеел = 09.09.1964 – {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} 10.08.2001 (36&nbsp;г.) | опис = | прекар = | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-место = [[Масакр кај Љуботенски Бачила|Љуботенски Бачила]], [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]], [[Македонија]] | држава = {{МКД}} | гранка = | служба-време = | чин = [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|25п]] Војник од резервен состав | единици = | командувал = | битки = [[Воен конфликт во Македонија, 2001|'''Војна во Македонија 2001''']] <br /> * Операција MX-1 и МХ-2 * {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} [[Масакр кај Љуботенски Бачила]] | одличја = {{Медал за храброст-мк}} [[Медал за храброст (Македонија)|'''Медал за храброст''']] | занимања = }} '''Бранко Јанев''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|9|септември|1964}} – [[Љуботенски Бачила]], {{починат во|Љуботен (Скопско)}}, {{починат на|10|август|2001}}) ― [[Македонија|македонски]] [[Список на загинати бранители на Македонија|бранител]], војник од резервен состав на [[АРМ]] и учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во Македонија во 2001]] година. Загинал на [[10 август]] [[2001]] заедно со седуммина соборци, откако [[Масакр кај Љуботенски Бачила|камион на АРМ полн со муниција налетува на две нагазни мини]] поставени на шумскиот пат на правецот [[Љубанци]] - [[Љуботенски Бачила]] на [[Скопска Црна Гора]], на околу 5 км од селото.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=10 август 2014|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=9E25086CF3971C4CBAA9B2B506FB541F|title=Цвеќе за жртвите кај Љуботенски Бачила|publisher=Утрински Весник|accessdate=2015-08-27}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бранко пред [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] бил врвен спортист, борач и балкански шампион. == Животопис == === Живот, војната 2001 и сведоштва === Бранко Јанев е роден на 9 септември 1964 година, и израснал во скопската населба [[Топанско Поле]]. Јанев потекнувал од старо скопско семејство. Завршил средно фискултурно училиште и се докажал во повеќе спортови. Бил меѓу врвните пливачи и скијачи. Станал инстуктор во тие дисциплини. Најдалеку стасал во борењето. Се искачил и на победничкиот престол како балкански шампион. По завршувањето на кариераа работел на афирмација на овој спорт во Скопје и, најчесто, ученици му биле момчиња од албанска националност. Токму затоа жена му сметала дека Бранко никако не смеел да загине од албанска рака. Како врвен спортист и спортски учител, бил и одличен педагог. Кога започна [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната 2001 година во Македонија]] неколку покани доби за мобилизација. Доаѓаа многу често, но ги одбиваше, беше нешто болен. Последната покана ја прифати со зборовите: ''Ако сите ја избегнуваат обврската, нема кој да ја брани Македонија. Ќе одам да и се оддолжам на татковината, а потоа веднаш ќе заминеме на годишен одмор.'' Заминаа на 11 јуни. Во почетокот, по рововите дежурал и по 12 часа. Следните 12 дена одморале во летувалиштето во [[Љубанци]]. Кога заврши месецот, рече дека нема да се врати дома уште еден месец, бидејќи за толку им била продолжена мобилизацијата. Вториот месец на позициите останувале по 24 часа. Во текот на војната се спријателил со [[Томислав Настевски]] од [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]], кои подоцна заедно ќе [[Масакр кај Љуботенски Бачила|загинуваат кај Љуботенски Бачила]]. Двајцата се договориле и Томислав да дојде со нив на годишен одмор. Бранко им има раскажувано на најблиските дека првиот месец минал доста организирано на бојното поле. Имало и активни старешини и едноставно се знаело што треба да прават резервистите. Вториот месец, велеше, ништо не се знаело. Активните старешини си седеле во одморалиштето во [[Љубанци]], а младите резервисти ги пуштале сами да одат на позиции, без некоја конкретна задача или барем упатство во какви ситуации како да реагираат. Тој беше најстар меѓу резервистите, а младите се плашеле и барале заштита од него. Сметаше дека и тоа ќе мине, па сè ќе биде во ред. На 10 август 2001 година загинува Бранко заедно со седуммина војници [[Масакр кај Љуботенски Бачила|кај Љуботенски Бачила]], откако камионот „Ивеко“ нагазува на експлозивна направа, активирана од непосредна близина. Камионот собира осуммина, а за време на настанот се наоѓале 16 војници. Бранко не сакал да се качи. Тргнал пеш да се врати во одморалиштето, како и секогаш пред тоа, но другарите му направиле место и го натерале и тој да се качи. Љуботенски Бачила можела да се предвиди и да се избегне. Овчарите на автошколото „Арди“ веќе еднаш биле избркани од локацијата на која била армијата. Потоа, којзнае со чија дозвола и ургенција истите биле вратени, се разбира заедно со „мобилките“. На 9 август војниците, бидејќи овчарите ги следеле сите нивни движења и наводно телефонски „реферирале“ за тоа, пак ги избркале. Утредента, за да им се одмаздат, како што велат роднините на загинатите, направиле заседна и поставиле експлозив. Меѓу овчарите се спомнува и некој Бранко од Љуботен, кој наводно „шурувал“ со овчарите на „Арди“.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга 2002, стр. 180 – 182.</ref> Погребан е на градските гробишта во [[Бутел (населби)|Бутел]]. Бранко зад себе ја остави сопругата со двете деца. Јанев посмртно е одликуван со [[Медал за храброст (Македонија)|медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Р Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-29|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Љуботенски бачила, 2001|Масакр кај Љуботенски Бачила]] == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бранители}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јанев, Бранко}} [[Категорија:Топанско Поле]] [[Категорија:Македонски бранители]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] nxdpbtcyt00zx4dmjbpspikm2iaqhmb 0 1155719 5561913 5478266 2026-05-20T21:08:52Z Carshalton 30527 5561913 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рос Баркли | fullname = Рос Баркли<ref name=Hugman>{{Наведена мрежна страница |title=Ross Barkley |url=http://hugmansfootballers.com/player/22190 |work=Barry Hugman's Footballers |accessdate=2 April 2016 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817113253/http://hugmansfootballers.com/player/22190 |url-status=dead }}</ref> | image = [[Податотека:1 ross barkley 2015.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.88}}<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Player Profile: Ross Barkley|url=http://www.evertonfc.com/players/r/rb/ross-barkley|publisher=Everton FC|accessdate=3 November 2013|archive-date=2015-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913025208/http://www.evertonfc.com/players/r/rb/ross-barkley|url-status=dead}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1993|12|5|df=y}}<ref name=Hugman/> | cityofbirth = {{роден во|Ливерпул|}} | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | currentclub = {{Fb team Chelsea}} | clubnumber = 18 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2010-2018 | caps1 = 106 | goals1 = 16 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 13 | goals2 = 4 | clubs2 = →{{Fb team Sheffield Wednesday}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Leeds United}} | years4 = 2018- | caps4 = 58 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Chelsea}} | years5 = 2020-2021 | caps5 = 24 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2008-2009 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 16 години|Англија 16]] | nationalyears2 = 2009-2010 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 17 години|Англија 17]] | nationalyears3 = 2010-2012 | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 19 години|Англија 19]] | nationalyears4 = 2013 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 20 години|Англија 20]] | nationalyears5 = 2011-2013 | nationalcaps5 = 5 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] | nationalyears6 = 2013- | nationalcaps6 = 33 | nationalgoals6 = 6 | nationalteam6 = {{знамеикона|Англија}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] }} '''Рос Баркли''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Ross Barkley''; роден на [[5 декември]] [[1993]] во [[Ливерпул]]) — [[Англија|англиски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Челси|Челси]] и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. ==Технички одлики== Се работи за поливалентен играч, чија главна позиција е онаа на офанзивен играч од средниот ред кој игра зад напаѓачот/чите, но исто така може да игра како централен играч од средниот ред. Опремен со многу добра поединечна техника, добро се снаоѓа со двете нозе, со голема физички сила и агилност се неговите главни предности, но исто така, има многу добар дриблинг и квалитетен шут од далечина. ==Клупска кариера== ===Рана кариера=== Баркли ја започнал својата кариера на 11-годишна возраст кога и се приклучил на академијата на [[ФК Евертон ФК|Евертон]] и потоа напредувал низ сите младински екипи сè до првиот тим. Тој бил избран да биде резерва во првенствен натпревар на првиот игра во почетокот на [[ФК Евертон сезона 2010-2011|сезоната 2010-2011]], и се очекувало набрзо да го направи своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]]<ref>{{наведени вести|last=Doyle|first=Ian|title=Bank on Barkley to shine at Blues says boss Moyes|url=http://www.dailypost.co.uk/sport-news/everton-fc/2011/04/28/everton-fc-s-ross-barkley-will-break-through-next-season-says-david-moyes-55578-28596667/|accessdate=8 August 2011|newspaper=Liverpool Daily Post|date=28 April 2011}}</ref> пред да ја скрши ногата на дури три места по судир со соиграчот [[Андре Висдом]] за време на еден натпревар на англиската репрезентација под 19 години во октомври 2010 година.<ref>{{наведени вести|title=Everton's Ross Barkley breaks leg on England U19 duty|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/e/everton/9092603.stm|publisher=BBC Sport|accessdate=8 August 2011|date=14 October 2010}}</ref> Тој закрепнал од повредата на време за да му се приклучи на подготовките на првиот тим пред почетокот на сезоната 2011-2012. За време на пред-сезоната, еден од најдобрите играчи на Евертон во тој момент [[Тим Кејхил]] рекол за Баркли дека тој е еден од најталентираните фудбалери со кои работел.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Cahill Speaks To GrandOldTeam |url=http://www.grandoldteam.com/news/general-news/2011/jun/13/cahill-speaks-to-grandoldteam |publisher=GrandOldTeam |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809065151/http://www.grandoldteam.com/news/general-news/2011/jun/13/cahill-speaks-to-grandoldteam |archivedate=2011-08-09 |accessdate=2016-04-23 }}</ref> Тој го направил своето деби во првиот домашен натпревар на Евертон во сезоната, поразот со 1-0 од [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]], и бил прогласен за играч на натпреварот од страна на Радио Сити спорт.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Lewis|first=Andy|title=Barkley handed debut|url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2011/08/20/barkley-handed-debut|publisher=Everton F.C|accessdate=20 August 2011|date=20 August 2011|archive-date=2012-08-25|archive-url=https://www.webcitation.org/6ABtMGlA5?url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2011/08/20/barkley-handed-debut|url-status=dead}}</ref> Неговите први настапи му донеле силни пофалби од некогашниот дефанзивец на [[ФК Арсенал|Арсенал]] [[Мартин Кион]] кој како предвидување рекол "тој [Баркли] ќе биде еден од најдобрите играчи што некогаш ќе видите во оваа земја."<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14739060.stm|title=Transfer deadline quotes of the day|date=31 August 2011|publisher=BBC Sport|accessdate=31 August 2011}}</ref> Тој потпишал нов четири и пол годишен договор со клубот во декември [[2011]].<ref>{{наведени вести | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16217561.stm | title=Teenager Ross Barkley signs long-term Everton contract | publisher=BBC Sport | date=16 December 2011 | accessdate=17 December 2011}}</ref> На 14 септември [[2012]] година, Баркли му се приклучил на [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] во [[Чемпионшип лига]]та на заем за еден месец<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19597936 | title = Sheffield Wednesday sign Everton's Ross Barkley on loan | publisher = BBC Sport | accessdate = 14 September 2012}}</ref> и дебитирал истиот ден во поразот на гости од [[ФК Брајтон и Хоув Албион|Брајтон и Хоув Албион]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19515143 "Brighton 3–0 Sheff Wed"]. BBC Sport. 14 September 2012. Retrieved 27 October 2012.</ref> Тој го постигна својот прв гол за клубот, од пенал, против [[ФК Болтон|Болтон]] во следното коло.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19614957 "Sheffield Wed 1–2 Bolton"]. BBC Sport. 22 September 2012. Retrieved 22 September 2012.</ref> Неговиот заем бил продолжен пред тој да биде повикан да се врати назад во Евертон, откако одиграл 13 натпревари за Венздеј.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20030003 "Everton's Ross Barkley extends Sheffield Wednesday loan"]. BBC Sport. 22 October 2012. Retrieved 27 October 2012.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2012/11/19/barkley-to-return-to-blues | title=Barkley To Return To Blues | publisher=Everton F.C. | accessdate=19 November 2012 | archive-date=2012-11-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121122050748/http://www.evertonfc.com/news/archive/2012/11/19/barkley-to-return-to-blues | url-status=dead }}</ref> Тој бил позајмен повторно, овој пат во [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] во јануари [[2013]] година<ref>{{наведени вести|url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2013/01/11/barkley-loaned-to-leeds|title=Barkley Loaned To Leeds|date=11 January 2013|accessdate=11 January 2013|publisher=Everton F.C.|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115230339/http://www.evertonfc.com/news/archive/2013/01/11/barkley-loaned-to-leeds|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.leedsunited.com/news/20130111/everton-midfielder-arrives-on-loan_2247585_3038068|title=EVERTON MIDFIELDER ARRIVES ON LOAN|date=11 January 2013|accessdate=11 January 2013|publisher=Leeds United F.C.}}</ref> и го направил своето деби за Лидс во дербито против [[ФК Барнсли|Барнсли]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.leedsunited.com/news/20130112/barnsley-live_2247585_3038388|title=Barnsley vs Leeds|date=12 January 2013|accessdate=12 January 2013|publisher=Leeds United F.C.}}</ref> ===Евертон=== [[File:DinamoKiev-Everton (8).jpg|thumb|200px|Баркли во дресот на [[ФК Евертон|Евертон]] во 2015]] Баркли бил вратен во првиот тим на Евертон за [[ФК Евертон сезона 2013-2014|сезоната 2013-2014]]. Тој го постигнал својот прв гол за клубот во првото коло од [[Премиер лига на Англија 2013-2014|Премиер лигата]], ремито 2-2 против [[ФК Норич Сити|Норич Сити]], а подоцна бил прогласен за играч на натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23644749 | title=Norwich 2–2 Everton | publisher=BBC Sport | accessdate=17 August 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www1.skysports.com/football/live/match/287291/report | title=Premier League: Everton draw 2–2 with Norwich at Carrow Road | publisher=Sky Sports | accessdate=18 August 2013}}</ref> На 22 декември 2013, тој го постигнал победничкиот погодок за Евертон на гостувањето кај [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25387089 | title=Swansea 1–2 Everton | publisher=BBC Sport | accessdate=23 December 2013}}</ref> На 4 јануари Баркли го постигнал својот прв гол во кариерата во натпреварите од [[ФА Куп]]от, првиот за Евертон во победата со 4-0 над [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]] во третото коло.<ref>{{наведени вести|last=Reddy|first=Luke|title=Everton 4–0 QPR|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25531987|accessdate=26 May 2014|publisher=BBC Sport|date=4 January 2014}}</ref> Во март, Баркли постигнал прекрасен гол со соло-продор против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] изнесувајќи ја топката од својата половина до мрежата на противникот, носејќи му на својот тим водство од 1-0 во победата со 3-0.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/26404288 | title=Newcastle 0–3 Everton | publisher=BBC Sport | accessdate=4 June 2014}}</ref> На 18 април 2014, тој бил именуван како еден од шесте играчи на листата кандидати за добитник на наградата [[ПФА млад играч на годината]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.theguardian.com/football/2014/apr/18/pfa-player-of-the-year-award-shortlist-gerrard-lallana||title=PFA Player of the Year award shortlist: Gerrard and Lallana nominated|date=18 April 2014|accessdate=19 April 2014|newspaper=The Guardian}}</ref> Тој постигнал вкупно 6 гола во 34 настапи во Премиер лигата во текот на сезоната, вклучувајќи го и погодокот против [[Манчестер Сити]] на 3 мај кој БиБиСи спорт го опишале како "спектакуларен" и бил избран за гол на сезоната на Евертон.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27168536 |title=Everton 2 Manchester City 3|date=3 May 2014|accessdate=3 May 2014|publisher=BBC Sport}}</ref><ref>{{наведени вести | url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2622880/Seamus-Coleman-Toffees-player-season-Ross-Barkley-wins-best-goal-Man-City-strike-Everton-awards.html | title=Seamus Coleman is Toffees' player of the season while Ross Barkley wins best goal for Man City strike at Everton awards | newspaper=Daily Mail | accessdate=4 June 2014}}</ref> На 29 јули 2014 година, Баркли потпишал нов договор со Евертон кој ќе го задржи во клубот до 2018 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/07/29/barkley-signs-new-deal|title=Barkley Signs New Deal|date=29 July 2014|accessdate=29 July 2014|publisher=Everton F.C.|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924045009/http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/07/29/barkley-signs-new-deal|url-status=dead}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2014-2015 тој претрпел повреда на неговата медијалните лигаменти,<ref>{{наведени вести|title=Roberto Martínez: Ross Barkley may make Everton return in eight weeks|url=http://www.theguardian.com/football/2014/aug/19/roberto-martinez-ross-barkley-everton-eight-weeks|date=12 August 2014|accessdate=31 August 2014|newspaper=The Guardian}}</ref> и бил надвор од акција сè до 18 октомври 2014, кога се вартил со асистенција за погодокот на [[Ромелу Лукаку]] во првенствената победа на домашен терен над [[Астон Вила]] со 3-0. Тој го постигнал својот прв гол за сезоната во победата со 3-1 над [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]] на 15 декември.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30373609"Everton 3–1 QPR"]. BBC Sport. 15 December 2014. Retrieved 17 March 2015.</ref> [[ФК Евертон сезона 2015-2016|Сезоната 2015-2016]] Баркли ја започнал постигнувајќи гол во првите два натпревари на Евертон во лигата против [[ФК Вотфорд|Вотфорд]] и [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/33744642"Everton 2–2 Watford"]. BBC Sport. 8 August 2015. Retrieved 9 August 2015.</ref> Тоа била неговата најдобра сезона во кариерата, ги одиграл сите 38 натпревари во [[Премиер лига на Англија 2015-2016|Премиер лигата]] и постигнал највисоки за него во кариерата 8 голови во една првенствена сезона. Тој, исто така, постигнал 4 гола во куповите (2 во ФА Купот и 2 во Лига купот) што вкупно го донело до бројката од 12 голови за сезоната, што исто така е негов личен рекорд и до денес е единствената сезона во неговата кариера во која постигнал двоцифрен број голови. На почетокот на [[ФК Евртон сезона 2016–2017|сезоната 2016–2017]], Баркли постигнал гол во првото коло од сезоната, стрелајќи во мрежата на [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] во ремито 1–1 на домашен терен.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994878 |title=Everton 1–1 Tottenham Hotspur |website=BBC Sport |date=13 August 2016}}</ref> Во мај 2017, менаџерот на Евертон [[Роналд Куман]] му поставил ултиматум на Баркли, дека доколку не го потпише договорот за продолжување со клубот кој му е понуден, тој ќе биде продаден во текот на летото.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/ross-barkley-contract-everton-transfer-news-ronald-koeman-press-conference-a7730236.html |title=Ronald Koeman gives Ross Barkley ultimatum over his Everton future |date=11 May 2017 |newspaper=The Independent |access-date=15 August 2017}}</ref> Потоа на 26 јули, Куман потврдил дека разговарал со Баркли и дека играчот му рекол дека е подготвен за нов предизвик во својата кариера поради што нема да потпише нов договор со Евертон.<ref>{{Cite web |url=https://www.nsno.co.uk/everton-news/2017/07/koeman-barkley-will-not-offered-new-everton-deal/ |title=Koeman: Barkley will not be offered new Everton deal |publisher=nsno.co.uk |access-date=26 July 2017 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406034313/https://www.nsno.co.uk/everton-news/2017/07/koeman-barkley-will-not-offered-new-everton-deal/ |url-status=dead }}</ref> Баркли не се појавил во ниту еден натпревар на Евертон во сезоната 2017-2018, поради повреда на тетивата.<ref name=ChelseaTransfer/> ===Челси=== На 5 јануари 2018 година, Баркли потпишал за {{Fb team (N) Chelsea}} за сума од 15&nbsp;милиони фунти, потпишувајќи пет и пол годишен договор со бранителот на титулата. Од клубот му бил доделен дресот со број 8, истиот број што го носел и во Евертон.<ref>{{Cite news |url=https://www.chelseafc.com/news/latest-news/2018/01/barkley-joins-the-blue.html |title=Barkley joins the Blues |publisher=Chelsea F.C. |date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42574404 |title=Ross Barkley: Chelsea sign midfielder from Everton for £15m |website=BBC Sport |date=5 January 2018 |access-date=5 January 2018}}</ref> Баркли бил блиску до приклучување на Челси претходно во последните моменти од летниот преоден рок, но трансферот не се реализирал поради тоа што претрпел долготрајна повреда и сакал да ги разгледа неговите опции.<ref name=ChelseaTransfer>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jan/05/ross-barkley-chelsea-everton |title=Chelsea announce signing of Ross Barkley from Everton in £15m deal |newspaper=The Guardian |date=5 January 2018}}</ref> Баркли го направил своето деби во поразот со 2–1 од Арсенал во реванш полуфиналето од [[Фудбалски Лига куп на Англија 2017-2018|Лига купот]] на 24 јануари. Тој влегол како замена во првото полувреме, на местото на повредениот [[Вилијан Борхес да Силва|Вилијан]].<ref>{{cite news |title=Report: Arsenal 2 Chelsea 1 (2–1 on agg) |url=https://www.chelseafc.com/news/latest-news/2018/01/report--arsenal-v-chelsea1.html |date=24 January 2018 |publisher=Chelsea F.C.}}</ref> Своето деби во Премиер лигата со Челси, Баркли го направил во поразот на домашен терен со 3-0 од {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{cite news |title=Chelsea Suffer Shock 3–0 Defeat to Bournemouth in Premier League Action |url=http://bleacherreport.com/articles/2756978-chelsea-suffer-shock-3-0-defeat-to-bournemouth-in-premier-league-action |date=1 February 2018 |website=Bleacher Report |publisher=Turner Broadcasting System}}</ref> На крајот на сезоната, тој бил неискористена замена во [[Финале на ФА Купот во 2018 година|Финалето на ФА Купот 2018]], во кое Челси го победил Манчестер Јунајтед со 1-0, резултат што му овозможил на Баркли да го освои својот прв трофеј во професионалната кариера.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44091559 |title=Chelsea 1-0 Manchester United|date=19 May 2018 |website=BBC Sport |access-date=30 September 2020}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Баркли ја претставувал англиската репрезентација речиси во сите младински селекции почнувајќи од онаа [[Фудбалска репрезентација на Англија под 16 години|под 16 години]] до селекцијата [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|под 21 година]]. За [[Фудбалска репрезентација на Англија|сениорската репрезентација]] дебитирал на 6 септември 2013 во квалификациски натпревар за Светското првенство 2014 против [[Фудбалска репрезентација на Молдавија|Молдавија]] на [[Стадион Вембли|Вембли]], влегувајќи во игра на местото на [[Џек Вилшер]] во победата со 4-0. Во јуни 2014 бил избран во составот од 23-ца играчи за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во Бразил]], и дебитирал веќе во првиот натпревар од групната фаза влегувајќи на местото на [[Дани Велбек]] во 61-вата минута во поразот со 2-1 од [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]]. Својот прв гол за ''гордиот албион'' го постигнал во септември 2015 во победата со 6-0 над [[Фудбалска репрезентација на Сан Марино|Сан Марино]] во квалификациите за Евро 2016. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ENG}} {{Cronopar|6-9-2013|Лондон|ENG|4|0|MDA|-|Квал. за СП|2014|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|15-11-2013|Лондон|ENG|0|2|CHL|-|Пријателска|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|19-11-2013|Лондон|ENG|0|1|GER|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|30-5-2014|Лондон|ENG|3|0|PER|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|4-6-2014|Мајами Гарденс|ECU|2|2|ENG|-|Пријателска|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|7-6-2014|Мајами Гарденс|ENG|0|0|HON|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|14-6-2014|Манаус|ENG|1|2|ITA|-|[[Светско првенство во фудбал 2014#Натпреварување по групи|СП 2014-1 фаза]]|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|19-6-2014|Саун Пауло|URU|2|1|ENG|-|[[Светско првенство во фудбал 2014#Натпреварување по групи|СП 2014-1 фаза]]|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|24-6-2014|Бело Хоризонте|CRI|0|0|ENG||[[Светско првенство во фудбал 2014#Натпреварување по групи|СП 2014-1 фаза]]|13={{yel|53}}}} {{Cronopar|18-11-2014|Глазгов|SCO|1|3|ENG|-|Пријателска|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|27-3-2015|Лондон|ENG|4|0|LTU|-|Квал. за ЕП|2016|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|31-3-2015|Торино|ITA|1|1|ENG|-|Пријателска|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|7-6-2015|Даблин|IRL|0|0|ENG|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2015|Серавале|SMR|0|6|ENG|1|Квал. за ЕП|2016}} {{Cronopar|8-9-2015|Лондон|ENG|2|0|SUI|-|Квал. за ЕП|2016|13={{subon|3}}}} {{Cronopar|9-10-2015|Лондон|ENG|2|0|EST|-|Квал. за ЕП|2016|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|12-10-2015|Вилниус|LTU|0|3|ENG|1|Квал. за ЕП|2016|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|13-11-2015|Аликанте|ESP|2|0|ENG|-|Пријателска|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|17-11-2015|Лондон|ENG|2|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|26-3-2016|Берлин|GER|2|3|ENG|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Лондон|ENG|1|2|NED|-|Пријателска}} {{Cronofin|21|2}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 20 април 2016.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 2011-2012 || rowspan=2|{{знамеикона|ENG}} [[ФК Евертон|Евертон]] || [[Премиер лига на Англија 2011-2012|ПЛ]] || 6 || 0 || [[ФА Куп 2011-2012|ФАКуп]]+[[Лига куп 2011-2012|ЛК]] || 1+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 9 || 0 |- || [[ФК Евертон сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Премиер лига на Англија 2012-2013|ПЛ]] || 7 || 0 || [[ФА Куп 2012-2013|ФАКуп]]+[[Лига куп 2012-2013|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 9 || 0 |- | 2012-2013 || {{знамеикона|ENG}} [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] || [[Чемпионшип лига 2012-2013|ЧЛ]] || 13 || 4 || [[ФА Куп 2012-2013|ФАКуп]]+[[Лига куп 2012-2013|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || || - || - || 13 || 4 |- | 2012-2013 || {{знамеикона|ENG}} [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] || [[Чемпионшип лига 2012-2013|ЧЛ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2012-2013|ФАКуп]]+[[Лига куп 2012-2013|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- | [[ФК Евертон сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=3|{{знамеикона|ENG}} [[ФК Евертон|Евертон]] || [[Премиер лига на Англија 2013-2014|ПЛ]] || 34 || 6 || [[ФА Куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп 2013-2014|ЛК]] || 3+1 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 38 || 7 |- | [[ФК Евертон сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Премиер лига на Англија 2014-2015|ПЛ]] || 29 || 2 || [[ФА Куп 2014-2015|ФАКуп]]+[[Лига куп 2014-2015|ЛК]] || 2+0 || 0 || [[Лига Европа 2014-2015|ЛЕ]] || 5 || 0 || - || - || - || 36 || 2 |- | [[ФК Евертон сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Премиер лига на Англија 2015-2016|ПЛ]] || 34 || 8 || [[ФА Куп 2015-2016|ФАКуп]]+[[Лига куп 2015-2016|ЛК]] || 3+6 || 2+2 || - || - || - || - || - || - || 43 || 12 |- !colspan="3"|Вкупно Евертон || 110 || 16 || || 20 || 5 || || 5 || 0 || || - || - || 135 || 21 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 127 || 20 || || 20 || 5 || || 5 || 0 || || - || - || 152 || 25 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Англија |image3=Flag of England.svg }} * [http://us.soccerway.com/players/ross-barkley/154068/ Рос Баркли на soccerway] * [http://www.transfermarkt.co.uk/ross-barkley/profil/spieler/131978 Рос Баркли на transfermarkt] * [http://www.espnfc.com/player/152469/ross-barkley Рос Баркли на espn] * [http://www.goal.com/en/people/england/43333/ross-barkley Рос Баркли на Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160504151309/http://www.goal.com/en/people/england/43333/ross-barkley |date=2016-05-04 }} {{Состав на Англија на Светското првенство 2014}} {{Состав на Англија на Европското првенство 2016}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баркли, Рос}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Венздеј]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лидс Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] b2tf74ku8yu8v2mbujsv7u2tirh13z0 0 1157485 5561988 5561521 2026-05-21T09:31:35Z Buli 2648 /* Леополд и Македонија */ 5561988 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = Леополд I | full name = | image = Benjamin von Block 001.jpg | caption = | succession = [[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]] | reign = 18 јули 1658 – 5 мај 1705 | coronation = 1 август 1658, [[Франкфурт]] | predecessor = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession1 = [[Крал на Унгарија]] | reign1 = 1655 – 5 мај 1705 | coronation1 = 27 јуни 1655, [[Пресбург]] | predecessor1 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor1 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession2 = [[Крал на Бохемија]] | coronation2 = 14 септември 1656, [[Прага]] | reign2 = 1656 – 5 мај 1705 | predecessor2 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor2 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession3 = [[Крал на Хрватска]];<br>[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]] | reign3 = 2 април 1657 – 5 мај 1705 | coronation3 = | predecessor3 = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor3 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]]|1666|1673|end=починала}} * {{marriage|[[Клаудија Фелисити Австриска]]|1673|1676|end=починала}} * {{marriage|[[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]]|1676}} }} | issue = * Фердинанд Венцел * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] * Јохан Леополд * Марија Ана Антонија * Ана Марија Софија * Марија Јозеф Клементина * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] * Марија Христина Јозеф * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] * Леополд Јозеф * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] * Марија Јозеф * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] * Марија Маргарета | house = [[Хабсбуршка династија]] | father = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | mother = [[Ана Марија Шпанска]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1640|06|9}} | birth_place = [[Виена]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1705|05|5|1640|06|9}} | death_place = Виена | date of burial = | place of burial = [[Виена]] | religion = [[Римокатоличка црква]] }} '''Леополд I ''' ({{langx|de|Leopold Ignaz Joseph Balthasar Felician}}, {{langx|hu| I. Lipót}}, роден на {{роден на|9|јуни|1640}} во {{роден во|Виена}} - починал на {{починал на|5|мај|1705}} во {{починал во|Виена}}) — владетел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] како [[цар на Светото Римско Царство]] во периодот од [[1658]] до [[1705]] година, [[крал на Унгарија]] и [[крал на Хрватска]] (1655-1705), [[крал на Бохемија]] (1656-1705), [[Надвојводство Австрија|надвојвода на Австрија]] (1657-1705). Владеењето на Леополд е познато по конфликтите со [[Отоманското Царство]] на исток, и соперништво со францускиот крал [[Луј XIV]] кој му бил прв братучед на запад. По повеќе од една деценија на војување, Леополд излегол како победник во [[Голема турска војна|Големата турска војна]] благодарение на воените таленти на принцот [[Евгениј Савојски]]. Со [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]], Леополд ги вратил речиси сите територии на [[Кралство Унгарија]] кои под османлиска власт паднале по [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Леополд војувал трипати против [[Франција]] - [[Холандска војна|Холандската војна]], [[Деветгодишна војна|Деветгодишната војна]] и [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Во последната, Леополд побарал да му биде предадено на својот помлад син целото шпанско наследство. За таа цел, тој започнал војна што наскоро го зафатил поголемиот дел од [[Европа]]. Во раните години на војната, конфликтот се покажал прилично добро за Австрија, со победите во Шеленберг и Блиндхајм. Но, војната продолжила повеќе од очекуваното, и завршила во [[1714]] година, девет години по смртта на Леополд, која, во суштина, едвај имаше влијание врз завојуваните држави на Европа. Кога мирот повторно се вратил по крајот на војната, не може да се каже дека Австрија излегла како победник од војната против Турците. == Рани години== Леополд е роден на [[9 јуни]] [[1640]] година во [[Виена]]. Леополд добил големо образование со одлични наставници. Од рана возраст Леополд покажал склоност кон учењето.<ref name="JPS">John P. Spielman; ''Leopold I of Austria'' (1977)</ref> Тој стекнал одлично познавање на неколку јазици како латински, италијански, германски, француски и шпански јазик. Во прилог на тоа зборува фактот дека германскиот и италијанскиот јазик биле најкористените јазици во неговиот дворец кога подоцна станал цар. Леополд ја изучувал класиката, историјата, литературата, природните науки и астрономијата, и бил особено заинтересиран за музика. Музичкиот талент го наследил од својот татко.<ref name="JPS"/> Првично Леополд бил спреман да биде свештеник, па поради тоа добил и соодветно црковно образование. Меѓутоа, неговата судбина се променила кога неговиот постар брат Фердинанд добил сипаници и починал на [[9 јули]] [[1654]] година, со што Леополд станал потенцијален наследник на престолот.<ref name="JAB">Joseph A. Biesinger; "Germany: European nations" in ''Facts on File library of world history''. pg 529.</ref> И покрај тоа, црковното образование на Леополд очигледно имало големо влијание кај него. Леополд бил под влијание од страна на [[језуити]]те, и имал необични познавања како монарх за теологијата, метафизиката, судската практика и науката. Тој, исто така, го задржал својот интерес во астрологијата и алхемијата.<ref name="JAB"/> Како длабоко религиозно и просветено лице, Леополд го персонифицирал католичкиот став на неговата династија. Од друга страна, неговата побожност и образование можело да предизвика во него сосема други големи последици кога бил во можност да ги отфрли сите компромиси поврзани со религиозните прашања.<ref>Heide Dienst; Professor, Institute of Austrian History Research, University of Vienna.</ref> [[Податотека:Kaiser_Leopold_I_(Österreich_17_Jh).jpg|лево|мини|255x255пкс|Младиот Леополд од анонимен автор, ок. 1660]] Леополд често бил слободен и отворен за разговори со своите блиски соработници. Историчарот Вилијам Кокс го опишал на Леополд како човек со величествен став при неговото движење, но неговите обраќања често биле непријатни.<ref>{{Наведена книга|title=History of the House of Austria: From the Foundation of the Monarchy by Rhodolph of Hapsburgh, to the Death of Leopold the Second: 1218 to 1792|author=Coxe, William|year=1853|publisher=London: Henry G. Bohn|page=515}}</ref> Според Спилман, долгоочекуваната кариера во свештенството предизвикала кај Леополд да поседува интензивна католичка побожност. Тој пораснал без воени амбиции, кои биле карактерни за поголемиот дел од монарсите. Од самиот почеток, неговото владеење било карактеризирано како дефанзивно и длабоко конзервативно".<ref name="JPS2">John P. Spielman; "Europe, 1450 to 1789" in ''Encyclopedia of the Early Modern World''</ref> Унгарија го избрала Леополд за крал во [[1655]] година, додека [[Чешка]] и [[Хрватска]] го следеле нејзиниот пример во [[1656]] и [[1657]] година. Во јули [[1658]] година, повеќе од една година по смртта на неговиот татко, Леополд бил избран за цар во [[Франкфурт]] и покрај противењето на францускиот министер, кардиналот [[Жил Мазарен]], кој барал царската круна да биде предадена на [[Фердинанд Марија (Баварија)|Фердинанд Марија]], електор на [[Баварија]], или некој друг нехабсбуршки принц. За да ја смири [[Франција]], која имала значително влијание во германските работи благодарение на [[Лига на Рајна|Лигата на Рајна]], новоизбраниот цар ветил дека нема да ѝ помогне на [[Шпанија]] во војната со Франција,{{sfn|O'Connor|1978|p=7-14}} но ветувањето не го исполнил. Ова го означило почетокот на речиси 47-годишната кариера исполнета со соперништво со Франција и нејзиниот крал [[Луј XIV]]. == Втора северна војна == Првиот конфликт во кој се вклучил Леополд била [[Втора северна војна|Втората северна војна]] (1655-1660). Оваа војна започнала кога [[Карл X Густаф Шведски]] се обидел да стане [[крал на Полска]] со помош на сојузниците, вклучувајќи го [[Ѓерѓ II Ракоци]] како кнез на [[Трансилванија]]. Претходникот на Леополд, [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]], во 1656 година склучил сојуз со полскиот крал [[Јан II Казимир Васа]]. Во [[1657]] година, Леополд го проширил овој сојуз кога биле вклучени австриски војници (платени од страна на Полска). Овие војници помогнале во победата над трансилванската војска. Војната завршила со Договорот од Олива во [[1660]] година. == Први конфликти со Османлиите== [[Отоманското Царство]] започнала да се меша во внатрешните работи на [[Трансилванија]], настан кој довел до започнување на војна со [[Светото Римско Царство]]. Леополд од Регенсбург упатил повик кон принцовите да се вклучат со своите сили во воен поход против Османлиите. Војници биле испратени од страна на [[Франција]]. Во август 1664 година во [[Битка кај Сентготард (1664)|Битката кај Сентготард]], силите на [[Рајмондо Монтекуколи]] издвојувале значајна победа против Османлиите. Истата година бил потпишан [[Договор од Вашвар|Вашварскиот договор]], според кој двете земји не војувале во следните 20 години. == Конфликт со Франција== [[File:Leopold I Arms-imperial.svg|thumb|200px|Грбот на Леополд.]] [[File:Trieste Piazza-della-Borsa.jpg|thumb|200px|Столб на Леополд во Трст.]] [[File:Europe map 1648.PNG|thumb|200px|Европа по Вестфалскиот мир од 1648 година.]] [[File:Jan Thomas - Leopold I as Acis in the play "La Galatea".jpg|thumb|200px|Леополд I .]] [[File:Detail sarcophagus Leopold I Kaisergruft Vienna.jpg|thumb|200px|Саркофагот на Леополд во Виена.]] По неколку години од потпишувањето на мирот, односите со Франција се заладиле. Агресивната политика од страна на [[Луј XIV]] кон [[Холандска Република|Холандската Република]] сериозно го привлекла вниманието на [[Европа]]. Иако францускиот крал барал сојуз од неколку германски принцови и ги охрабрил Османлиите во нивните напади врз [[Австрија]], царот не презел некои поголеми чекори. Тој бил во пријателски односи со Луј, со кој бил во роднински врски и со кого претходно разговарал за поделбата на териториите на [[Хабсбуршка Шпанија]]. Покрај тоа, во [[1671]] година, тој договорил неутралност. Во [[1672]] година сепак Леополд бил принуден да се преземе акција. Тој влегол во сојуз за заштита на Обединетите Провинции во т.н. [[Холандска војна]]. Подоцна, оваа лига се распаднала но била формирана нова, во која покрај царот и кралот на Шпанија влегле и неколку германски принцови. Со ова, војната била обновена. Во тоа време, дваесет и пет години по [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]], царството претставувало речиси конфедерација на независни кнезови што значело дека успешна организација на воен поход ќе биде многу тешка. Дел од овие независни кнезови многу бргу можеле да стапат во сојуз со непријателот. Така, оваа војна која траела до [[1678]] година била целосно неповолна за [[Германија]]. Сепак, царската интервенција во војната ја спречила француската инвазија на [[Холандија]]. Речиси веднаш по склучувањето на мировниот договор, Луј ја обновил неговата агресија и напади кон германската граница. Бидејќи [[Светото Римско Царство]] било ангажирано во сериозна борба со Отоманското Царство, царот Леополд повторно се држел настрана и покрај тоа што се приклучил кон новиот сојуз во војната против Франција. Во 1686 година била формирана [[Голема алијанса|Големата алијанса]] на чело со Леополд чија цел била зачувување на условите кои биле договорени со [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]]. Во меѓувреме, Европа ги следела настаните во [[Англија]] каде кралот [[Вилијам III]] ја освоил англиската круна преку т.н. [[Славна револуција]], додека пак Франција на чело со Луј повторно ја нападнала на Германија. Во мај [[1689]] година биле формирана Големата алијанса во кој спаѓале Леополд како цар на [[Светото Римско Царство]], кралeвите на Англија, Шпанија и Данска, изборниот кнез од Баденбург и други помали кнежевства. Жестоката борба против Франција се водела речиси на целата територија на [[Западна Европа]]. Во принцип, неколку кампањи биле поволни за сојузниците, така што во септември 1697 година, Англија, Шпанија и Холандската Република склучиле мир со Франција со Договорот од Ријсвијк. Овој договор не го одобрил Леополд бидејќи сметал дека неговите сојузници донекаде ги занемариле своите интереси, но во наредниот месец веќе ги прифатил условите и голем број на територии биле префрлени од француска под германска власт. Мирот со Франција траел околу четири години, а потоа била вклучена во [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Кралот на Шпанија, [[Карло II (Шпанија)|Карло II]], кој бил припадник на [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката династија]] имал директна врска со австриската власт, но слична врска имала и [[Бурбонска династија|француската владејачка династија]]. [[Карло II од Шпанија]] починал во [[1700]] година и ги оставил сите свои поседи на внукот од својата полусестра, Филип, кој станал [[Филип V од Шпанија]]. Но, Филип бил и внук на кралот на Франција [[Луј XIV]], што не им се допаѓало на останатите европски владетели. Покрај тоа, и наследното право на Филип V било спорно, па се појавиле и други европски династии кои полагале наследно право на шпанската круна. Од друга страна претензии кон шпанскиот престол имал и англискиот крал Вилијам III. Другите земји се приклучиле главно за да го спречат ширењето на Франција, или за да ги заштитат своите колонијални поседи. Војната завршила со мировните договори од [[Договор од Утрехт (1713)|Утрехт (1713)]] и [[Договор од Раштат (1714)|Раштат (1714)]], девет години по смртта на Леополд кој починал на [[5 мај]] [[1705]] година. == Внатрешни проблеми == Самиот цар ги дефинирал насоките на политиката. Кнезот Јохан од Ауершперг бил симнат од власт во [[1669]] година како еден од водечките министри. Истото се случило и со Вензел Евсевиј од династија [[Лобковици]]. И двајцата направиле свои врски со Франција без знаење на царот<ref>{{NDB |. 14 | 257 | 257 | I., Leopold | Volker Press}}</ref>. Во управувањето со своите земји, Леополд најмногу се соочил со проблеми во Унгарија кои биле предизвикани од неговата желба да го скрши протестантството и да се справи со т.н. [[Магнатски заговор]]. Во текот на [[1683]] година османлискиот султан испратил огромна војска кон Австрија, која пристигнала до Виена. Градот бил [[Опсада на Виена (1683)|ставен под опсада]] во периодот од јули до септември, а Леополд побегнал кон Пасау. Во [[1681]] година протестантите и други антиавстриски сили дале значајна помош на османлиските сили. Османлиите на Унгарците им го ветиле Виенското Кралство доколку падне градот во нивни раце. Леополд I создал непријатели кај протестантите бидејќи ја поддржал контрареформацијата. Конфликтот меѓу Австрија и унгарските поддржувачи довело до навлегување на австриските војски во Централна Унгарија, а ова пак било причина големиот везир [[Кара Мустафа-паша]] да го убеди султанот [[Мехмед IV]] да започне воен поход. Согледувајќи ја сериозноста на ситуацијата, Леополд побарал помош од неколку германски кнезови, меѓу кои биле и изборните кнезови од Саксонија и Баварија, но најголема поддршка Леополд добил од полскиот крал [[Јан III Собиески]] кој исто така бил застрашен од [[Османлии]]те. Леополд исто така наредил да бидат протерани еврејските заедници од неговото царство, како што бил случајот со Виенската еврејска заедница, кои живееле во областа наречена „Im Werd“, од другата страна на реката Дунав. По протерувањето на Евреите, со поддршката на јавноста, оваа област била преименувана во Леополдштад. Но, [[Фридрих Вилхелм I]], изборен кнез на Бранденбург, издал указ во [[1677]] година во кој ја најавил неговата специјална заштита за 50 семејства од овие протерани Евреи. == Војна во Османлиите == На [[12 септември]] [[1683]] година сојузничките армија ги нападнала Османлиите и целосно ги поразила, а самата австриска престолнина била спасена. Царските сили подоцна започнале голема офанзива, извојувајќи големи победи кај [[Мохачка битка (1687)|Мохач]] и [[Битка кај Сента|Сента]] во [[1687]] година. Поради тоа, во јануари [[1699]] година османлискиот султан го потпишал [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]] и бил ставен крај на [[Голема турска војна|Големата турска војна]]. Според договорот, Хабсбуршката Монархија ги добила [[Централна Унгарија]] (заедно со денешна [[Војводина]] во [[Србија]]), [[Трансилванија]], областа меѓу реките Тиса и Дунав и голем дел од Славонија. Во 1690 и 1691 година, Леополд извршил реорганизација на Српската православна црква во рамките на Австрија, давајќи ѝ автономија во управувањето. Во 1687 година, Унгарскиот собор го променил уставот според кој им било доделено правото на Хабсбурговците да го наследат престолот. По ова, и постариот син на царот [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] бил крунисан за наследен крал на Унгарија. == Внатрешни реформи== [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]] од [[1648]] година бил политички пораз за Хабсбурговците. Договорот ставил крај на идејата дека Европа е една христијанска империја, регулирана духовно од страна на папата и привремено од Светиот римски цар. Покрај тоа, договорот бил посветен на распарчувањето на териториите и влијанието на „победниците“ на антихабсбуршкиот сојуз предводен од [[Франција]] и [[Шведска]]. Сепак, Хабсбурговците не добиле некои бенефиции од војните. Протестантската аристократија во хабсбуршките територии биле исцрпени, и врските меѓу Виена и хабсбуршките територии во [[Чешка]] и на други места биле во голема мера зацврстени. Овие промени му овозможило на Леополд да ги покрене неопходните политички и институционални реформи за време на неговото владеење, развивајќи апсолутистичка држава по француски принципи. Најважните последици од војната во минатото биле слабеење на Хабсбурговците како цареви, но од друга страна царевите ги зацврстиле своите позиции во своите земји<ref name="Noble">Thomas Noble. "Western Civilization: Beyond Boundaries". Cengage Learning. 2008. p. 507-508.</ref>. Владеењето на Леополд било проследено со некои важни измени во уставот на царството. Во 1663 година царскиот собор влегол во последната фаза на своето постоење, кое придонело до консолидација на хабсбуршката власт во своите територии.<ref name="Schindling">Anton Schindling. "The Development of the Eternal Diet in Regensburg". The Journal of Modern History 58 (December 1986). p. S69.</ref>. Во [[1692]] година, војводата од Хановер бил издигнат на ранг на изборен кнез, со што станал деветтиот член на изборниот собор. Во [[1700]] година, Леополд кој во голема мера имал потреба од помош за претстојната војна со Франција, му ја доделил титулата [[крал на Прусија]] на изборниот кнез на [[Бранденбург]]. Крајната цел на овие и слични промени била да се ослабне власта на царот врз припадниците на помалите кнежевства и да се натера царот да се пренасочи кон својата позиција како владетел на [[Надвојводство Австрија]], Унгарија и Бохемија. == Леополд и Македонија== На [[6 април]] [[1690]] година, Леополд I издал [[манифест]], со кој ги повикал: {{цитат|„''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Република Македонија|Македонија]], [[Расија]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“}} Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]] година, Леополд издал и едно писмо со кое го зел под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле [[Марко Крајда]], роден во [[Кожани]] и [[Димитри Георгија Поповиќ]], роден во [[Солун]]. Во писмото меѓу другото, се декларира: {{цитат|''‘Со ова известуваме дека двајца Македонци, Марко Карида, роден во Косана (денес Кожани) и Димитриј Георги Поповиќ, роден во Македонски Солун, ни изложија колку македонскиот народ, поради почит кон нашето најправедно дело, а со ревност кон нашата служба, со сериозна намера е готов да премине, поради преголемиот турски јарем, под наша заштита, доколку му биде дадена нашата милост и сигурно покровителство. Поради тоа согласно со нашата вродена добрина, милостиво го прифаќаме и го примаме под наша царска и кралска заштита, љубезно препорачувајќи им, поединечно и на сите наши воени заповедници, да не го напаѓаат споменатиот македонски народ, ниту да му причинуваат непријатности, туку според силите, секогаш и во секоја околност, да го заштитуваат, бранат и да му помагаат за таа цел. Воопшто, да му овозможат нему сигурност и увереност за да запазат повеќе наши царски и кралски права и слободи. Исто така допуштаме, со претходно знаење и согласност на нашиот тамошен главен командант, да се собираат во одред и одделно да дејствуваат или да се поврзат со нашите, за да можат така да имаат сила да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се пријавуваат кај споменатиот командант, па според неговите наредби, со божја помош, нека ги чуваат нашите краишта за општо добро. Секој според силите да не пропушти во секоја околност да соработува. Дадено во Виена на 26 април 1690 година‘. ''}}<ref>[http://www.mn.mk/istorija/2724 Австрискиот Цар Леополд Први за Македонија]</ref> На [[31 мај]] [[1690]] година царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија повторно останала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. == Приватен живот== Леополд бил талентиран композитор, диригент на својот оркестар, свирел на неколку инструменти. Тој напишал повеќе од 230 композиции. Зборувал германски, латински, француски, шпански и италијански. Раководел со основаната од него „Академија Леоплодина“ во [[1652]] година како ''Academia Naturae Curiosorum'' во Швајнфурт. Во [[1687]] година го изградил новиот дворец [[Шенбрун]] во [[Виена]]. == Семејство == Во [[1666]] година Леополд се оженил за својата внука [[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]] (1651-1673), ќерка на неговата сестра [[Маријана Австриска]] и шпанскиот крал [[Филип IV (Шпанија)|Филип IV]]. Тие имале четири деца: * Фердинанд Венцел (1667-1668) * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] (1669-1692) * Јохан Леополд (* / † 1670) * Марија Ана Антонија (* / † 1672) Во [[1673]] година во [[Грац]] Леополд се оженил за својата втора братучетка [[Клаудија Фелисити Австриска]] (1653-1676). Тие имале две деца кои починале многу млади: * Ана Марија Софија (* / † 1674) * Марија Јозеф Клементина (1675-1676) Во 1676 година во [[Пасау]] Леополд се оженил за [[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]] (1655-1720). Двајцата имале десет деца: * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] (1678-1711) * Марија Христина Јозеф (* / † 1679) * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] (1680-1741) * Леополд Јозеф (1682-1684) * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] (1683-1754) * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] (1685-1740) * Марија Јозеф (1687-1703) * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] (1689-1743) * Марија Маргарета (1690-1691) ==Литература== * Crankshaw, Edward, ''The Habsburgs: Portrait of a Dynasty'' (New York, The Viking Press, 1971). * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1715 | url = | journal = Austrian History Yearbook | volume = 14 | issue = | pages = 56–72 | doi=10.1017/s0067237800009061}} * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = The Latter Years of Leopold I and his Court, 1700–1705: A Pernicious Factionalism | url = | journal = Historian | volume = 40 | issue = 3| pages = 479–491 | doi=10.1111/j.1540-6563.1978.tb01904.x}} * Frey, Linda and Marsha Frey. ''A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1705'' (1983) * Goloubeva, Maria. ''The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text'' (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184). * {{Наведено списание | last1 = Kampmann | first1 = Christoph | year = 2012 | title = The English Crisis, Emperor Leopold, and the Origins of the Dutch Intervention in 1688 | url = | journal = Historical Journal | volume = 55 | issue = 2| pages = 521–532 | doi = 10.1017/S0018246X1200012X }} * {{Наведена книга | title=Negotiator out of Season | year=1978 | last=O'Connor | first=John T. | isbn=0-8203-0436-0 | publisher=University of Georgia Press | location=Athens, GA }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Leopold I, Holy Roman Emperor}} * {{IMSLP|id=Leopold_I,_Holy_Roman_Emperor}} {{s-start}} {{s-hou|[[Хабсбуршка династија]]|9 јуни |1640|5 мај|1705}} {{s-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]]|years=1658–1705}} {{s-aft|rows=5|after=[[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]]}} |- {{s-bef|rows=3|before=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Бохемија]]|years=1656–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1656–1658}} |- {{s-ttl|title=[[Крал на Унгарија]]|years=1655–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1655–1658}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]<br>[[Крал на Хрватска]]<br>[[Војвода од Тешин]]|years=1657–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Сигизмунд Франц (надвојвода на Австрија)|Сигизмунд Франц]]}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]|years=1665–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Михаел II Апафи]]}} {{s-ttl|title=[[Список на трансилваниски владетели|Принц на Трансилванија]]|years=1692–1705}} {{s-aft|after=[[Ференц II Ракоци]]}} {{s-end}} {{Владетели на Чешка}} {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Барокни композитори]] [[Категорија:Кралеви на Чешка]] [[Категорија:Кралеви на Германија]] [[Категорија:Кралеви на Унгарија]] [[Категорија:Војводи од Тишен]] [[Категорија:Личности од Големата турска војна]] [[Категорија:Цареви на Светото Римско Царство]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Хабсбурговци]] iwu95bi05fab277u3xp3np9b6cl1j2v 5561989 5561988 2026-05-21T09:33:26Z Buli 2648 /* Леополд и Македонија */ 5561989 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = Леополд I | full name = | image = Benjamin von Block 001.jpg | caption = | succession = [[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]] | reign = 18 јули 1658 – 5 мај 1705 | coronation = 1 август 1658, [[Франкфурт]] | predecessor = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession1 = [[Крал на Унгарија]] | reign1 = 1655 – 5 мај 1705 | coronation1 = 27 јуни 1655, [[Пресбург]] | predecessor1 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor1 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession2 = [[Крал на Бохемија]] | coronation2 = 14 септември 1656, [[Прага]] | reign2 = 1656 – 5 мај 1705 | predecessor2 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor2 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession3 = [[Крал на Хрватска]];<br>[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]] | reign3 = 2 април 1657 – 5 мај 1705 | coronation3 = | predecessor3 = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor3 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]]|1666|1673|end=починала}} * {{marriage|[[Клаудија Фелисити Австриска]]|1673|1676|end=починала}} * {{marriage|[[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]]|1676}} }} | issue = * Фердинанд Венцел * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] * Јохан Леополд * Марија Ана Антонија * Ана Марија Софија * Марија Јозеф Клементина * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] * Марија Христина Јозеф * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] * Леополд Јозеф * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] * Марија Јозеф * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] * Марија Маргарета | house = [[Хабсбуршка династија]] | father = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | mother = [[Ана Марија Шпанска]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1640|06|9}} | birth_place = [[Виена]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1705|05|5|1640|06|9}} | death_place = Виена | date of burial = | place of burial = [[Виена]] | religion = [[Римокатоличка црква]] }} '''Леополд I ''' ({{langx|de|Leopold Ignaz Joseph Balthasar Felician}}, {{langx|hu| I. Lipót}}, роден на {{роден на|9|јуни|1640}} во {{роден во|Виена}} - починал на {{починал на|5|мај|1705}} во {{починал во|Виена}}) — владетел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] како [[цар на Светото Римско Царство]] во периодот од [[1658]] до [[1705]] година, [[крал на Унгарија]] и [[крал на Хрватска]] (1655-1705), [[крал на Бохемија]] (1656-1705), [[Надвојводство Австрија|надвојвода на Австрија]] (1657-1705). Владеењето на Леополд е познато по конфликтите со [[Отоманското Царство]] на исток, и соперништво со францускиот крал [[Луј XIV]] кој му бил прв братучед на запад. По повеќе од една деценија на војување, Леополд излегол како победник во [[Голема турска војна|Големата турска војна]] благодарение на воените таленти на принцот [[Евгениј Савојски]]. Со [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]], Леополд ги вратил речиси сите територии на [[Кралство Унгарија]] кои под османлиска власт паднале по [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Леополд војувал трипати против [[Франција]] - [[Холандска војна|Холандската војна]], [[Деветгодишна војна|Деветгодишната војна]] и [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Во последната, Леополд побарал да му биде предадено на својот помлад син целото шпанско наследство. За таа цел, тој започнал војна што наскоро го зафатил поголемиот дел од [[Европа]]. Во раните години на војната, конфликтот се покажал прилично добро за Австрија, со победите во Шеленберг и Блиндхајм. Но, војната продолжила повеќе од очекуваното, и завршила во [[1714]] година, девет години по смртта на Леополд, која, во суштина, едвај имаше влијание врз завојуваните држави на Европа. Кога мирот повторно се вратил по крајот на војната, не може да се каже дека Австрија излегла како победник од војната против Турците. == Рани години== Леополд е роден на [[9 јуни]] [[1640]] година во [[Виена]]. Леополд добил големо образование со одлични наставници. Од рана возраст Леополд покажал склоност кон учењето.<ref name="JPS">John P. Spielman; ''Leopold I of Austria'' (1977)</ref> Тој стекнал одлично познавање на неколку јазици како латински, италијански, германски, француски и шпански јазик. Во прилог на тоа зборува фактот дека германскиот и италијанскиот јазик биле најкористените јазици во неговиот дворец кога подоцна станал цар. Леополд ја изучувал класиката, историјата, литературата, природните науки и астрономијата, и бил особено заинтересиран за музика. Музичкиот талент го наследил од својот татко.<ref name="JPS"/> Првично Леополд бил спреман да биде свештеник, па поради тоа добил и соодветно црковно образование. Меѓутоа, неговата судбина се променила кога неговиот постар брат Фердинанд добил сипаници и починал на [[9 јули]] [[1654]] година, со што Леополд станал потенцијален наследник на престолот.<ref name="JAB">Joseph A. Biesinger; "Germany: European nations" in ''Facts on File library of world history''. pg 529.</ref> И покрај тоа, црковното образование на Леополд очигледно имало големо влијание кај него. Леополд бил под влијание од страна на [[језуити]]те, и имал необични познавања како монарх за теологијата, метафизиката, судската практика и науката. Тој, исто така, го задржал својот интерес во астрологијата и алхемијата.<ref name="JAB"/> Како длабоко религиозно и просветено лице, Леополд го персонифицирал католичкиот став на неговата династија. Од друга страна, неговата побожност и образование можело да предизвика во него сосема други големи последици кога бил во можност да ги отфрли сите компромиси поврзани со религиозните прашања.<ref>Heide Dienst; Professor, Institute of Austrian History Research, University of Vienna.</ref> [[Податотека:Kaiser_Leopold_I_(Österreich_17_Jh).jpg|лево|мини|255x255пкс|Младиот Леополд од анонимен автор, ок. 1660]] Леополд често бил слободен и отворен за разговори со своите блиски соработници. Историчарот Вилијам Кокс го опишал на Леополд како човек со величествен став при неговото движење, но неговите обраќања често биле непријатни.<ref>{{Наведена книга|title=History of the House of Austria: From the Foundation of the Monarchy by Rhodolph of Hapsburgh, to the Death of Leopold the Second: 1218 to 1792|author=Coxe, William|year=1853|publisher=London: Henry G. Bohn|page=515}}</ref> Според Спилман, долгоочекуваната кариера во свештенството предизвикала кај Леополд да поседува интензивна католичка побожност. Тој пораснал без воени амбиции, кои биле карактерни за поголемиот дел од монарсите. Од самиот почеток, неговото владеење било карактеризирано како дефанзивно и длабоко конзервативно".<ref name="JPS2">John P. Spielman; "Europe, 1450 to 1789" in ''Encyclopedia of the Early Modern World''</ref> Унгарија го избрала Леополд за крал во [[1655]] година, додека [[Чешка]] и [[Хрватска]] го следеле нејзиниот пример во [[1656]] и [[1657]] година. Во јули [[1658]] година, повеќе од една година по смртта на неговиот татко, Леополд бил избран за цар во [[Франкфурт]] и покрај противењето на францускиот министер, кардиналот [[Жил Мазарен]], кој барал царската круна да биде предадена на [[Фердинанд Марија (Баварија)|Фердинанд Марија]], електор на [[Баварија]], или некој друг нехабсбуршки принц. За да ја смири [[Франција]], која имала значително влијание во германските работи благодарение на [[Лига на Рајна|Лигата на Рајна]], новоизбраниот цар ветил дека нема да ѝ помогне на [[Шпанија]] во војната со Франција,{{sfn|O'Connor|1978|p=7-14}} но ветувањето не го исполнил. Ова го означило почетокот на речиси 47-годишната кариера исполнета со соперништво со Франција и нејзиниот крал [[Луј XIV]]. == Втора северна војна == Првиот конфликт во кој се вклучил Леополд била [[Втора северна војна|Втората северна војна]] (1655-1660). Оваа војна започнала кога [[Карл X Густаф Шведски]] се обидел да стане [[крал на Полска]] со помош на сојузниците, вклучувајќи го [[Ѓерѓ II Ракоци]] како кнез на [[Трансилванија]]. Претходникот на Леополд, [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]], во 1656 година склучил сојуз со полскиот крал [[Јан II Казимир Васа]]. Во [[1657]] година, Леополд го проширил овој сојуз кога биле вклучени австриски војници (платени од страна на Полска). Овие војници помогнале во победата над трансилванската војска. Војната завршила со Договорот од Олива во [[1660]] година. == Први конфликти со Османлиите== [[Отоманското Царство]] започнала да се меша во внатрешните работи на [[Трансилванија]], настан кој довел до започнување на војна со [[Светото Римско Царство]]. Леополд од Регенсбург упатил повик кон принцовите да се вклучат со своите сили во воен поход против Османлиите. Војници биле испратени од страна на [[Франција]]. Во август 1664 година во [[Битка кај Сентготард (1664)|Битката кај Сентготард]], силите на [[Рајмондо Монтекуколи]] издвојувале значајна победа против Османлиите. Истата година бил потпишан [[Договор од Вашвар|Вашварскиот договор]], според кој двете земји не војувале во следните 20 години. == Конфликт со Франција== [[File:Leopold I Arms-imperial.svg|thumb|200px|Грбот на Леополд.]] [[File:Trieste Piazza-della-Borsa.jpg|thumb|200px|Столб на Леополд во Трст.]] [[File:Europe map 1648.PNG|thumb|200px|Европа по Вестфалскиот мир од 1648 година.]] [[File:Jan Thomas - Leopold I as Acis in the play "La Galatea".jpg|thumb|200px|Леополд I .]] [[File:Detail sarcophagus Leopold I Kaisergruft Vienna.jpg|thumb|200px|Саркофагот на Леополд во Виена.]] По неколку години од потпишувањето на мирот, односите со Франција се заладиле. Агресивната политика од страна на [[Луј XIV]] кон [[Холандска Република|Холандската Република]] сериозно го привлекла вниманието на [[Европа]]. Иако францускиот крал барал сојуз од неколку германски принцови и ги охрабрил Османлиите во нивните напади врз [[Австрија]], царот не презел некои поголеми чекори. Тој бил во пријателски односи со Луј, со кој бил во роднински врски и со кого претходно разговарал за поделбата на териториите на [[Хабсбуршка Шпанија]]. Покрај тоа, во [[1671]] година, тој договорил неутралност. Во [[1672]] година сепак Леополд бил принуден да се преземе акција. Тој влегол во сојуз за заштита на Обединетите Провинции во т.н. [[Холандска војна]]. Подоцна, оваа лига се распаднала но била формирана нова, во која покрај царот и кралот на Шпанија влегле и неколку германски принцови. Со ова, војната била обновена. Во тоа време, дваесет и пет години по [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]], царството претставувало речиси конфедерација на независни кнезови што значело дека успешна организација на воен поход ќе биде многу тешка. Дел од овие независни кнезови многу бргу можеле да стапат во сојуз со непријателот. Така, оваа војна која траела до [[1678]] година била целосно неповолна за [[Германија]]. Сепак, царската интервенција во војната ја спречила француската инвазија на [[Холандија]]. Речиси веднаш по склучувањето на мировниот договор, Луј ја обновил неговата агресија и напади кон германската граница. Бидејќи [[Светото Римско Царство]] било ангажирано во сериозна борба со Отоманското Царство, царот Леополд повторно се држел настрана и покрај тоа што се приклучил кон новиот сојуз во војната против Франција. Во 1686 година била формирана [[Голема алијанса|Големата алијанса]] на чело со Леополд чија цел била зачувување на условите кои биле договорени со [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]]. Во меѓувреме, Европа ги следела настаните во [[Англија]] каде кралот [[Вилијам III]] ја освоил англиската круна преку т.н. [[Славна револуција]], додека пак Франција на чело со Луј повторно ја нападнала на Германија. Во мај [[1689]] година биле формирана Големата алијанса во кој спаѓале Леополд како цар на [[Светото Римско Царство]], кралeвите на Англија, Шпанија и Данска, изборниот кнез од Баденбург и други помали кнежевства. Жестоката борба против Франција се водела речиси на целата територија на [[Западна Европа]]. Во принцип, неколку кампањи биле поволни за сојузниците, така што во септември 1697 година, Англија, Шпанија и Холандската Република склучиле мир со Франција со Договорот од Ријсвијк. Овој договор не го одобрил Леополд бидејќи сметал дека неговите сојузници донекаде ги занемариле своите интереси, но во наредниот месец веќе ги прифатил условите и голем број на територии биле префрлени од француска под германска власт. Мирот со Франција траел околу четири години, а потоа била вклучена во [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Кралот на Шпанија, [[Карло II (Шпанија)|Карло II]], кој бил припадник на [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката династија]] имал директна врска со австриската власт, но слична врска имала и [[Бурбонска династија|француската владејачка династија]]. [[Карло II од Шпанија]] починал во [[1700]] година и ги оставил сите свои поседи на внукот од својата полусестра, Филип, кој станал [[Филип V од Шпанија]]. Но, Филип бил и внук на кралот на Франција [[Луј XIV]], што не им се допаѓало на останатите европски владетели. Покрај тоа, и наследното право на Филип V било спорно, па се појавиле и други европски династии кои полагале наследно право на шпанската круна. Од друга страна претензии кон шпанскиот престол имал и англискиот крал Вилијам III. Другите земји се приклучиле главно за да го спречат ширењето на Франција, или за да ги заштитат своите колонијални поседи. Војната завршила со мировните договори од [[Договор од Утрехт (1713)|Утрехт (1713)]] и [[Договор од Раштат (1714)|Раштат (1714)]], девет години по смртта на Леополд кој починал на [[5 мај]] [[1705]] година. == Внатрешни проблеми == Самиот цар ги дефинирал насоките на политиката. Кнезот Јохан од Ауершперг бил симнат од власт во [[1669]] година како еден од водечките министри. Истото се случило и со Вензел Евсевиј од династија [[Лобковици]]. И двајцата направиле свои врски со Франција без знаење на царот<ref>{{NDB |. 14 | 257 | 257 | I., Leopold | Volker Press}}</ref>. Во управувањето со своите земји, Леополд најмногу се соочил со проблеми во Унгарија кои биле предизвикани од неговата желба да го скрши протестантството и да се справи со т.н. [[Магнатски заговор]]. Во текот на [[1683]] година османлискиот султан испратил огромна војска кон Австрија, која пристигнала до Виена. Градот бил [[Опсада на Виена (1683)|ставен под опсада]] во периодот од јули до септември, а Леополд побегнал кон Пасау. Во [[1681]] година протестантите и други антиавстриски сили дале значајна помош на османлиските сили. Османлиите на Унгарците им го ветиле Виенското Кралство доколку падне градот во нивни раце. Леополд I создал непријатели кај протестантите бидејќи ја поддржал контрареформацијата. Конфликтот меѓу Австрија и унгарските поддржувачи довело до навлегување на австриските војски во Централна Унгарија, а ова пак било причина големиот везир [[Кара Мустафа-паша]] да го убеди султанот [[Мехмед IV]] да започне воен поход. Согледувајќи ја сериозноста на ситуацијата, Леополд побарал помош од неколку германски кнезови, меѓу кои биле и изборните кнезови од Саксонија и Баварија, но најголема поддршка Леополд добил од полскиот крал [[Јан III Собиески]] кој исто така бил застрашен од [[Османлии]]те. Леополд исто така наредил да бидат протерани еврејските заедници од неговото царство, како што бил случајот со Виенската еврејска заедница, кои живееле во областа наречена „Im Werd“, од другата страна на реката Дунав. По протерувањето на Евреите, со поддршката на јавноста, оваа област била преименувана во Леополдштад. Но, [[Фридрих Вилхелм I]], изборен кнез на Бранденбург, издал указ во [[1677]] година во кој ја најавил неговата специјална заштита за 50 семејства од овие протерани Евреи. == Војна во Османлиите == На [[12 септември]] [[1683]] година сојузничките армија ги нападнала Османлиите и целосно ги поразила, а самата австриска престолнина била спасена. Царските сили подоцна започнале голема офанзива, извојувајќи големи победи кај [[Мохачка битка (1687)|Мохач]] и [[Битка кај Сента|Сента]] во [[1687]] година. Поради тоа, во јануари [[1699]] година османлискиот султан го потпишал [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]] и бил ставен крај на [[Голема турска војна|Големата турска војна]]. Според договорот, Хабсбуршката Монархија ги добила [[Централна Унгарија]] (заедно со денешна [[Војводина]] во [[Србија]]), [[Трансилванија]], областа меѓу реките Тиса и Дунав и голем дел од Славонија. Во 1690 и 1691 година, Леополд извршил реорганизација на Српската православна црква во рамките на Австрија, давајќи ѝ автономија во управувањето. Во 1687 година, Унгарскиот собор го променил уставот според кој им било доделено правото на Хабсбурговците да го наследат престолот. По ова, и постариот син на царот [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] бил крунисан за наследен крал на Унгарија. == Внатрешни реформи== [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]] од [[1648]] година бил политички пораз за Хабсбурговците. Договорот ставил крај на идејата дека Европа е една христијанска империја, регулирана духовно од страна на папата и привремено од Светиот римски цар. Покрај тоа, договорот бил посветен на распарчувањето на териториите и влијанието на „победниците“ на антихабсбуршкиот сојуз предводен од [[Франција]] и [[Шведска]]. Сепак, Хабсбурговците не добиле некои бенефиции од војните. Протестантската аристократија во хабсбуршките територии биле исцрпени, и врските меѓу Виена и хабсбуршките територии во [[Чешка]] и на други места биле во голема мера зацврстени. Овие промени му овозможило на Леополд да ги покрене неопходните политички и институционални реформи за време на неговото владеење, развивајќи апсолутистичка држава по француски принципи. Најважните последици од војната во минатото биле слабеење на Хабсбурговците како цареви, но од друга страна царевите ги зацврстиле своите позиции во своите земји<ref name="Noble">Thomas Noble. "Western Civilization: Beyond Boundaries". Cengage Learning. 2008. p. 507-508.</ref>. Владеењето на Леополд било проследено со некои важни измени во уставот на царството. Во 1663 година царскиот собор влегол во последната фаза на своето постоење, кое придонело до консолидација на хабсбуршката власт во своите територии.<ref name="Schindling">Anton Schindling. "The Development of the Eternal Diet in Regensburg". The Journal of Modern History 58 (December 1986). p. S69.</ref>. Во [[1692]] година, војводата од Хановер бил издигнат на ранг на изборен кнез, со што станал деветтиот член на изборниот собор. Во [[1700]] година, Леополд кој во голема мера имал потреба од помош за претстојната војна со Франција, му ја доделил титулата [[крал на Прусија]] на изборниот кнез на [[Бранденбург]]. Крајната цел на овие и слични промени била да се ослабне власта на царот врз припадниците на помалите кнежевства и да се натера царот да се пренасочи кон својата позиција како владетел на [[Надвојводство Австрија]], Унгарија и Бохемија. == Леополд и Македонија== На [[6 април]] [[1690]] година, Леополд I издал [[манифест]], со кој ги повикал: {{цитат|„''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Република Македонија|Македонија]], [[Расија]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“}} Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]] година, Леополд издал и едно писмо со кое го зел под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле [[Марко Крајда]], роден во [[Кожани]] и [[Димитри Георгија Поповиќ]], роден во [[Солун]]. Во писмото меѓу другото, се декларира: {{цитат|Со ова ставаме до знаење дека од наша страна беа примени двајца Македонци: Марко Краида од Кожани (наш капетан) и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ од Солун, родени во Македонија, кои изложија на кој начин македонскиот народ, гледајќи ја најправедната наша кауза и со жар и ревност кон нашата служба, искрено и со наклонетост се стреми да премине од ужасното турско ропство во нашата послушност и преданост, само доколку би бил осигуран со нашата милост и заштита. Поради тоа, од нашата вродена добрина и од милосрдието со кое сме понесени да ги заштитуваме оние што се наклонети кон нас и кон светата христијанска вера, го примаме и го прифаќаме целиот македонски народ како целина и како поединци, под нашата царска и кралска милост. На сите наши воени службеници пријателски им заповедаме да не го вознемируваат спомнатиот македонски народ на никаков начин, ниту да се осмелат да му нанесат штета, туку според можностите во секоја прилика да го заштитуваат, да го бранат и во тоа да му помагаат, а исто така и да го уверат и осигураат во нашите царски и кралски милости, како и во зачувувањето на своите права и слободи. И доколку некои (според зборовите на наведените наши капетани) од истиот народ посакаат да служат под нашите знамиња, тие намери треба повеќе да се поттикнуваат отколку да се спречуваат, како што со ова благонаклоно им дозволуваме: со знаење и одобрение на нашиот таму главен командант, да се собираат во своја чета и посебно да дејствуваат или да се приклучат кон нашите сили и така да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се претстават кај наведениот генерал според неговите наредби за заедничко добро и со Божја помош, ќе ги чуваат нашите позиции и колку што е во нивна моќ ќе соработуваат извонредно во сите прилики. Објавено во Виена, 26 април 1690 година.''}}<ref>[http://www.mn.mk/istorija/2724 Австрискиот Цар Леополд Први за Македонија]</ref> На [[31 мај]] [[1690]] година царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија повторно останала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. == Приватен живот== Леополд бил талентиран композитор, диригент на својот оркестар, свирел на неколку инструменти. Тој напишал повеќе од 230 композиции. Зборувал германски, латински, француски, шпански и италијански. Раководел со основаната од него „Академија Леоплодина“ во [[1652]] година како ''Academia Naturae Curiosorum'' во Швајнфурт. Во [[1687]] година го изградил новиот дворец [[Шенбрун]] во [[Виена]]. == Семејство == Во [[1666]] година Леополд се оженил за својата внука [[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]] (1651-1673), ќерка на неговата сестра [[Маријана Австриска]] и шпанскиот крал [[Филип IV (Шпанија)|Филип IV]]. Тие имале четири деца: * Фердинанд Венцел (1667-1668) * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] (1669-1692) * Јохан Леополд (* / † 1670) * Марија Ана Антонија (* / † 1672) Во [[1673]] година во [[Грац]] Леополд се оженил за својата втора братучетка [[Клаудија Фелисити Австриска]] (1653-1676). Тие имале две деца кои починале многу млади: * Ана Марија Софија (* / † 1674) * Марија Јозеф Клементина (1675-1676) Во 1676 година во [[Пасау]] Леополд се оженил за [[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]] (1655-1720). Двајцата имале десет деца: * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] (1678-1711) * Марија Христина Јозеф (* / † 1679) * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] (1680-1741) * Леополд Јозеф (1682-1684) * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] (1683-1754) * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] (1685-1740) * Марија Јозеф (1687-1703) * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] (1689-1743) * Марија Маргарета (1690-1691) ==Литература== * Crankshaw, Edward, ''The Habsburgs: Portrait of a Dynasty'' (New York, The Viking Press, 1971). * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1715 | url = | journal = Austrian History Yearbook | volume = 14 | issue = | pages = 56–72 | doi=10.1017/s0067237800009061}} * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = The Latter Years of Leopold I and his Court, 1700–1705: A Pernicious Factionalism | url = | journal = Historian | volume = 40 | issue = 3| pages = 479–491 | doi=10.1111/j.1540-6563.1978.tb01904.x}} * Frey, Linda and Marsha Frey. ''A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1705'' (1983) * Goloubeva, Maria. ''The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text'' (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184). * {{Наведено списание | last1 = Kampmann | first1 = Christoph | year = 2012 | title = The English Crisis, Emperor Leopold, and the Origins of the Dutch Intervention in 1688 | url = | journal = Historical Journal | volume = 55 | issue = 2| pages = 521–532 | doi = 10.1017/S0018246X1200012X }} * {{Наведена книга | title=Negotiator out of Season | year=1978 | last=O'Connor | first=John T. | isbn=0-8203-0436-0 | publisher=University of Georgia Press | location=Athens, GA }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Leopold I, Holy Roman Emperor}} * {{IMSLP|id=Leopold_I,_Holy_Roman_Emperor}} {{s-start}} {{s-hou|[[Хабсбуршка династија]]|9 јуни |1640|5 мај|1705}} {{s-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]]|years=1658–1705}} {{s-aft|rows=5|after=[[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]]}} |- {{s-bef|rows=3|before=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Бохемија]]|years=1656–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1656–1658}} |- {{s-ttl|title=[[Крал на Унгарија]]|years=1655–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1655–1658}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]<br>[[Крал на Хрватска]]<br>[[Војвода од Тешин]]|years=1657–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Сигизмунд Франц (надвојвода на Австрија)|Сигизмунд Франц]]}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]|years=1665–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Михаел II Апафи]]}} {{s-ttl|title=[[Список на трансилваниски владетели|Принц на Трансилванија]]|years=1692–1705}} {{s-aft|after=[[Ференц II Ракоци]]}} {{s-end}} {{Владетели на Чешка}} {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Барокни композитори]] [[Категорија:Кралеви на Чешка]] [[Категорија:Кралеви на Германија]] [[Категорија:Кралеви на Унгарија]] [[Категорија:Војводи од Тишен]] [[Категорија:Личности од Големата турска војна]] [[Категорија:Цареви на Светото Римско Царство]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Хабсбурговци]] 5slch7gx8le6l82d97595yrfrzrl4x9 5561991 5561989 2026-05-21T09:34:27Z Buli 2648 /* Леополд и Македонија */ 5561991 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = Леополд I | full name = | image = Benjamin von Block 001.jpg | caption = | succession = [[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]] | reign = 18 јули 1658 – 5 мај 1705 | coronation = 1 август 1658, [[Франкфурт]] | predecessor = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession1 = [[Крал на Унгарија]] | reign1 = 1655 – 5 мај 1705 | coronation1 = 27 јуни 1655, [[Пресбург]] | predecessor1 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor1 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession2 = [[Крал на Бохемија]] | coronation2 = 14 септември 1656, [[Прага]] | reign2 = 1656 – 5 мај 1705 | predecessor2 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor2 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession3 = [[Крал на Хрватска]];<br>[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]] | reign3 = 2 април 1657 – 5 мај 1705 | coronation3 = | predecessor3 = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor3 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]]|1666|1673|end=починала}} * {{marriage|[[Клаудија Фелисити Австриска]]|1673|1676|end=починала}} * {{marriage|[[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]]|1676}} }} | issue = * Фердинанд Венцел * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] * Јохан Леополд * Марија Ана Антонија * Ана Марија Софија * Марија Јозеф Клементина * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] * Марија Христина Јозеф * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] * Леополд Јозеф * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] * Марија Јозеф * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] * Марија Маргарета | house = [[Хабсбуршка династија]] | father = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | mother = [[Ана Марија Шпанска]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1640|06|9}} | birth_place = [[Виена]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1705|05|5|1640|06|9}} | death_place = Виена | date of burial = | place of burial = [[Виена]] | religion = [[Римокатоличка црква]] }} '''Леополд I ''' ({{langx|de|Leopold Ignaz Joseph Balthasar Felician}}, {{langx|hu| I. Lipót}}, роден на {{роден на|9|јуни|1640}} во {{роден во|Виена}} - починал на {{починал на|5|мај|1705}} во {{починал во|Виена}}) — владетел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] како [[цар на Светото Римско Царство]] во периодот од [[1658]] до [[1705]] година, [[крал на Унгарија]] и [[крал на Хрватска]] (1655-1705), [[крал на Бохемија]] (1656-1705), [[Надвојводство Австрија|надвојвода на Австрија]] (1657-1705). Владеењето на Леополд е познато по конфликтите со [[Отоманското Царство]] на исток, и соперништво со францускиот крал [[Луј XIV]] кој му бил прв братучед на запад. По повеќе од една деценија на војување, Леополд излегол како победник во [[Голема турска војна|Големата турска војна]] благодарение на воените таленти на принцот [[Евгениј Савојски]]. Со [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]], Леополд ги вратил речиси сите територии на [[Кралство Унгарија]] кои под османлиска власт паднале по [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Леополд војувал трипати против [[Франција]] - [[Холандска војна|Холандската војна]], [[Деветгодишна војна|Деветгодишната војна]] и [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Во последната, Леополд побарал да му биде предадено на својот помлад син целото шпанско наследство. За таа цел, тој започнал војна што наскоро го зафатил поголемиот дел од [[Европа]]. Во раните години на војната, конфликтот се покажал прилично добро за Австрија, со победите во Шеленберг и Блиндхајм. Но, војната продолжила повеќе од очекуваното, и завршила во [[1714]] година, девет години по смртта на Леополд, која, во суштина, едвај имаше влијание врз завојуваните држави на Европа. Кога мирот повторно се вратил по крајот на војната, не може да се каже дека Австрија излегла како победник од војната против Турците. == Рани години== Леополд е роден на [[9 јуни]] [[1640]] година во [[Виена]]. Леополд добил големо образование со одлични наставници. Од рана возраст Леополд покажал склоност кон учењето.<ref name="JPS">John P. Spielman; ''Leopold I of Austria'' (1977)</ref> Тој стекнал одлично познавање на неколку јазици како латински, италијански, германски, француски и шпански јазик. Во прилог на тоа зборува фактот дека германскиот и италијанскиот јазик биле најкористените јазици во неговиот дворец кога подоцна станал цар. Леополд ја изучувал класиката, историјата, литературата, природните науки и астрономијата, и бил особено заинтересиран за музика. Музичкиот талент го наследил од својот татко.<ref name="JPS"/> Првично Леополд бил спреман да биде свештеник, па поради тоа добил и соодветно црковно образование. Меѓутоа, неговата судбина се променила кога неговиот постар брат Фердинанд добил сипаници и починал на [[9 јули]] [[1654]] година, со што Леополд станал потенцијален наследник на престолот.<ref name="JAB">Joseph A. Biesinger; "Germany: European nations" in ''Facts on File library of world history''. pg 529.</ref> И покрај тоа, црковното образование на Леополд очигледно имало големо влијание кај него. Леополд бил под влијание од страна на [[језуити]]те, и имал необични познавања како монарх за теологијата, метафизиката, судската практика и науката. Тој, исто така, го задржал својот интерес во астрологијата и алхемијата.<ref name="JAB"/> Како длабоко религиозно и просветено лице, Леополд го персонифицирал католичкиот став на неговата династија. Од друга страна, неговата побожност и образование можело да предизвика во него сосема други големи последици кога бил во можност да ги отфрли сите компромиси поврзани со религиозните прашања.<ref>Heide Dienst; Professor, Institute of Austrian History Research, University of Vienna.</ref> [[Податотека:Kaiser_Leopold_I_(Österreich_17_Jh).jpg|лево|мини|255x255пкс|Младиот Леополд од анонимен автор, ок. 1660]] Леополд често бил слободен и отворен за разговори со своите блиски соработници. Историчарот Вилијам Кокс го опишал на Леополд како човек со величествен став при неговото движење, но неговите обраќања често биле непријатни.<ref>{{Наведена книга|title=History of the House of Austria: From the Foundation of the Monarchy by Rhodolph of Hapsburgh, to the Death of Leopold the Second: 1218 to 1792|author=Coxe, William|year=1853|publisher=London: Henry G. Bohn|page=515}}</ref> Според Спилман, долгоочекуваната кариера во свештенството предизвикала кај Леополд да поседува интензивна католичка побожност. Тој пораснал без воени амбиции, кои биле карактерни за поголемиот дел од монарсите. Од самиот почеток, неговото владеење било карактеризирано како дефанзивно и длабоко конзервативно".<ref name="JPS2">John P. Spielman; "Europe, 1450 to 1789" in ''Encyclopedia of the Early Modern World''</ref> Унгарија го избрала Леополд за крал во [[1655]] година, додека [[Чешка]] и [[Хрватска]] го следеле нејзиниот пример во [[1656]] и [[1657]] година. Во јули [[1658]] година, повеќе од една година по смртта на неговиот татко, Леополд бил избран за цар во [[Франкфурт]] и покрај противењето на францускиот министер, кардиналот [[Жил Мазарен]], кој барал царската круна да биде предадена на [[Фердинанд Марија (Баварија)|Фердинанд Марија]], електор на [[Баварија]], или некој друг нехабсбуршки принц. За да ја смири [[Франција]], која имала значително влијание во германските работи благодарение на [[Лига на Рајна|Лигата на Рајна]], новоизбраниот цар ветил дека нема да ѝ помогне на [[Шпанија]] во војната со Франција,{{sfn|O'Connor|1978|p=7-14}} но ветувањето не го исполнил. Ова го означило почетокот на речиси 47-годишната кариера исполнета со соперништво со Франција и нејзиниот крал [[Луј XIV]]. == Втора северна војна == Првиот конфликт во кој се вклучил Леополд била [[Втора северна војна|Втората северна војна]] (1655-1660). Оваа војна започнала кога [[Карл X Густаф Шведски]] се обидел да стане [[крал на Полска]] со помош на сојузниците, вклучувајќи го [[Ѓерѓ II Ракоци]] како кнез на [[Трансилванија]]. Претходникот на Леополд, [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]], во 1656 година склучил сојуз со полскиот крал [[Јан II Казимир Васа]]. Во [[1657]] година, Леополд го проширил овој сојуз кога биле вклучени австриски војници (платени од страна на Полска). Овие војници помогнале во победата над трансилванската војска. Војната завршила со Договорот од Олива во [[1660]] година. == Први конфликти со Османлиите== [[Отоманското Царство]] започнала да се меша во внатрешните работи на [[Трансилванија]], настан кој довел до започнување на војна со [[Светото Римско Царство]]. Леополд од Регенсбург упатил повик кон принцовите да се вклучат со своите сили во воен поход против Османлиите. Војници биле испратени од страна на [[Франција]]. Во август 1664 година во [[Битка кај Сентготард (1664)|Битката кај Сентготард]], силите на [[Рајмондо Монтекуколи]] издвојувале значајна победа против Османлиите. Истата година бил потпишан [[Договор од Вашвар|Вашварскиот договор]], според кој двете земји не војувале во следните 20 години. == Конфликт со Франција== [[File:Leopold I Arms-imperial.svg|thumb|200px|Грбот на Леополд.]] [[File:Trieste Piazza-della-Borsa.jpg|thumb|200px|Столб на Леополд во Трст.]] [[File:Europe map 1648.PNG|thumb|200px|Европа по Вестфалскиот мир од 1648 година.]] [[File:Jan Thomas - Leopold I as Acis in the play "La Galatea".jpg|thumb|200px|Леополд I .]] [[File:Detail sarcophagus Leopold I Kaisergruft Vienna.jpg|thumb|200px|Саркофагот на Леополд во Виена.]] По неколку години од потпишувањето на мирот, односите со Франција се заладиле. Агресивната политика од страна на [[Луј XIV]] кон [[Холандска Република|Холандската Република]] сериозно го привлекла вниманието на [[Европа]]. Иако францускиот крал барал сојуз од неколку германски принцови и ги охрабрил Османлиите во нивните напади врз [[Австрија]], царот не презел некои поголеми чекори. Тој бил во пријателски односи со Луј, со кој бил во роднински врски и со кого претходно разговарал за поделбата на териториите на [[Хабсбуршка Шпанија]]. Покрај тоа, во [[1671]] година, тој договорил неутралност. Во [[1672]] година сепак Леополд бил принуден да се преземе акција. Тој влегол во сојуз за заштита на Обединетите Провинции во т.н. [[Холандска војна]]. Подоцна, оваа лига се распаднала но била формирана нова, во која покрај царот и кралот на Шпанија влегле и неколку германски принцови. Со ова, војната била обновена. Во тоа време, дваесет и пет години по [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]], царството претставувало речиси конфедерација на независни кнезови што значело дека успешна организација на воен поход ќе биде многу тешка. Дел од овие независни кнезови многу бргу можеле да стапат во сојуз со непријателот. Така, оваа војна која траела до [[1678]] година била целосно неповолна за [[Германија]]. Сепак, царската интервенција во војната ја спречила француската инвазија на [[Холандија]]. Речиси веднаш по склучувањето на мировниот договор, Луј ја обновил неговата агресија и напади кон германската граница. Бидејќи [[Светото Римско Царство]] било ангажирано во сериозна борба со Отоманското Царство, царот Леополд повторно се држел настрана и покрај тоа што се приклучил кон новиот сојуз во војната против Франција. Во 1686 година била формирана [[Голема алијанса|Големата алијанса]] на чело со Леополд чија цел била зачувување на условите кои биле договорени со [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]]. Во меѓувреме, Европа ги следела настаните во [[Англија]] каде кралот [[Вилијам III]] ја освоил англиската круна преку т.н. [[Славна револуција]], додека пак Франција на чело со Луј повторно ја нападнала на Германија. Во мај [[1689]] година биле формирана Големата алијанса во кој спаѓале Леополд како цар на [[Светото Римско Царство]], кралeвите на Англија, Шпанија и Данска, изборниот кнез од Баденбург и други помали кнежевства. Жестоката борба против Франција се водела речиси на целата територија на [[Западна Европа]]. Во принцип, неколку кампањи биле поволни за сојузниците, така што во септември 1697 година, Англија, Шпанија и Холандската Република склучиле мир со Франција со Договорот од Ријсвијк. Овој договор не го одобрил Леополд бидејќи сметал дека неговите сојузници донекаде ги занемариле своите интереси, но во наредниот месец веќе ги прифатил условите и голем број на територии биле префрлени од француска под германска власт. Мирот со Франција траел околу четири години, а потоа била вклучена во [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Кралот на Шпанија, [[Карло II (Шпанија)|Карло II]], кој бил припадник на [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката династија]] имал директна врска со австриската власт, но слична врска имала и [[Бурбонска династија|француската владејачка династија]]. [[Карло II од Шпанија]] починал во [[1700]] година и ги оставил сите свои поседи на внукот од својата полусестра, Филип, кој станал [[Филип V од Шпанија]]. Но, Филип бил и внук на кралот на Франција [[Луј XIV]], што не им се допаѓало на останатите европски владетели. Покрај тоа, и наследното право на Филип V било спорно, па се појавиле и други европски династии кои полагале наследно право на шпанската круна. Од друга страна претензии кон шпанскиот престол имал и англискиот крал Вилијам III. Другите земји се приклучиле главно за да го спречат ширењето на Франција, или за да ги заштитат своите колонијални поседи. Војната завршила со мировните договори од [[Договор од Утрехт (1713)|Утрехт (1713)]] и [[Договор од Раштат (1714)|Раштат (1714)]], девет години по смртта на Леополд кој починал на [[5 мај]] [[1705]] година. == Внатрешни проблеми == Самиот цар ги дефинирал насоките на политиката. Кнезот Јохан од Ауершперг бил симнат од власт во [[1669]] година како еден од водечките министри. Истото се случило и со Вензел Евсевиј од династија [[Лобковици]]. И двајцата направиле свои врски со Франција без знаење на царот<ref>{{NDB |. 14 | 257 | 257 | I., Leopold | Volker Press}}</ref>. Во управувањето со своите земји, Леополд најмногу се соочил со проблеми во Унгарија кои биле предизвикани од неговата желба да го скрши протестантството и да се справи со т.н. [[Магнатски заговор]]. Во текот на [[1683]] година османлискиот султан испратил огромна војска кон Австрија, која пристигнала до Виена. Градот бил [[Опсада на Виена (1683)|ставен под опсада]] во периодот од јули до септември, а Леополд побегнал кон Пасау. Во [[1681]] година протестантите и други антиавстриски сили дале значајна помош на османлиските сили. Османлиите на Унгарците им го ветиле Виенското Кралство доколку падне градот во нивни раце. Леополд I создал непријатели кај протестантите бидејќи ја поддржал контрареформацијата. Конфликтот меѓу Австрија и унгарските поддржувачи довело до навлегување на австриските војски во Централна Унгарија, а ова пак било причина големиот везир [[Кара Мустафа-паша]] да го убеди султанот [[Мехмед IV]] да започне воен поход. Согледувајќи ја сериозноста на ситуацијата, Леополд побарал помош од неколку германски кнезови, меѓу кои биле и изборните кнезови од Саксонија и Баварија, но најголема поддршка Леополд добил од полскиот крал [[Јан III Собиески]] кој исто така бил застрашен од [[Османлии]]те. Леополд исто така наредил да бидат протерани еврејските заедници од неговото царство, како што бил случајот со Виенската еврејска заедница, кои живееле во областа наречена „Im Werd“, од другата страна на реката Дунав. По протерувањето на Евреите, со поддршката на јавноста, оваа област била преименувана во Леополдштад. Но, [[Фридрих Вилхелм I]], изборен кнез на Бранденбург, издал указ во [[1677]] година во кој ја најавил неговата специјална заштита за 50 семејства од овие протерани Евреи. == Војна во Османлиите == На [[12 септември]] [[1683]] година сојузничките армија ги нападнала Османлиите и целосно ги поразила, а самата австриска престолнина била спасена. Царските сили подоцна започнале голема офанзива, извојувајќи големи победи кај [[Мохачка битка (1687)|Мохач]] и [[Битка кај Сента|Сента]] во [[1687]] година. Поради тоа, во јануари [[1699]] година османлискиот султан го потпишал [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]] и бил ставен крај на [[Голема турска војна|Големата турска војна]]. Според договорот, Хабсбуршката Монархија ги добила [[Централна Унгарија]] (заедно со денешна [[Војводина]] во [[Србија]]), [[Трансилванија]], областа меѓу реките Тиса и Дунав и голем дел од Славонија. Во 1690 и 1691 година, Леополд извршил реорганизација на Српската православна црква во рамките на Австрија, давајќи ѝ автономија во управувањето. Во 1687 година, Унгарскиот собор го променил уставот според кој им било доделено правото на Хабсбурговците да го наследат престолот. По ова, и постариот син на царот [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] бил крунисан за наследен крал на Унгарија. == Внатрешни реформи== [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]] од [[1648]] година бил политички пораз за Хабсбурговците. Договорот ставил крај на идејата дека Европа е една христијанска империја, регулирана духовно од страна на папата и привремено од Светиот римски цар. Покрај тоа, договорот бил посветен на распарчувањето на териториите и влијанието на „победниците“ на антихабсбуршкиот сојуз предводен од [[Франција]] и [[Шведска]]. Сепак, Хабсбурговците не добиле некои бенефиции од војните. Протестантската аристократија во хабсбуршките територии биле исцрпени, и врските меѓу Виена и хабсбуршките територии во [[Чешка]] и на други места биле во голема мера зацврстени. Овие промени му овозможило на Леополд да ги покрене неопходните политички и институционални реформи за време на неговото владеење, развивајќи апсолутистичка држава по француски принципи. Најважните последици од војната во минатото биле слабеење на Хабсбурговците како цареви, но од друга страна царевите ги зацврстиле своите позиции во своите земји<ref name="Noble">Thomas Noble. "Western Civilization: Beyond Boundaries". Cengage Learning. 2008. p. 507-508.</ref>. Владеењето на Леополд било проследено со некои важни измени во уставот на царството. Во 1663 година царскиот собор влегол во последната фаза на своето постоење, кое придонело до консолидација на хабсбуршката власт во своите територии.<ref name="Schindling">Anton Schindling. "The Development of the Eternal Diet in Regensburg". The Journal of Modern History 58 (December 1986). p. S69.</ref>. Во [[1692]] година, војводата од Хановер бил издигнат на ранг на изборен кнез, со што станал деветтиот член на изборниот собор. Во [[1700]] година, Леополд кој во голема мера имал потреба од помош за претстојната војна со Франција, му ја доделил титулата [[крал на Прусија]] на изборниот кнез на [[Бранденбург]]. Крајната цел на овие и слични промени била да се ослабне власта на царот врз припадниците на помалите кнежевства и да се натера царот да се пренасочи кон својата позиција како владетел на [[Надвојводство Австрија]], Унгарија и Бохемија. == Леополд и Македонија== На [[6 април]] [[1690]] година, Леополд I издал [[манифест]], со кој ги повикал: {{цитат|„''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Република Македонија|Македонија]], [[Расија]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“}} Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]] година, Леополд издал и едно писмо со кое го зел под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле [[Марко Крајда]], роден во [[Кожани]] и [[Димитри Георгија Поповиќ]], роден во [[Солун]]. Во писмото меѓу другото, се декларира: {{цитат|Со ова ставаме до знаење дека од наша страна беа примени двајца Македонци: Марко Краида од Кожани (наш капетан) и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ од Солун, родени во Македонија, кои изложија на кој начин македонскиот народ, гледајќи ја најправедната наша кауза и со жар и ревност кон нашата служба, искрено и со наклонетост се стреми да премине од ужасното турско ропство во нашата послушност и преданост, само доколку би бил осигуран со нашата милост и заштита. Поради тоа, од нашата вродена добрина и од милосрдието со кое сме понесени да ги заштитуваме оние што се наклонети кон нас и кон светата христијанска вера, го примаме и го прифаќаме целиот македонски народ како целина и како поединци, под нашата царска и кралска милост. На сите наши воени службеници пријателски им заповедаме да не го вознемируваат спомнатиот македонски народ на никаков начин, ниту да се осмелат да му нанесат штета, туку според можностите во секоја прилика да го заштитуваат, да го бранат и во тоа да му помагаат, а исто така и да го уверат и осигураат во нашите царски и кралски милости, како и во зачувувањето на своите права и слободи. И доколку некои (според зборовите на наведените наши капетани) од истиот народ посакаат да служат под нашите знамиња, тие намери треба повеќе да се поттикнуваат отколку да се спречуваат, како што со ова благонаклоно им дозволуваме: со знаење и одобрение на нашиот таму главен командант, да се собираат во своја чета и посебно да дејствуваат или да се приклучат кон нашите сили и така да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се претстават кај наведениот генерал според неговите наредби за заедничко добро и со Божја помош, ќе ги чуваат нашите позиции и колку што е во нивна моќ ќе соработуваат извонредно во сите прилики. Објавено во Виена, 26 април 1690 година.'' <center> [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 1.jpg|200px|Страна 1]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 2.jpg|200px|Страна 2]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 3.jpg|200px|Страна 3]] </center> }}<ref>[http://www.mn.mk/istorija/2724 Австрискиот Цар Леополд Први за Македонија]</ref> На [[31 мај]] [[1690]] година царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија повторно останала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. == Приватен живот== Леополд бил талентиран композитор, диригент на својот оркестар, свирел на неколку инструменти. Тој напишал повеќе од 230 композиции. Зборувал германски, латински, француски, шпански и италијански. Раководел со основаната од него „Академија Леоплодина“ во [[1652]] година како ''Academia Naturae Curiosorum'' во Швајнфурт. Во [[1687]] година го изградил новиот дворец [[Шенбрун]] во [[Виена]]. == Семејство == Во [[1666]] година Леополд се оженил за својата внука [[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]] (1651-1673), ќерка на неговата сестра [[Маријана Австриска]] и шпанскиот крал [[Филип IV (Шпанија)|Филип IV]]. Тие имале четири деца: * Фердинанд Венцел (1667-1668) * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] (1669-1692) * Јохан Леополд (* / † 1670) * Марија Ана Антонија (* / † 1672) Во [[1673]] година во [[Грац]] Леополд се оженил за својата втора братучетка [[Клаудија Фелисити Австриска]] (1653-1676). Тие имале две деца кои починале многу млади: * Ана Марија Софија (* / † 1674) * Марија Јозеф Клементина (1675-1676) Во 1676 година во [[Пасау]] Леополд се оженил за [[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]] (1655-1720). Двајцата имале десет деца: * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] (1678-1711) * Марија Христина Јозеф (* / † 1679) * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] (1680-1741) * Леополд Јозеф (1682-1684) * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] (1683-1754) * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] (1685-1740) * Марија Јозеф (1687-1703) * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] (1689-1743) * Марија Маргарета (1690-1691) ==Литература== * Crankshaw, Edward, ''The Habsburgs: Portrait of a Dynasty'' (New York, The Viking Press, 1971). * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1715 | url = | journal = Austrian History Yearbook | volume = 14 | issue = | pages = 56–72 | doi=10.1017/s0067237800009061}} * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = The Latter Years of Leopold I and his Court, 1700–1705: A Pernicious Factionalism | url = | journal = Historian | volume = 40 | issue = 3| pages = 479–491 | doi=10.1111/j.1540-6563.1978.tb01904.x}} * Frey, Linda and Marsha Frey. ''A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1705'' (1983) * Goloubeva, Maria. ''The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text'' (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184). * {{Наведено списание | last1 = Kampmann | first1 = Christoph | year = 2012 | title = The English Crisis, Emperor Leopold, and the Origins of the Dutch Intervention in 1688 | url = | journal = Historical Journal | volume = 55 | issue = 2| pages = 521–532 | doi = 10.1017/S0018246X1200012X }} * {{Наведена книга | title=Negotiator out of Season | year=1978 | last=O'Connor | first=John T. | isbn=0-8203-0436-0 | publisher=University of Georgia Press | location=Athens, GA }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Leopold I, Holy Roman Emperor}} * {{IMSLP|id=Leopold_I,_Holy_Roman_Emperor}} {{s-start}} {{s-hou|[[Хабсбуршка династија]]|9 јуни |1640|5 мај|1705}} {{s-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]]|years=1658–1705}} {{s-aft|rows=5|after=[[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]]}} |- {{s-bef|rows=3|before=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Бохемија]]|years=1656–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1656–1658}} |- {{s-ttl|title=[[Крал на Унгарија]]|years=1655–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1655–1658}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]<br>[[Крал на Хрватска]]<br>[[Војвода од Тешин]]|years=1657–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Сигизмунд Франц (надвојвода на Австрија)|Сигизмунд Франц]]}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]|years=1665–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Михаел II Апафи]]}} {{s-ttl|title=[[Список на трансилваниски владетели|Принц на Трансилванија]]|years=1692–1705}} {{s-aft|after=[[Ференц II Ракоци]]}} {{s-end}} {{Владетели на Чешка}} {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Барокни композитори]] [[Категорија:Кралеви на Чешка]] [[Категорија:Кралеви на Германија]] [[Категорија:Кралеви на Унгарија]] [[Категорија:Војводи од Тишен]] [[Категорија:Личности од Големата турска војна]] [[Категорија:Цареви на Светото Римско Царство]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Хабсбурговци]] ess8ranfi1ledaq4tjd3jq1aqe87m1m 5561992 5561991 2026-05-21T09:35:44Z Buli 2648 /* Леополд и Македонија */ 5561992 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = Леополд I | full name = | image = Benjamin von Block 001.jpg | caption = | succession = [[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]] | reign = 18 јули 1658 – 5 мај 1705 | coronation = 1 август 1658, [[Франкфурт]] | predecessor = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession1 = [[Крал на Унгарија]] | reign1 = 1655 – 5 мај 1705 | coronation1 = 27 јуни 1655, [[Пресбург]] | predecessor1 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor1 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession2 = [[Крал на Бохемија]] | coronation2 = 14 септември 1656, [[Прага]] | reign2 = 1656 – 5 мај 1705 | predecessor2 = [[Фердинанд IV (Унгарија)|Фердинанд IV]] | successor2 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | succession3 = [[Крал на Хрватска]];<br>[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]] | reign3 = 2 април 1657 – 5 мај 1705 | coronation3 = | predecessor3 = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | successor3 = [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]]|1666|1673|end=починала}} * {{marriage|[[Клаудија Фелисити Австриска]]|1673|1676|end=починала}} * {{marriage|[[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]]|1676}} }} | issue = * Фердинанд Венцел * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] * Јохан Леополд * Марија Ана Антонија * Ана Марија Софија * Марија Јозеф Клементина * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] * Марија Христина Јозеф * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] * Леополд Јозеф * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] * Марија Јозеф * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] * Марија Маргарета | house = [[Хабсбуршка династија]] | father = [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]] | mother = [[Ана Марија Шпанска]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1640|06|9}} | birth_place = [[Виена]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1705|05|5|1640|06|9}} | death_place = Виена | date of burial = | place of burial = [[Виена]] | religion = [[Римокатоличка црква]] }} '''Леополд I ''' ({{langx|de|Leopold Ignaz Joseph Balthasar Felician}}, {{langx|hu| I. Lipót}}, роден на {{роден на|9|јуни|1640}} во {{роден во|Виена}} - починал на {{починал на|5|мај|1705}} во {{починал во|Виена}}) — владетел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] како [[цар на Светото Римско Царство]] во периодот од [[1658]] до [[1705]] година, [[крал на Унгарија]] и [[крал на Хрватска]] (1655-1705), [[крал на Бохемија]] (1656-1705), [[Надвојводство Австрија|надвојвода на Австрија]] (1657-1705). Владеењето на Леополд е познато по конфликтите со [[Отоманското Царство]] на исток, и соперништво со францускиот крал [[Луј XIV]] кој му бил прв братучед на запад. По повеќе од една деценија на војување, Леополд излегол како победник во [[Голема турска војна|Големата турска војна]] благодарение на воените таленти на принцот [[Евгениј Савојски]]. Со [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]], Леополд ги вратил речиси сите територии на [[Кралство Унгарија]] кои под османлиска власт паднале по [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Леополд војувал трипати против [[Франција]] - [[Холандска војна|Холандската војна]], [[Деветгодишна војна|Деветгодишната војна]] и [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Во последната, Леополд побарал да му биде предадено на својот помлад син целото шпанско наследство. За таа цел, тој започнал војна што наскоро го зафатил поголемиот дел од [[Европа]]. Во раните години на војната, конфликтот се покажал прилично добро за Австрија, со победите во Шеленберг и Блиндхајм. Но, војната продолжила повеќе од очекуваното, и завршила во [[1714]] година, девет години по смртта на Леополд, која, во суштина, едвај имаше влијание врз завојуваните држави на Европа. Кога мирот повторно се вратил по крајот на војната, не може да се каже дека Австрија излегла како победник од војната против Турците. == Рани години== Леополд е роден на [[9 јуни]] [[1640]] година во [[Виена]]. Леополд добил големо образование со одлични наставници. Од рана возраст Леополд покажал склоност кон учењето.<ref name="JPS">John P. Spielman; ''Leopold I of Austria'' (1977)</ref> Тој стекнал одлично познавање на неколку јазици како латински, италијански, германски, француски и шпански јазик. Во прилог на тоа зборува фактот дека германскиот и италијанскиот јазик биле најкористените јазици во неговиот дворец кога подоцна станал цар. Леополд ја изучувал класиката, историјата, литературата, природните науки и астрономијата, и бил особено заинтересиран за музика. Музичкиот талент го наследил од својот татко.<ref name="JPS"/> Првично Леополд бил спреман да биде свештеник, па поради тоа добил и соодветно црковно образование. Меѓутоа, неговата судбина се променила кога неговиот постар брат Фердинанд добил сипаници и починал на [[9 јули]] [[1654]] година, со што Леополд станал потенцијален наследник на престолот.<ref name="JAB">Joseph A. Biesinger; "Germany: European nations" in ''Facts on File library of world history''. pg 529.</ref> И покрај тоа, црковното образование на Леополд очигледно имало големо влијание кај него. Леополд бил под влијание од страна на [[језуити]]те, и имал необични познавања како монарх за теологијата, метафизиката, судската практика и науката. Тој, исто така, го задржал својот интерес во астрологијата и алхемијата.<ref name="JAB"/> Како длабоко религиозно и просветено лице, Леополд го персонифицирал католичкиот став на неговата династија. Од друга страна, неговата побожност и образование можело да предизвика во него сосема други големи последици кога бил во можност да ги отфрли сите компромиси поврзани со религиозните прашања.<ref>Heide Dienst; Professor, Institute of Austrian History Research, University of Vienna.</ref> [[Податотека:Kaiser_Leopold_I_(Österreich_17_Jh).jpg|лево|мини|255x255пкс|Младиот Леополд од анонимен автор, ок. 1660]] Леополд често бил слободен и отворен за разговори со своите блиски соработници. Историчарот Вилијам Кокс го опишал на Леополд како човек со величествен став при неговото движење, но неговите обраќања често биле непријатни.<ref>{{Наведена книга|title=History of the House of Austria: From the Foundation of the Monarchy by Rhodolph of Hapsburgh, to the Death of Leopold the Second: 1218 to 1792|author=Coxe, William|year=1853|publisher=London: Henry G. Bohn|page=515}}</ref> Според Спилман, долгоочекуваната кариера во свештенството предизвикала кај Леополд да поседува интензивна католичка побожност. Тој пораснал без воени амбиции, кои биле карактерни за поголемиот дел од монарсите. Од самиот почеток, неговото владеење било карактеризирано како дефанзивно и длабоко конзервативно".<ref name="JPS2">John P. Spielman; "Europe, 1450 to 1789" in ''Encyclopedia of the Early Modern World''</ref> Унгарија го избрала Леополд за крал во [[1655]] година, додека [[Чешка]] и [[Хрватска]] го следеле нејзиниот пример во [[1656]] и [[1657]] година. Во јули [[1658]] година, повеќе од една година по смртта на неговиот татко, Леополд бил избран за цар во [[Франкфурт]] и покрај противењето на францускиот министер, кардиналот [[Жил Мазарен]], кој барал царската круна да биде предадена на [[Фердинанд Марија (Баварија)|Фердинанд Марија]], електор на [[Баварија]], или некој друг нехабсбуршки принц. За да ја смири [[Франција]], која имала значително влијание во германските работи благодарение на [[Лига на Рајна|Лигата на Рајна]], новоизбраниот цар ветил дека нема да ѝ помогне на [[Шпанија]] во војната со Франција,{{sfn|O'Connor|1978|p=7-14}} но ветувањето не го исполнил. Ова го означило почетокот на речиси 47-годишната кариера исполнета со соперништво со Франција и нејзиниот крал [[Луј XIV]]. == Втора северна војна == Првиот конфликт во кој се вклучил Леополд била [[Втора северна војна|Втората северна војна]] (1655-1660). Оваа војна започнала кога [[Карл X Густаф Шведски]] се обидел да стане [[крал на Полска]] со помош на сојузниците, вклучувајќи го [[Ѓерѓ II Ракоци]] како кнез на [[Трансилванија]]. Претходникот на Леополд, [[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]], во 1656 година склучил сојуз со полскиот крал [[Јан II Казимир Васа]]. Во [[1657]] година, Леополд го проширил овој сојуз кога биле вклучени австриски војници (платени од страна на Полска). Овие војници помогнале во победата над трансилванската војска. Војната завршила со Договорот од Олива во [[1660]] година. == Први конфликти со Османлиите== [[Отоманското Царство]] започнала да се меша во внатрешните работи на [[Трансилванија]], настан кој довел до започнување на војна со [[Светото Римско Царство]]. Леополд од Регенсбург упатил повик кон принцовите да се вклучат со своите сили во воен поход против Османлиите. Војници биле испратени од страна на [[Франција]]. Во август 1664 година во [[Битка кај Сентготард (1664)|Битката кај Сентготард]], силите на [[Рајмондо Монтекуколи]] издвојувале значајна победа против Османлиите. Истата година бил потпишан [[Договор од Вашвар|Вашварскиот договор]], според кој двете земји не војувале во следните 20 години. == Конфликт со Франција== [[File:Leopold I Arms-imperial.svg|thumb|200px|Грбот на Леополд.]] [[File:Trieste Piazza-della-Borsa.jpg|thumb|200px|Столб на Леополд во Трст.]] [[File:Europe map 1648.PNG|thumb|200px|Европа по Вестфалскиот мир од 1648 година.]] [[File:Jan Thomas - Leopold I as Acis in the play "La Galatea".jpg|thumb|200px|Леополд I .]] [[File:Detail sarcophagus Leopold I Kaisergruft Vienna.jpg|thumb|200px|Саркофагот на Леополд во Виена.]] По неколку години од потпишувањето на мирот, односите со Франција се заладиле. Агресивната политика од страна на [[Луј XIV]] кон [[Холандска Република|Холандската Република]] сериозно го привлекла вниманието на [[Европа]]. Иако францускиот крал барал сојуз од неколку германски принцови и ги охрабрил Османлиите во нивните напади врз [[Австрија]], царот не презел некои поголеми чекори. Тој бил во пријателски односи со Луј, со кој бил во роднински врски и со кого претходно разговарал за поделбата на териториите на [[Хабсбуршка Шпанија]]. Покрај тоа, во [[1671]] година, тој договорил неутралност. Во [[1672]] година сепак Леополд бил принуден да се преземе акција. Тој влегол во сојуз за заштита на Обединетите Провинции во т.н. [[Холандска војна]]. Подоцна, оваа лига се распаднала но била формирана нова, во која покрај царот и кралот на Шпанија влегле и неколку германски принцови. Со ова, војната била обновена. Во тоа време, дваесет и пет години по [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]], царството претставувало речиси конфедерација на независни кнезови што значело дека успешна организација на воен поход ќе биде многу тешка. Дел од овие независни кнезови многу бргу можеле да стапат во сојуз со непријателот. Така, оваа војна која траела до [[1678]] година била целосно неповолна за [[Германија]]. Сепак, царската интервенција во војната ја спречила француската инвазија на [[Холандија]]. Речиси веднаш по склучувањето на мировниот договор, Луј ја обновил неговата агресија и напади кон германската граница. Бидејќи [[Светото Римско Царство]] било ангажирано во сериозна борба со Отоманското Царство, царот Леополд повторно се држел настрана и покрај тоа што се приклучил кон новиот сојуз во војната против Франција. Во 1686 година била формирана [[Голема алијанса|Големата алијанса]] на чело со Леополд чија цел била зачувување на условите кои биле договорени со [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]]. Во меѓувреме, Европа ги следела настаните во [[Англија]] каде кралот [[Вилијам III]] ја освоил англиската круна преку т.н. [[Славна револуција]], додека пак Франција на чело со Луј повторно ја нападнала на Германија. Во мај [[1689]] година биле формирана Големата алијанса во кој спаѓале Леополд како цар на [[Светото Римско Царство]], кралeвите на Англија, Шпанија и Данска, изборниот кнез од Баденбург и други помали кнежевства. Жестоката борба против Франција се водела речиси на целата територија на [[Западна Европа]]. Во принцип, неколку кампањи биле поволни за сојузниците, така што во септември 1697 година, Англија, Шпанија и Холандската Република склучиле мир со Франција со Договорот од Ријсвијк. Овој договор не го одобрил Леополд бидејќи сметал дека неговите сојузници донекаде ги занемариле своите интереси, но во наредниот месец веќе ги прифатил условите и голем број на територии биле префрлени од француска под германска власт. Мирот со Франција траел околу четири години, а потоа била вклучена во [[Војна за шпанското наследство|Војната за шпанското наследство]]. Кралот на Шпанија, [[Карло II (Шпанија)|Карло II]], кој бил припадник на [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката династија]] имал директна врска со австриската власт, но слична врска имала и [[Бурбонска династија|француската владејачка династија]]. [[Карло II од Шпанија]] починал во [[1700]] година и ги оставил сите свои поседи на внукот од својата полусестра, Филип, кој станал [[Филип V од Шпанија]]. Но, Филип бил и внук на кралот на Франција [[Луј XIV]], што не им се допаѓало на останатите европски владетели. Покрај тоа, и наследното право на Филип V било спорно, па се појавиле и други европски династии кои полагале наследно право на шпанската круна. Од друга страна претензии кон шпанскиот престол имал и англискиот крал Вилијам III. Другите земји се приклучиле главно за да го спречат ширењето на Франција, или за да ги заштитат своите колонијални поседи. Војната завршила со мировните договори од [[Договор од Утрехт (1713)|Утрехт (1713)]] и [[Договор од Раштат (1714)|Раштат (1714)]], девет години по смртта на Леополд кој починал на [[5 мај]] [[1705]] година. == Внатрешни проблеми == Самиот цар ги дефинирал насоките на политиката. Кнезот Јохан од Ауершперг бил симнат од власт во [[1669]] година како еден од водечките министри. Истото се случило и со Вензел Евсевиј од династија [[Лобковици]]. И двајцата направиле свои врски со Франција без знаење на царот<ref>{{NDB |. 14 | 257 | 257 | I., Leopold | Volker Press}}</ref>. Во управувањето со своите земји, Леополд најмногу се соочил со проблеми во Унгарија кои биле предизвикани од неговата желба да го скрши протестантството и да се справи со т.н. [[Магнатски заговор]]. Во текот на [[1683]] година османлискиот султан испратил огромна војска кон Австрија, која пристигнала до Виена. Градот бил [[Опсада на Виена (1683)|ставен под опсада]] во периодот од јули до септември, а Леополд побегнал кон Пасау. Во [[1681]] година протестантите и други антиавстриски сили дале значајна помош на османлиските сили. Османлиите на Унгарците им го ветиле Виенското Кралство доколку падне градот во нивни раце. Леополд I создал непријатели кај протестантите бидејќи ја поддржал контрареформацијата. Конфликтот меѓу Австрија и унгарските поддржувачи довело до навлегување на австриските војски во Централна Унгарија, а ова пак било причина големиот везир [[Кара Мустафа-паша]] да го убеди султанот [[Мехмед IV]] да започне воен поход. Согледувајќи ја сериозноста на ситуацијата, Леополд побарал помош од неколку германски кнезови, меѓу кои биле и изборните кнезови од Саксонија и Баварија, но најголема поддршка Леополд добил од полскиот крал [[Јан III Собиески]] кој исто така бил застрашен од [[Османлии]]те. Леополд исто така наредил да бидат протерани еврејските заедници од неговото царство, како што бил случајот со Виенската еврејска заедница, кои живееле во областа наречена „Im Werd“, од другата страна на реката Дунав. По протерувањето на Евреите, со поддршката на јавноста, оваа област била преименувана во Леополдштад. Но, [[Фридрих Вилхелм I]], изборен кнез на Бранденбург, издал указ во [[1677]] година во кој ја најавил неговата специјална заштита за 50 семејства од овие протерани Евреи. == Војна во Османлиите == На [[12 септември]] [[1683]] година сојузничките армија ги нападнала Османлиите и целосно ги поразила, а самата австриска престолнина била спасена. Царските сили подоцна започнале голема офанзива, извојувајќи големи победи кај [[Мохачка битка (1687)|Мохач]] и [[Битка кај Сента|Сента]] во [[1687]] година. Поради тоа, во јануари [[1699]] година османлискиот султан го потпишал [[Договор од Карловци|договорот од Карловци]] и бил ставен крај на [[Голема турска војна|Големата турска војна]]. Според договорот, Хабсбуршката Монархија ги добила [[Централна Унгарија]] (заедно со денешна [[Војводина]] во [[Србија]]), [[Трансилванија]], областа меѓу реките Тиса и Дунав и голем дел од Славонија. Во 1690 и 1691 година, Леополд извршил реорганизација на Српската православна црква во рамките на Австрија, давајќи ѝ автономија во управувањето. Во 1687 година, Унгарскиот собор го променил уставот според кој им било доделено правото на Хабсбурговците да го наследат престолот. По ова, и постариот син на царот [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] бил крунисан за наследен крал на Унгарија. == Внатрешни реформи== [[Вестфалски мир|Вестфалскиот мир]] од [[1648]] година бил политички пораз за Хабсбурговците. Договорот ставил крај на идејата дека Европа е една христијанска империја, регулирана духовно од страна на папата и привремено од Светиот римски цар. Покрај тоа, договорот бил посветен на распарчувањето на териториите и влијанието на „победниците“ на антихабсбуршкиот сојуз предводен од [[Франција]] и [[Шведска]]. Сепак, Хабсбурговците не добиле некои бенефиции од војните. Протестантската аристократија во хабсбуршките територии биле исцрпени, и врските меѓу Виена и хабсбуршките територии во [[Чешка]] и на други места биле во голема мера зацврстени. Овие промени му овозможило на Леополд да ги покрене неопходните политички и институционални реформи за време на неговото владеење, развивајќи апсолутистичка држава по француски принципи. Најважните последици од војната во минатото биле слабеење на Хабсбурговците како цареви, но од друга страна царевите ги зацврстиле своите позиции во своите земји<ref name="Noble">Thomas Noble. "Western Civilization: Beyond Boundaries". Cengage Learning. 2008. p. 507-508.</ref>. Владеењето на Леополд било проследено со некои важни измени во уставот на царството. Во 1663 година царскиот собор влегол во последната фаза на своето постоење, кое придонело до консолидација на хабсбуршката власт во своите територии.<ref name="Schindling">Anton Schindling. "The Development of the Eternal Diet in Regensburg". The Journal of Modern History 58 (December 1986). p. S69.</ref>. Во [[1692]] година, војводата од Хановер бил издигнат на ранг на изборен кнез, со што станал деветтиот член на изборниот собор. Во [[1700]] година, Леополд кој во голема мера имал потреба од помош за претстојната војна со Франција, му ја доделил титулата [[крал на Прусија]] на изборниот кнез на [[Бранденбург]]. Крајната цел на овие и слични промени била да се ослабне власта на царот врз припадниците на помалите кнежевства и да се натера царот да се пренасочи кон својата позиција како владетел на [[Надвојводство Австрија]], Унгарија и Бохемија. == Леополд и Македонија== На [[6 април]] [[1690]] година, Леополд I издал [[манифест]], со кој ги повикал: {{цитат|„''сите народи кои по сета [[Албанија]], [[Србија]], [[Мизија]], [[Бугарија]], [[Силистрија]], [[Илирија]], [[Република Македонија|Македонија]], [[Расија]] живеат, да им се придружат на Австријците и против Турција на оружје да се дигнат''“}} Речиси истовремено, на [[26 април]] [[1690]] година, Леополд издал и едно писмо со кое го зел под заштита [[Македонци|македонскиот народ]]. Иницијатори на неговото издавање биле [[Марко Крајда]], роден во [[Кожани]] и [[Димитри Георгија Поповиќ]], роден во [[Солун]]. Во писмото меѓу другото, се декларира: {{цитат|Со ова ставаме до знаење дека од наша страна беа примени двајца Македонци: Марко Краида од Кожани (наш капетан) и Димитрија Ѓорѓи Поповиќ од Солун, родени во Македонија, кои изложија на кој начин македонскиот народ, гледајќи ја најправедната наша кауза и со жар и ревност кон нашата служба, искрено и со наклонетост се стреми да премине од ужасното турско ропство во нашата послушност и преданост, само доколку би бил осигуран со нашата милост и заштита. Поради тоа, од нашата вродена добрина и од милосрдието со кое сме понесени да ги заштитуваме оние што се наклонети кон нас и кон светата христијанска вера, го примаме и го прифаќаме целиот македонски народ како целина и како поединци, под нашата царска и кралска милост. На сите наши воени службеници пријателски им заповедаме да не го вознемируваат спомнатиот македонски народ на никаков начин, ниту да се осмелат да му нанесат штета, туку според можностите во секоја прилика да го заштитуваат, да го бранат и во тоа да му помагаат, а исто така и да го уверат и осигураат во нашите царски и кралски милости, како и во зачувувањето на своите права и слободи. И доколку некои (според зборовите на наведените наши капетани) од истиот народ посакаат да служат под нашите знамиња, тие намери треба повеќе да се поттикнуваат отколку да се спречуваат, како што со ова благонаклоно им дозволуваме: со знаење и одобрение на нашиот таму главен командант, да се собираат во своја чета и посебно да дејствуваат или да се приклучат кон нашите сили и така да се борат против заедничкиот непријател. За таа цел тие ќе се претстават кај наведениот генерал според неговите наредби за заедничко добро и со Божја помош, ќе ги чуваат нашите позиции и колку што е во нивна моќ ќе соработуваат извонредно во сите прилики. Објавено во Виена, 26 април 1690 година.'' <center> [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 1.jpg|200px|Страна 1]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 2.jpg|200px|Страна 2]] [[File:Letter of Protection from Emperor Leopold I to the Macedonian People, page 3.jpg|200px|Страна 3]] </center> }}<ref>{{Наведена книга|title=Оригиналниот ракопис од прогласот и останатите печатени прогласи на Царот Леополд Први од 1690 година со кој го зема македонскиот народ под своја заштита|last=Тодоровски|first=Џони|last2=Донски|first2=Александар|publisher=Хелиос|year=2026|isbn=9789083278650|location=Ротердам - Штип|pages=8}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Prilozi za istoriju Srba u Ugarskoj u XI., XVII. i XVIII. veku|last2=[[Јован Радониќ]]|publisher=Knjiga Matice Srpske|year=1908|location=Нови Сад|pages=52-53}}</ref> На [[31 мај]] [[1690]] година царот издал уште едно писмо, со кое ја проширил својата заштита на населението во Бугарија, Србија, Македонија и Албанија. Меѓутоа Македонија повторно останала длабока провинција на Османлиското Царство, па манифестот и заштитните писма на австрискиот цар не можеле да имаат некое позначајно дејство врз положбата на македонскиот народ. == Приватен живот== Леополд бил талентиран композитор, диригент на својот оркестар, свирел на неколку инструменти. Тој напишал повеќе од 230 композиции. Зборувал германски, латински, француски, шпански и италијански. Раководел со основаната од него „Академија Леоплодина“ во [[1652]] година како ''Academia Naturae Curiosorum'' во Швајнфурт. Во [[1687]] година го изградил новиот дворец [[Шенбрун]] во [[Виена]]. == Семејство == Во [[1666]] година Леополд се оженил за својата внука [[Маргарита-Тереза ​​Шпанска]] (1651-1673), ќерка на неговата сестра [[Маријана Австриска]] и шпанскиот крал [[Филип IV (Шпанија)|Филип IV]]. Тие имале четири деца: * Фердинанд Венцел (1667-1668) * [[Марија Антонија Австриска|Марија Антонија]] (1669-1692) * Јохан Леополд (* / † 1670) * Марија Ана Антонија (* / † 1672) Во [[1673]] година во [[Грац]] Леополд се оженил за својата втора братучетка [[Клаудија Фелисити Австриска]] (1653-1676). Тие имале две деца кои починале многу млади: * Ана Марија Софија (* / † 1674) * Марија Јозеф Клементина (1675-1676) Во 1676 година во [[Пасау]] Леополд се оженил за [[Елеонора Магдалена фон Пфалц-Нојбург]] (1655-1720). Двајцата имале десет деца: * [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]] (1678-1711) * Марија Христина Јозеф (* / † 1679) * [[Марија Елизабета Австриска (1680-1741)|Марија Елизабета]] (1680-1741) * Леополд Јозеф (1682-1684) * [[Марија Ана Австриска (1683-1754)|Марија Ана Јозеф]] (1683-1754) * [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] (1685-1740) * Марија Јозеф (1687-1703) * [[Марија Магдалена Австриска (1689-1743)|Марија Магдалена]] (1689-1743) * Марија Маргарета (1690-1691) ==Литература== * Crankshaw, Edward, ''The Habsburgs: Portrait of a Dynasty'' (New York, The Viking Press, 1971). * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1715 | url = | journal = Austrian History Yearbook | volume = 14 | issue = | pages = 56–72 | doi=10.1017/s0067237800009061}} * {{Наведено списание | last1 = Frey | first1 = Linda | last2 = Frey | first2 = Marsha | year = 1978 | title = The Latter Years of Leopold I and his Court, 1700–1705: A Pernicious Factionalism | url = | journal = Historian | volume = 40 | issue = 3| pages = 479–491 | doi=10.1111/j.1540-6563.1978.tb01904.x}} * Frey, Linda and Marsha Frey. ''A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession, 1701–1705'' (1983) * Goloubeva, Maria. ''The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text'' (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184). * {{Наведено списание | last1 = Kampmann | first1 = Christoph | year = 2012 | title = The English Crisis, Emperor Leopold, and the Origins of the Dutch Intervention in 1688 | url = | journal = Historical Journal | volume = 55 | issue = 2| pages = 521–532 | doi = 10.1017/S0018246X1200012X }} * {{Наведена книга | title=Negotiator out of Season | year=1978 | last=O'Connor | first=John T. | isbn=0-8203-0436-0 | publisher=University of Georgia Press | location=Athens, GA }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Leopold I, Holy Roman Emperor}} * {{IMSLP|id=Leopold_I,_Holy_Roman_Emperor}} {{s-start}} {{s-hou|[[Хабсбуршка династија]]|9 јуни |1640|5 мај|1705}} {{s-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Цар на Светото Римско Царство]]<br>[[Крал на Германија]]|years=1658–1705}} {{s-aft|rows=5|after=[[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I]]}} |- {{s-bef|rows=3|before=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]}} {{s-ttl|title=[[Крал на Бохемија]]|years=1656–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1656–1658}} |- {{s-ttl|title=[[Крал на Унгарија]]|years=1655–1705|regent1=[[Фердинанд III (Свето Римско Царство)|Фердинанд III]]|years1=1655–1658}} {{s-break}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]<br>[[Крал на Хрватска]]<br>[[Војвода од Тешин]]|years=1657–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Сигизмунд Франц (надвојвода на Австрија)|Сигизмунд Франц]]}} {{s-ttl|title=[[Надвојводство Австрија|Надвојвода на Австрија]]|years=1665–1705}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Михаел II Апафи]]}} {{s-ttl|title=[[Список на трансилваниски владетели|Принц на Трансилванија]]|years=1692–1705}} {{s-aft|after=[[Ференц II Ракоци]]}} {{s-end}} {{Владетели на Чешка}} {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Барокни композитори]] [[Категорија:Кралеви на Чешка]] [[Категорија:Кралеви на Германија]] [[Категорија:Кралеви на Унгарија]] [[Категорија:Војводи од Тишен]] [[Категорија:Личности од Големата турска војна]] [[Категорија:Цареви на Светото Римско Царство]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Хабсбурговци]] 6dwy4eu2agiim3n9v2v0ajcj1kf1ygt 0 1160372 5561930 5478265 2026-05-20T21:46:38Z Carshalton 30527 5561930 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лука Дињ | image = [[Податотека:Lucas Digne, PSG.JPG|175px]] | image_size = 150px | caption = | fullname = Лука Дињ | height = 1,78 м | birth_date = {{birth date and age|1993|7|20|df=y}} | birth_place = [[Мо]], [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|лев бек]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 12 | youthyears1 = 1999–2002 |youthclubs1 = Мареј сир Урк | youthyears2 = 2002–2005 |youthclubs2 = Крепи ан Валоа | youthyears3 = 2005–2011 |youthclubs3 = {{Fb team Lille}} | years1 = 2011–2013 |clubs1 = {{Fb team Lille}} |caps1 = 49 |goals1 = 2 | years2 = 2013–2016 |clubs2 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} |caps2 = 30 |goals2 = 0 | years3 = 2015–2016 |clubs3 = →{{Fb team Roma}} |caps3 = 33 |goals3 = 3 | years4 = 2016–2018 |clubs4 = {{Fb team Barcelona}} |caps4 = 29 |goals4 = 0 | years5 = 2018–2022 |clubs5 = {{Fb team Everton}} |caps5 = 113 |goals5 = 4 | years6 = 2022– |clubs6 = {{Fb team Aston Villa}} |caps6 = 122 |goals6 = 2 | nationalyears1 = 2008-2009 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 16 години|Франција 16]] |nationalcaps1 = 15 |nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009-2010 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 17 години|Франција 17]] |nationalcaps2 = 15 |nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2010-2011 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 18 години|Франција 18]] |nationalcaps3 = 11 |nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2011-2012 |nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] |nationalcaps4 = 12 |nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2013 |nationalteam5 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] |nationalcaps5 = 12 |nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2013 |nationalteam6 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] |nationalcaps6 = 7 |nationalgoals6 = 0 | nationalyears7 = 2014– |nationalteam7 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] | nationalcaps7 = 14 |nationalgoals7 = 0 }} '''Лука Дињ''' ({{langx|fr|Lucas Digne}}; роден на {{рн|20|јули|1993}}, во {{роден во|Мо}}) – [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]]. ==Клупска кариера== ===Лил=== [[Податотека:Lucas Digne (LOSC).JPG|thumb|left|Дињ како играч на Лил во 2012 година]] На 27 јули 2010 година, Дињ го потпишал својот прв професионален договор на три години со Лил (до јуни 2013 година), кој во јануари 2012 година бил продолжен до 2016 година.<ref>{{наведени вести | url = http://www.losc.fr/filInfo.php?id=2835 | title = Digne et le LOSC liés jusqu'en 2013 | date = 27 July 2010 | work = [[Lille OSC]] | accessdate = | language = француски }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.losc.fr/actualites-foot-lille/lucas-digne-prolonge-jusquen-2016 | title = Lucas Digne prolonge jusqu’en 2016 | date = 10 January 2012 | work = [[Lille OSC]] | accessdate = | language = француски | archive-date = 2012-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120129173517/http://www.losc.fr/actualites-foot-lille/lucas-digne-prolonge-jusquen-2016 | url-status = dead }}</ref> Во пресрет на сезоната 2011/2012, Дињ бил промовиран во сениорскиот тим и му бил доделен дресот со број 3. Професионалното деби го имал на 26 октомври 2011 година, на натпреварот со Седан во Купот на лигата во кој Лил победил со 6-1.<ref>{{наведени вести | url = http://www.lfp.fr/coupeLigue/feuille_match/75645 | title = Lille v. Sedan Match Report | date = 6 October 2011 | work = [[Ligue de Football Professionnel]] | accessdate = | language = француски}}</ref> ===Париз Сен Жермен=== На 17 јули 2013 година, Дињ потпишал петгодишен договор со [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен-Жермен]] за сума која се верува дека била околу 15 милиони евра.<ref>{{наведени вести|url=http://www.psg.fr/en/News/003001/Article/62873/Lucas-Digne-signs-five-year-deal-with-Paris-Saint-Germain|title=LUCAS DIGNE SIGNS FIVE-YEAR DEAL WITH PARIS SAINT-GERMAIN|date=17 July 2013|accessdate=|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801035929/https://www.psg.fr/en/News/003001/Article/62873/Lucas-Digne-signs-five-year-deal-with-Paris-Saint-Germain|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en-us/news/69/transfer-zone/2013/07/17/4124637/paris-saint-germain-seals-digne-deal|title=Paris Saint-Germain seals Digne deal|date=17 July 2013|accessdate=|publisher=Goal.com}}</ref> ===Рома (заем)=== На 26 август 2015, фудбалскиот клуб [[ФК Рома|Рома]] од италијанската [[Серија А]], соопшти дека го позајмиле Дињ од ПСЖ на една сезона, со можност истата да премине во траен ангажман на крајот на сезоната 2015/2016.<ref>{{наведени вести |url=http://www.asroma.it/en/news/roma_complete_signing_of_lucas_digne |title=Roma complete signing of Lucas Digne |date=26 August 2015 |publisher=[[A.S. Roma|Associazione Sportiva Roma]] |accessdate= |archive-date=2015-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127043700/http://www.asroma.it/en/news/roma_complete_signing_of_lucas_digne |url-status=dead }}</ref> Дињ дебитирал за Рома на 30 август 2015 година, одигрувајќи го целиот натпревар против [[ФК Јувентус|Јувентус]] на стадионот Олимпико, кој Рома го добила со 2-1.<ref>{{наведени вести |url=http://uk.soccerway.com/matches/2015/08/30/italy/serie-a/as-roma/juventus-fc/2120393/ |title=ROMA VS. JUVENTUS 2 - 1 |date=30 August 2015 |publisher=Soccerway |accessdate= |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201044417/http://uk.soccerway.com/matches/2015/08/30/italy/serie-a/as-roma/juventus-fc/2120393/ |url-status=dead }}</ref> ===Барселона=== На 13 јули 2016 година, Дињ потпишал петгодишен договор со [[ФК Барселона|Барселона]] од шпанската Примера дивисион. Вредноста на трансферот била 16,5 милиони евра, со можност да достигне 20,5 милиони во зависност од поединечните и тимските резултати.<ref>{{наведени вести|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/lucas-digne-becomes-fc-barcelona-s-latest-signing|title=Lucas Digne becomes FC Barcelona’s latest signing|publisher=FC Barcelona|date=13 July 2016|accessdate=}}</ref> На 14 август 2016 година, Дињ за првпат се појавил во дресот на Барселона во првиот натпревар од Суперкупот на Шпанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.barcablaugranes.com/2016/8/15/12479424/barcelonas-lucas-digne-impresses-on-debut-vs-sevilla|title=Barcelona's Lucas Digne Impresses on Debut vs. Sevilla|last=Mazariegos|first=Luis|date=2016-08-15|website=Barca Blaugranes|access-date=2016-08-16}}</ref> ==Репрезентативна кариера== {{dx|[[Податотека:Lucas DIGNE.jpg|мини|десно|150px|Дињ во француската репрезентација под 19 година во 2012 година]]}} Дињ бил репрезентативец на Франција во селекциите П16, П17 и П18 години. Дињ бил дел од француската фудбалска репрезентација на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во фудбал 2014]] во Бразил. Го носел дресот со број 17 и во третата група, еквадорскиот капитен Антонио Валенсија направил над него фаул за што добил директен црвен картон. ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * [https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2016-2017/lucas-digne FC Barcelona official profile] * {{soccerbase|60944|Lucas Digne}} * {{lfpfr|id=digne-lucas|name=Lucas Digne}} * {{leqstat|id=35795}} * [http://www.psg.fr/en/First-Team/300002/Player-sheet/3179/Digne-Lucas Paris Saint-Germain official profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160817080358/http://www.psg.fr/en/First-Team/300002/Player-sheet/3179/Digne-Lucas |date=2016-08-17 }} * [http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2498316003-lucas-digne France profile] {{Navboxes |title=Состави на Франција |bg= #0055A4 |fg= #FFFFFF |bordercolor= #EF4135 |list1= {{Состав на Франција на СП фудбал под 20 години 2013}} {{Состав на Франција на СП фудбал 2014}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал 2016}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дињ, Лука}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лил]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] tv2nrc1vb6kq0sd2lgo937x2zsxhwn3 0 1173459 5561893 5476212 2026-05-20T20:18:21Z Buli 2648 5561893 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Станислава Караиванова | image = Stanislava Karaivanova.JPG | alt = | caption = | birth_date = 8 мај 1857 | birth_place = [[Сопот]], [[Османлиско Царство]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = 1926 | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | residence = | citizenship = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Станислава Петрова Караиванова-Балканова'''<ref>Миладинова-Алексиева, Царевна. Епоха, земя и хора, Издателство на Отечествения фронт, 1985, стр. 351.</ref> е бугарска учителка во Македонија и револуционерка. ==Животопис== Родена е во [[Сопот]], тогаш во Османлиското Царство, денешна Бугарија. Ќерка е на учителката [[Недела Петкова]] и е братучетка на [[Васил Левски]] по мајчина линија. Во 1872 година станала првата учителка во Битола.<ref>[http://www.promacedonia.org/bmark/np/np_3.html Петкова, Неделя. „Спомени“. София, 1987. стр. 24.]</ref> Поради интриги со гркоманите училиштето било затворено. Станислава Караиванова заминува заедно со својата мајка во [[Охрид]]. Исто така била учителка и во [[Воден]] (1870-1873),<ref>Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877-1878. Том първи, книга втора, стр. 35.</ref> а потоа во [[Солун]] и во [[Крива Паланка]] (1878).<ref>Албум-алманах „Македония“, София, 1931.</ref> Заедно со својата мајка учествува во везење на знамето за четата на [[Димитар Беровски]], организатор на [[Разловечкото востание]]. Станислава Караиванова напишала и песна за него во текот на 1876 година. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Учесници во Македонското востание]] 641b8fr6w24x4yazztkeby2dk8h0hdc 0 1177439 5561886 5227190 2026-05-20T19:59:08Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Латинизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561886 wikitext text/x-wiki {|class="wikitable" align="right" style="text-align:center; margin-left:0.5em;" |+Множење на кватернион |- !width=15|× !width=15|1 !width=15|''i'' !width=15|''j'' !width=15|''k'' |- !1 |1 |''i'' |''j'' |''k'' |- !''i'' |''i'' | −1 |''k'' | −''j'' |- !''j'' |''j'' | −''k'' | −1 |''i'' |- !''k'' |''k'' |''j'' | −''i'' | −1 |} '''Кватернион''' – претставува збир на [[скалар]]и и [[вектор]]и и како таков објект не е ни вектор ни скалар. Поимот кватернион го вовел [[Вилијам Роуан Хамилтон|Хамилтон]]. Пример на кватернион може да се најде при проучување на [[ротација]]та на тело околу неподвижна оска. Кога два скалари, на пример m и n се поделат, повторно се добива скалар p=m/n, што може да се напише како m=pn. По аналогија количник на два вектора '''a''' и '''b''' кои во општ случај не се колинеарни е некоја величина која се означува како '''Q''' при што како таква треба да го задоволува равенството '''a''' ='''Q''' '''b'''. Производот '''Q''' '''b''', геометриски претставува деформација (со оглед дека векторите во општ случај не се колинеарни) и вртењето на векторот '''b''' за агол Θ=<('''a''', '''b''') до поклопување со '''a'''. За да се дефинира делењето на два вектора, мора претходно да се дефинира величината '''Q'''. Оваа величиниа Хамилтон ја прикажал во облик на збир на скаларот А и векторот '''a'''. Величината '''Q'''=А+ '''a''', бидејќи е одредена со четири броја ја нарекол кватернион. Кватернионот не може да се претстави геометриски со оглед за такво нешто се потребни четири оски, една за скаларот и три за векторот. [[Податотека:Quaternion2.png|thumb|300px|right|Графичко претставување на производ на кватернионски единици како ротација за 90° во четиридимензионален простор, ''ij''&nbsp;=&nbsp;''k'', ''ji''&nbsp;=&nbsp;−''k'', ''ij''&nbsp;=&nbsp;−''ji'']] == Особини == <math>q ::= a + bi + cj + dk \!</math> где су <math> a,b,c,d\in\mathbb{R}</math> а <math>i\!</math>, <math>j\!</math> и <math>k\!</math> испуњавају следеће услове: ::{| class="wikitable" |- | <math> m * n \! </math> | <math>i \! </math> | <math>j \! </math> | <math>k \! </math> |- | <math>i \! </math> | <math>-1 \! </math> | <math>k \! </math> | <math>-j \! </math> |- | <math>j \! </math> | <math>-k \! </math> | <math>-1 \! </math> | <math>i \! </math> |- | <math>k \! </math> | <math> j \! </math> | <math>-i \! </math> | <math>-1 \! </math> |} == Матричен облик == Ако елементите на матрицата се комплексни броеви тогаш таа е со димензии 2 * 2 : <math>\begin{pmatrix} a+bi & c+di \\ -c+di & a-bi \end{pmatrix}</math> За реална матрица: : <math>\begin{pmatrix} \;\; a & b & \;\; c & d \\ \;\; -b & \;\; a & -d & c \\ \;\; -c & \;\; d & \;\; a & -b \\ \;\; -d & \;\; -c & \;\; b & \;\; a \end{pmatrix}</math> Каде <math> a,b,c,d\in\mathbb{R}</math>. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Броеви]] [[Категорија:Алгебра]] [[Категорија:Симетрија]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Латинизми]] mkjr55mgig1lw7dsbr5h9w7m1lu8ifl 14 1196813 5561902 3721885 2026-05-20T20:35:56Z Dandarmkd 31127 5561902 wikitext text/x-wiki {{појземја|197|5|Македонија}} [[Категорија:Појавено во 1975 година во Југославија|Македонија]] mq8mgw6rq7c8t1miohlarxidz32su42 0 1215204 5561962 5087186 2026-05-21T04:32:19Z ~2026-30369-40 133380 5561962 wikitext text/x-wiki {{Култура на Русија}} '''Фолклорот на Русија''' е фолклор на [[Руси]]те и на другите [[Народи во Русија|етнички групи на Русија]] . Корените на рускиот фолклор се во [[Паганство|паганските]] верувања на Старите [[Словени]] и истите се застапени во руските сказни. Епските руски [[Билина (Наративна поема)|билини]] се исто така важен дел од [[Словенска митологија|словенската митологија]]. Најстарите [[Билина (Наративна поема)|билини]] на [[киев]]скиот циклус биле запишани главно на [[Северозападен федерален округ|север во Русија]] особено во [[Република Карелија|Карелија]] каде што бил запишан и поголемиот дел на [[Финци|финскиот]] национален еп [[Калевала]]. Во доцниот 19 век руските сказни почнале да се преведуваат на [[англиски јазик]] - ''Руски народни сказни'' (1873) од [[Вилијам Ралстон]] и ''Приказни и легенди од земјата на царот'' (1890) од [[Едит Хоџетс]]. Многу руски сказни и билини биле адаптирани како анимирани или играни филмови од истакнати режисери како [[Александар Птушко]] (''Илија Муромец'', ''Садко'') и [[Александар Ру]] (''Морошко'', ''Василиса Прекрасна''). Некои руски поети, меѓу кои и [[Петар Павлович Ершов|Петар Ершов]] и [[Леонид Филатов]] направиле добри адаптации на класичните руски бајки, а во некои случаи, како оној на [[Александар Сергеевич Пушкин|Александар Пушкин]], создале целосно оригинални сказни со голема популарност. [[Податотека:Obec Mokošín-Bohyně Mokoš.JPG|мини|259x259пкс|Дрвена скулптура на словенската божица Мокош(а)]] == Историја на фолклорот во Русија == === Народната традиција на Русија пред христијанството (Пред 987 година<ref name=":42">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Vladimir-I|title=Vladimir I: Grand Prince of Kiev|last=|first=|author=The Editors of Encyclopaedia Britannica|date=|website=Encyclopaedia Britannica|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=December 19, 2018}}</ref>) === Организацијата на ранословенското општество во голема мера се засновало на мали градови водени од група луѓе, а не од еден водач<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Andreyev|first=Nikolay|date=1962-03|title=Pagan and Christian Elements in Old Russia|url=http://dx.doi.org/10.2307/3000540|journal=Slavic Review|volume=21|issue=01|pages=16–23|doi=10.2307/3000540|issn=0037-6779}}</ref> со силен акцент на семејството<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Russian Folklore|last=Sokolov|first=Yuriy M.|publisher=Folklore Associates|year=1971, ©1950|isbn=0-8103-5020-3|location=Detroit|pages=26-404|translator-last=Smith|translator-first=Catherine R.}}</ref> Областа за која се тврди дека била татковина на [[Словени|словенските народи]] се наоѓа некаде околу денешна источна [[Полска]]<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Russia under the Old Regime|last=Pipes|first=Richard E.|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1974|isbn=|location=|pages=1-24}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.google.com/maps/@50.5847413,19.2498075,1951547m/data=!3m1!1e3|title=Google Maps|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=December 19, 2018}}</ref> и се смета дека до 19 век, истата била силно пошумена<ref>{{Наведена книга|title=Heart-Pine Russia: Walking and Writing the Nineteenth-Century Forest|last=Costlow|first=Jane T.|publisher=Cornell University|year=2013|isbn=|location=Ithica and London|pages=17-39}}</ref>. Природата одиграла важна улога во ранословенската култура<ref name=":2" />. Ранорускиот предмет на обожавање била "Влажната Мајка Земја"<ref name=":1"/><ref>{{Наведена книга|title=Village Life in Late Tsarist Russia|last=Tian-Shanskaia|first=Olga S.|publisher=Indiana University|year=1993|isbn=978-0-253-20784-5|location=|pages=116-155}}</ref><ref name=":3">{{Наведена книга|title=Soil and Soul: The Symbolic World of Russianness|last=Hellberg-Hirn|first=Elena|publisher=Ashgate|year=1998|isbn=1-85521-871-2|location=Aldershot|pages=111-135}}</ref> а подоцна можеби поврзана со божеството наречено [[Мокош]] чие име значи "влага" и може да има [[Финска|финско]] потекло<ref name=":02"/><ref name=":3" />. [[Мокош]] била божицата на жените, децата и на животните и била обожавана заради нејзината поврзаност со плодноста<ref name=":3" />. Руската почва е генерално премногу слаба за плодно земјоделство. Врнежите се ретки и несоодветно се одвиваат во поголемиот дел од областа а сезоната на раст е релативно кратка<ref name=":2"/>. Плодноста и влагата се особено значајни за земјоделството на чиј успех се темелело руското општество особено ако се знае дека во постарите времиња луѓето во овие подрачја повеќе се занимавале со земјоделство отколку со лов или со сточарство и не биле во добри односи со соседните народи<ref name=":2" /> за да остваруваат успешна трговија. Почитта кон предците бил еден од централните аспекти на племенскиот живот и служел како врска помеѓу минатото и идните генерации<ref name=":02"/>. [[Анимизам|Анимизмот]] бил исто така вообичаено верување а природните и куќните духови играле централна улога во секојдневниот живот<ref name=":02"/>. [[Податотека:Rusalka Bilibin.jpg|мини|274x274пкс|''Русалка'', Иван Билибин (1935)]] === Народната традиција во христијанска Русија (987 - 1917/1922 година<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Soviet-Union|title=Soviet Union: Historical State, Eurasia|last=Pipes|first=Richard E.|last2=Conquest|first2=Robert|date=November 15, 2018|website=Encyclopaedia Britannica|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=December 19, 2018|last3=Dewdney|first3=John C.|last4=McCauley|first4=Martin}}</ref>) === [[Владимир Светославич|Владимир I]] (или "Владимир Велики", "Свети Владимир") се преобратил во [[христијанство]]то во 987 година и го прогласил за државна религија на [[Киевски Рус]]<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Vladimir-I|title=Vladimir I: Grand Prince of Kiev|last=|first=|author=The Editors of Encyclopaedia Britannica|date=|work=Encyclopaedia Britannica|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=December 19, 2018}}</ref>. Христијанството веќе било присутно во областа<ref name=":1"/><ref name=":4" /> и лесно се раширило<ref name=":02"/>. Паганските идоли биле уништени во [[Киевски Рус|Киев]] и [[Велики Новгород|Новгород]], два града каде што Владимир претходно посветил посебно внимание во воспоставувањето на паганскиот пантеон<ref name=":02"/>. И покрај површното искоренување на паганското верување, анимизмот и обожавањето на предците преживеале во ритуалите, приказните, уроците и практиките во селскиот живот<ref name=":1" /><ref name=":02"/>. Одредени пагански божества и предмети за обожување биле воведени во редовите на христијанските светци<ref name=":1" /><ref name=":02"/>. Некое време паганските празници останале, но биле нарекувани со нови имиња, како што е [[Свето Тројство|Денот на Троица]], кога селанките оддавале почит на природниот дух ''[[русалка]]'', се искажувала почитта кон минатите предци и се практикувале ритуали на гатање<ref name=":02"/>. Друг таков празник е денот на [[Свети Јован Крстител|Свети Јован]], посветен на "гледање на пролетта" и вршење ритуали за да се поттикне пролетта да се врати наскоро<ref name=":02"/><ref name=":102">{{Наведена книга|title=Russian Folklore: An Anthology in English Translation|last=Alexander|first=Alex E.|publisher=Nordland|year=1975|isbn=0-913124-06-c|location=Belmont, Massachusetts|pages=}}</ref>. Соживотот на паганските и христијанските верувања во руската култура се нарекува "двојност на религијата" или "двојност на верувањето" и било истакнато во поголемиот дел од руската селска култура<ref name=":1" /><ref name=":02"/>. Одредени пагански ритуали и верувања биле толерирани па дури и поддржани од Црквата<ref name=":02"/>. Во овие случаи, обредите биле реинтерпретирани како суштинско христијански. На пример, зимскиот ритуал на постилање сено на подот се поврзува со славењето на раѓањето на [[Исус Христос|Исус]] на [[Бадник]]<ref name=":02"/>. === Рускиот фолклор во [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Советска Русија]] (1917/1922 - 1991<ref name=":52">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Soviet-Union|title=Soviet Union: Historical State, Eurasia|last=Pipes|first=Richard E.|last2=Conquest|first2=Robert|date=November 15, 2018|work=Encyclopaedia Britannica|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=December 19, 2018|last3=Dewdney|first3=John C.|last4=McCauley|first4=Martin}}</ref>) === [[Податотека:Певец-сказитель.jpg|мини|Русија има долга и разновидна музичка историја |алт=|233x233пкс]] Фолклористите денес сметаат дека златната ера на фолклорот на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|Советскиот Сојуз]] бил во 1920-тите. Новата влада која морала напорите да ги фокусира кон воспоставување на нов административен систем и градење на напредокот на економијата на нацијата не можела да се труди околу контролата на книжевноста, така што проучувањата на фолклорот во овој прпв период напредувале. Во текот на деценијата имало два основни тренда во фолклорното проучување: [[Руски формализам|формалистичка]] и [[финска]] школа. Формализмот се фокусирал на уметничката форма на старите билини и на сказните.<ref name="politics">{{Наведено списание|last=Oinas|first=Felix J.|year=1973|title=Folklore and Politics in the Soviet Union|journal=Slavic Review|volume=32}}</ref> {{Rp|45}} Финската школа се интересирала за врските меѓу легендите поврзани со различните региони на Источна Европа. Финските научници собрале споредливи приказни од повеќе локации и ги анализирале нивните сличности и разлики, надевајќи се дека во епските приказни ќе пронајдат миграциски шеми. {{r|politics}} {{Rp|46}} Откако [[Јосиф Сталин]] дошол на власт и го активирал неговиот прв петгодишен план во 1928 година, советската влада почнала да ги критикува и цензурира фолклорните студии. Сталин и советскиот режим го потиснале фолклорот, верувајќи дека го поддржува стариот царски систем и капиталистичката економија. Тие го гледале како остаток од назадското руско општество што [[болшевици]]те работеле да го надминат.<ref name="uses">{{Наведено списание|last=Oinas|first=Felix J.|year=1975|title=The Political Uses and Themes of Folklore in the Soviet Union|journal=Journal of the Folklore Institute|volume=12}}</ref> {{Rp|157}} За да ги провери проучувањата на фолклорот и да ги спречи несоодветните идеи да се шират меѓу масите, владата го создала [[Сојуз на советските писатели|РАПП]] - ''Руската асоцијација на пролетерски писатели''. РАПП посебно се фокусирал на цензурирање на бајките и на детската литература, верувајќи дека фантазиите и "буржоаската бесмисла" го нарушуваат развојот на добрите советски граѓани. Сказните биле отстранети од полиците за книги и децата биле поттикнувани да читаат книги фокусирани на природата и науката.<ref name="husband">{{Наведено списание|last=Husband|first=William B.|year=2006|title=’Correcting Nature’s Mistakes’: Transforming the Environment and Soviet Children’s Literature, 1828–1941|journal=Environmental History|volume=11}}</ref> {{Rp|304}} РАПП на крајот го зголемил нивото на цензура и станал [[Сојуз на советските писатели]] во 1932 година. За да продолжат со истражување и анализирање на фолклорот, интелектуалците требале да ја оправдаат неговата вредност за комунистичкиот режим. Во спротивно, збирките со фолклор, заедно со сета друга книжевност која се сметала бескорисна за целите на петгодишниот план на Сталин, би биле неприфатлив домен на проучување. Во 1934 година, [[Максим Горки]] одржал говор во [[Сојузот на советски писатели|Сојузот на советските писатели]], тврдејќи дека фолклорот, всушност, може свесно да се користи за промовирање на комунистичките вредности. Покрај изложување на уметничката вредност на фолклорот, тој нагласил дека традиционалните легенди и сказни се ориентирани кон заедницата и би биле добар пример за советскиот граѓанин.<ref name="farrer">{{Наведено списание|last=Farrer|first=Grimes|year=1973|title=The Soviet Folktale as an Ideological Strategy for Survival in International Business Relations|journal=Studies in Soviet Thought|volume=13}}</ref> Горки објаснил дека фолклорните ликови изразувале високо ниво на [[оптимизам]] и затоа можеле да ги поттикнат читателите на позитивно да размислуваат во новиот режим.{{r|politics}} {{Rp|46}} [[Јуриј Соколов]], раководител со фолклорниот оддел на Сојузот на советските писатели, исто така, го промовирал проучувањето на фолклорот тврдејќи дека тој првично бил усна традиција на работниците и следствено на тоа можел да се користи за да се мотивираат и инспирираат колективните проекти помеѓу пролетеријатот.<ref name="miller">{{Наведено списание|last=Miller|first=Frank J.|year=1980|title=The Image of Stalin in Soviet Russian Folklore|journal=Russian Review|volume=39}}</ref>{{Rp|51}} Ликовите во традиционалните руски народни приказни честопати биле на патот на самооткривање, процес што ги доведува да се ценат не само како поединци, туку и како неопходен дел од заедничката целина. Ставовите на таквите митски ликови биле блиски со размислувањето кое советската влада сакала да го всади во нејзините граѓани.<ref name="schlauch">{{Наведено списание|last=Schlauch|first=Margaret|year=1944|title=Folklore in the Soviet Union|journal=Science and Society|volume=8}}</ref>{{Rp|213}} Тој исто така укажал на постоењето многу приказни кои покажуваат како членови на работната класа ги надминуваат нивните сурови мајстори, со што повторно се докажувал фолклорот како вредност на советската идеологија, на нацијата и на општеството.{{r|schlauch}}{{Rp|215}} Советската влада била убедена од аргументите на Горки и Соколов а Сојузот на советските писатели почнал да собира и да оценува фолклор од целата земја. Сојузот собирал и запишувал приказни кои во нивните очи доволно го промовираат колективниот дух и ги покажуваат придобивките и напредокот на советскиот режим. Потоа продолжиле да се редистрибуираат копии од одобрените приказни низ целата популација. Во меѓувреме, локални фолклорни центри се отворале во сите поголеми градови.{{r|uses}} {{Rp|160}} Одговорни за застапување на чувството за советскиот национализам, овие организации осигурувале медиумите на систематски начин да ги објавуваат соодветните верзии на руските народни песни.{{r|politics}} {{Rp|46}} [[Јосиф Сталин|За време на владеењето на Сталин]], освен сказните и белините што ги одобрила владата, автори ги копирале соодветните советски идеологии и пишувале комунистички народни песни. Овие современи народни песни ги комбинираат структурите и мотивите на старите белини со современиот живот во [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|Советскиот Сојуз]]. Нарекувани ''новини'', овие новокомпонирани приказни се сметаат за [[ренесанса]] на рускиот еп.{{r|uses}} {{Rp|169}} Фолклористите биле повикани да ги научат современите народни луѓе на конвенционалниот стил и структура на традиционалната ''белина''. Тие, исто така, им објасниле на изведувачите за соодветните типови на комунистичка идеологија што треба да бидат претставени во новите приказни и песни. {{r|uses}} {{Rp|161}} Бидејќи изведувачите често биле слабо образовани тие требало да добијат темелно разбирање на [[Марксизам|марксистичката]] идеологија пред да може да се очекува да им ги пренесат на луѓето на начин што одговара на советската влада. Освен што поминувале низ обемно образование, многу народни изведувачи патувале низ целата нација, со цел да добијат увид во животите на работничката класа и на тој начин да ги кажат своите приказни поефективно. {{r|miller}} {{Rp|54}} Поради нивната клучна улога во ширењето на комунистичките идеали низ [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|Советскиот Сојуз]], на крајот некои од овие изведувачи станале високо ценети членови на советското општество. Голем број од нив, и покрај нивната неписменост, биле избрани за членови на Сојузот на советски писатели.{{r|uses}} {{Rp|164}} Овие нови советски сказни и народни песни првенствено се фокусирале на контрастите помеѓу мизерниот живот во старата царска Русија и подобрениот под раководство на Сталин.{{r|politics}} {{Rp|48}} Нивните ликови претставуваат идентитети за кои советските граѓани треба да се стремат, да ги образложат особините на "новиот советски човек". {{r|farrer}} {{Rp|57}} Хероите на советските приказни требало да прикажат изменета и подобрена верзија на просечниот граѓанин давајќи му на читателот јасна цел за идеалното колективно ориентирано ''јас''. Овие нови народни песни го замениле [[Магија|волшепството]] со технологијата и натприродните сили на Сталин.{{r|schlauch}} {{Rp|220}} Наместо да добиваат суштински совети од митското битие, протагонистот добивал совет од „сезнајниот Сталин“. Ако ликот го следел божествениот совет на Сталин, тој можел да биде уверен во сите негови напори и целосна трансформација во "Нов Советски Човек".{{r|miller}} {{Rp|55}} Негативците на овие современи сказни биле ''неспособните'', ''уназадени'' капиталисти, додека советските граѓани биле непобедливите херои.{{r|husband}} {{Rp|305}} По смртта на Сталин во март 1953 година, фолклористите од тој период брзо ги напуштиле новите народни песни од тој период. Напишани од поединечни автори и изведувачи, ''новините'' не потекнуваат од усните традиции на работничката класа. Како резултат на тоа, денес тие се сметаат за псевдофолклор, а не вистински советски (или руски) фолклор.{{r|uses}} {{Rp|172}} Без никаква вистинска врска со масите, немало причина новината да се смета за ништо друго освен за современа литература..{{r|miller}} {{Rp|64}} Името на Сталин е исфрлено од неколкуте преживеани псевдо-народни песни од тој период.{{r|uses}} {{Rp|172}} Наместо да го сметаат фолклорот под Сталин за ренесанса на традиционалниот руски еп, денес тоа генерално се смета за период на воздржаност и невистини. == Видови == [[Податотека:Баба_Яга.jpg|мини|250x250пкс| [[Баба Рога]] ]] === [[Фолклор|Народни приказни]] === Докази за руски народни приказни постојат уште во 12 век и укажуваат на тоа дека постоеле и од порано<ref name=":02"/><ref name=":8">{{Наведена книга|title=The Russian Folktale|last=Propp|first=Vladimir|publisher=Wayne State|year=2012|isbn=|location=Detroit|pages=11|translator-last=Forrester|translator-first=Sibelan}}</ref>. Сепак, денес не постои многу содржина од раните народни песни, главно поради потиснување на нехристијанските раскази од страна на Црквата<ref name=":02" />. Кажувањето на народните приказни било строго забрането уште во 12 век <ref name=":02" /><ref name=":8" /> а во некои случаи престапот се казнувал и со смрт <ref name=":02" /> . Во 16 век, руските народни песни почнале да се запишуваат, а во 19 век објавила збирката со вистински руски народни песни, "Руските народни приказни" на Богдан Бронисин (1838) <ref name=":02" /> Проучувањето на фолклорот било особено популарно кон крајот на 20 век (околу 1960-тите) <ref name=":02" /> . Имало неколку обиди за класификација на европскиот фолклор, а [[Финска|финскиот]] [[Фолклористика|фолклорист]] Анти Арне започнал со еден познат систем кој подоцна го развил професорот од [[Санкт Петербург|Ленинград]] Н. П. Андреев <ref name=":02"/>. Овој систем идентификува 915 главни типови на народни песни (категоризирани според теми, заплети, ликови и други елементи на приказната)<ref name=":02" /> Од нив, околу една третина (317 типови) биле пронајдени во источните и западноевропските приказни, од кои една третина (302) биле пронајдени исклучиво во западноевропските приказни, а една третина (296 видови) биле пронајдени исклучиво во источноевропските приказни <ref name=":02" /> . === Народна магија === Во старата и селанската руска култура имало два основни вида на [[магија]]: (1) "нечиста", или лоша магија, и (2) продуктивна, или добра магија<ref name=":02"/> Првата е поврзана со ѓаволот и генерално се смета за непријателска<ref name=":02" /> Втората е магија која заштитува од злото или се обидува да стори добро за корисникот<ref name=":02" /> Некои магиски практики, како гатањето, кои традиционално се сметале за продуктивна магија, биле прераспределени како нечиста магија од страна на христијанската црква <ref name=":02" /> Најпродуктивната магија била "хомеопатската" магија<ref name=":02" /><ref name=":102"/> На пример, на пролетниот ритуал на носење гранки со вештачки птици (или колачиња што ги претставуваат птиците<ref name=":102" />), се сметало дека ќе помогне во создавањето на птичјиот лет поврзан со доаѓањето на пролетта<ref name=":02" />. Магиските традиции се евидентирани како постојани до крајот на 1648 година во Москва<ref name=":02" /> . ==== Празнични [[Обред|ритуали]] ==== Практики поврзани со многу празници отпрвин биле магиски ритуали. Пеењето новогодишни песни и јолот првично биле можност за домаќинствата да покажат великодушност и на тој начин да си обезбедат просперитетна година<ref name=":102"/> На првата ноќ по венчавката, понекогаш креветот на двојката бил поставуван во близина на добитокот, за да се поттикне плодноста на нивните животни<ref name=":02" /> Другите [[Свадба|свадбени]] традиции, како што е јадењето јајца, пеењето срамотни песни и фрлањето жито врз младенците првично биле наменети да обезбедат плодност и благосостојба за двојката во наредните години<ref name=":02" />. ====[[Баење]]<ref name=":02"/>==== Баењето се магични зборови кои се користат за остварување различни задачи <ref name=":102"/> Со баење се истерувал [[леши]] <ref name=":62">{{Наведена книга|title=Russian Folk Belief|last=Ivanits|first=Linda J.|publisher=M. E. Sharpe|year=1992, © 1989|isbn=|location=Armonk, New York and London, England|pages=64-82}}</ref> На пример, едно љубовно баење: "Ќе се кренам, понизен слуга на Господ (име е наведено), ќе дојдам од куќата во вратата, од вратата до портата. . . " <ref name=":102" /> Често има баење за да се повика Бог или некои светци <ref name=":02" /> А баењето против забоболка гласи: <blockquote>"Три патишта, дрво стои крај патот, под дрвото лежи труп, низ телото оди Св. Антониј и вели:" Зошто, лешу, лежиш тука? Дали забите те болат? Дали ребрата те болат? Дали црви те јадат? Дали тече крвта од тебе? "Ништо не боли". Отрпни го забот на Божјиот понизен слуга (името се наведува), како во трупот, за да го направиш силен, Господе, посилен од камен<ref>{{Наведено списание|last=Bermejo|first=Iñigo|last2=Stevenson|first2=Matt|last3=Cooper|first3=Katy|last4=Harnan|first4=Sue|last5=Hamilton|first5=Jean|last6=Clowes|first6=Mark|last7=Carroll|first7=Christopher|last8=Harrison|first8=Tim|last9=Saha|first9=Shironjit|date=2017-09-20|title=Mepolizumab for Treating Severe Eosinophilic Asthma: An Evidence Review Group Perspective of a NICE Single Technology Appraisal|url=http://dx.doi.org/10.1007/s40273-017-0571-8|journal=PharmacoEconomics|volume=36|issue=2|pages=131–144|doi=10.1007/s40273-017-0571-8|issn=1170-7690}}</ref></blockquote> Едно од најстарите запишани руски баења е она во Р''уската хроника'' која датира од 10 век <ref name=":102"/> . [[Податотека:Leshy (1906).jpg|мини|Леши]] == Содржина == === Природни и куќни духови === Духовите најчесто живеат во шума, вода, поле или дом<ref name=":02"/><ref name=":62"/> Често се претставени како стари луѓе, кои ја одразуваат семејната хиерархија во племенските заедници<ref name=":02"/> Првично, природниот дух се сметало дека ги штити луѓето <ref name=":02"/> но со тек на времето тие се сметале за неутрални или злонамерни сили, понекогаш поврзани со [[ѓавол]]от<ref name=":62" /><ref name=":7">{{Наведена книга|title=Sketches from a Hunter's Album|last=Turgenev|first=Ivan|publisher=Penguin|year=1990, © 1967|isbn=978-0-14-044522-0|location=|pages=99-120|translator-last=Freeborn|translator-first=Richard|orig-year=1847-1851}}</ref> Тие исто така често се поврзуваат со "нечиста" сила, поврзана со неприродна смрт и несоодветно погребување<ref name=":02"/><ref name=":62" /><ref name=":7" /> Повеќето записи што денес постојат за природните духови се собрани по крајот на 19 век и се раскажуваат како приказни од втора рака<ref name=":62" />. Приказните за природните духови се од подалечното минато<ref name=":62" />. ==== Леши<ref name=":62"/>==== ''(Исто така,'' ''"шумски [[демон]]"'' <ref name=":7"/> '')'' [[Леши]] е шумски дух кој живее во шумата. Неговиот изглед варира низ приказните, но постојано е маж <ref name=":62"/>. Општо земено, леши е насликан како човек, но може да се појави во форма на животно или, во некој случај, печурка <ref name=":62" /> Понекогаш тој е прикажан со крилја и опашка, како ѓаволот <ref name=":62" /> . Неговата големина е променлива <ref name=":62" /> Некои приказни за леши го опишуваат како да има жена и деца, имитирајќи типично селско домаќинство <ref name=":62" /> Некои записи припишуваат повеќе леши во одредена шума и ги опишуваат како да имаат хиерархиско општество, кое повторно е слично на локалното општество <ref name=":62" /> . Некои велат дека леши не умее да зборува, туку само прави звуци како плескање <ref name=":7"/> или звуци на птици, шушкави листови, ржи, итн..<ref name=":62"/> . Други велат дека тој може да ги имитира гласовите на луѓето што ги знаете<ref name=":62" /> . Општо земено, тој се смета за нечесен или за зло и се вели дека ги тера луѓето да се изгубат во шумата<ref name=":62"/><ref name=":7"/> да се разболат, да крадат жени, па дури и да јадат луѓе <ref name=":62" /> Неговите традиционални слабости вклучуваат оган и крст, што укажува на подоцнежна поврзаност меѓу леши и христијанскиот ѓавол<ref name=":62" /> . [[Податотека:Vodyanoy.jpg|мини|''Водјаној'', Иван Билибин 1934]] ====[[Водјаној]]==== ''(Исто така,'' ''"воден'' ''ѓавол"'' <ref name=":62" /> '', "воден дух"'' <ref name=":7"/>'')'' Водјаној е машки воден дух. Се смета дека живее во некаква вода, понекогаш има место за живеење на дното на водата <ref name=":62"/><ref name=":7"/> Како и леши, изгледот на водјаној варира од приказна до приказна <ref name=":62" /> Тој е генерално прикажан како стар, брадат, понекогаш син, бел или зелен<ref name=":02"/><ref name=":62" /> понекогаш покриена со лиги, понекогаш надуен со вода<ref name=":02"/><ref name=":62" /> .Често се опишува како да има на себе рибни елементи, како крлушки или опашка на риба <ref name=":62" /> Како и леши, водјаној понекогаш е прикажан со жена <ref name=":62" /> . Главната функција на водојаној е да ги дави луѓето <ref name=":62"/><ref name=":7"/>. Други приказни за водјаној го прикажуваат како имитира гласови или расипува некого менувајќи му го изгледот <ref name=":7" /> Некои приказни за спокојните односи меѓу луѓето и водјаној опишуваат мелници и рибари кои му даваат придонес на водјаној за да обезбедат добра среќа од неговите води <ref name=":62" /> . За разлика од леши, водјаној се смета за недвосмислено зло <ref name=":62"/> . Во многу случаи, тој се смета за еквивалент на ѓаволот <ref name=":62" /> . [[Податотека:Starichok-polevichok by Konenkov (1910, Tretyakov gallery) 02 by shakko.JPG|мини|Полевој]] ==== Полевој и Полудница ==== [[Полевој]] е машки полски дух <ref name=":62"/> Како и другите природни духови, појавувањето на полевој обично ја одразува неговата околина. Понекогаш тој е опишан како да има темна кожа, како почвата; понекогаш со трева за коса; понекогаш облечен во бело и опкружен со ветер <ref name=":62" /> Како и леши, полевој има променлива големина врз основа на неговата околина, и може да биде висок како несекојдневна трева во лето и мала, како што полето се јавува по жетвата <ref name=":02"/> . Полевоите се чини дека генерално се помалку злобни од другите духови, најлошото од неговите моќи е да ги натераат луѓето да се изгубат во полето<ref name=":62"/> Сепак, тој генерално се смета за лош знак. Полевој има семејство и деца <ref name=":62" /> . Полудница е женски полски дух <ref name=":62"/> Нејзиното појавување варира првенствено во поглед на возраста; таа е опишана како девојка или постара жена <ref name=":62" /> Таа се смета дека го заштитува житото а му штети на секој што работи во полињата напладне <ref name=":62" /> ==== [[Русалка]] ==== ''(Исто така, "водна самовила"'' <ref name=":7"/> '',[[Ундина|ундона]]'' <ref name=":02"/> '')'' Русалка е женски дух, често поврзан со водата <ref name=":62"/><ref name=":7"/> Таа обично се смета за млада, убава жена <ref name=":62" />. Приказните зборуваат за русалки во шумите, во полињата и по реките <ref name=":62" /> . Обично се смета дека живее под вода, како водјаној, и ги измамува минувачите <ref name=":62" /> Во некои места се смета дека се русалки се [[Душа|душите]] на некрстени деца, или на оние што починале со давење <ref name=":02"/><ref name=":62" /> . Понекогаш нејзиното зло е безопасно <ref name=":7"/> како леши или поливеј но некогаш се смета дека ги тера луѓето до смрт <ref name=":7" /> или ги потопува<ref name=":62"/> . Поврзаноста на русалка со нечистите мртви ја прави носител на нечистата сила поврзана со други природни духови <ref name=":62" /> Понекогаш таа е поврзана директно со ѓаволот <ref name=":62" /> Како и другите природни духови, се смета дека силата и е ослабена преку знакот на крстот <ref name=":62" /><ref name=":7" /> и со одредени магични зборови <ref name=":62" />. [[Податотека:Silesian Domovoy statuette (1).jpg|мини|Домовој, словенски бог на домаќинството]] ==== Домовој ==== Домовој е дух на куќата и е малку поинаков по карактер од природните духови. Се сметал за добронамерен заштитник на некое домаќинство <ref name=":9">{{Наведена книга|title=Russian Folk Belief|last=Ivanits|first=Linda J.|publisher=M. E. Sharpe|year=1992, © 1989|isbn=0-87332-889-2|location=Armonk, New York and London, England|pages=51-63}}</ref> Преку него најверојатно се обожавале предците, бидејќи еден "прекар" го нарекувал "дедо", и честопати се вели дека се појавува во форма на сегашна или мината глава на домаќинството <ref name=":9" /> Вообичаено, домовој не се гледал, туку се приметувал со звук. Тој можел да предизвика ѕидовите да крцкаат <ref name=":9" /> Вообичаено се сметало дека домовој живее сам, но некои приказни го споменуваат со сопруга и деца <ref name=":9" /> . Функцијата на домовој во голема мера била да се грижи за некое домаќинство. Тој давал знаци за идни настани, како што се добро или лошо богатство, свадби или смрт во семејството <ref name=":9"/> Преносот на домовој била значајна работа. На пример, кога жена ќе се омажила, вообичаено било да го напушти семејството и да отиде да живее кај нејзиниот сопруг<ref name=":02"/> При напуштање на својот дом, неопходно било да изврши ритуали за да се раздели од домашните духови на нејзиното семејство и да се запознае со семејството на нејзиниот сопруг <ref name=":02"/> Кога некое семејство се селело во куќи, тие конкретно ги поканувале своите домовои да дојдат со нив и да останат во домаќинството<ref name=":9"/> . === Животни === Животните се појавуваат заедно со [[Човек|човечки]] ликови, како и заедно со други животни. Некои од најчестите животни пронајдени во текот на многу приказни се [[Лисица|лисици]], [[Домашна овца|овци]] [[Коза|кози]] петли и [[Волк|волците]]. На овие животни понекогаш им се дадени човечки квалитети, вклучувајќи ја и способноста да зборуваат и со други животни, како и со човечки карактери. Тие ги имаат истите [[Емоција|емоции]] како и човечките ликови. Тие добиваат човечки квалитети како што се духовитост хумор, лукавство, па дури и глупост.<ref>Зенковски, Серж А., уредник. Средновековна Русија епови, хроники и приказни. Второ издание. Њујорк, Е.П. Датон, 1974 година.<br /></ref> Лисиците, на пример, обично се женски и се многу духовити и сакаат да ги измамат своите колеги. Ова може да бидат возрасни луѓе или волци, петли и [[Мечка|мечки]]. Волци, од друга страна, обично се мажи и не се многу паметни. Тие често се подложни на тоа да бидат доведени во замки и да бидат измамени од лисиците.<ref>Голдберг, Кристин. Изградба на фолк. [[Journal of Folklore Research|Весник на фолклорни истражувања]] . Vol. 23, бр. 2/3, Специјален двоен број: Компаративен метод во фолклорот (мај 1986), стр. 163-176.<br /></ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Firebird.jpg|Огнена птица од Иван Билибин . Податотека:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project levels adjustment 2.jpg|''Садко во подводното царство,'' Иљја Репин . Податотека:Iwan Nikolajewitsch Kramskoj 002.jpg|''Сирени'' на [[Иван Крамској]] . Податотека:Ilya Muromets and Nightingale the Robber.jpg|''Иљја Муромец'' Податотека:Ivanbilibin.jpg|''Бујан'' од [[Иван Билибин]] . Податотека:Vasnetsov Frog Princess.jpg|''Принцезата Жаба'' од [[Виктор Васнецов]] . Податотека:Купчиха и домовой.jpg|''Домовој'' од Борис Кустодиев . Податотека:Kitezh.jpg|''Китеж'' од [[Константин Горбатов]] . Податотека:11 Whirlwind the Whistler carries away Golden Tress - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе , 1916 година Податотека:14 The Water Tsar dances - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година Податотека:15 Timothy began to dance, the cabin also began to dance, the table danced - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година Податотека:12 Oh, said the man, I am able to do everything. - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година Податотека:6 Marina lay upon a couch ... and fondled a fiery dragon with her right hand - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година Податотека:4 It was clear that her fascination still worked upon the hearts of the prisoners - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година Податотека:3 Nightingale the Robber fell from his nest in the old oaks - Russian Fairy Book 1916, illustrator Frank C Pape.jpg|Илустрација од "Руските приказни" од Ричард Вилсон, илустрирана од Франк Папе 1916 година </gallery> == Поврзано == * [[Словенска митологија]] * [[Уралска митологија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Дополнителна литература == * Alexander, Alex E. (1975). ''Russian Folklore: An Anthology in English Translation''. Belmont, Massachusetts: Nordland. * Ivanits, Linda J. (1992, © 1989). ''Russian Folk Belief.'' Armonk, New York and London, England: M. E. Sharpe. * Propp, Vladimir Yakovlevich. ''The Russian Folktale'' edited and translated by Sibelan Forrester (Wayne State University Press; 2012) 387 pages; lectures delivered at Leningrad State University in the 1960s. * Sokolov, Yuriy M. (1971, © 1950). ''Russian Folklore''. Translated by Smith, Catherine R. Detroit: Folklore Associates. == Надворешни врски == [https://publicadomain.ru Голема колекција на руски фолклор на руски јазик] {{Europe topic|Фолклорот на}} [[Категорија:Руски фолклор]] [[Категорија:Антропологија]] [[Категорија:Култура]] [[Категорија:Руска култура]] 2e5fg7kf4iflsnxiiws2b2fqx979d65 3 1220701 5561840 5538826 2026-05-20T17:20:12Z MediaWiki message delivery 47896 /* Може да сте подобни да гласате на изборите за U4C */ ново заглавие 5561840 wikitext text/x-wiki {{добредојде}} == Награда од Уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2019“ == Почитуван корисник Chnitke, би сакал да ве известам дека сте добитник на награда од Уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2019“ (Најдобар постоечки корисник), за повеќе информации можете да ме контактирате на : vanderzilson@gmail.com или пак вие оставете ми ваша мејл адреса. ([[User:Иван Ж|Иван Ж]] <small>([[User talk:Иван Ж|разговор]])</small> 19:48, 26 мај 2019 (CEST)) == Нов уредувачки натпревар == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Автомобили“ и да создадеме повеќе статии за автомобилските модели во периодот од 20 септември до 19 октомври, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Автомобили|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:35, 17 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3878916 --> == Ракомет == Здраво, како што во Македонија е особено популарен ракометот, а темата на Википедија е доста слабо покриено, дојдовме до идеја да организираме уредувачки натпревар на тема „Ракомет“, со цел да ги подобриме постоечките статии, но и да создадеме нови. Натпреварот ќе се одржува цел декември. Има обезбедено награди за учество во натпреварот. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Ракомет|проектната страница за натпреварот]] и земи учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:23, 30 ноември 2019 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3898255 --> == СИЕ Пролет 2020 == Здраво, мило ми е што си доста активен за време на натпреварот. Само те потсетувам дека согласно правилата на натпреварот „<nowiki>Секоја од создадените или дополнетите статии означувајте ги со шаблонот {{</nowiki>[[Предлошка:СИЕ Пролет 2020|СИЕ Пролет 2020]]<nowiki>}} на страниците од разговор.</nowiki>“. Доколку имаш проблем да се снајдеш, слободно прашај ме. Пример за вакво означување можеш да видиш [[Разговор:Туризам во Босна и Херцеговина|тука]]. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 15:31, 13 април 2020 (CEST) == Кампања на меѓународно ниво за вметнување на фотографии/слики во статиите на кои им недостигаат == Почитуван Chnitke. Сакам да ве известам за кампањата на меѓународно ниво за вметнување на илустрации во википедиските статии на кои им недостигаат наречена „Статии без илустрација“ или на англиски јазик: Wikipedia Pages Wanting Photos (WPWP). Идејата е да се искористат фотографиите и останатите илустрации, кои веќе постојат на [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Ризницата], и да се вметнат во соодветните статии на Википедија. На Википедија на македонски јазик, организатори на оваа кампања се здруженијата на граѓани „ГЛАМ Македонија“ и „Споделено знаење“. Кампањата трае од 1 јули од 31 август 2020 година и има награден фонд од 1.000 евра (1 награда – ваучер од вредност од 12 илјади денари и 8 награди – ваучери од вредност од 6 илјади денари). Дополнително, може да се освои и една од меѓународните награди бидејќи учесникот паралелно учествува на домашната и меѓународната кампања. Наградниот фонд на меѓународната кампања е: прва награда ваучер од 500 долари (САД); втора награда 400 долари; трета награда 300 долари. Како дополнителни награди се: награда за учесник кој поставил најголем број звучни илустрации во статии 200 долари; награда за учесник кој поставил најголем број на видео илустрации во стати 200 долари; награда за учесник кој е нов на Википедија и поставил најголем број на илустрации во статии 200 долари. Учесникот за да влезе во кругот на добитниците треба да закачи илустрации на најмалку 100 статии. [[Википедија:Статии без илустрација|Страница за кампањата]] која претставува и прирачник како се учествува. Доколку учествувате, среќно! [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 13:28, 30 јуни 2020 (CEST) Здраво, ви пишувам во врска со вметнувањето на кодовите. Треба да пишете #WPWPMK и #WPWP. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 19:19, 1 јули 2020 (CEST) == [[Рембрант ван Рејн]] == Здраво, убаво што учествувате на наградното уредување: вметнување слики во статиите, ама ќе ве замолам да ги средите 28-те слики ставени во статијата за [[Рембрант ван Рејн]]. Или поставете ги во наслов „Галерија“, или отстранете некои од нив. Статијата не личи на ништо сега, сликите одат надвор од текстот. Да нагласам дека се бара вметнување на илустрација во различни статии, а не 28 илустрации во иста статија. Поздрав и пријатно уредување - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:19, 9 јули 2020 (CEST) ::Мојата идеја со пораката беше да ги разјаснам правилата на кампањата (за која има предвидено награди, па оттаму ја нареков наградно уредување, јас не пишав натпревар), а не да ви го одземам еланот и идеализмот. Се извинувам ако не сум се изразила правилно. Што се однесува до „нашиот очаен цивилизациски минимализам, особено во скоро сите области пред се од планетарното творештво“, ќе се согласиме сите дека е така, и дека на Википедија се добредојдени сите што сакаат да придонесат во намалување на истиот. Поздрав и сè најдобро. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:19, 10 јули 2020 (CEST) == Правопис == Здраво, Ве замолувам кога ќе уредувате да запазувате на правописот. Википедија се цели, освен на квантитет на статии, туку и на квалитет односно правилно напишани статии. Поздрав [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:10, 16 јули 2020 (CEST) Здраво, Ви благодарам за укажувањето. Почнав со прегледување, лекторирање и корегирање на собраниот и поставен материјал . Поздрав [[User:Chnitke|Chnitke]] <small>([[User talk:Chnitke|разговор]])</small> 7.36, 17 јули 2020 (CEST) == Археолошки наоѓалишта во Охридско == Здраво, забележувам дека доста активно создавате статии за археолошките наоѓалиште во Охридско, но уредувачкиот ден на оваа тема е закажан за 18 август, односно утре. Поздрав и пријатно уредување.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 13:41, 17 август 2020 (CEST) Многу се извинувам, ги побркав датумите. Како можам да ја исправам оваа непријатна грешка. Утре воопшто нема да објавувам - ако е тоа доволно. како можев вака да пропуштам? :Здраво, може да земете да ги подобрите веќе создадените статии или да уредите нови. Не е никаква непријатна грешка и може слободно да си продолжите со уредување. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 19:48, 18 август 2020 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Податотека:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за трудољубивост''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Оваа награда ја доделувам за големата трудољубивост во создавањето нови содржини во последно време. [[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 10:04, 26 август 2020 (CEST) |} Ви благодарам од срце...Поздрав, имајте успеси == Покана за учество во иницијативата „Цели за одржлив развој“ == '''[[Википедија:Цели за одржлив развој|Цели за одржлив развој]]''' претставува меѓународна иницијатива за збогатување на Википедија со содржини поврзани со [[Цели за одржлив развој|Целите за одржлив развој]] (ЦОР). Преку поврзување на заедница од стотици доброволни уредници од една страна и стручњаци за ЦОР од друга страна, иницијативата се стреми кон зголемување на свеста за целите, зајакнување на целокупното движење за нив и поставување основи за позадлабочено содржинско покривање на темите поврзани со целите во иднина. Во насока на поголема застапеност на темите поврзани со Целите за одржлив развој на македонски јазик, заедницата на Википедија на македонски јазик зема учество преку организирање уредувачка седмица во којашто ги повикува да се вклучат сите заинтересирани уредници и страни со стручни познавања на темата. Иницијативата временски се поклопува со Глобалната седмица на целите и е во времетраење од '''19-26 септември 2020''' година и со доделување на награди за најдобрите учесници. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 15:14, 18 септември 2020 (CEST) == Слики од Сандро Ботичели == Здраво. Гледам дека се распишувавте статии за сликите од Ботичели, но уредувачкиот ден е на 5 ноември, поточно утре. Може да чувате простор за уредување и во текот на утрешниот ден. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 19:56, 4 ноември 2020 (CET) == Археолошки наоѓалишта во Охридско == Здраво. Би сакал да Ве известам дека уредувачкиот ден за археолошките наоѓалипта во Охридско е закажан за 4 март, односно утре.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 17:23, 3 март 2021 (CET) Ви Благодарам, повторно го згрешив датумот == Земи учество во СИЕ Пролет 2021 == Здраво, во периодот од 1 до 30 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2021“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја проектната страница за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:03, 3 април 2021 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=4491191 --> == Евиденција на статии во СИЕ Пролет 2021 == Здраво. Би сакал да Ви укажам дека на статиите коишто ги уредувате во уредувачкиот натпревар СИЕ Пролет 2021 е неопходно на страницата за разговор да ја додавате предлошката [[Предлошка:СИЕ Пролет 2021|СИЕ Пролет 2021]] и притоа ќе ја наведете темата и земјата за којашто се однесува (пр. [[Разговор:Истанбулска берза]]). На тој начин, статиите коишто ги имате уредувано автоматски ќе бидат вклучени во статистиката од натпреварот. Ви благодарам. Поздрав и пријатно уредување.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:57, 21 април 2021 (CEST) == #WPWPMK == Здраво Chnitke, Добитник си на награда од предизвикот [[Википедија:Статии без илустрација 2023#Резултати|„Статии без илустрација“]]. За ваучерот што ти следува, ако не е проблем да ме побараш на мејл или на Фејсбук. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:57, 28 септември 2023 (CEST) [[Image:Tireless Contributor Barnstar.gif|30px|'''Награда за неуморниот уредувач''', [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] ]] - ѕвезда за неуморниот уредувач - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:14, 28 септември 2023 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 00:53, 3 мај 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RamzyM (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Хемиски елементи и изотопи“ == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Хемиски елементи и изотопи“ и да создадеме повеќе статии за хемиските елементи и изотопи во периодот од 10 февруари до 9 март, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Хемиски елементи и изотопи|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:04, 18 февруари 2025 (CET) == Земете учество во СИЕ Пролет 2025 == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2025“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2025|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 08:46, 1 април 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден Chnitke, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:02, 27 мај 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Управување со отпад“ == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Управување со отпад|Управување со отпад]]“, која ќе трае од 2 до 8 јуни 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Управување со отпад|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:48, 3 јуни 2025 (CEST) == Палигора 2018 == Hi, sorry for speaking in English. You wrote an article for Коста Шкодреану and used the work by Ристо Палигора about the Црква „Св. Константин и Елена“ - Битола. I am interested in writing an article for this church in English Wikipedia and this source would be very useful. Do you still have access to this source and would it be possible for you to facilitate access to me? Thanks, [[User:Super Dromaeosaurus|Super Dromaeosaurus]] <small>([[User talk:Super Dromaeosaurus|разговор]])</small> 12:24, 15 јуни 2025 (CEST) :Hello. :I appreciate your interest. :If you can wait for me for two or three days, I will send you some material. :I hope you don't mind. :Have success and creative joy. :Best regards :Chnitke [[User:Chnitke|Chnitke]] <small>([[User talk:Chnitke|разговор]])</small> 01:19, 21 јуни 2025 (CEST) ::https://marh.mk/sv-konstantin-i-elena-bitola/ ::https://babambitola.mk/crkvata-sveti-konstantin-i-elena-go-ima-nekogashniot-izgled-kako-istoimenata-crkva-kaj-epinal/ ::https://babambitola.mk/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0-%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%B8-%D0%B5/ ::https://apla.mk/direktno/item/2387-umetnikot-koj-firenca-ja-donese-vo-bitola ::https://www.facebook.com/vlashkacrkva/?locale=mk_MK ::https://eprints.ugd.edu.mk/23295/1/Spisanie%20%20%202019.pdf ::https://ceipa.pmf.ukim.mk/mk/node/282 ::https://ceipa.pmf.ukim.mk/mk/node/165 ::https://www.academia.edu/36196921/_%CE%97_%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%80%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%BF_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CE%AD%CE%BD%CE%B1_%CE%B1%CE%BD%CE%AD%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%84%CE%BF_%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%B9%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%BF%CF%8D_%CE%A7%CE%B1%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%85_%CF%84%CE%BF_%CF%86%CE%B8%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%80%CF%89%CF%81%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_1875_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%A0%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B7%CF%89%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%91%CF%86%CE%B9%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B7%CE%B3%CE%B7%CF%84%CE%AE_%CE%91%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BF_%CE%95_%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B7_%CE%B5%CE%BA%CE%B4_%CE%A3%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7_2018_139_170 ::https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/108531722 [[User:Chnitke|Chnitke]] <small>([[User talk:Chnitke|разговор]])</small> 11:45, 22 јуни 2025 (CEST) :https://marh.mk/sv-konstantin-i-elena-bitola/ :https://babambitola.mk/crkvata-sveti-konstantin-i-elena-go-ima-nekogashniot-izgled-kako-istoimenata-crkva-kaj-epinal/ :https://babambitola.mk/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0-%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%B8-%D0%B5/ :https://apla.mk/direktno/item/2387-umetnikot-koj-firenca-ja-donese-vo-bitola :https://www.facebook.com/vlashkacrkva/?locale=mk_MK :https://eprints.ugd.edu.mk/23295/1/Spisanie%20%20%202019.pdf :https://ceipa.pmf.ukim.mk/mk/node/282 :https://ceipa.pmf.ukim.mk/mk/node/165 :https://www.academia.edu/36196921/_%CE%97_%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%80%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%BF_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CE%AD%CE%BD%CE%B1_%CE%B1%CE%BD%CE%AD%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%84%CE%BF_%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%B9%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%BF%CF%8D_%CE%A7%CE%B1%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%85_%CF%84%CE%BF_%CF%86%CE%B8%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%80%CF%89%CF%81%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_1875_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%A0%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B7%CF%89%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%91%CF%86%CE%B9%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B7%CE%B3%CE%B7%CF%84%CE%AE_%CE%91%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BF_%CE%95_%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B7_%CE%B5%CE%BA%CE%B4_%CE%A3%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7_2018_139_170 :https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/108531722 Chnitke (разговор) 11:45, 22 јуни 2025 (CEST)Одговори :Последната промена на страницава е извршена на 21 јуни 2025 г. во 01:19 ч. [[User:Chnitke|Chnitke]] <small>([[User talk:Chnitke|разговор]])</small> 11:46, 22 јуни 2025 (CEST) == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден Chnitke, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:52, 27 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Chnitke, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:02, 1 јули 2025 (CEST) == Статии без илустација == Добар ден Chnitke, да ти напоменам дека треба да се илустрираат статии што немаат тековно никаква илустрација. На пример во статијата [[Холокауст]] си додал илустрација но веќе има подоле кај поднасловот '''[[Холокауст#Депортирањето на македонските Евреи во логорот Треблинка|Депортирањето на македонските Евреи во логорот Треблинка]]'''. Убав ден [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:12, 7 јули 2025 (CEST) == Ние сме нашите планини == Hello. In the article [[Ние сме нашите планини]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Special:Contributions/78.174.55.43|78.174.55.43]] <small>([[User talk:78.174.55.43|разговор]])</small> 10:26, 27 август 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:33, 11 септември 2025 (CEST) :Ти благодарам. Со задоволство ќе учествувам [[User:Chnitke|Chnitke]] <small>([[User talk:Chnitke|разговор]])</small> 18:20, 11 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Chnitke, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:49, 21 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:51, 19 ноември 2025 (CET) == Земете учество во СИЕ Пролет 2026 == Здраво Chnitke, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 16:45, 2 април 2026 (CEST) == СИЕ Пролет 2026 == Добар ден Chnitke, Гледам си се обидел да направиш страница за евиденција за СИЕ Пролет, па јас ти ја досоздадов. Во прилог каде да си ги вметнуваш статиите: [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026/евиденција/Chnitke|евиденција]]. Ако имате какви било потешкотии или прашања слободно обратете ми се на разговорната страница или овде. Пријатен ден [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:16, 14 април 2026 (CEST) == Може да сте подобни да гласате на изборите за U4C == <section begin="announcement-content" /> Ви се обраќам бидејќи имате претходно гласано на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативниот комитет за Универзалниот правилник на однесување (U4C)]]. Може да имате право на глас во тековните избори за U4C, кои се веќе во тек, а завршуваат на 2 јуни 2026 г. Можете да дознаете повеќе за кандидатите и изборите на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|страницата за изборите на Мета]], и од таму можете да прејдете на самото гласање. Вашето учество на овие изборие е важно за управувањето со Викимедиините заедници. Го цениме времето што би го провеле во читање за кандидатите и гласањето. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:20, 20 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> p21kwk76o5gw722zhxzmacsn6zq86qb 0 1230581 5561791 5461925 2026-05-20T16:03:41Z Carshalton 30527 5561791 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = darkblue | clubname = ГНК Динамо Загреб | fullname = Граѓански ногометни клуб Динамо Загреб | country = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | image = [[File:NKdinamozagreb.png|200px|Logo]] | nickname = ''Модри'', ''Плави'', ''Пургери'' | founded = {{Start date|df=yes|1911|4|26}} како ''1. ХШК Граѓански''<br>{{Start date|df=yes|1945|6|9}} како ''Динамо'' | colors = {{colorbox|darkblue}} {{colorbox|white}} [[Темносина боја|темносина]] и [[Бела боја|бела]] | location = [[Загреб]], [[Хрватска]] | ground = [[Стадион Максимир|Максимир]] | capacity = 35,123<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gnkdinamo.hr/EN/Club/Stadium?RenderOutline=False|title=Stadion Maksimir|publisher=GNK Dinamo Zagreb|accessdate=2017-07-26}}</ref> | owntitle = Претседател | owner = {{flagsport|CRO}} [[Велимир Зајец]] | mgrtitle = Тренер | manager = {{flagsport|BIH}} [[Сергеј Јакировиќ]] | league = [[Прва фудбалска лига на Хрватска|Прва ХНЛ]] | season = 2023/24 | position = 1-ви (шампиони) | pattern_la1 = _dzagreb1920h | pattern_b1 = _dzagreb1920h | pattern_ra1 = _dzagreb1920h | pattern_sh1 = _adidasblue | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = | body1 = | rightarm1 = | shorts1 = | socks1 = 0000ff | pattern_la2 = _sufc1819a | pattern_b2 = _sufc1819a | pattern_ra2 = _sufc1819a | pattern_sh2 = _adidasblack | pattern_so2 = _3_stripes_black | leftarm2 = CCFF00 | body2 = CCFF00 | rightarm2 = CCFF00 | shorts2 = CCFF00 | socks2 = CCFF00 | pattern_la3 = _dzagreb1920t | pattern_b3 = _dzagreb1920t | pattern_ra3 = _dzagreb1920t | pattern_sh3 = _dzagreb1920t | pattern_so3 = _dzagreb1920t | leftarm3 =080347 | body3 = 0d009e | rightarm3 = 080347 | shorts3 = 080347 | socks3 = 080347 | website = http://www.gnkdinamo.hr/ }} '''Граѓански фудбалски клуб Динамо Загреб''' (скратено: '''ГНК Динамо Загреб''' или само '''Динамо Загреб''') е [[Хрватска|хрватски]] [[фудбал]]ски клуб од градот [[Загреб]]. Моментално се натпреварува во [[Прва фудбалска лига на Хрватска|Првата фудбалска лига на Хрватска]], и од нејзиното основање во 1992 година досега, никогаш не испаднал. Динамо е клуб со најмногу навивачи во Хрватска<ref name="index.hr">[http://www.index.hr/sport/clanak/najvise-navijaca-ima--dinamo/260968.aspx Najviše navijača ima – Dinamo!], index.hr, 18 август 2005., пристапено 6 август 2017.</ref>, а од основањето на Република Хрватска како самостојна независна држава е најтрофеен клуб во државата, со 20 национални титули шампион, 15 освоени [[Фудбалски куп на Хрватска|купа]] и 6 [[Суперкуп на Хрватска|суперкупа]]. Тие се исто така единствената хрватска екипа која успеала да освои некој европски трофеј, [[Куп на велесаемските градови|Купот на велесаемските градови]] [[Куп на велесаемските градови 1966-1967|1966-1967]]. Динамо е наследник на фудбалскиот клуб [[1. ХШК Граѓански Загреб]] основан на 26 април [[1911]] година. Откако комунистичката власт во [[1945]] година со декрет ги укинала популарните загрепски фудбалски клубови како Граѓански, ХАШК и Конкордија<ref>[http://nogomet.lzmk.hr/clanak.aspx?id=368 Dinamo]</ref> поради играње во [[Фудбалско првенство на Хрватска|фудбалското првенство]] за време на [[Независна Држава Хрватска|НДХ]], бил основан фудбалскиот клуб Динамо на 9 јуни [[1945]] година, како фудбалска секција на Спортскиот клуб Динамо, која од [[1949]] година започнува да делува како самостојна фудбалска екипа. Од фудбалскиот клуб Граѓански, Динамо ја презел [[Темносина боја|темносината]] боја на дресови, поголемиот дел од играчите и навивачите како и прекарот ''пургери'', а исто така и грбот на клубот е направен по урнек на грбот на фудбалскиот клуб Граѓански.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://povijest.gnkdinamo.hr/uspjesi/simboli-kluba/povijest-grbova.html |title=архивски примерок |accessdate=2019-09-21 |archive-date=2018-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125204521/http://povijest.gnkdinamo.hr/uspjesi/simboli-kluba/povijest-grbova.html |url-status=dead }}</ref> Промените на името на клубот во ХАШК Граѓански и Кроација Загреб не биле добро прифатени во воените деведесетти години на 20 век, а денешното име било усвоено на седница на собранието на клубот на 12 август [[2011]] година, кога името ''Ногометни клуб Динамо Загреб'' било променето во ''Граѓански ногометни клуб Динамо Загреб'' со цел да се нагласи поврзаност со Граѓански. Своите домашни натпревари Динамо ги игра на стадионот [[Стадион Максимир|Максимир]], кој има капацитет од нешто повеќе од 35.000 гледачи. Најголем соперник им е [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук Сплит]] со кого играат ''[[вјечно дерби]]'', кое се смета за едно од најзначајните фудбалски дербија во светот.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1213931/THE-LIST-The-greatest-rivalries-club-football-Nos-20-11.html THE LIST: The greatest rivalries in club football, Nos 20–11]</ref> Динамо Загреб е исто така познат по своите верни и фанатични навивачи познати под името [[Bad Blue Boys]]. ==Историја== Клубот ја продолжил традицијата на [[1. ХШК Граѓански Загреб|Првиот хрватски градски спортски клуб '''(Граѓански)''']] формиран во април [[1911]] година. Во текот на 34 годишното постоење Граѓански шест пати ја освоил титулата шампион на Кралството Југославија и НДХ (1923, 1926, 1928, 1937, 1940 и 1943). Под тоа име клубот настапувал сè до мај [[1945]] година, а потоа клубот бил распуштен по одлука на [[комунизам|комунистичките]] власти, а сите богати архиви биле вандалски уништени. На местото на Граѓански било втемелено Фискултурното друштво Динамо, а пет години подоцна нивниот фудбалски клуб се осамостоил. Така, новиот клуб Динамо од Граѓански го наследил поголемиот дел од неговата традиција (грб и боја). Во просториите на ''Електра'', на 9 јуни [[1945]] година бил основан Динамо. Своето име клубот го добил по урнек на [[Русија|рускиот]] [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]]. Тогашниот загрепски спортски комесар Ивица Медариќ, кој претходно играл за ХАШК, а потоа и за Граѓански, го предложил името Динамо кое било прифатенио поради блиските односи со [[СССР]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://prvaliga.tportal.hr/257764/GNK-Dinamo-slavi-svoj-102-rodendan.html |title=GNK Dinamo slavi svoj 102. rođendan! |accessdate=2019-09-29 |archive-date=2017-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806061751/http://prvaliga.tportal.hr/257764/GNK-Dinamo-slavi-svoj-102-rodendan.html |url-status=dead }}</ref>. По основањето на клубот му се приклучиле сите најдобри и најпопуларни играчи на Граѓански: Урх, [[Фрањо Велфл|Велфл]], [[Мирко Кокотовиќ|Кокотовиќ]], [[Аугуст Лешник|Лешник]], [[Звонимир Цимерманчиќ|Цимерманчиќ]], [[Вранко Плеше|Плеше]], [[Милан Антолковиќ|Антолковиќ]], Белошевиќ, [[Иван Јазбиншек|Јазбиншек]], Рајс, и неговите јуниори: Бучар, Ферковиќ, Мартинец, Кукец, Гереш, Чонч и Режек како и тренерот [[Мартон Букови]]. Од ХАШК на клубот му се приклучиле [[Жељко Чајковски|Чајковски]], [[Ратко Кацијан|Кацијан]], Лојен, Перичиќ. Од нив само Чајковски останал долго на Максимир - цели единаесет години. Динамо од Граѓански ја наследил сината боја на дресови и статусот најпопуларен загрепски фудбалски клуб, како и прекарот [[пургери]], навивачката база, а од [[1969]] година и грбот бил многу сличен на оној на Граѓански. Во перидот после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Динамо бил главен претставник на загрепскиот фудбал и еден од четирите најуспешни клубови во поранешната СФРЈ заедно со [[сплит]]ски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]] и [[белград]]ските клубови [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] и [[ФК Партизан|Партизан]] кој поради доминацијата во југословенскиот фудбал го добиле називот ''голема четворка''. Динамо освоил четири југословенски првенства во 1948, 1954, 1958, и 1982 и седум купови во 1951, 1960, 1963, 1965, 1969, 1980 и 1983. ==Бои, амблеми и дресови== ===Бои=== [[Податотека:Mario Mandžukić.jpg|thumb|left|[[Марио Манџукиќ]] во традиционалниот дрес на Динамо Загреб (сезона 2008-2009).]] Боите на Динамо Загреб се [[Темносина боја|темносина]] и [[Бела боја|бела]] и во две бои најчесто била изработена опремата со која настапувале играчите на овој клуб. Традиционалниот дрес е во темносина боја, а во иста боја се и шорцевите. Резервниот дрес низ историјата бил најчесто во бела боја, а во 2007 година новиот прозиводител на спортска опрема [[Диадора]] за првпат во историјата на Динамо презентирала дрес во [[портокалова боја]] за гостинските натпревари. ===Амблеми=== Сметајќи ги и оние на фудбалскиот клуб [[1. ХШК Граѓански Загреб|Граѓански]], досега во клупската историја клубот променил неколку амблеми. Денешниот амблем на Динамо е во округол облик, поделен со коса црта на две еднакви половини. На десната страна, на сина подлога, се наоѓа мала буква ''d'' во бела боја со златни рабови. На левата страна се наоѓа хрватскиот историски [[Грб на Хрватска|грб]]. Овој грб во употреба е од [[1969]] година, кога го заменил стариот грб во облик на штит, а инспирација му бил грбот на Граѓански. <gallery> Grbgradjanskog1916-1924.JPG|Граѓански 1916-1924 Gradjanski zagreb.gif|Граѓански 1926-1945 Dinamo Zagreb 60er Jahre.gif|1945–1969 NKdinamozagreb.png|1969-денес </gallery> ==Стадион== {{Главна|Стадион Максимир}} [[Податотека:Maksimir 2011.jpg|мини|лево|250px|Стадион Максимир]] Своите домашни натпревари Динамо Загреб ги игра на [[Стадион Максимир|стадионот Максимир]], кој е воедно и најголемиот фудбалски стадион во главниот град на Хрватска [[Загреб]]. Името го добил по градскиот кварт [[Максимир]] сместен во североисточниот дел на Загреб, во кој се наоѓа стадионот. Игралиштето официјално било отворено на 5 мај [[1912]] година и на него најпрво играла екипата на [[ХАШК]], а од [[1948]] година на користење го добил Динамо. Претходно, Динамо настапувал на [[Стадион Котурашка|Стадионот Котурашка]], на кој своите натпревари ги играл и [[1. ХШК Граѓански Загреб|Граѓански Загреб]]. По доселувањето на Максимир, клубот на игралиштето наскоро подигнал зграда, насипи за стоење и мала трибина во западниот дел. Својот прв натпревар на Максимир, Динамо го одиграл на 19 септември 1948 година против [[белград]]ски [[ФК Партизан|Партизан]], славејќи победа со 2-1, пред 40.000 гледачи.<ref>[http://povijest.gnkdinamo.hr/uspjesi/simboli-kluba/povijest-stadiona.html Povijest stadiona] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170806064206/http://povijest.gnkdinamo.hr/uspjesi/simboli-kluba/povijest-stadiona.html |date=2017-08-06 }}, povijest.gnkdinamo.hr, pristupljeno 6. kolovoza 2017.</ref> Денешниот стадион започнал со изградба во [[1952]] година, а проектанти биле [[архитект]]ите [[Владимир Турина]], Еуген Ерлих и Фрањо Нидхарт. Во првиот дел од изградбата во [[1954]] година довршени биле атлетската патека и западната трибина. Северната трибина била подигната во [[1955]] година, а во третиот дел изградени биле западниот влез, благајната, [[тоалет]]ите и жичената ограда. Во четвртата етапа на градењето во [[1961]] година била изградена и источната трибина, која воедно ја покрива и западната трибина на помошното игралиште Хитрец-Кацијан. Градбата на јужната трибина започнала во [[1964]], а завршила во [[1969]] година. Во [[1972]] година управата на клубот се преселила на стадионот. Првото големо реновирање на стадионот започнало во [[1998]] година, кога срушени биле северната трибина и западното, источното и јужното стојалиште, а доградена била западната трибина и изградена нова северна трибина, со што бил нарушен првичниот изглед на стадионот. Сепак, поради нереалните планови и недостаток на средства, работите не биле завршени, така што стадионот бил користен недовршен во 2000-тите години. Последното големо реновирање било извршено во летото [[2011]] година кога стадионот бил подвргнат на темелно реновирање. Биле заменети сите столчиња, поставен е нов терен со дренажа и греење како и нови клупи за резервните играчи. Исто така биле уредени ложата за новинари, ВИП ложата и местата за инвалиди, атлетската патека била офарбана во сина боја, како и ѕидовите под трибините. Старите столчиња (5.000 такви) биле донирани на фудбалскиот клуб [[НК ГОШК Габела]].<ref>[http://nkgoskgabela.weebly.com/stadion.html Stadion Podavala], nkgoskgabela.weebly.com, прiстапено 6 август 2017.</ref> ==Навивачи== [[Податотека:Dinamo BBB 2008.jpg|thumb|десно|250px|Bad Blue Boysi на северната трибина заедно со играчите ја слават титулата шампион во 2008 година.]] {{Главна|Bad Blue Boys}} Иако Динамо низ историјата го следелe голем број на навивачи, првата организирана група се појавила дури во [[1980-ти]]те години. Неколкумина најверни и најстраствени навивачи на ''Сините'', по примерот на странските групи, ја основале навивачката група [[Bad Blue Boys]]. Името на групата било инспирано од еден многу популарен филм од тоа време [[Лоши момци (филм од 1983)|Bad Boys]] со [[Шон Пен]] во главна улога. Bad Blue Boys од своето основање на [[17 март]] [[1986]] година, на натпреварот против [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]] во [[Сплит]], го бодрат Динамо во голем број, како на домашните, така и на гостинските натпревари. Со текот на годините, и покрај бројните инциденти, станале заштитен знак на клубот поради својата верност и фанатично навивање. На домашните натпревари најчесто се сместени на северната трибина на [[Стадион Максимир|Максимир]]. Како маскота на групата е земен булдог, а химна на групата е песната ''Динамо ја волим'' (превод: ''Динамо јас го сакам''). Тие издале [[фанзин]] посветен на клубот (''Ајмо плави''), а во декември 2006 година бил издаден и фанзинот ''Динамо сјевер'' како службено гласило на задругата навивачи на Динамо. Покрај тоа тие издаваат и видеоматеријали, а имаат и своја мрежна страница.<ref>[http://www.badblueboys.hr/ Bad Blue Boys], пристапено 6 август 2017.</ref> ==Играчи== ===Моментален состав=== {{updated|24 август 2019}}<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Players |url=https://www.gnkdinamo.hr/EN/Teams/main-team |publisher=GNK Dinamo Zagreb |accessdate=19 January 2019}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=CRO|pos=GK|name=[[Даниел Загорац]]}} {{Fs player|no= 5|nat=MKD|pos=MF|name=[[Аријан Адеми]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no= 6|nat=POR|pos=DF|name=[[Иво Пинто]]}} {{Fs player|no= 7|nat=ESP|pos=FW|name=[[Дани Олмо]]}} {{Fs player|no= 8|nat=BIH|pos=MF|name=[[Изет Хајровиќ]]}} {{Fs player|no= 9|nat=SRB|pos=FW|name=[[Комнин Андриќ]]}} {{Fs player|no=10|nat=CRO|pos=MF|name=[[Ловро Мајер]]}} {{Fs player|no=11|nat=SUI|pos=FW|name=[[Марио Гаврановиќ]]}} {{Fs player|no=14|nat=BIH|pos=MF|name=[[Амер Гојак]]}} {{Fs player|no=16|nat=CRO|pos=MF|name=[[Марио Шитум]]}} {{Fs player|no=17|nat=CRO|pos=MF|name=[[Лука Иванушец]]}} {{Fs player|no=18|nat=CRO|pos=MF|name=[[Антонио Марин (фудбалер)|Антонио Марин]]}} {{Fs player|no=19|nat=SUI|pos=DF|name=[[Франсо Мубанџе]]}} {{Fs player|no=20|nat=NGA|pos=MF|name=[[Ијаи Атиемвен]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=21|nat=CRO|pos=FW|name=[[Бруно Петковиќ]]}} {{Fs player|no=22|nat=CRO|pos=DF|name=[[Марин Леовац]]}} {{Fs player|no=23|nat=CRO|pos=GK|name=Динко Хоркаш}} {{Fs player|no=27|nat=CRO|pos=MF|name=[[Никола Моро]]}} {{Fs player|no=28|nat=FRA|pos=DF|name=[[Кевин Теофил-Катерини]]}} {{Fs player|no=30|nat=SLO|pos=DF|name=[[Петар Стојановиќ (фудбалер)|Петар Стојановиќ]]}} {{Fs player|no=31|nat=CRO|pos=MF|name=Роберт Мишковиќ}} {{Fs player|no=39|nat=CRO|pos=DF|name=[[Марко Лешковиќ]]}} {{Fs player|no=40|nat=CRO|pos=GK|name=[[Доминик Ливаковиќ]]}} {{Fs player|no=55|nat=CRO|pos=DF|name=[[Дино Периќ]]}} {{Fs player|no=66|nat=AUT|pos=DF|name=[[Емир Дилавер]]}} {{Fs player|no=77|nat=CRO|pos=FW|name=[[Сандро Куленовиќ]]}} {{Fs player|no=92|nat=POL|pos=MF|name=[[Дамјан Конџор]]}} {{Fs player|no=99|nat=CRO|pos=FW|name=[[Мислав Оршиќ]]}} {{Fs end}} === Играчи рекордери === {{col-begin}} {{col-2}} {|class="wikitable sortable" cellpadding="3" align="left" style="text-align: center;" |+'''Играчи со најмногу настапи''' |- !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|# !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Играч !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Во клубот !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Настапи |- |1 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Дражен Ладиќ]] |1986-2000 |802 |- |2 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Марко Млинариќ]] |1978-1987, 1995-1996 |613 |- |3 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Среќко Богдан]] |1975-1985 |595 |- |4 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]] |1973-1983 |556 |- |5 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Драго Вабец]] |1968-1979, 1984 |529 |- |6 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Младен Рамљак]] |1962-1973 |523 |- |7 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Дамир Лесјак]] |1986-1995 |510 |- |8 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Славко Иштваниќ]] |1983-1995 |507 |- |9 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Ивица Хорват]] |1945-1957 |507 |- |10 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Игор Цветановиќ]] |1989-1997, 2000-2001 |502 |} {{col-2}} {|class="wikitable sortable" cellpadding="3" align="center" style="text-align: center;" |+'''Играчи со најмногу постигнати голови''' |- !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|# !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Играч !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Во клубот !style="background:darkblue; color:white; class="unsortable"|Голови |- |1 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Дражан Јерковиќ]] |1954–1966 |322 |- |2 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Игор Цвитановиќ]] |1989-1997, 2000-2001 |304 |- |3 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Сњешко Церин]] |1978–1988 |295 |- |4 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]] |1973-1983 |256 |- |5 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Жељко Чајковски]] |1945-1956 |249 |- |6 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Фрањо Велфл]] |1945-1953 |254 |- |7 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Александар Бенко]] |1947-1958 |235 |- |8 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Славен Замбата]] |1959-1969, 1972 |227 |- |9 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Драго Вабец]] |1968-1979, 1984 |183 |- |10 |align="left"|{{flagsport|CRO}} [[Марко Млинариќ]] |1978-1987, 1995-1996 |174 |} {{col-end}} === Познати поранешни играчи === ;Домашни играчи {| |- |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Милан Антолковиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Рудолф Белин]] * {{flagsport|CRO}} [[Игор Бишќан]] * {{flagsport|CRO}} [[Звонимир Бобан]] * {{flagsport|CRO}} [[Среќко Богдан]] * {{flagsport|CRO}} [[Петар Бручиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Томислав Бутина]] * {{flagsport|CRO}} [[Сњешко Церин]] * {{flagsport|CRO}}[[Звонимир Цимерманчиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Игор Цвитановиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Черчек]] * {{flagsport|CRO}} [[Владимир Чонч]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Ведран Ќорлука]] * {{flagsport|CRO}} [[Стјепан Девериќ]] * {{flagsport|BRA}} {{flagsport|CRO}} [[Едуардо да Силва]] * {{flagsport|CRO}} [[Томислав Ивковиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Оскар Јазбиншек]] * {{flagsport|CRO}} [[Дражен Јерковиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Горан Јуриќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Ратко Кацијан]] * {{flagsport|CRO}} [[Владо Касало]] * {{flagsport|CRO}} [[Нико Крањчар]] * {{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]] * {{flagsport|CRO}} [[Дражен Ладиќ]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Стјепан Ламза]] * {{flagsport|CRO}} [[Аугуст Лешник]] * {{flagsport|CRO}} [[Зоран Мамиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Марио Манџукиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Силвио Мариќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Влатко Марковиќ]] * {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Радмило Михајловиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Марко Млинариќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Лука Модриќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Ивица Олиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Роберт Просинечки]] * {{flagsport|CRO}} [[Младен Рамљак]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Ивица Сензел]] * {{flagsport|CRO}} [[Звонимир Солдо]] * {{flagsport|CRO}} [[Марио Станиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Дарио Шимиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Златко Шкориќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Давор Шукер]] * {{flagsport|CRO}} [[Драго Вабец]] * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]] * {{flagsport|CRO}} [[Горан Влаовиќ]] * {{flagsport|CRO}} [[Фрањо Велфл]] * {{flagsport|CRO}} [[Велимир Зајец]] * {{flagsport|CRO}} [[Славен Замбата]] |} ;Странски играчи {| |valign="top"| *{{flagsport|ALB}} [[Емилијано Вила]] *{{flagsport|ALG}} [[Ел Арби Хилел Судани]] *{{flagsport|ARG}} [[Адријан Калелјо]] *{{flagsport|ARG}} [[Леандро Куфре]] *{{flagsport|ARG}} [[Луис Ибањес]] *{{flagsport|ARG}} [[Пабло Миљиоре]] *{{flagsport|ARG}} [[Гуљелмо Суарес]] *{{flagsport|AUS}} [[Еди Боснар]] *{{flagsport|AUS}} [[Еди Крнчевиќ]] *{{flagsport|AUS}} [[Марк Видука]] *{{flagsport|AUS}} [[Андерсон Коста]] *{{flagsport|BRA}} {{flagsport|CRO}} [[Ето]] *{{flagsport|BRA}} [[Алешандре Жозе Оливеира|Алешандре]] *{{flagsport|BRA}} [[Осмар Фереира Жуниор|Осмар]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| *{{flagsport|BRA}} [[Луис Пауло Иларио Додо|Додо]] *{{flagsport|BRA}} [[Карлос Сантос де Жезус|Карлос]] *{{flagsport|BRA}} [[Витор Силва Асис де Оливеира Жуниор|Витор Жуниор]] *{{flagsport|BRA}} {{flagsport|CRO}} [[Жорже Самир Круз Кампос|Самир]] *{{flagsport|BIH}} [[Јасмин Џеко]] *{{flagsport|BIH}} [[Саид Хусејиновиќ]] *{{flagsport|BIH}} [[Слободан Јањуш]] *{{flagsport|BIH}} [[Един Мујчин]] *{{flagsport|BIH}} [[Денијал Пириќ]] *{{flagsport|BIH}} [[Харис Шкоро]] *{{flagsport|CMR}} [[Матијас Чаго]] *{{flagsport|CMR}} [[Патрис Кведи]] *{{flagsport|CAN}} [[Ник Дасовиќ]] *{{flagsport|CHL}} [[Брајан Караско]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| *{{flagsport|CHL}} [[Хуниор Фернандес]] *{{flagsport|CHL}} [[Педро Моралес]] *{{flagsport|CIV}} [[Франк Манга Гуела|Диди Гуела]] *{{flagsport|CIV}} [[Бакари Саре]] *{{flagsport|CRI}} [[Ернан Медфорд]] *{{flagsport|CRI}} [[Роналд Гонсалес Бренес]] *{{flagsport|CZE}} [[Мирослав Слепичка]] *{{flagsport|GHA}} [[Ли Ади]] *{{flagsport|HUN}} [[Абрахам Јено]] *{{flagsport|HUN}} [[Вилмос Сипос]] *{{flagsport|HUN}} [[Петер Виг]] *{{flagsport|GER}} [[Јенс Новотни]] *{{flagsport|HUN}} [[Георг Кох]] *{{flagsport|GRE}} [[Димитриос Пападопулос]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| *{{flagsport|IRN}} [[Али Карими]] *{{flagsport|JPN}} [[Казујоши Миура]] *{{flagsport|LTU}} [[Гражвидас Микуленас]] *{{flagsport|MKD}} [[Сашко Пандев]] *{{flagsport|MKD}} [[Васил Рингов]] *{{flagsport|MKD}} [[Гоце Седлоски]] *{{flagsport|MNE}} [[Фатош Бечирај]] *{{flagsport|MNE}} [[Жељко Петровиќ]] *{{flagsport|MOZ}} [[Самуел Луис Чапанга|Кампира]] *{{flagsport|NGA}} [[Петер Утака]] *{{flagsport|POL}} [[Гжегож Сандомиерски]] *{{flagsport|POR}} [[Рубен Лима]] *{{flagsport|POR}} [[Иво Пинто]] *{{flagsport|POR}} [[Тонел]] |width="33"|&nbsp; |valign="top"| *{{flagsport|NGA}} [[Думитру Миту]] *{{flagsport|SRB}} [[Зоран Димитријевиќ]] *{{flagsport|SRB}} [[Михаило Петровиќ]] *{{flagsport|SRB}} [[Радмило Михајловиќ]] *{{flagsport|SRB}} [[Ранко Стојиќ]] *{{flagsport|SVK}} [[Јакуб Силвестр]] *{{flagsport|SLO}} [[Боштјан Цесар]] *{{flagsport|SLO}} [[Примож Глиха]] *{{flagsport|SLO}} [[Среќко Катанец]] *{{flagsport|SLO}} [[Грегор Жидан]] *{{flagsport|SWE}} [[Валид Ата]] *{{flagsport|TTO}} [[Силвио Спан]] |} == Моментален тренерски штаб == [[File:Nenad Bjelica 2017 Pierwszy Gwizdek Lecha Poznań.jpg|thumb|right|mini|200px|[[Ненад Бјелица]]]] {| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; width:380px;" |- class="hintergrundfarbe5" !style="background:darkblue; color:white;| Име !style="background:darkblue; color:white;| Функција |- | {{flagsport|CRO}} [[Ненад Бјелица]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gnkdinamo.hr/HR/Novosti/Clanak/dinamo-predstavlja-novog-trenera|title=Dinamo predstavlja novog treneta!|author=|date=15 мај 2018|work=gnkdinamo.hr|language=|publisher=GNK Dinamo|accessdate=15 мај 2018}}</ref>||style="text-align:center"| Главен тренер |- | {{flagsport|CRO}} [[Нино Буле]] ||style="text-align:center"| Помошен тренер |- | {{flagsport|AUT}} [[Рене Помс]] ||style="text-align:center"| Помошен тренер |- | {{flagsport|CRO}} [[Силвије Чавлина]] ||style="text-align:center"| Тренер на голманите |- | {{flagsport|CRO}} Карло Рајнхолц ||style="text-align:center"| Кондициски тренер |- | {{flagsport|AUT}} Мартин Мајер ||style="text-align:center"| Кондициски тренер |- | {{flagsport|CRO}} Леонард Совина ||style="text-align:center"| Кондициски тренер |- | {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]] ||style="text-align:center"| Спортски директор |- | {{flagsport|CRO}} Ивица Смодек ||style="text-align:center"| Лекар |- | {{flagsport|CRO}} Себастијан Гргац ||style="text-align:center"| Физиотерапевт |- | {{flagsport|CRO}} Марио Рубиниќ ||style="text-align:center"| Физиотерапевт |- | {{flagsport|CRO}} Јосип Јуриќ ||style="text-align:center"| Физиотерапевт |} == Тренери == {| |valign="top"| * {{flagsport|YUG (1918-1929)}} Милан Граф, 1918 – 1919 * {{flagsport|AUT}} Карл Хеинлајн, 1919 – 1921 * {{flagsport|ENG}} Артур Гаскел, 1921 – 1924 * {{flagsport|AUT}} Рихард Кон, 1924 – 1925 * {{flagsport|HUN}} Имре Позшони, 1925 – 1926 * {{flagsport|AUT}} Јозеф Брандштатер, 1926 – 1929 * {{flagsport|AUT}} Јохан Стрнад, 1930 – 1931 * {{flagsport|AUT}} Роберт Хафтл, 1931 – 1932 * {{flagsport|HUN}} Ѓури Молнар, 1932 – 1933 * {{flagsport|IRL}} Џејмс Донели, 1933 – 1935 * {{flagsport|AUT}} Ханс Рингер, 1935 – 1936 * {{flagsport|HUN}} [[Мартон Букови]], 1936 – 1945 * {{flagsport|CRO}} Бранко Кунст, 1945 * {{flagsport|HUN}} [[Мартон Букови]], 1945-1947 * {{flagsport|CRO}} [[Мирко Кокотовиќ]], 1947 * {{flagsport|AUT}} Карл Митш, 1948 * {{flagsport|CRO}} [[Бруно Кнежевиќ]], 1948-1949 * {{flagsport|CRO}} [[Бернард Хугл]], 1950-1952 * {{flagsport|CRO}} [[Милан Антолковиќ]], 1952-1953 * {{flagsport|CRO}} [[Иван Јазбиншек]], 1953-1955 * {{flagsport|CRO}} [[Богдан Цувај]], 1956 * {{flagsport|CRO}} [[Милан Антолковиќ]], 1957 * {{flagsport|CRO}} [[Густав Лехнер]], 1957-1958 |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Милан Антолковиќ]], 1959-1960 * {{flagsport|HUN}} [[Мартон Букови]], 1960-1961 * {{flagsport|CRO}} [[Милан Антолковиќ]], 1961-1964 * {{flagsport|CRO}} Влатко Коњевод, 1964-1965 * {{flagsport|CRO}} [[Бранко Зебец]], 1965-1967 * {{flagsport|CRO}} [[Ивица Хорват]],1967-1970 * {{flagsport|CRO}} [[Златко Чајковски]],1970-1971 * {{flagsport|CRO}} [[Дражан Јерковиќ]], 1971-1972 * {{flagsport|CRO}} [[Стјепан Бобек]], 1972 * {{flagsport|CRO}} Домагој Капетановиќ, 1973 * {{flagsport|CRO}} Иван Марковиќ, 1973-1974 * {{flagsport|CRO}} Мирко Базиќ, 1974-1977 * {{flagsport|CRO}} [[Рудолф Белин]], 1977-1978 * {{flagsport|CRO}} [[Влатко Марковиќ]], 1978-1980 * {{flagsport|CRO}} Иван Марковиќ, 1980 * {{flagsport|CRO}} [[Мирослав Блажевиќ]], 1980-1983 * {{flagsport|CRO}} [[Рудолф Белин]], 1983 * {{flagsport|CRO}} [[Влатко Марковиќ]], 1983 * {{flagsport|CRO}} [[Бранко Зебец]], 1984 * {{flagsport|CRO}} [[Томислав Ивиќ]], 1984-1985 * {{flagsport|CRO}} [[Зденко Кобешчак]], 1985 * {{flagsport|CRO}} [[Мирослав Блажевиќ]], 1986-1988 * {{flagsport|CRO}} [[Јосип Сколбар]], 1988-1989 |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Рудолф Белин]], 1989 * {{flagsport|CRO}} [[Јосип Куже]], 1989-1990 * {{flagsport|CRO}} [[Влатко Марковиќ]], 1990-1991 * {{flagsport|CRO}} [[Зденко Кобешчак]], 1991-1992 * {{flagsport|CRO}} [[Влатко Марковиќ]], 1992 * {{flagsport|CRO}} [[Мирослав Блажевиќ]], 1992-1994 * {{flagsport|CRO}} [[Иван Беди]], 1994 * {{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]], 1994-1996 * {{flagsport|CRO}} [[Ото Бариќ]], 1996-1997 * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]], 1997-1998 * {{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]], 1998 * {{flagsport|CRO}} Иван Беди / Хрвоје Браовиќ, 1998 * {{flagsport|CRO}} [[Велимир Зајец]], 1998-1999 * {{flagsport|CRO}} [[Илија Лончаревиќ]], 1999 * {{flagsport|ARG}} [[Освалдо Ардилес]], 1999 * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]], 1999-2000 * {{flagsport|CRO}} [[Хрвоје Браовиќ]], 2000-2001 * {{flagsport|CRO}} [[Илија Лончаревиќ]], 2001-2002 * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]], 2002 * {{flagsport|CRO}} [[Мирослав Блажевиќ]], 2002-2003 * {{flagsport|CRO}} [[Никола Јурчевиќ]] , 2003-2004 * {{flagsport|CRO}} [[Ѓуро Баго]], 2004 * {{flagsport|CRO}} [[Ненад Грачан]], 2004 |width="33"|&nbsp; |valign="top"| * {{flagsport|CRO}} [[Илија Лончаревиќ]], 2005 * {{flagsport|CRO}} [[Звјездан Цветковиќ]], 2005 * {{flagsport|CRO}} [[Јосип Куже]], 2005-2006 * {{flagsport|CRO}} [[Бранко Иванковиќ]], 2006-2008 * {{flagsport|CRO}} [[Звонимир Солдо]], 2008 * {{flagsport|CRO}} [[Бранко Иванковиќ]], 2008 * {{flagsport|CRO}} [[Маријан Влак]], 2008-2009 * {{flagsport|CRO}} [[Крунослав Јурчиќ]], 2009-2010 * {{flagsport|CRO}} [[Велимир Зајец]], 2010 * {{flagsport|BIH}} [[Вахид Халихоџиќ]], 2010-2011 * {{flagsport|CRO}} [[Крунослав Јурчиќ]], 2011 * {{flagsport|CRO}} [[Анте Чачиќ]], 2011-2012 * {{flagsport|CRO}} [[Крунослав Јурчиќ]], 2012-2013 * {{flagsport|CRO}} [[Бранко Иванковиќ]], 2013 * {{flagsport|CRO}} [[Зоран Мамиќ]], 2013-2016 * {{flagsport|CRO}} [[Златко Крањчар]], 2016 * {{flagsport|CRO}} [[Жељко Сопиќ]], 2016 * {{flagsport|BUL}} [[Ивајло Петев]], 2016-2017 * {{flagsport|CRO}} [[Марио Цвитановиќ]], 2017-2018 * {{flagsport|CRO}} [[Никола Јурчевиќ]] 2018 * {{flagsport|CRO}} [[Ненад Бјелица]] 2018 - ''денес'' |} ==Титули== - натпреварувањата до 1945 година ги освоила екипата на ''[[1. ХШК Граѓански Загрев|Граѓански]]'' *'''Првенства: (37)''' **'''[[Прва фудбалска лига на Хрватска|Хрватско првенство]]''' : '''25 (рекорд)''' :1992–1993, 1995–1996, 1996–1997, 1997–1998, 1998–1999, 1999–2000, 2002–2003, 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008, 2008–2009, 2009–2010, 2010–2011, 2011–2012, 2012–2013, 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016, 2017–2018, 2018–2019, 2019-20, 2020/21, 2021/2022, 2022/23, 2023/24<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24sata.hr/sport/hajduk-docekuje-neugodni-osijek-navijaci-love-rekord-573341|title=Dinamo prvak! Hajduku samo bod protiv Osijeka na Poljudu|author=|date=13 мај 2018|work=24sata.hr|language=|publisher=24 sata|accessdate=13 мај 2018}}</ref> **'''[[Прва фудбалска лига на Југославија|Првенство на Кралството Југославија]]''' : '''5''' :1923, 1926, 1928, 1936-1937, 1939-1940. **'''[[Бановина Хрватска|Првенство на Бановина Хрватска]]''' : '''1''' :1939-1940. **'''[[Независна Држава Хрватска|Првенство на Независна Држава Хрватска]]''' : '''2''' : 1941, 1943. **'''[[Прва фудбалска лига на Југославија|Првенство на СФРЈ]]''' : '''4''' : 1947-1948, 1953-1954, 1957-1958, 1981-1982. *'''Купови: (25)''' **'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : '''15 (рекорд)''' :1993-1994, 1995-1996, 1996-1997, 1997-1998, 2000-2001, 2001-2002, 2003-2004, 2006-2007, 2007-2008, 2008-2009, 2010-2011, 2011-2012, 2014-2015, 2015-2016, 2017-2018 **'''[[Фудбалски куп на Југославија|Куп на Кралството Југославија]]''' : '''2''' :1925, 1940. **'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Независна Држава Хрватска]]''' : '''1''' :1941. **'''[[Фудбалски куп на Југославија|Куп на СФРЈ]]''': '''7''' :1951, 1959-1960, 1962-1963, 1964-1965, 1968-1969, 1979-1980, 1982-1983. *'''Суперкупови: (6)''' **'''[[Суперкуп на Хрватска]]''' : '''6 (рекорд)''' :2002, 2003, 2006, 2010, 2013, 2019. *'''Меѓународни натпреварувања: (2)''' **'''[[Куп на велесаемските градови]]''': '''1''' :1967, (финалист 1963.) **'''[[Балкански куп]]''': '''1''' :1976. == Наводи == {{наводи|1}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|ГНК Динамо Загреб}} * [http://www.gnkdinamo.hr/ Официјална страница] * [http://www.povijestdinama.com/ Историја на ГНК Динамо Загреб] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190605185041/https://povijestdinama.com/ |date=2019-06-05 }} {{ГНК Динамо Загреб}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Хрватска|Динамо Загреб]] [[Категорија:ГНК Динамо Загреб]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Загреб]] o1ezxz9688gqg0fdzb17wlp40n7cqqa 0 1250765 5561910 5403460 2026-05-20T21:08:03Z Carshalton 30527 5561910 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Тајрон Мингс | image = [[File:Tyron Mings 2021.jpg|200px]] | fullname = Тајрон Дион Мингс | height = {{height|m=1.96}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|3|13}} | cityofbirth = {{роден во|Бат|}} | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 5 | position = {{Football/DF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Southampton}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bristol Rovers}} | years1 = 2011-2012 | caps1 = | goals1 = | clubs1 = {{Fb team Yate Town}} | years2 = 2012 | caps2 = 10 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Chippenham Town}} | years3 = 2012-2015 | caps3 = 57 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Ipswich Town}} | years4 = 2015-2019 | caps4 = 17 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team AFC Bournemouth}} | years5 = 2019- | caps5 = 49 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2019- | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] }} '''Тајрон Мингс''' (роден на [[13 март]] [[1993]] година, во [[Бат]]) е [[Англија|англиски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]]. ==Животопис== Тајрон е син на [[Ејди Мингс]], поранешен {{Football/FW}} на нисколигашите [[ФК Бат Сити|Бат Сити]] и [[АФК Глучестер Сити|Глучестер Сити]], кој во моментов работи како скаут во [[ФК Челси|Челси]].<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/11277314/Tyrone-Mings-transfer-Why-Chelsea-hold-an-unusual-advantage-over-Arsenal.html |title=Tyrone Mings transfer: Why Chelsea hold an unusual advantage over Arsenal |date=6 December 2014 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London}}</ref> Тој има своја фудбалска академија во [[Бирмингем]], [[Англија]], наречена ''The Tyrone Mings Academy''.<ref>{{Cite web|url=https://tyronemingsacademy.com/|title=Tyrone Mings Academy – professional football coaching in the South West|access-date=1 October 2019}}</ref> ==Технички одлики== [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен дефанзивец]],<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.90min.com/posts/6442716-tyrone-mings-4-reasons-why-aston-villa-s-defensive-rock-deserves-an-england-call-up|title=Tyrone Mings: 4 Reasons Why Aston Villa's Defensive Rock Deserves an England Call-Up|website=90min.com|date=2019-08-28|language=en|accessdate=2019-11-07|archive-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107204337/https://www.90min.com/posts/6442716-tyrone-mings-4-reasons-why-aston-villa-s-defensive-rock-deserves-an-england-call-up|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/aston-villa-mings-england-southgate-16858193|title=Why Tyrone Mings is England's current best Premier League centre-back|author=David Alexander Hughes|website=birminghammail|date=2019-09-05|accessdate=2019-11-07}}</ref> кој често во кариерата бил користен и како бек. Мингс е природен левак, физички силен,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> а меѓу најголемите квалитети во играта му се навремените затворања на противнички играчи и играта во воздухот.<ref name=":1" /> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Својата фудбалска кариера Мингс ја започнал во 2001 година, кога на осумгодишна возраст му се приклучил на {{Fb team (N) Southampton}}. Сепак, во 2009 година тој бил ослободен од клубот и потоа се приклучил на академијата на [[ФК Бристол Роверс|Бристол Роверс]].<ref>{{cite news |url=http://www.thisiswiltshire.co.uk/sport/8299798.FOOTBALL__Youngster_Mings_aims_for_England/ |website=This Is Wiltshire |accessdate=5 May 2013 |date=29 July 2010 |title=Football: Youngster Mings aims for England}}</ref> По завршувањето на средното училиште тој потпишал договор со нисколигашот [[ФК Јејт Таун|Јејт Таун]], а во летото 2012 размислувал да се откаже од фудбалот пред на крајот да потпише за [[ФК Чипенам Таун|Чипенам Таун]], со кој настапувал во [[Јужна фудбалска лига на Англија|Јужната фудбалска лига]].<ref name=stuartjames>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2014/dec/18/tyrone-mings-ipswich |title=Tyrone Mings makes his mark at Ipswich on and off the pitch |first=Stuart |last=James |newspaper=The Guardian |location=London}}</ref> Додека играл фудбал во ниските дивизии тој паралелно работел како барман и хипотекарен советник.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50186828|title=How Tyrone Mings went from barman and mortgage adviser to England international|date=16 November 2019|publisher=BBC}}</ref> ===Ипсвич Таун=== [[Податотека:Tyrone Mings 2014.jpg|thumb|left|Мингс играјќи за [[ФК Ипсвич Таун|Ипсвич Таун]] во 2014]] Во 2013 година, по краток период на проба Мингс потпишал за [[ФК Ипсвич Таун|Ипсвич Таун]], за сума од 10.000 фунти и договор според кој Ипсвич требало да одигра претсезонски пријателски натпревар против Чипенам.<ref name=stuartjames/><ref name=auto1>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22320506 |website=BBC Sport |accessdate=4 May 2013 |date=4 May 2013 |title=Burnley 2–0 Ipswich}}</ref> Трансферот на младиот одбранбен играч му донел голем скок во играчката кариера префрлајќи се од седмото ниво на англискиот фудбал во второто, познато под името [[Фудбалска лига Чемпионшип|Чемпионшип]]. На 4 мај 2013, Мингс го направил своето деби за Ипсвич против {{Fb team (N) Burnley}} во последното коло од [[Чемпионшип лига на Англија 2012-2013|сезоната 2012-2013]].<ref name=auto1/> Следната сезона, тој бил вклучен многу повеќе играјќи на две позиции како централен дефанзивец и лев бек и забележал вкупно 18 натпревари за екипата од [[Портман Роуд]], вклучувајќи 16 во Чемпионшип и 2 во ФА Купот. Своето место во почетната постава на Ипсвич, Мингс го дочекал во сезоната 2014-2015, под водството на менаџерот [[Мик Мекарти]]. Така, тој се утврдил како прва опција на позицијата лев бек, откако во текот на летото 2014 клубот го напуштил [[Арон Кресвел]], кој играл на таа позиција во претходната сезона. На 24 февруари 2015, тој го постигнал својот прв гол за Ипсвич Таун во победата со 4-2 на домашен терен над [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31498735 |title=Ipswich Town 4–2 Birmingham City |website=BBC Sport |date=24 February 2015 |accessdate=5 November 2019}}</ref> По одличната сезона во која одиграл 42 натпревари во лигата (вклучувајќи ги и двата во плејофот за промоција во кој Ипсвич загубил од [[ФК Норич Сити|Норич Сити]]) и 2 во ФА Купот, Мингс го привлекол вниманието на неколку клубови од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]]. ===АФК Борнмут=== [[Податотека:Manchester United v Bournemouth, March 2017 (42).JPG|thumb|right|Мингс (со број 26) со соиграчите од {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} во натпревар против {{Fb team (N) Manchester United}} во март 2017]] На 26 јуни 2015, Мингс потпишал четиригодишен договор со новопромовираниот клуб во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], [[АФК Борнмут|Борнмут]], во трансфер вреден околу 11 милиони евра.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/33293441 |title=Bournemouth sign defender Tyrone Mings from Ipswich for £8m |website=BBC Sport |date=26 June 2015 |accessdate=26 June 2015}}</ref> Своето деби во Премиер лигата за Борнмут го направил на 29 август 2015 во ремито 1–1 против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]]. Сепак, тој се здобил со повреда на коленото само шест минути подоцна откако влегол во игра како замена на полувремето.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34025389 |title=Bournemouth 1–1 Leicester |website=BBC Sport |date=29 August 2015 |accessdate=4 September 2015}}</ref> На 3 септември 2015 година, било потврдено дека повредата на Мингс била тешка и дека тој ќе отсуствува од терените најмалку од 9 до 12 месеци.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34148465 |title=Tyrone Mings: Bournemouth left-back's season over |website=BBC Sport |date=3 September 2015 |accessdate=4 September 2015}}</ref> По речиси година и половина пауза, тој го направил своето враќање на терен во поразот со 3-0 од [[ФК Милвол|Милвол]] во третото коло од [[ФА Куп 2016-2017|ФА Купот]] на 7 јануари 2017 година.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/08/bournemouth-eddie-howe-jordon-ibe-fa-cup-millwall-third-round |title=Bournemouth manager Eddie Howe calls Jordon Ibe a 'disappointment' |last=MacInnes |first=Paul |date=9 January 2017 |newspaper=The Guardian |location=London |accessdate=9 January 2017}}</ref> На 8 март 2017 година, Мингс бил суспендиран од [[Фудбалски сојуз на Англија|ФА]] на пет натпревари поради тоа што наводно намерно го згазил врз глава [[Златан Ибрахимовиќ]] во натпреварот против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] претходниот викенд.<ref>{{cite news |title=Man United 1 Bournemouth 1 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/football/38604380 |website=BBC Sport |accessdate=10 March 2017 |date=4 March 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Tyrone Mings: Bournemouth defender to serve five-match ban |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39210644 |website=BBC Sport |accessdate=10 March 2017 |date=8 March 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=James |first1=Stuart |title=Anger at Bournemouth as Tyrone Mings gets five-match ban for violent conduct |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/08/bournemouth-defender-tyrone-mings-to-serve-five-match-ban |accessdate=10 March 2017 |newspaper=The Guardian |location=London |date=8 March 2017}}</ref> Откако во сезоната 2017-2018, одиграл само 5 натпревари поради нови проблеми со повреди, во средината на сезоната 2018-2019 Мингс бил позајмен на {{Fb team (N) Aston Villa}}. Својот последен натпревар за Борнмут го одиграл на 30 декември 2018, влегувајќи како замена во последните осум минути од поразот со 4-1 од Манчестер Јунајтед на [[Олд Трафорд]]. Иако поминал три и пол сезони во Борнмут, поради многуте повреди тој одиграл вкупно само 23 натпревари за ''црешите''. ===Астон Вила=== На 31 јануари 2019 година, Мингс и се приклучил на {{Fb team (N) Aston Villa}} на заем до крајот на [[Чемпионшип лига на Англија 2018-2019|сезоната 2018-2019]].<ref>{{cite web |title=Transfer news: Tyrone Mings joins Aston Villa |url=https://www.avfc.co.uk/News/2019/01/31/transfer-news-tyrone-mings-joins-aston-villa |accessdate=31 January 2019 |publisher=Aston Villa F.C. |date=31 January 2019}}</ref> Дебитирал за Вила на 2 февруари против {{Fb team (N) Reading}}; во натпреварот Мингс бил предмет на контроверзии по инцидентот во кој тој му стапнал со копачката во лицето на напаѓачот на Рединг [[Нелсон Оливеира]], по што Оливеира бил принуден да го напушти теренот со расекотини по лицето и носот.<ref>{{cite news |title=Ref Watch: Dermot Gallagher ponders whether Tyrone Mings deliberately stamped on Nelson Oliveira? |first=Dermot |last=Gallagher |website=Sky Sports |date=4 February 2019 |accessdate=4 February 2019 |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/11627731/ref-watch-dermot-gallagher-ponders-whether-tyrone-mings-deliberately-stamped-on-nelson-oliveira}}</ref><ref name=medical>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/football-league/nelson-oliveira-tyrone-mings-stamp-face-watch-video-wife-instagram-aston-villa-reading-a8763056.html |title=Nelson Oliveira thanks medical staff for treatment on facial injuries as wife demands ban for Tyrone Mings |newspaper=The Independent |location=London |date=4 February 2019 |accessdate=26 February 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://metro.co.uk/2019/02/07/reading-release-shocking-new-footage-tyrone-mings-stamp-nelson-oliveira-8470189/ |title=Reading release shocking new footage of Tyrone Mings' stamp on Nelson Oliveira |newspaper=Metro |location=London |date=7 February 2019 |accessdate=26 February 2019}}</ref> Мингс подоцна се извинил, инсистирајќи дека тоа не било намерно,<ref>{{cite news |title=Tyrone Mings sends message to Nelson Oliveira after horrific stamp |newspaper=Metro |location=London |date=3 February 2019 |accessdate=4 February 2019 |url=https://metro.co.uk/2019/02/03/tyrone-mings-sends-message-nelson-oliveira-horrific-stamp-reading-star-8430745/}}</ref> а откако и судијата Џеф Елтрингам потврдил дека инцидентот бил случаен, против Мингс не биле преземени ретроспективни активности.<ref>{{cite news |title=Tyrone Mings: Aston Villa defender will not face action over Nelson Oliveira incident |website=BBC Sport |date=4 February 2019 |accessdate=4 February 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47119805}}</ref> Мингс го постигнал својот прв гол за Астон Вила во својот втор натпревар за клубот, на домашен терен против [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на 8 февруари 2019; во моментот пред тој да се впише во списокот на стрелците Вила губела со 0-3, а на крајот успеале да го изедначат резулатот и натпреварот завршил нерешено 3-3.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47083170 |title=Villa come from 3–0 down to deny Sheff Utd top spot |date=8 February 2019 |website=BBC Sport |accessdate=9 February 2019}}</ref> Мингс направил серија импресивни настапи во Чемпионшип и набргу станал фаворит на навивачите и покрај неговото скорешно пристигање во клубот. Со враќањето во клубот на дотогаш повредениот [[Џек Грилиш]], Астон Вила влегла во серија од 10 победи по ред, а во петтиот од тие десет натпревар победничкиот гол за Виланите го постигнал Мингс во успехот со 2-1 над {{Fb team (N) Blackburn}}.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47676105 |website=BBC Sport |accessdate=23 April 2019 |date=30 March 2019 |title=Aston Villa 2–1 Blackburn Rovers}}</ref> На 27 мај 2019 година, Мингс играл во финалето на плејофот на Чемпионшип, помагајќи и на Вила да го совлада [[ФК Дерби Канти|Дерби Каунти]] со 2-1 на [[Вембли (стадион)|Вембли]] и да освои промоција во Премиер лигата, иако во завршницата од натпреварот бил заменет поради повреда.<ref name=2019ChampionshipPlayoffFinal>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48331145 |title=Aston Villa 2–1 Derby County |first=Ian |last=Woodcock |website=BBC Sport |date=27 May 2019 |accessdate=7 September 2019}}</ref> На 8 јули 2019 година, Мингс потпишал траен договор со Астон Вила,<ref>{{cite web |url=https://www.avfc.co.uk/News/2019/07/08/mings-announced |title=Transfer news: Tyrone Mings joins Aston Villa |date=8 July 2019 |publisher=Aston Villa F.C.}}</ref> откако клубот од [[Бирмингем]] го откупил играчот од Борнмут за 25 милиони евра.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/football/news/11677/11758839/tyrone-mings-joins-aston-villa-from-bournemouth |title=Tyrone Mings joins Aston Villa from Bournemouth |date=8 July 2019 |website=Sky Sports}}</ref> Во повратничката кампања на Вила во Премиер лигата, Мингс бил стандарден првотимец во тимот играјќи 33 натпревари (сите како стартер) на кој постигнал и 2 гола. Својот прв гол во Премиер лигата во кариерата го постигнал на 1 декември 2019, во ремито 2-2 против Манчестер Јунајтед, а на 21 јануари 2020 со својот втор гол за сезоната постигнат во петтата минута од судиското продолжение му донел победа на својот тим од 2-1 над {{Fb team (N) Watford}}. На 21 септември 2020, Мингс потпишал нов четиригодишен договор со Астон Вила.<ref>https://www.avfc.co.uk/news/2020/september/Mings-pens-contract-extension/</ref> Седум дена подоцна тој го постигнал својот прв гол за сезоната 2020-2021, во гостинската победа со 3-0 над {{Fb team (N) Fulham}} во Премиер лигата. ==Репрезентативна кариера== Првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]], Мингс го добил во август 2019 година, кога бил повикан во составот за [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2020|квалификациските натпревари за Европското првенство 2020]] против {{NazNB|FUrep|BUL}} и {{NazNB|FUrep|KOS}}.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2019/aug/29/england-squad-gareth-southgate-tyrone-mings-euro-2020-qualifiers |title=Mings and Oxlade-Chamberlain get England call-ups for Euro 2020 qualifiers |date=29 August 2019 |newspaper=The Guardian |location=London |accessdate=29 August 2019}}</ref> Своето деби го направил во победата со 0-6 против Бугарија во Софија, играјќи го целиот натпревар. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ENG}} {{Cronopar|14-10-2019|Софија|BUL|0|6|ENG|-|Квалификации за Евро|2020}} {{Cronopar|17-11-2019|Приштина|KOS|0|4|ENG|-|Квалификации за Евро|2020}} {{Cronofin|2|0}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 24 септември 2020.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Испвич Таун сезона 2012-2013|2012-2013]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Ipswich Town}} || [[Чемпионшип лига на Англија 2012-2013|ЧЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2012-2013|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2012-2013|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || 2013-2014 || [[Чемпионшип лига на Англија 2013-2014|ЧЛ]] || 16 || 0 || [[ФА Куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 2+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 18 || 0 |- || [[ФК Ипсвич Таун сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Чемпионшип лига на Англија 2014-2015|ЧЛ]] || 40+2<ref name=off>Во плејофот.</ref> || 1+0 || [[ФА Куп 2014-2015|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2014-2015|ЛК]] || 2+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 44 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Испвич Таун || 57+2 || 1 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 63 || 1 |- || [[АФК Борнмут сезона 2015-2016|2015-2016]] || rowspan=4|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} || [[Премиер лига на Англија 2015-2016|ПЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2015-2016|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2015-2016|ЛК]] || 0+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- || [[АФК Борнмут сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Премиер лига на Англија 2016-2017|ПЛ]] || 7 || 0 || [[ФА Куп 2016-2017|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2016-2017|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 9 || 0 |- || [[АФК Борнмут сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 4 || 0 || [[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 0+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 5 || 0 |- || [[АФК Борнмут сезона 2018-2019|2018-јан. 2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 5 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 7 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Борнмут || 17 || 0 || || 6 || 0 || || - || - || || - || - || 23 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2018-2019|јан.-јун. 2019]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Aston Villa}} || [[Чемпионшип лига на Англија 2018-2019|ЧЛ]] || 15+3<ref name=off/> || 2+0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 18 || 2 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 33 || 2 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 27 || 2 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 1 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 0+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Астон Вила || 52 || 4 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 56 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 128 || 5 || || 14 || 0 || || - || - || || - || - || 142 || 5 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Англија |image3=Flag of England.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/tyrone-mings/274052/ Тајрон Мингс на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/tyrone-mings/profil/spieler/253677 Тајрон Мингс на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/181312/Tyrone-Mings Тајрон Мингс на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/123167/Show/Tyrone-Mings Тајрон Мингс на whoscored] {{Состав на Англија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мингс, Тајрон}} [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ипсвич Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] nm5pdylpn7fa986taixv3m90bc3ny61 0 1270004 5561936 5478274 2026-05-20T21:59:12Z Carshalton 30527 5561936 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Марко Бизот | image = [[Податотека:Bizot asse sb 2425.png|200px]] | fullname = Марко Ремон Бизот | height = {{height|m=1.93}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1991|3|10}} | cityofbirth = {{роден во|Хорн|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 40 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2011-2012 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Ajax}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 17 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Cambuur}} | years3 = 2012-2014 | caps3 = 50 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Groningen}} | years4 = 2014-2017 | caps4 = 54 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Genk}} | years5 = 2017-2021 | caps5 = 125 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team AZ Alkmaar}} | years6 = 2021-2025 | caps6 = 139 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Brest}} | years7 = 2025- | caps7 = 2 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2011-2013 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears2 = 2020 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Марко Бизот''' (роден на [[10 март]] [[1991]] година, во [[Хорн]]) ― [[Холандија|холандски]] [[Фудбал|фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]] на {{Fb team (N) Aston Villa}}. == Кариера == === Ајакс === Роден во [[Хорн]], [[Холандија]], Марко Бизот ја започнал својата кариера во раната младост за СВ Вестфризен во Звааг, Холандија. Ова е местото каде што бил откриен на десетгодишна возраст и донесен во младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2000 година, од каде што започнал на Е-младинските нивоа. Тој бил приклучен во резервниот клуб на Ајакс, Јонг Ајакс за сезоната 2010/11, каде што добил големо време на игра под тренерите Питер Хаустра и Фред Грим. По успешната сезона со Јонг Ајакс, Бизот доби продолжување на договорот и бил позајмен во Камбур во холандскиот Ерсте Дифизи за сезоната 2011/12, со цел да стекне искуство и да се докаже како играч.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.goal.com/en/people/netherlands/43066/marco-bizot|title=Marco Bizot profile|date=24 October 2011|access-date=24 October 2011|publisher=Goal.com|archive-date=2016-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161213162659/http://www.goal.com/en/people/netherlands/43066/marco-bizot|url-status=dead}}</ref> === Хронинген === На 14 јуни 2012 година, Ајакс и Хронинген се договориле за директен трансфер на Бизот. Бизот бил развиен во солиден голман [[Ередивиси|Ередифизи]] и одиграл 50 натпревари во две сезони за екипата. === Генк === На 22 јуни 2014 година било објавено дека Хронинген го продал Бизо на белгиски Генк. Тој потпишал договор на три години. === АЗ Алкмар === На 10 мај 2017 година, Бизот потпишал договор во АЗ Тој бил избран за замена на Тим Крул, кој се врати во [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] после истек на позајмица. Бизот ги одигра сите 40 службени натпревари во следната сезона и заиграл на финалето на Купот на ТОТО КНВБ. По летото, тој останал доследен на повеќето натпревари без примен гол досега во [[Ередивиси|Ередивизие]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vi.nl/nieuws/groene-ster-opwarmertje-voor-recordjacht-de-muur-bizot|title=Marco Bizot profile|date=13 March 2020|access-date=13 March 2020|publisher=Goal.com}}</ref> На февруари 2020 година го продолжи договорот до средината на 2022 година. == Репрезентативна кариера == Бизот го стекнал првиот целосен меѓународен повик во првиот [[Фудбалска репрезентација на Холандија|тим на Холандија]] на [[Роналд Куман]] во март 2018 година. Дебитирал на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] на 11-ти ноември 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nu.nl/voetbal/5166179/weghorst-plek-in-voorselectie-oranje-stap-allergrootste-droom.html|title=Weghorst: 'Plek in voorselectie Oranje stap naar allergrootste droom' - NU - Het laatste nieuws het eerst op NU.nl|work=www.nu.nl|accessdate=13 јуни 2021}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{WorldFootball.net|marco-bizot}} * {{UEFA player}} * [https://www.vi.nl/spelers/marco-bizot/carriere Voetbal International profile] * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921165502/http://onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/25/4f8c4269-a2609462-546488|date=21 септември 2012|title=Netherlands stats at OnsOranje}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бизот, Марко}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Генк]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аз Алкмар]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] e4iwah4eflufir49xo405v2003ih3sn 0 1276991 5561878 5559709 2026-05-20T19:45:55Z SpectralWiz 106165 5561878 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Рождество на пресв. Богородица | fullname = | other name = | native_name = Shën Mërisë | native_name_lang = sq | image = Prespa Lake National Maligrad Church.jpg | image_size = | alt = | caption = Влезот на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.7917|20.9328|type:landmark_region:AL|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Мал Град]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = 1345 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Рождество на Пресвета Богородица'''<ref name="Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς">{{нмс | url= http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/57 | title= Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη | access-date= 26 декември 2016 | publisher= Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς | archive-date= 2016-12-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161226221609/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/57 | url-status= dead }}</ref> или само '''Пресвета Богородица''' ({{langx|sq|Kisha e Shën Mërisë Maligrad}}) — [[православие|православна]] [[пештерна црква]] на островот [[Мал Град]] во [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref>[http://www.mtkrs.gov.al/web/Kisha_e_Shen_Merise_Maligrad_534_1.php Kisha e Shën Mërisë, Maligrad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421064010/http://www.mtkrs.gov.al/web/Kisha_e_Shen_Merise_Maligrad_534_1.php |date=2014-04-21 }}. www.mtkrs.gov.al.</ref> Островот се наоѓа во македонската област [[Мала Преспа]], во состав на [[Општина Пустец]]. Денес ѝ припаѓа на [[Горичка епархија|Горичката епархија]] и прогласена е за споменик на културата на Албанија.<ref>{{нмс | url = http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19 | title = Objekte Fetare Monument Kulture | access-date = 13 август 2015 | publisher = Komiteti Shtetëror për Kultet | archive-date = 2011-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706071224/http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19 | url-status = bot: unknown }}</ref> Црквата е посветена на [[Рождество на Пресвета Богородица|Рождеството на Богородица]] и низ вековите претрпела доста промени, за што сведочат трите зачувани натписи. Најстариот, сместен во [[апсида]]та, е од 1345 г. На него се запишани првите ктитори на храмот — Бојко и сопругата Евдокија. Вториот е од 1369 г. и се наоѓа северно од внатрешноста на западната врата, над ликовите на Св. Константин и Елена. На него се зборува за обновувачите на црквата — благодорникот [[Кесар Новак]], сопругата Калија, синот Амирал и ќерката Марија.<ref name="Жура 400">{{наведена книга |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 400|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 14 август 2015 }}</ref><ref>Dr Vlad. R. Petković, [http://www.rastko.rs/projekti/cm/1/vpetkovic-spomenici_l.html ''Stari srpski spomenici u Južnoj Srbiji'']: "Na PRESPI kesar Novak podiže 1369. god. crkvu Bogorodici (na ostrvu Mali Grad)."</ref> Третиот натпис е од 1607 г. когато надворешната фасада е одново насликана со композицијата „Страшниот суд“.<ref name="Жура 400"/> Во црквата има фрески и грчки натписи од 1369 г. Има фрески на семејството на Новак и Калија.<ref>{{Citation |title=ПЕШТЕРНИТЕ ЦРКВИ ВО ОХРИДСКО-ПРЕСПАНСКИОТ РЕГИОН |url=http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf |accessdate=2011-08-01 |archivedate=2011-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006154644/http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf }}</ref><ref>Ivan M. Đorđević, ''Zidno slikarstvo srpske vlastele u doba Nemanjica''. OCLC [http://www.worldcat.org/oclc/34957313?tab=details 34957313], sl. 84 i 85</ref> Зографите на црквата се припадници на [[Костурска школа|Костурската ликовна школа]] од втората половина на XIV век.<ref name="Жура 400"/> Нивни дела се живописите на црквата „[[Црква „Св. Атанасиј Музачки“|Св. Атанасиј Музачки]]“ во [[Костур (град)|Костур]] и „[[Исус Христос Животодавец - Борје|Исус Христос Животодавец]]“ во с.&nbsp; [[Борје (Горица)|Борје]] кај [[Горица (Албанија)|Горица]].<ref name="Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς"/> <gallery mode="packed" heights="300px" widths="300px"> Lake Prespa Albania.jpg|Поглед на островот Мал Град каде е сместена црквата. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://vesnik-ilinden.com/peshterska-tsrkva-sv-bogoroditsa-ostrov-mal-grad-mala-prespa-foto/ Пештерска црква „Св.Богородица“, остров Мал Град, Мала Преспа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210922044205/https://vesnik-ilinden.com/peshterska-tsrkva-sv-bogoroditsa-ostrov-mal-grad-mala-prespa-foto/ |date=2021-09-22 }} — напис македонското друштво „Илинден“ од Тирана (со фотографии од внатрешноста) [[Категорија:Пустец]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија|Рождество на Пресвета Богородица]] [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија|Рождество на Пресвета Богородица]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Дела на Костурската школа|Рождество на Пресвета Богородица]] c6lyoiitd02ua6xzcsw5bmes3v4w091 5561879 5561878 2026-05-20T19:46:12Z SpectralWiz 106165 5561879 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Рождество на пресв. Богородица | fullname = | other name = | native_name = Shën Mërisë | native_name_lang = sq | image = Prespa Lake National Maligrad Church.jpg | image_size = | alt = | caption = Влезот на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.7917|20.9328|type:landmark_region:AL|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Мал Град]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = 1345 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Рождество на Пресвета Богородица'''<ref name="Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς">{{нмс | url= http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/57 | title= Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη | access-date= 26 декември 2016 | publisher= Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς | archive-date= 2016-12-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161226221609/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/57 | url-status= dead }}</ref> или само '''Пресвета Богородица''' ({{langx|sq|Kisha e Shën Mërisë Maligrad}}) — [[православие|православна]] [[пештерна црква]] на островот [[Мал Град]] во [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref>[http://www.mtkrs.gov.al/web/Kisha_e_Shen_Merise_Maligrad_534_1.php Kisha e Shën Mërisë, Maligrad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421064010/http://www.mtkrs.gov.al/web/Kisha_e_Shen_Merise_Maligrad_534_1.php |date=2014-04-21 }}. www.mtkrs.gov.al.</ref> Островот се наоѓа во македонската област [[Мала Преспа]], во состав на [[Општина Пустец]]. Денес ѝ припаѓа на [[Горичка епархија|Горичката епархија]] и прогласена е за споменик на културата на Албанија.<ref>{{нмс | url = http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19 | title = Objekte Fetare Monument Kulture | access-date = 13 август 2015 | publisher = Komiteti Shtetëror për Kultet | archive-date = 2011-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706071224/http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19 | url-status = bot: unknown }}</ref> Црквата е посветена на [[Рождество на Пресвета Богородица|Рождеството на Богородица]] и низ вековите претрпела доста промени, за што сведочат трите зачувани натписи. Најстариот, сместен во [[апсида]]та, е од 1345 г. На него се запишани првите ктитори на храмот — Бојко и сопругата Евдокија. Вториот е од 1369 г. и се наоѓа северно од внатрешноста на западната врата, над ликовите на Св. Константин и Елена. На него се зборува за обновувачите на црквата — благодорникот [[Кесар Новак]], сопругата Калија, синот Амирал и ќерката Марија.<ref name="Жура 400">{{наведена книга |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 400|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 14 август 2015 }}</ref><ref>Dr Vlad. R. Petković, [http://www.rastko.rs/projekti/cm/1/vpetkovic-spomenici_l.html ''Stari srpski spomenici u Južnoj Srbiji'']: "Na PRESPI kesar Novak podiže 1369. god. crkvu Bogorodici (na ostrvu Mali Grad)."</ref> Третиот натпис е од 1607 г. когато надворешната фасада е одново насликана со композицијата „Страшниот суд“.<ref name="Жура 400"/> Во црквата има фрески и грчки натписи од 1369 г. Има фрески на семејството на Новак и Калија.<ref>{{Citation |title=ПЕШТЕРНИТЕ ЦРКВИ ВО ОХРИДСКО-ПРЕСПАНСКИОТ РЕГИОН |url=http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf |accessdate=2011-08-01 |archivedate=2011-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006154644/http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf }}</ref><ref>Ivan M. Đorđević, ''Zidno slikarstvo srpske vlastele u doba Nemanjica''. OCLC [http://www.worldcat.org/oclc/34957313?tab=details 34957313], sl. 84 i 85</ref> Зографите на црквата се припадници на [[Костурска школа|Костурската ликовна школа]] од втората половина на XIV век.<ref name="Жура 400"/> Нивни дела се живописите на црквата „[[Црква „Св. Атанасиј Музачки“|Св. Атанасиј Музачки]]“ во [[Костур (град)|Костур]] и „[[Црква „Исус Христос Животодавец“ - Борје|Исус Христос Животодавец]]“ во с.&nbsp; [[Борје (Горица)|Борје]] кај [[Горица (Албанија)|Горица]].<ref name="Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς"/> <gallery mode="packed" heights="300px" widths="300px"> Lake Prespa Albania.jpg|Поглед на островот Мал Град каде е сместена црквата. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://vesnik-ilinden.com/peshterska-tsrkva-sv-bogoroditsa-ostrov-mal-grad-mala-prespa-foto/ Пештерска црква „Св.Богородица“, остров Мал Град, Мала Преспа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210922044205/https://vesnik-ilinden.com/peshterska-tsrkva-sv-bogoroditsa-ostrov-mal-grad-mala-prespa-foto/ |date=2021-09-22 }} — напис македонското друштво „Илинден“ од Тирана (со фотографии од внатрешноста) [[Категорија:Пустец]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија|Рождество на Пресвета Богородица]] [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија|Рождество на Пресвета Богородица]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Дела на Костурската школа|Рождество на Пресвета Богородица]] 68k965pdpecaps23elr10q3mjlttmnq 0 1304746 5561769 5559625 2026-05-20T12:47:40Z Aprilija50.A.D 119801 /* Почеток на кариерата */ 5561769 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Марјан Коцев | image = Марјан Коцев.jpg | birth_date = {{роден на|20|мај|1975}} | birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{СФРЈ}} | origin = {{МКД}} | genre = [[Народна музика]], [[фолк музика]] | occupation = пејач | years_active = [[1994]] - сè уште }} '''Марјан Коцев''' (р. {{роден на |20|мај|1975}} во {{роден во|Кавадарци}}) — [[Македонија|македонски]] пејач на [[Македонска народна музика|македонска фолк музика.]] == Почеток на кариерата == Марјан Коцев музичката кариера ја започнал во 1994 година, објавувајќи ја песната „Чија ли си девојко“ на Тодор Трајчевски (музика) и Орце Зафировски (текст), а веднаш потоа настапува на фестивалот за новокомпонирана народна музика „Цветници“ со песната „И на Цветници“ од кантавторот Јане Коџабашија. Како млад интерпретатор, учествува речиси на сите фестивали, пеејќи песни кои брзо стануваат хитови. Следната година, ’95, настапил со сега веќе хит, „Солзи нека пресушат“ и неговата кариера тргнала по нагорна линија. Истата година настапува на „Тетовски филиграни“ со веселата „Бекрија љубовџија“ на Сашко Велков и Орце Зафировски, на Охридски трубадури ја изведува нежната „Прва љубов“, а на Фолк фест Валандово ја изведува љубовната „Бела Јасмина“ на Димитар Чемков и Тарабунов, освојувајќи второ место од жири комисијата.  Набрзо станува звучно име на македонската естрада. Неговото име редовно се наоѓа на фестивалските списоци на Тетовски фолк фест, Филиграни, Валандово, Цветници... Се нижат насловите: „Свадба правам јас“, „Роден сум за песна“, „Печалбарска“, и тогаш  од него најголемиот хит „Љубовен танец“ изведен на „Тетовски фолк хит“ во 1998 год, по чиј наслов е насловена и првата касета во продукција на МРТВ. Во време на почетоците, има снимено неколку архивски снимки за продукцијата на МРТ. Има одржано повеќе концерти во Австралија, Kaнада, [[Америка]], [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Малта]], Италија... Коцев има објавено 3 албуми од кои еден е двоен албум, 1 компилација „Најдоброто од Марјан Коцев“ и двд издание од јубилејниот концерт од [[2014|2014 год]]. Дел од кариерата беше член на групата Дрим тим со која има остварено неколку видео проекти и аудио материјали, а имаат и настапувано како група Дрим тим.[[Податотека:Марјан Коцев - Трет студиски албум - Крал на жените - 2012.jpg|мини|Трет студиски албум - Крал на жените (двоен албум) - 2013 год. ЦД 1 - авторски / ЦД 2 - народни]] [[Податотека:Марјан Коцев на сцена.jpg|мини|Во 2014 год. прослави 20 години јубилеј со голем концерт во Универзална сала. ]] === Фестивалски настапи === * Цветници - ''И на Цветници'' ('94) / ''Солзи нека пресушат'' ('95) * Фолк фест Валандово - ''Бела Јасмина'' ('95) / ''Верице, лична Верице'' ('96) / ''Лузни љубовни'' ('98) / ''Срце јужно'' (2004) / ''Ергенлак, пашалак'' (2005) / ''Уште ли ерген да одам'' (2006) / ''Земја ветена'' (2009) * Тетовски фолк фест - ''Свадба правам јас'' ('96) / ''Љубовен танец'' ('98) / ''Роден сум за песна'' ('99) / ''Сите песни љубовн''и (2002) * Охридски трубадури - ''Прва љубов'' ('95) * Тетовски филиграни - ''Бекрија љубовџија'' ('95) * Роса фест - ''Запејте браќа'' (2001) / ''Ти, само ти'' (2004) / ''Дајте вино сите нека пијат'' (2006) / Песна за Дрим тим (2009) / Крал на жените (2010 - со Дрим Тим / ''Аманет - со Никола Коцев'' (2019) * Пирин фолк Сандански, Бугарија - ''Земја ветена (2009)'' * Тумба Фест - ''Европска (2019) / Жута љута (2020)'' * Прилеп фест - ''Најзгодна'' (2012) / ''Виртуелна приказна'' (2022) * Фолк хит * Спасовден - Ајде, ајде моме ''Стојне'' (со Е. Велевска-2012) / ''Девојче бело црвено'' (2013) * Илинденски етно фест - ''Од умот се подизгубив'' (2014) Во 2009 година учествува на „Пирин фолк Сандански“ во Бугарија со композицијата „Земја ветена<ref>{{Наведување|title=Marjan Kocev - Zemja Vetena [Leten Folk Hit na Godinata 2023]|url=https://www.youtube.com/watch?v=sn8-yMQQqO4|date=2025-11-24|accessdate=2025-12-30|last=Marjan Kocev}}</ref>“ и се закитува со награда Прв исполнител“, а во 2023 година на Избор на Фолк хит истата композиција е прогласена за Песна на дијаспората. Учествувал и на хуманитарниот концерт во чест и сеќавање на Секула Пупиноски, „Врати се како што замина ти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohridnews.com/golem-humanitaren-kontsert-vo-spomen-na-sekula-pupinoski/|title=Голем хуманитарен концерт во спомен на Секула Пупиноски|last=Momir|date=2012-03-15|work=OhridNews|language=en-US|accessdate=2025-12-30}}</ref>“ во 2012 год. По повод 20 години од кариерата,  во [[2014]] година одржа јубилеен концерт насловен како „20 години Марјан Коцев“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/univerzalna-sala-prepolna-za-koncertot-na-folk-pejacot-marjan-kocev/10254/|title=Универзална сала преполна за концертот на пејачот Марјан Коцев (Фото)|last=Muzika24|date=2014-04-12|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}</ref>во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала, Скопје]], во придружба на групата Дрим Тим. '''Н'''а концертот специјален гостин му беше г-дин [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]], а покрај него беа [[Миле Кузмановски]] и [[Новица Василевски]] со кои го изведе вечно шармантниот хит „Место не ме држи, брате“, познат и како „Дајте вино сите нека пијат“.  Повторно солистички концерт имаше во [[2018]] година, наречен „Сите мои песни<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/vo-prv-red/mnogu-emocii-na-edno-mesto-marjan-kocev-ja-napolni-mob/28871/|title=Многу емоции на едно место - Марјан Коцев ја наполни МОБ (Фото + Видео)|last=Muzika24|date=2018-03-30|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}</ref>" кој се одржа во [[Македонска опера и балет]], во придружба на [[Група Дрим Тим|'''Група Дрим Тим''']], а специјална гостинка му беше [[Анета Мицевска|Анета Љумаковска]]. По повод 25 години музичка кариера, во 2019 година започна турнеја по целиот свет, почнувајќи од Перт-Австралија, завршувајќи со 25. Концерт во родно Кавадарци на  [[Тиквешки гроздобер]] во придружба на Галакси Бенд. Беше гостин на концертите на Јордан Митев во Битола 2022 год. и на јубилејниот концерт на Дрим тим по повод 25. годишен јубилеј во Скопје, во 2024 година. Во 2024 год. првпат учествува во снимање на првиот музички филм во Македонија во улога на капетан, чија премиера се случи во 2026 год, со наслов „[[Охридски лудории]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaskopska.mk/noviot-makedonski-film-ohridski-ludorii-trgnuva-vo-kino-premieri-vo-bitola-prilep-i-ohrid/|title=Новиот македонски филм „Охридски лудории“ тргнува во кино – премиери во Битола, Прилеп и Охрид|last=Монај|first=Миа Огненова|date=2026-03-12|work=Прва Скопска ТВ|language=mk-MK|accessdate=2026-03-19}}</ref>“ . == Дискографија == === Албуми и аудио компилации === * '''Љубовен танец''' [1999] - МРТ (''Љубовен танец, Солзи нека пресушат, Печалбарска, Бекрија љубовџија''...) * '''Ти, само ти''' [2008] - Сенатор Рекордс (''Ти, само ти, Место не ме држи брате, Срце јужно, Ергенлак-пашалак, Меани, меани...'') * '''Крал на жените''' [2013 - 2 цд] - Сенатор Мјузик (ЦД 1 - Крал на жените, Земја ветена, Виски, Пукај ми во грб, Најзгодна, Против сиот свет... ЦД 2 - Од умот се подизгубив, Сите ми велат среќен си, Врана коња јавам јас, Сакам да сум крај тебе...) * '''Најдоброто''' [2015] - Сенатор Мјузик === Видео изданија === * '''[https://www.youtube.com/watch?v=KC_GXazNRrg Јубилеен концерт - Марјан Коцев 20 години]''' [2014] - самостојно издание === Соработка на други проект === ** Дрим Тим  и Марјан Коцев со пријателите – во живо [ЦД/ДВД 2011]  - 8 песни ** Дрим Тим – 7 песни од Марјан Коцев на проектот (Промотивно ДВД 2015) ** Блех ансамбам Блезери – гостин со 2 песни – „Три години стана“ / „Меани, меани“  [2003] * [[Податотека:Марјан Коцев.jpg|мини|Хитови: Љубовен танец / Бекрија љубовџија / Солзи врели нека пресушат / Запејте браќа / Ти, само ти / Крал на жените / Китен Девер...]]'''Спотови''' {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Место не ме држи брате'' || 2006 || [[Група Биоритам]] |- | ''Најзгодна'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Земја ветена'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Јас сум Македонец'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Крал на жените'' || 2012 || Бом ТВ |- | ''Ива Ива најмила'' || 2013 || Бом ТВ |- | ''Китен девере'' || 2015 || ИН ТВ |- | ''Илино чедо'' || 2017 || ИН ТВ |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Marjan+Kocev&search Марјан Коцев] на [[YouTube]] * [http://www.facebook.com/marjankocev.fanpage Марјан Коцев] на [[Facebook]] - Фан страна {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коцев, Марјан}} [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] sh8mgm5m5o69atstw9wac6etlm6fp3i 0 1305904 5561768 5426668 2026-05-20T12:11:23Z BosaFi 115936 5561768 wikitext text/x-wiki {{превод}} {{Infobox settlement | name = Станица Восток | official_name = | native_name = ста́нция Восто́к | native_name_lang = ru | settlement_type = [[Истражувачки станици на Антарктикот|Антарктичка база]] | image_skyline = Wostok-Station core32.jpg | imagesize = 270 | image_caption = фотографија од станицата Восток | image_flag = | flag_size = 110px | flag_border = бр | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = 270px | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Антарктик | pushpin_map_alt = Локација на станицата Восток на Антарктикот | pushpin_map_caption = Локација на станицата Восток на [[Антарктик]]от | pushpin_mapsize = 270 | pushpin_relief = да | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|78.463889|S|106.83757|E|format=dms|region:AQ|display=inline, title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{flagcountry|Русија}} | subdivision_type1 =[[Антарктик|Локација на Антарктикот]] | subdivision_name1 = [[Принцезата Елизабет Ленд]]<br />[[Антарктик]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = Администрирано од | subdivision_name3 = [[Институт за истражување на Арктикот и Антарктикот]] | established_title = Основана | established_date = {{start date|1957|12|16|df=y}} | extinct_title = | extinct_date = | named_for = [[Восток (sloop-of-war)|Восток]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 3,489 | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = До 25 | population_density_km2 = | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = +6 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | blank_name_sec1 = Тип | blank_info_sec1 = Цела година | blank1_name_sec1 = Период | blank1_info_sec1 = Годишен | blank2_name_sec1 = Статус | blank2_info_sec1 = оперативни | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = {{URL|aari.aq/default_en.html}} | footnotes = }} {{Infobox airport | name = Источен Скивај | ensign = | ensign_size = | ensign_alt = | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = <!-- if less than 200 --> | image_alt = | caption = | image2 = | image2-width = <!-- if less than 200 --> | image2_alt = | caption2 = | IATA = | ICAO = AT28 | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = | type = Приватен | owner-oper = | owner = | operator = | city-served = | location = [[Принцезата Елизабет Ленд]] | opened = | closed = | passenger_services_ceased = | hub = | focus_city = | built = <!-- military airports --> | used = <!-- military airports --> | commander = <!-- military airports --> | occupants = <!-- military airports --> | timezone = | utc = | summer = | utcs = | elevation-f = 11,447 | elevation-m = 3,489 | metric-elev = | coordinates = {{coord|78.466139|S|106.84825|E|format=dms|region:AQ|display=inline}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map =Антарктик | pushpin_mapsize = 270 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Локација на аеродромот во Антарктикот | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_mark = | pushpin_marksize = | r1-number = 03/21 | r1-length-f = 11,933 | r1-length-m = 3,637 | r1-surface = Ice | metric-rwy = | h1-number = | h1-length-f = | h1-length-m = | h1-surface = <!-- up to h12 --> | stat1-header = | stat1-data = <!-- up to stat8 --> | stat-year = | footnotes = }} [[File:LakeVostok-Location.jpg|thumb|270px|Локација на Восток на Антарктикот]] '''Станица Восток''' ({{langx|ru|[[:ru:Восток (антарктическая станция)|ста́нция Восто́к]]|translit=stántsiya Vostók}}) е руска [[Истражувачки станици на Антарктикот|истражувачка станица]] во внатрешноста [[Земја на принцезата Елизабет]], [[Антарктик]]. Основана од [[Советскиот Сојуз]] во 1957 година, станицата се наоѓа на јужниот пол, со [[Список на временски записи#Најниски регистрирани температури|најниска веродостојно измерена природна температура на Земјата]] од −89.2 °C. Истражувањето вклучува [[ледено јадро]] дупчење и [[Магнетометар|магнетометрија]]. Восток (руски за ''"исток"'') бил именуван по ''Восток'', водечкиот брод на Првата руска антарктичка експедиција со капетан од Фабијан фон Белингсхаузен. [[Станицата Белингсхаузен]] била именувана по овој капетан (вториот брод, ''Мирни'', со капетан од [[Михаил Лазарев]], станал истоименик на [[Мирни (поларна станица)|Станица Мирни]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Vostok-Station/ Vostok Station]</ref>. ==Опис== Истражувачката станица Восток е околу 1,301 км од [[Јужниот Пол|Географскиот јужен пол]], на средината на источниот [[Антарктичкиот мраз]]. Восток се наоѓа во близина на [[Пол на непристапност|Јужен пол на непристапност]] и [[Јужен магнетен пол#Јужен геомагнетен пол|Јужен геомагнетен пол]], што го прави едно од оптималните места за набљудување на промените во [[магнетосфера]]. Други студии вклучуваат [[Актинометар|актинометрија]], [[геофизика]], медицина и [[климатологија]]. Станицата е на {{convert|3488|m}} над [[морско ниво]] и е една од најизолираните воспоставени истражувачки станици на континентот Антарктик. Станицата беше испорачана од [[Станица Мирни]] на брегот на Антарктикот. Станицата обично содржи 25 научници и инженери во лето. Во зима, нивниот број паѓа на 13. Единствената постојана истражувачка станица сместена подалеку на југ е станицата [[Станица „Амундсен-Скот“|Амундсен-Скот]], управувана од [[Соединетите Американски Држави]] на географскиот [[Јужниот Пол]]. Кинеската [[станица Кунлун]] е појужно од Восток, но е окупирана само во лето. Некои од предизвиците со кои се соочуваат оние што живеат на станицата се опишани во книгите на [[Владимир Санин]] како што се „Новби на Антарктикот“ (1973), „72 степени под нулата“ (1975) и други. == Историја == [[Image:GISP2 team photo core37.jpeg|thumb|left|310px|Ледени јадра во Восток, со дел од станицата зад себе]] Станицата Восток е основана на 16 декември 1957 година (во текот на [[Меѓународната геофизичка година]]) од [[втората советска антарктичка експедиција]] и била управувана во текот на целата година повеќе од 37 години. Во 1974 година, кога британските научници на Антарктикот извршија воздушно пробивање на мразот [[радар]] откриле чудни радарски отчитувања на локацијата, присуството на течно, слатководно езеро. Во 1991 година, Џеф Ридли, специјалист за далечинско набљудување со [[Лабораторија за вселенска наука Малард]] во [[Универзитетскиот колеџ во Лондон]], раководеше со европски сателит наречен [[European Remote-Sensing Satellite|ERS-1]] за да ја сврти својата високочестотна низа кон центарот на ледената капа на Антарктикот. Тоа го потврдило откритието од 1974 година, но откритието дури во 1993 година било објавено во ''Весник за глациологија''. Вселенскиот радар откри дека подледничката површина на свежа вода е едно од најголемите езера во светот - и едно од околу 140 [[подглацијални езера]] на Антарктикот. Руските и британските научници го разграничија езерото во 1996 година со интегрирање на различни податоци, вклучително и набљудувања со радарски слики што продираат во воздух и радари во вселената [[алтиметрија]]. [[Езерото Восток]] лежи околу 4000м под површината на централниот мраз на Антарктикот и зафаќа површина од 14,000км2. Во 2019 година, руската влада започна со изградба на нова, модерна зграда на станица која ќе ги замени старите објекти. Изградбата на новиот објект заврши во [[Св. Петербург]], ќе се транспортира до станицата Восток со брод, но континуираните одложувања го одложија завршувањето на новата станица не порано од 2023 година. ===Историски споменици=== ''Трактор на станицата Восток'': Тежок [[трактор]] АТТ 11, кој учествуваше во првиот [[Traverse (преглед)|траверс]] на југ [[Геомагнетен пол]], заедно со [[комеморативна плоча|плоча]] за да го одбележи отворањето на станицата во 1957 година, беше означена како [[Историски места и споменици на Антарктикот|Историско место или споменик]] (HSM 11) по предлогот на Русија до [[Антарктичкиот договор систем|Консултативен состанок на договорот за Антарктикот]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://adamrozanski.com/vostok-station/ |title=Vostok Station: Antarctic Research Base |accessdate=2022-09-12 |archive-date=2022-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912205410/http://adamrozanski.com/vostok-station/ |url-status=dead }}</ref>. '''Зграда на комплексот за дупчење на професор Кудрјашов''': Зградата на комплексот за дупчење стои блиску до станицата Восток на надморска височина од 3,488 м. Изграден е во летната сезона 1983–1984 година. Под водство на професорот Борис Кудрјашов, беа добиени антички [[ледено јадро]] примероци. Зградата е означена како [[Историски локалитети и споменици на Антарктикот|Историско место или споменик]] (HSM 88), по предлогот на Русија до [[Систем на антарктички договор|консултативен состанок на антарктичкиот договор]]. ==Клима== Станицата Восток има [[клима на ледена капа]] (''EF''), со температури под нулата во текот на годината, типични како и за поголемиот дел од Антарктикот. Годишните врнежи се само 22 мм (сите се случуваат како снег), што го прави едно од најсушните места на [[Земјата]]. Во просек, станицата Восток добива 26 дена снег годишно. Исто така е едно од најсончевите места на Земјата, и покрај тоа што воопшто нема сонце помеѓу мај и август; има повеќе сончеви часови годишно дури и од најсончевите места во [[Јужна Африка]], [[Австралија]] и [[Арапскиот Полуостров]], каде што се приближуваат до оние од [[Сахара]] во [[Северен Африка]]. Восток има највисока вкупна сончева светлина за кој било календарски месец на Земјата, во просек од 708,8 сончеви часови во декември или 22,9 часа дневно. Исто така, има најниско сонце за кој било календарски месец, со апсолутен максимум од 0 сончеви часови месечно за време на поларната ноќ. Од официјалните метеоролошки станици кои моментално работат, Восток е најстудена на земјата во однос на просечната годишна температура. Сепак, спорно е дека станицата Восток е најстудената позната локација на земјата. Сега неактивната станица „Плато“, сместенаво средишниот дел на [[Антарктичка Висорамнина|Антарктичката Висорамнина]], се верува дека забележала просечна годишна температура која била постојано пониска од онаа на станицата Восток во текот на 37-месечниот период кога била активна кон крајот на 1960-тите. [[Image:Wostok-Station core32.jpg|thumb|250px|Панорамска фотографија од станицата Восток која го прикажува распоредот на кампот. Зградата со пруги лево е електраната, додека пругастата зграда од десната страна е местото каде што истражувачите спијат и оброците. Зградата во позадина со топката со црвени и бели пруги на врвот е зградата за метеорологија. Пештерите беа ископани во ледената покривка за складирање, одржувајќи ги јадрата на идеални {{convert|-55|C}} во текот на целата година. (Кредит: Todd Sowers LDEO, Универзитетот Колумбија, Палисадес, Њујорк.)]] Восток е едно од [[Полот на студот|најстудените места на Земјата]]. Просечната температура на студената сезона (од април до септември) е околу -66 °C, додека просечната температура на топлата сезона (од октомври до март) е околу -44°C. [[најниска веродостојно измерена температура]] на Земјата од -892 °C бил во Восток на 21 јули 1983 година во 05:45 [[време во Москва]], што беше 07:45 за часовниот појас на Восток и 01:45 [[Координирано универзално време|UTC]] (Види ''[[Список на временски записи ]]''). Ова го надминало поранешниот рекорд на станицата од -883 °C на 24 август 1960 година. површина. Најстуденото [[заладување на ветерот]] бил-129°C на 24 август 2005 година со реална температура од -767 °C. Иако е непотврдено, објавено е дека Восток достигнал температура од -91 °C на 28 јули 1997 година. Најтоплата забележана температура во Восток е -140°C, која се случи на 5 јануари 1974 година. Најстуден месец бил август 1987 година со средна температура од -754 °C, а најтоплиот месец бил декември 1989 година со просечна температура од -28°C. Покрај екстремно ниските температури, други фактори го прават Восток едно од најтешките места на Земјата за живеење на луѓе: *Речиси целосен недостаток на [[Влажност|влага]] во воздухот. *Просечна брзина на ветерот од 5 м, понекогаш искачувајќи се до 27 м. *Недостатокот на [[кислород]] во воздухот поради неговата [[висинска болест|висока надморска височина]] на 3,488 м. *Поголема [[јонизација]] на воздухот. * [[поларна ноќ]] која трае приближно 120 дена, од крајот на април до средината на септември, вклучувајќи 85 континуирани денови цивилна поларна ноќ (т.е. премногу темна за читање, при што сонцето е повеќе од 6 степени под хоризонтот. ) [[Аклиматизација]] на такви состојби може да трае од една недела до два месеци и е придружена со [[главоболка]]и, грчеви во очите, болки во увото, крвавење од носот, забележано гушење, ненадејно зголемување на [[крвен притисок]], губење на сон, намален [[апетит]], [[повраќање]], болки во зглобовите и мускулите, артритис и губење на тежината од 3-5 кг (понекогаш и високо како 12 кг). == Дупчење на ледено јадро == [[Image:Vostok 420ky 4curves insolation.jpg|thumb|right|310px|420.000 години податоци за леденото јадро од Восток, Антарктик, истражувачка станица. Тековниот период е лево. Од дното кон врвот: [[инсолација]] на 65°С поради [[Миланкович циклуси]] (поврзан со ¹⁸O); ¹⁸О изотоп на [[кислород]]; нивоа на [[метан]] (CH₄); релативна температура; нивоа на [[јаглерод диоксид]] (CO₂).]] Во 1970-тите, [[Советскиот Сојуз]] проби сет од јадра длабоки 500-952 м. Тие се користени за проучување на составот на изотопот на кислородот на мразот, што покажа дека мразот од последниот глацијален период бил присутен под околу 400 метри длабочина. Потоа беа дупчени уште три дупки: во 1984 година, дупката 3G достигна конечна длабочина од 2202&nbsp;m; во 1990 година, дупката 4G достигна конечна длабочина од 2546&nbsp;m; и во 1993 година, дупката 5G достигна длабочина од 2755&nbsp;м; по краткото затворање, дупчењето продолжи во текот на зимата 1995 година. Во 1996 година беше запрено на длабочина 3623 m, по барање на [[Научниот комитет за истражување на Антарктикот]] кој изрази загриженост за можна контаминација на [[Езерото Восток]] . Ова [[ледено јадро]], издупчено во соработка со Французите, произведе рекорд на минати услови на животната средина кои се протегаат наназад 420.000 години и опфаќа четири претходни глацијални периоди. Долго време тоа беше единственото јадро кое покрива неколку глацијални циклуси; но во 2004 година тоа беше надминато со јадрото [[Европски проект за јадро на мраз на Антарктикот|EPICA]], кое, иако е поплитко, покрива подолг временски распон. Во 2003 година, дупчењето беше дозволено да продолжи, но беше запрено на проценетото растојание до езерото од само 130&nbsp;м. Античкото езеро конечно беше пробиено на 5 февруари 2012 година кога научниците престанаа да дупчат на длабочина од 3.770 метри и стигнаа до површината на подледничкото езеро. [[Кршлива зона на леденото јадро|кршлива зона]] е приближно помеѓу 250 и 750 m и одговара на [[Последниот глацијален максимум]], со крајот на [[Холоцен климатски оптимум]] на или во близина на длабочина од 250 метри. Иако јадрото на Восток достигна длабочина од 3623&nbsp;m, употребливите климатски информации не се протегаат толку далеку. Самото дно на јадрото е мраз повторно замрзнат од водите на езерото Восток и не содржи информации за климата. Вообичаените извори на податоци даваат информации за прокси до длабочина од 3310&nbsp;m или 414.000 години. Под ова има докази за деформација на мразот. Предложено е дека записот во Восток може да се продолжи до 3345&nbsp;м или 436.000 години, за да вклучи повеќе од интересниот период MIS11, со превртување на дел од записот. Ова потоа произведува запис во согласност со поновиот, подолг запис EPICA, иако не дава нови информации<ref>[https://www.accuweather.com/en/aq/vostok-station/2273742/weather-forecast/2273742/ Vostok Statione]</ref>. == Поврзано == * [[Злосторство на Антарктикот]] * [[Истражувачки станици на Антарктикот#Список на истражувачки станици|Список на истражувачки станици на Антарктикот]] * [[Полски кампови на Антарктикот|Список на теренски кампови на Антарктикот]] * [[Список на аеродроми во Антарктикот]] * [[Езерото Восток]] * [[Советска антарктичка експедиција]] * [[Восток траверс]] * [[Станица Конкордија]] * [[Станица Амундсен-Скот на јужниот пол]] ==Наводи== {{наводи}} ==Насворешни врски== * [http://www.aari.ru/main.php?lg=1 Official website Arctic and Antarctic Research Institute] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180711222308/http://www.aari.ru/main.php?lg=1 |date=2018-07-11 }} * [https://web.archive.org/web/20151219011635/http://www.aari.nw.ru/projects/Antarctic/stations/mir/mir_en.html Vostok Station page] * [http://www.nerc-bas.ac.uk/icd/gjma/vostok.temps.html Vostok average temperature data] * [http://www.antarctica.ac.uk/met/metlog/latest-met/89606.latest-met.html Vostok current met data] * [https://web.archive.org/web/20120204062659/http://www.antarcticconnection.com/antarctic/stations/vostok.shtml Antarctic Connection article on Vostok Station] * [https://web.archive.org/web/20080424075823/http://www.comnap.aq/facilities COMNAP Antarctic Facilities] * [https://web.archive.org/web/20110220115654/https://www.comnap.aq/publications/maps/comnap_map_edition5_a0_2009-07-24.pdf/view COMNAP Antarctic Facilities Map] [[Категорија:Антарктички станици]] [[Категорија:Ленд на принцезата Елизабета]] [[Категорија:Русија на Антарктикот]] [[Категорија:Советски Сојуз и Антарктик]] [[Категорија:Историски локалитети и споменици на Антарктикот]] [[Категорија:Установи во 1957 година на Антарктикот]] [[Категорија:Временски екстреми на Земјата]] [[Категорија:Историски места и споменици на Антарктикот]] edia0ob8666sjd6z6ap3moi86grfwok 0 1319558 5561965 5539143 2026-05-21T04:53:38Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:President_Ronald_Reagan_greets_a_young_boy_while_touring_Red_Square_during_the_Moscow_Summit_in_the_USSR.jpg]] со [[File:President_Ronald_Reagan_Greets_a_Young_Boy_While_Touring_Red_Square_During_The_Moscow_Summit_in_The_USSR_-_DPLA_-_8f0 5561965 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Граѓански немири|title=Револуции од 1989 година|partof=[[Студена војна]] (до 1991 г.)|image=[[File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|400px]]|caption=[[Пад на Берлинскиот ѕид]] во ноември 1989 година|date=16 декември 1986 – 28 јуни 1996<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=16|year1=1986|month2=6|day2=28|year2=1996}})<br>'''Главна фаза:'''<br>12 мај 1988 – 26 декември 1991<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=5|day1=12|year1=1988|month2=12|day2=26|year2=1991}})|place=Средна и Источна Европа, [[Латинска Америка]], [[Африка]] и [[Азија]]|coordinates=|causes=* [[Политичка репресија]] * [[Тоталитаризам]] * [[Авторитаризам]] * [[Демократизација]] * [[Национализам]] * [[Верски прогон]] * [[Штедење]] * [[Економски кризи]] и [[Конзумеризам]] притисок<ref>{{cite book|author=Kochanowicz, Jacek|editor-link=Iván T. Berend |editor-last=Berend |editor-first=Ivan T. |title=Backwardness and Modernization: Poland and Eastern Europe in the 16th–20th Centuries|url=https://books.google.com/books?id=f6RGpe1mjzQC|series=Collected studies: Studies in East-Central Europe|volume=858li|location=Aldershot|publisher=Ashgate |year=2006|page=198|isbn=9780754659051|quote=Во рамките на комунистичкиот свет, одредени слоеви на население беа особено чувствителни на западните влијанија. Доцниот комунизам создаде значителни, специфични средни класи на релативно добро образовани професионалци, техничари, па дури и висококвалификувани работници. Овие класи немаа никаква приврзаност кон марксистичко-ленинистичката идеологија, додека беа привлечени од западниот начин на живот. Многу членови на владејачката „номенклатура“ ги делат истите чувства, бидејќи западниот консумеризам и индивидуализам им изгледале попривлечни од комунистичкиот колективен пуританизам. Имаше две многу важни последици од ова, едната економска, а втората политичка. Економската беше атрактивноста на консумеризмот. Политичката последица беше притисокот за зголемување на маргините на политичката слобода и јавниот простор.}}</ref><ref>{{cite book|last=Cross |first=Gary S.|chapter=1: The Irony of the Century|title=An All-consuming Century: Why Commercialism Won in Modern America|url=https://archive.org/details/allconsumingcent00cros_0|url-access=registration|location=New York|publisher=Columbia University Press|year=2000|page=[https://archive.org/details/allconsumingcent00cros_0/page/8 8]|isbn=9780231113120|quote=For East Europeans, the promise of mass consumption was preferable to the nightmare of solidarity even if it meant also the dominance of money and the private control of wealth. In reality, the fall of communism had more to do with the appeals of capitalist consumerism than political democracy.}}</ref> * [[Антикомунизам]]|methods=(најчесто [[граѓанска непослушност]]) {{plainlist| * [[Реформи]] * [[Масовен протест]]с * [[Граѓански немири]] * [[Бунти]]с * [[Војна]] }}|result=Крај на повеќето [[комунистичка држава]]и * [[Крај на Студената војна]] * Ширење на [[либералната демократија]] * Крај на [[Советски Сојуз]] како [[велесила]] и [[Распуштање на Советскиот Сојуз|неговото распаѓање]] на 26 декември 1991 година * [[Општествен колапс|Колапс]] на [[еднопартиска држава|еднопартиски државни режими]] [[демократски централизам]], [[планирана економија]] * Социо-економски реформи во Кина, Куба, Лаос и Виетнам * Раскинување на [[Варшавски пакт]], [[Комекон]] и [[Источен блок]] * Формирање на [[Руска Федерација]] и [[независност]] на [[Пост-советски држави|15 држави]] од поранешниот Советски Сојуз * Пренос на власта на повеќепартиски влади во [[Историја на Полска (1945–1989)#Политика на последните години на Народна Република и периодот на транзиција|Полска]], [[Крај на комунизмот во Унгарија (1989)|Унгарија]], [[Источна Германија]], [[Кадифена револуција|Чехословачка]], [[Романска револуција|Романија]], [[Народна Република Бугарија|Бугарија]], [[Монголска револуција од 1990 година|Монголија]] и [[Пад на комунизмот во Албанија|Албанија]] * Пад на стариот систем на [[економија]] во другите комунистички земји, транзиција од државен економски модел во приватен во земјите од поранешниот источен блок; расклопување на командните економии и [[приватизација]] на [[државно претпријатие]]; ширењето на капиталистичкиот и системот на слободно пазарна економија по економските кризи во поранешните комунистички земји * Воспоставување на не-[[комунистичка]] [[влада]] во [[Камбоџа]] * Многу [[комунистичка партија|комунистички партии]] и нивните политичари се преобразуваат себеси во приврзаници на [[социјалдемократија]] или [[демократски социјализам]] * Подем на оопулизмот и неутралните сили * [[Повторно обединување на Германија]] * [[Јеменско обединување]] * [[Распад на Чехословачка]] * [[Распад на Југославија]] и почеток на [[Југословенски војни]] * [[Антикомунизам|Скептицизам за комунизмот]] ширум светот поврзан со намалената поддршка за различни комунистички и левичарски партии, особено во [[Европа]] и [[Азија]], со колапсот на [[Комунистичка држава|комунистичка]] доминирана [[влада]] во [[Војна во Авганистан (1978–денес)|Авганистан]], [[Народна Република Ангола|Ангола]], [[Народна Република Бенин|Бенин]], [[Народна Република Конго|Конго-Бразавил]], [[Народна Демократска Република Етиопија|Етиопија]]<nowiki>, [[Народна Република Мозамбик]|Мозамб. ], </nowiki>[[Сомалиска Демократска Република|Сомалија]] и [[Јужен Јемен]] * Ширење на [[Западна култура]], [[капитализам]] во претходно затворените комунистички земји, вклучувајќи ги [[Русија]] и [[Источна Европа]] * Проширување на западните медиуми и [[Интернет]] во поранешните социјалистички и комунистички земји * Советските сили не успеале во [[Советско-авганистанска војна|Авганистан]] и [[Авганистанска граѓанска војна (1989-1992)|падот]] на комунистичката авганистанска држава * Емиграција на Евреите од источниот блок во [[Израел]] * [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|Сузбивање]] на [[Кинеско демократско движење]] и подемот на [[Антизападни чувства во Кина|Кинеските антизападни чувства]] * Почеток на Специјалниот период во [[Куба]] * Слабеење на [[социо-економија]] на [[Северна Кореја]] и напуштање на марксизам-ленинизмот во корист на [[Чучхе]] * Слабеење на комунистичките движења и зголемување на критиката кон марксизмот * Повеќе подобрување на конфликтите во меѓународните односи * Подем на [[исламски екстремизам]] * [[Договор од Мастрихт|Создавање]] и [[Проширување на Европската Унија|проширување]] на [[Европска унија]] * [[Проширување на НАТО]] во Источна Европа * [[Соединетите Американски Држави]] стануваат единствена велесила во светот|notes=Исто така познат како Пад на [[Сталинизмот]], Падот на Советскиот систем, Падот на [[Марксизам-Ленинизмот]], Колапсот на [[Комунизмот]], Колапсот на [[Социјализмот]], Падот на социјализмот}} '''Револуциите од 1989 година''', познати и како '''Падот на комунизмот''',<ref>{{Наведена книга|title=Christian Democracy and the Fall of Communism|last=Gehler|first=Michael|last2=Kosicki|first2=Piotr H.|last3=Wohnout|first3=Helmut|publisher=[[Leuven University Press]]|year=2019|isbn=9789462702165}}</ref> - [[револуционерен бран]] што резултирал со крајот на повеќето [[Комунистичка држава|комунистички држави]] во светот. Понекогаш овој револуционерен бран се нарекува и '''Падот на народите''' или '''Есента на народите''',<ref name="NedelmannSztompka1993">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cOqTuIDuuMMC&pg=PA1|title=Sociology in Europe: In Search of Identity|last=Nedelmann|first=Birgitta|last2=Sztompka|first2=Piotr|date=1 January 1993|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-013845-0|pages=1–}}</ref><ref name="BernhardSzlajfer2010">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YE29dvVxvdgC&pg=PA221|title=From the Polish Underground: Selections from Krytyka, 1978–1993|last=Bernhard|first=Michael|last2=Szlajfer|first2=Henryk|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04427-9|pages=221–|author-link2=Henryk Szlajfer}}</ref><ref name="Luciano2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eBdKQYm4tyYC&pg=PA77|title=Cinema of Silvio Soldini: Dream, Image, Voyage|last=Luciano|first=Bernadette|publisher=Troubador|year=2008|isbn=978-1-906510-24-4|pages=77ff}}</ref><ref name="Grofman2001">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SuIZ0wkeTmIC&pg=PA85|title=Political Science as Puzzle Solving|last=Grofman, Bernard|publisher=University of Michigan Press|year=2001|isbn=0-472-08723-1|pages=85ff}}</ref><ref name="SadurskiCzarnota2006">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_c9HAAAAQBAJ&pg=PA285|title=Spreading Democracy and the Rule of Law?: The Impact of EU Enlargemente for the Rule of Law, Democracy and Constitutionalism in Post-Communist Legal Orders|last=Sadurski|first=Wojciech|last2=Czarnota|first2=Adam|last3=Krygier|first3=Martin|date=30 July 2006|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-3842-6|pages=285–|author-link=Wojciech Sadurski}}</ref> слично за терминот [[Револуции од 1848|Пролет на нациите]] што понекогаш се користи за да се опишат [[Револуции од 1848|револуциите од 1848 година]] во [[Европа]]. Револуциите, исто така, довеле до евентуален распад на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] — најголемата комунистичка држава во светот — и напуштање на комунистичките режими во многу делови од светот, од кои некои биле насилно соборени. Настаните, особено падот на Советскиот Сојуз, драстично го смениле балансот на силите во светот, означувајќи го крајот на [[Студена војна|Студената војна]] и почетокот на ерата по Студената војна. Најраните регистрирани протести биле започнати во [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казахстан]], тогаш дел од Советскиот Сојуз, во 1986 година со студентските демонстрации <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thediplomat.com/2016/12/1986-kazakhstans-other-independence-anniversary/|title=1986: Kazakhstan's Other Independence Anniversary|last=Putz|first=Catherine|date=16 December 2016|publisher=The Diplomat|accessdate=21 September 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.socialistalternative.org/2020/04/06/collapse-of-the-soviet-union-national-conflicts-and-independence/|title=Collapse of the Soviet Union: National Conflicts and Independence|last=Yakubova|first=Aiten|date=6 April 2020|work=Socialist Alternative}}</ref> - последното поглавје од овие револуции завршило во 1996 година кога Украина го укинала советскиот политички систем на владеење кога [[Украина]] го усвоила нејзиниот нов устав, заменувајќи го уставот од советската ера.<ref>https://www.rferl.org/a/Constitutional_Instability_In_Ukraine_Leads_To_Legal_Turmoil/1763341.html</ref> Главниот регион на овие револуции бил во [[Источна Европа]], почнувајќи во [[Народна Република Полска|Полска]] <ref>{{Наведена книга|title=Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath|last=Antohi|first=Sorin|last2=Tismăneanu|first2=Vladimir|date=January 2000|publisher=Central European University Press|isbn=963-9116-71-8|page=85|chapter=Independence Reborn and the Demons of the Velvet Revolution|author-link=Sorin Antohi|author-link2=Vladimir Tismăneanu|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1pl5T45FwIwC&pg=PA85}}</ref><ref name="lead">{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.co.uk/article/world-agenda-20-years-later-poland-can-lead-eastern-europe-once-again-mf5vbbdgmhz|title=World Agenda: 20 years later, Poland can lead eastern Europe once again|last=Boyes|first=Roger|date=4 June 2009|work=The Times|access-date=4 June 2009}}</ref> со полското работничко масовно штрајкувачко движење во 1988 година, а револуционерниот тренд продолжил во [[Унгарска Народна Република|Унгарија]], [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], [[Народна Република Бугарија|Бугарија]], Чехословачка и Романија. На 4 јуни 1989 година, синдикатот [[Солидарност (синдикат)|Солидарност]] извојувал убедлива победа на делумно слободните избори во Полска, што довело до мирен пад на комунизмот во таа земја. Исто така, во јуни 1989 година, [[Унгарија]] започнала со демонтирање на својот дел од физичката [[Железна завеса]], додека отворањето на граничната порта меѓу [[Австрија]] и Унгарија во август 1989 година започнала мирна верижна реакција, во која [[Источен блок|Источниот блок]] се распаднал. Ова довело до масовни демонстрации во градовите како [[Лајпциг]] и последователно до падот на Берлинскиот ѕид во ноември 1989 година, кој служел како симболична порта за [[Повторно обединување на Германија|германското обединување]] во 1990 година. Една одлика заедничка за повеќето од овие случувања била широката употреба на [[Политичка кампања|кампањи]] на граѓански отпор, демонстрирајќи народно противење на продолжувањето на [[Еднопартиска држава|еднопартиското владеење]] и придонесувајќи кон притисокот за промени.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.aeinstein.org/organizationse3a7.html|title=Civil Resistance in the East European and Soviet Revolutions|last=Roberts|first=Adam|publisher=Albert Einstein Institution|year=1991|isbn=1-880813-04-1|format=[[Portable document format|PDF]]|author-link=Adam Roberts (scholar)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110130071418/http://www.aeinstein.org/organizationse3a7.html|archive-date=30 January 2011}}</ref> Романија била единствената земја каде граѓаните и опозициските сили употребиле насилство за да го соборат нејзиниот комунистички режим,<ref>{{Наведена книга|title=Society in Action: the Theory of Social Becoming|last=Sztompka|first=Piotr|date=27 August 1991|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-78815-6|page=16|chapter=Preface|author-link=Piotr Sztompka|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sdSw3FgVOS4C&pg=PP16}}</ref> иако земјата била политички изолирана од остатокот од Источниот блок. Се смета дека Студената војна „официјално“ завршила на 3 декември 1989 година за време на Самитот на Малта меѓу советските и американските лидери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/life-style/history/a-day-that-shook-the-world-cold-war-officially-ends-2149069.html|title=A Day That Shook The World: Cold War officially ends|date=3 December 2010|work=The Independent}}</ref> Сепак, многу историчари тврдат дека [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]] на 26 декември 1991 година претставува крајот на Студената војна.<ref>Robert Service, ''The End of the Cold War: 1985–1991'' (Macmillan, 2015)</ref> Самиот [[Советски Сојуз]] станал повеќепартиска полупретседателска република од март 1990 година и ги одржал своите први претседателски избори, означувајќи драстична промена како дел од неговата реформска програма. Унијата се [[Распад на Советскиот Сојуз|распаднала]] во декември 1991 година, што резултирало со седум нови земји кои ја прогласиле својата [[независност]] од Советскиот Сојуз во текот на годината, додека [[Балтички држави|балтичките држави]] ја вратиле својата независност во септември 1991 година заедно со [[Украина]], [[Грузија]], [[Азербејџан]] и [[Ерменија]]. Остатокот од Советскиот Сојуз, кој го сочинувал најголемиот дел од [[Плоштина|областа]], продолжил со формирањето на [[Русија|Руската Федерација]]. [[Народна Социјалистичка Република Албанија|Албанија]] и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] го напуштиле комунизмот помеѓу 1990 и 1992 година, а на крајот Југославија се [[Распад на СФРЈ|поделила на пет нови земји]]. [[Чехословачка]] се распаднала три години по крајот на комунистичкото владеење, поделена мирно на [[Чешка]] и [[Словачка]] на 1 јануари 1993 година <ref>{{Наведување|contribution-url=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/Constitutions/Yugoslavia.html|publisher=CECL|date=27 April 1992|place=Greece|title=Constitution|contribution=Yugoslavia|access-date=16 September 2011|archivedate=19 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019113955/http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/Constitutions/Yugoslavia.html}}</ref> [[Северна Кореја]] го напуштила [[марксизмот]]-ленинизмот од 1992 година <ref name=":8">{{Наведено списание|date=2003|title=The Constitution of North Korea: Its Changes and Implications|url=https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com.ph/&httpsredir=1&article=1934&context=ilj&sei-redir=1|journal=Fordham International Law Journal|volume=27}}</ref> Влијанието на овие настани се почувствувало во многу социјалистички држави од третиот свет ширум светот. Истовремено со настаните во Полска, [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|протестите на плоштадот „Тјенанмен“]] (април-јуни 1989 година) не успеале да поттикнат големи политички промени во [[Народна Република Кина|Кина]], но влијателните слики на храбар пркос за време на тој протест помогнале да се забрзаат настаните во други делови на светот. Три азиски земји, имено Авганистан, Камбоџа <ref>{{Наведена книга|title=Cambodia: the legacy and lessons of UNTAC|last=Findlay|first=Trevor|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=019829185X|edition=reprinted 1997|location=Oxford|page=96}}</ref> и [[Монголска Народна Република|Монголија]], успешно го напуштиле комунизмот до 1992-1993 година, било преку реформи или судири. Дополнително, осум земји во [[Африка]] или нејзината околина исто така го напуштиле, имено Етиопија, Ангола, Бенин, Конго-Бразавил, Мозамбик, Сомалија, како и Јужен Јемен (обединет со Северен Јемен). Политичките реформи варирале, но само во четири земји комунистичките партии можеле да го задржат монополот на власта, имено Кина, [[Куба]], [[Лаос]] и [[Виетнам]]. Сепак, овие земји подоцна ќе направат економски реформи во наредните години за да прифатат некои форми на [[пазарна економија]] во пазарниот социјализам. Европскиот политички пејзаж драстично се променил, при што неколку земји од поранешниот источен блок се приклучиле [[НАТО|на НАТО]] и на [[Европска Унија|Европската Унија]], што резултирало со посилна [[Економска интеграција|економска]] и социјална интеграција со [[Западна Европа]] и [[Северна Америка]]. Многу комунистички и социјалистички [[Организирање|организации]] на Запад ги префрлиле своите водечки принципи на [[социјалдемократија]]та и [[Демократски социјализам|демократскиот социјализам]]. Спротивно на тоа, и нешто подоцна, во [[Јужна Америка]], розова плима започнала во [[Венецуела]] во 1999 година и ја обликувала политиката во другите делови на континентот до раните 2000-ти. Во меѓувреме, во одредени земји последиците од овие револуции резултирале со конфликти и војни, вклучително и разни постсоветски конфликти кои остануваат замрзнати до ден-денес, како и големи војни, особено [[Војните во Југославија|Југословенските војни]] кои довеле до првиот геноцид во Европа по [[Втора светска војна|Вториот Светска војна]] во [[Босанска војна|1995 година]].<ref>Padraic Kenney, ''The Burdens of Freedom: Eastern Europe Since 1989'' (2006) pp. 3, 57.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.cqpress.com/cqresearcher/document.php?id=cqresrre2004082700|title=Stopping Genocide}}</ref> == Заднина == === Појава на „Солидарност“ во Полска === Работните превирања во Полска во текот на 1980 година довеле до формирање на независниот [[синдикат]] [[Солидарност (синдикат)|„Солидарност“]], предводен од [[Лех Валенса]], кој со текот на времето станал политичка сила, но сепак, на 13 декември 1981 година, полскиот премиер [[Војќех Јарузелски]] започнал акција против Солидарност со прогласување воена состојба, суспендирање на синдикатот и привремено затворање на сите негови водачи.<ref>Andrzej Paczkowski, ''Revolution and Counterrevolution in Poland, 1980–1989: Solidarity, Martial Law, and the End of Communism in Europe'' (Boydell & Brewer, 2015).</ref> === Михаил Горбачов === [[Податотека:RIAN_archive_644463_First_stage_in_the_Soviet_troop_withdrawal_from_Afghanistan.jpg|мини|Првата фаза во повлекувањето на советските сили од Авганистан, 20 октомври 1986 година]] Иако неколку земји од источниот блок се обиделе да направат некои неуспешни, ограничени економски и политички реформи од 1950-тите (на пр. [[Унгарска револуција (1956)|Унгарската револуција од 1956 година]] и [[Прашка пролет|Прашката пролет]] од 1968 година), воздигнувањето на реформски настроениот советски лидер [[Михаил Горбачов]] во 1985 година го сигнализирал трендот кон поголема либерализација. Во средината на 1980-тите, помладата генерација советски апаратчици, предводени од Горбачов, почнале да се залагаат за фундаментални реформи со цел да се сменат годините на стагнација на Брежњев. По децении на раст, Советскиот Сојуз се соочувал со период на тежок економски пад и имал потреба од западна технологија и кредити за да се надомести неговата зголемена заостанатост. Трошоците за одржување на нејзината војска, [[КГБ]] и субвенциите за странските држави-клиенти дополнително ја оптовариле советската економија.<ref>David Lane, "The Gorbachev revolution: The role of the political elite in regime disintegration."</ref> [[Податотека:President Ronald Reagan Greets a Young Boy While Touring Red Square During The Moscow Summit in The USSR - DPLA - 8f066efdc87eb23a889a89bd7c39173d.jpg|лево|мини| Американскиот претседател [[Роналд Реган]] и Михаил Горбачов на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]], [[Москва]], 31 мај 1988 година]] Михаил Горбачов го наследил [[Генерален секретар на ЦК на КПСС|генералниот секретар на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] и дошол на власт во 1985 година. Првите знаци на големи реформи се појавиле во 1986 година кога Горбачов започнал политика на ''Гласност'' (отвореност) во Советскиот Сојуз и ја нагласил потребата од ''Перестројка'' (економско преструктуирање). До пролетта 1989 година, Советскиот Сојуз не само што доживеал жива медиумска дебата, туку ги одржал и првите избори со повеќе кандидати во новоформираниот Конгрес на народни пратеници. Додека Гласност навидум се залагал за отвореност и политичка критика, тие биле дозволени само во тесен спектар диктиран од државата. Општата јавност во Источниот блок сè уште била предмет на тајна полиција и [[Политички прогон|политичка репресија]].<ref>Brian McNair, ''Glasnost, perestroika and the Soviet media'' (Routledge, 2006).</ref> Горбачов ги повикал своите колеги од Централна и [[Југоисточна Европа]] да ја имитираат ''Перестројката'' и Г''ласност'' во нивните земји. Меѓутоа, додека реформистите во Унгарија и Полска биле охрабрени од силата на либерализацијата што се шири од исток, другите земји од источниот блок останале отворено скептични и демонстрирале одбивност кон реформите. Верувајќи дека реформските иницијативи на Горбачов ќе бидат краткотрајни, тврдокорните комунистички владетели како Ерих Хонекер од [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], [[Народна Република Бугарија|бугарскиот]] [[Тодор Живков]], чехословачкиот [[Густав Хусак]] и романскиот [[Николае Чаушеску]] упорно ги игнорирале повиците за промени.<ref>{{Наведување|contribution-url=http://countrystudies.us/romania/75.htm|contribution=Romania – Soviet Union and Eastern Europe|place=US|publisher=Library of Congress|title=Country studies}}.</ref> „''Кога вашиот сосед ќе постави нов тапет, тоа не значи дека мора и вие''“, изјави еден член на источногерманското [[политбиро]].<ref name="Steele">{{Наведување|last=Steele|first=Jonathan|title=Eternal Russia: Yeltsin, Gorbachev and the Mirage of Democracy|place=Boston|publisher=Faber|year=1994}}.</ref> === Советски републики === [[Податотека:USSR_Map_timeline.gif|мини| Анимирана серија на карти кои го прикажуваат падот на комунистичките режими во Источна Европа и [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], што подоцна довело до судири во постсоветскиот простор]] До крајот на 1980-тите, луѓето во [[Кавказ]]от и [[Балтички држави|Балтичките држави]] барале поголема автономија од [[Москва]], а [[Кремљ]] губел дел од контролата врз одредени региони и елементи во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Пукнатините во советскиот систем започнале во декември 1986 година во [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казахстан]] кога неговите граѓани протестирале поради етнички Русин кој бил назначен за секретар на казахстанскиот републички огранок на ККП. Овие протести биле прекинати по три дена. Во ноември 1988 година, [[Естонска Советска Социјалистичка Република|Естонската Советска Социјалистичка Република]] издала декларација за суверенитет,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://articles.latimes.com/1988-11-17/news/mn-458_1_soviet-union|title=Parliament in Estonia Declares 'Sovereignty'|date=17 November 1988|work=Los Angeles Times}}</ref> што на крајот ќе доведе до тоа други држави да направат слични декларации за автономија. [[Чернобилска несреќа|Катастрофата во Чернобил]] во април 1986 година имала големи политички и социјални ефекти кои ги катализирале или барем делумно ги предизвикале револуциите од 1989 година. Еден политички резултат на катастрофата било значително зголеменото значење на новата советска политика на гласност.<ref name="ShlyGlasnost">{{Наведено списание|last=Shlyakhter|first=Alexander|last2=Wilson|first2=Richard|year=1992|title=Chernobyl andGlasnost: The Effects of Secrecy on Health and Safety|journal=Environment: Science and Policy for Sustainable Development|volume=34|issue=5|pages=25|doi=10.1080/00139157.1992.9931445}}</ref><ref name="PetrynaSarc">{{Наведено списание|last=Petryna|first=Adriana|year=1995|title=Sarcophagus: Chernobyl in Historical Light|url=https://semanticscholar.org/paper/c3baa4b94f69420e5289f466cc871ffa246e6ba6|journal=Cultural Anthropology|volume=10|issue=2|pages=196–220|doi=10.1525/can.1995.10.2.02a00030}}</ref> Тешко е да се утврди вкупната економска цена на катастрофата. Според Горбачов, Советскиот Сојуз потрошил 18 милијарди рубљи (што е еквивалент на 18 милијарди американски долари во тоа време) за задржување и деконтаминација, практично банкротирајќи се себеси.<ref name="GorbachevBoC">Gorbachev, Mikhail (1996), interview in Johnson, Thomas, ''{{YouTube|dd-QBnAd5qY|The Battle of Chernobyl}}'', [film], Discovery Channel, retrieved 19 February 2014.</ref> === Влијанието на „Солидарност“ === [[Податотека:WieczorWroclawia20marca1981.jpg|мини| Изданието од 20-21 март 1981 година на ''Wieczór Wrocławia'' (''Оваа вечер во [[Вроцлав]]'' покажува празни места што остануваат откако владата цензурирајќи ги повлекла написите од страница 1 (десно, „Што се случи во [[Бидгошч]] ?“) и од последната страница (лево, „Земја - широко предупредување за штрајк“), оставајќи ги само нивните наслови, бидејќи печатарите - членови на [[Солидарност (синдикат)|Солидарност-синдикатот]] - решиле да го водат весникот со празни недопрени места. На дното на страница 1 од оваа главна копија е рачно напишана потврда на Солидарност за таа одлука.]] Во текот на средината на 1980-тите, [[Солидарност (синдикат)|Солидарност]] опстојувала само како подземна организација, поддржана од [[Католичката црква]]. Сепак, кон крајот на 1980-тите, Солидарност станала доволно силна за да ги фрустрира обидите на [[Војќех Јарузелски|Јарузелски]] за реформи, а националните штрајкови во 1988 година ја принудиле владата да отвори дијалог со Солидарност. На 9 март 1989 година, двете страни се согласиле за [[Дводомен парламент|дводомен законодавен дом]] наречен Национално собрание. Веќе постоечкиот Сејм би станал долен дом. Сенатот би бил избран од народот. Традиционално како церемонијална функција, на претседателството му биле дадени повеќе овластувања <ref>[http://www.2facts.com Poland:Major Political Reform Agreed], ''Facts on File World News Digest'', 24 March 1989.</ref> (Полски договор за тркалезна маса). На 7 јули 1989 година, генералниот секретар Михаил Горбачов имплицитно се откажал од употребата на сила против другите држави од советскиот блок. Говорејќи пред членовите на 23-члениот [[Совет на Европа]], Горбачов не се осврнал директно на таканаречената доктрина на Брежњев, според која [[Москва]] го тврдела правото да употреби сила за да спречи членка на [[Варшавскиот пакт]] да го напушти комунистичкото јато. Тој изјавил: „''Секое мешање во внатрешните работи и какви било обиди да се ограничи суверенитетот на државите - пријатели, сојузници или кои било други - се недозволиви''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/07/07/world/gorbachev-spurns-the-use-of-force-in-eastern-europe.html?scp=714&sq=Hungary&st=nyt&gwh=8324637C96A56F9E0671EC017DB71D98|title=Gorbachev spurns the use of force in Eastern Europe|last=Markham|first=James M.|date=7 July 1989|work=The New York Times}}</ref> Политиката била наречена Синатрова доктрина, по стих од песната на [[Френк Синатра]] „Мојот пат“. Полска станала првата земја од Варшавскиот пакт што се ослободила од советската доминација. === Падот на диктаторските режими === Во февруари 1986 година, во една од првите мирни револуции на масовно движење против [[диктатура]]та, Револуцијата на народната моќ на [[Филипини]]те мирно го соборила диктаторот Фердинанд Маркос и го инаугурирала [[Корасон Акино|Кори Акино]] за [[претседател]].<ref>{{Наведено списание|last=Bello|first=Walden|year=1986|title=From the ashes: The rebirth of the Philippine revolution—a review essay|url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/01436598608419897|journal=Third World Quarterly|volume=8|pages=258–276|doi=10.1080/01436598608419897}}</ref> Домино ефектот на револуциите од 1989 година влијаел и на другите режими. [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] режим на [[апартхејд]]от и воената диктатура на Пиноче во Чиле биле постепено уништени во текот на 1990-тите, бидејќи Западот ги повлекол финансирањето и дипломатската поддршка. [[Гана]], [[Индонезија]], [[Никарагва]], [[Јужна Кореја]], [[Суринам]], [[Република Кина]] и Севеен - Јужен Јемен, меѓу многу други, избрале демократски влади. Точните податоци за бројот на демократии варираат во зависност од критериумите што се користат за проценка, но според некои мерки до крајот на 1990-тите имало над 100 демократии во светот, што претставува забележителен пораст за само неколку децении.<ref>[[Freedom House]], ''Freedom in the World 1999–2000'' (New York, 2000).</ref> == Национални политички движења == === Полска === [[Податотека:Kolejka.jpeg|мини| Редици кои чекаат да влезат во продавница, типичен поглед во [[Народна Република Полска|Полска во 1980-тите]]]] Бран штрајкови ја погодило Полска од 21 април, а потоа продолжил во мај 1988 година. Вториот бран започнал на 15 август, кога избувнал штрајк во рудникот за јаглен Јулиски Манифест во Јастржебие-Здрој, при што работниците барале релегализација на синдикатот „Солидарност“. Во текот на следните неколку дена, шеснаесет други рудници стапиле во штрајк, по што следеле голем број бродоградилишта, вклучително и на 22 август [[Бродоградилиште Гдањск|бродоградилиштето Гдањск]], познато како епицентар на индустриските немири во 1980 година што ја предизвикало Солидарност. {{Sfn|Wałęsa|1991}} На 31 август 1988 година, [[Лех Валенса]], водачот на Солидарност, бил поканет во [[Варшава]] од комунистичките власти, кои конечно се согласиле на разговори. {{Sfn|Wałęsa|1991}} На 18 јануари 1989 година на бурната седница на Десеттата пленарна седница на владејачката Обединета работничка партија, генералот [[Војќех Јарузелски|Војчех Јарузелски]], првиот секретар, успеал да добие партиска поддршка за формални преговори со Солидарност кои водат до нејзина идна легализација, иако тоа било постигнато само со закана со оставка на целото партиско раководство доколку биде спречено. {{Sfn|Wałęsa|1991}} На 6 февруари 1989 година започнале формалните дискусии на Тркалезна маса во Салата на колумните во [[Варшава]]. На 4 април 1989 година бил потпишан историскиот договор на Тркалезна маса со кој се легализирала Солидарност и биле воспоставени делумно слободни парламентарни избори што требало да се одржат на 4 јуни 1989 година (патем, ден по полноќното задушување на кинеските демонстранти на плоштадот „Тјенанмен“). Следел политички земјотрес бидејќи победата на Солидарност ги надминала сите предвидувања. Кандидатите на Солидарност ги освоиле сите места за кои им било дозволено да се натпреваруваат во Сејмот, додека во Сенатот освоиле 99 од 100 достапни места (со едното преостанато место заземено од независен кандидат). Во исто време, многу истакнати комунистички кандидати не успеале да го добијат ни минималниот број гласови потребни за да ги освојат местата што им биле резервирани. [[Податотека:Lech_Walesa_George_H_Bush.PNG|мини| Претседавачот на солидарноста [[Лех Валенса]] (во средината) со претседателот Џорџ Х.В. Буш (десно) и Барбара Буш (лево) во Варшава, јули 1989 година]] На 15 август 1989 година, двата долгогодишни коалициски партнери на комунистите, Обединетата народна партија (ЗСЛ) и Демократската партија (СД), го раскинале сојузот со ПЗПР и ја објавиле својата поддршка за Солидарност. Последниот комунистички премиер на Полска, генералот Чеслав Кишчак, изјавил дека ќе поднесе оставка за да дозволи некомунист да формира администрација.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/08/15/world/poland-s-premier-offering-to-yield-to-non-communist.html?scp=187&sq=Poland&st=nyt&gwh=1619ADC23679717BAA7BEEB89D42F7C7|title=Poland's premier offering to yield to non-Communist|last=Tagliabue|first=John|date=15 August 1989|work=The New York Times}}</ref> Со оглед на тоа што „Солидарност“ била единствената друга политичка групација што можела да формира влада, практично било уверено дека член на „Солидарност“ ќе стане премиер. На 19 август 1989 година, во неверојатен момент, Тадеуш Мазовјецки, антикомунистички уредник, поддржувач на Солидарност и побожен католик, бил номиниран за премиер на Полска а Советскиот Сојуз не изразил никаков протест.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/08/20/weekinreview/a-new-orbit-poland-s-break-leads-europe-and-communism-to-a-threshold.html?scp=825&sq=Hungary&st=nyt&gwh=6C7A9946FB31BA34FCA893628C2ECB2B|title=A New orbit: Poland's Break Leads Europe And Communism To a Threshold|last=Apple|first=R. W. Jr.|date=20 August 1989|work=The New York Times}}</ref> Пет дена подоцна, на 24 август 1989 година, полскиот парламент ставил крај на повеќе од 40 години еднопартиско владеење со тоа што Мазовјецки станал првиот некомунистички премиер на земјата од раните повоени години. Во тензичниот парламент, Мазовјецки добил 378 гласа, 4 против и 41 воздржани.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/08/25/world/opening-new-era-poles-pick-leader.html?scp=117&sq=Poland&st=nyt&gwh=F25D35FF96685DE091584BA304075DFB|title=Opening new era, Poles pick leader|last=Tagliabue|first=John|date=25 August 1989|work=The New York Times}}</ref> На 13 септември 1989 година, парламентот ја одобрил новата некомунистичка влада, прва од ваков вид во [[Источен блок|Источниот блок]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/09/13/opinion/poles-approve-solidarity-led-cabinet.html?scp=7&sq=Poland&st=nyt&gwh=ADFB73DF2E2E33BE8ECFB353BC221D80|title=Poles Approve Solidarity-Led Cabinet|last=Tagliabue|first=John|date=13 September 1989|work=The New York Times}}</ref> На 17 ноември 1989 година, статуата на [[Феликс Ѕержински]], полски основач на Чека и симбол на комунистичкото угнетување, била урната на плоштадот „Банк“, Варшава.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB124051894535749519|title=Across Eastern Europe, Remembering the Curtain's Fall|date=24 April 2009|work=Wall Street Journal}}</ref> На 29 декември 1989 година Сејмот го изменил уставот за да го промени официјалното име на државата од [[Народна Република Полска]] во [[Република Полска]]. Комунистичката полска обединета работничка партија се распуштила на 29 јануари 1990 година и се трансформирала во Социјалдемократија на Република Полска.<ref name="PWN_historia">{{Наведување|language=pl|contribution-url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043|contribution=Polska. Historia|title=Internetowa encyklopedia PWN|trans_title=PWN Internet Encyklopedia|access-date=11 July 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061001084717/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4575043|archivedate=1 October 2006}}</ref> Во 1990 година, Јарузелски поднел оставка како претседател на Полска и бил наследен од [[Лех Валенса]], кој победил на претседателските избори во 1990 година <ref name="PWN_historia"/> одржани во два круга на 25 ноември и 9 декември. Инаугурацијата на Валенса за претседател на 21 декември 1990 година многумина ја сметаат за формален крај на комунистичката [[Народна Република Полска]] и почеток на современа [[Полска|Република Полска]]. [[Варшавски договор|Варшавскиот пакт]] бил распуштен на 1 јули 1991 година. На 27 октомври 1991 година се одржале првите целосно слободни полски парламентарни избори од 1945 година. Ова ја завршило транзицијата на Полска од владеење на Комунистичката партија во либерален демократски политички систем од западен стил. Последните руски трупи ја напуштиле Полска на [[18 септември]] [[1993]] година.<ref name="PWN_historia" /> === Унгарија === Следејќи го водството на Полска, Унгарија била следната да се префрли на некомунистичка влада. Иако [[Унгарија]] постигнаla некои трајни економски реформи и ограничена политичка либерализација во текот на 1980-тите, големи реформи се случиle само по смената на [[Јанош Кадар]] како генерален секретар на Комунистичката партија на 23 мај 1988 година со Кароли Грош.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1988/05/23/world/hungarian-party-replaces-kadar-with-his-premier.html?scp=135&sq=Hungary&st=nyt&gwh=E283E53C9144CEB5DC839A7740A35E80|title=Hungarian Party replace Kadar with his premier|last=Kamm|first=Henry|date=23 May 1988|work=The New York Times}}</ref> На 24 ноември 1988 година, Миклош Немет бil назначен за премиер. На 12 јануари 1989 година, Парламентот усвоил „демократски пакет“, кој вклучувал синдикален плурализам; слободата на здружување, собирање и печат; нов изборен закон; и радикална ревизија на уставот, меѓу другите одредби.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/01/12/world/hungary-eases-dissent-curbs.html?scp=432&sq=Hungary&st=nyt&gwh=92733275AEC8E1D4866E0147173B702E|title=Hungary Eases Dissent Curbs|date=12 January 1989|work=The New York Times}}</ref> На 29 јануари 1989 година, спротивно на официјалното гледиште за историјата кое се одржува повеќе од 30 години, членот на владејачкото Политбиро, Имре Позгај, изјавил дека бунтот на Унгарија во 1956 година бил народен бунт, а не обид за контрареволуција поттикнат од странство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/01/29/world/hungary-in-turnabout-declares-56-rebellion-a-popular-uprising.html?scp=461&sq=Hungary&st=nyt&gwh=4FAE12DBE2835A0221C2EB3EBE50910D|title=Hungary, in Turnabout, Declares '56 Rebellion a Popular Uprising|date=29 January 1989|work=The New York Times}}</ref> [[Податотека:Nemzeti_Ünnep_-_Szabadság_tér_1989.03.15_(4).jpg|лево|мини| Унгарците демонстрираат пред седиштето на државната телевизија, 15 март 1989 година]] Масовните демонстрации на 15 март, Националниот ден, го убедиле режимот да започне преговори со појавените некомунистички политички сили. Преговорите на Тркалезната маса започнале на 22 април и продолжиле до потпишувањето на договорот за Тркалезна маса на 18 септември. Во разговорите учествувале комунистите (MSzMP) и новопојавените независни политички сили Фидес, Сојузот на слободните демократи (SzDSz), Унгарски демократски форум (МДФ), Независната партија на малите сопственици, [[Национална селанска партија (Унгарија)|Унгарската народна партија]]. Во подоцнежна фаза биле поканети Демократската конфедерација на слободни синдикати и Христијанско-демократската народна партија (КДНП). {{Sfn|Falk|2003}} На овие разговори се појавиле голем број идни политички водачи на Унгарија, вклучувајќи ги [[Ласло Шојом]], Јожеф Антал, Ѓерѓ Сабад, Петер Толгеси и [[Виктор Орбан]].<ref>{{Наведување|first=József|last=Bayer|contribution-url=http://www.europainstitut.hu/pdf/bayer22.pdf|contribution=The Process of Political System Change in Hungary|title=Schriftenreihe|publisher=Europa Institutes|place=Budapest, [[Hungary|HU]]|year=2003|page=180|access-date=27 May 2012|archivedate=21 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721104934/http://www.europainstitut.hu/pdf/bayer22.pdf}}.</ref> На 2 мај 1989 година, првите видливи пукнатини во [[Железна завеса|Железната завеса]] се појавиле кога [[Унгарска Народна Република|Унгарија]] почнала да ја демонтира својата долга гранична ограда со [[Австрија]], долга 240 километри.<ref>{{Наведување|last=Stokes|first=G|title=The Walls Came Tumbling Down|page=131|publisher=Oxford University Press|year=1993}}.</ref> Ова сè повеќе ги дестабилизирала [[Источна Германија]] и [[Чехословачка]] во текот на летото и есента, бидејќи илјадници нивни граѓани илегално преминале на Запад преку унгарско-австриската граница. На 1 јуни 1989 година, Комунистичката партија признала дека поранешниот премиер [[Имре Наѓ]], обесен за предавство за неговата улога во унгарското востание во 1956 година, бил незаконски погубен.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/06/01/world/hungarian-party-assails-nagy-s-execution.html?scp=654&sq=Hungary&st=nyt&gwh=AB4FDDAFE5F0111C9B81EEA7B377A93F|title=Hungarian Party Assails Nagy's Execution|date=1 June 1989|work=The New York Times}}</ref> На 16 јуни 1989 година, [[Имре Наѓ|Наѓ]]<nowiki/>добил свечен погреб на најголемиот плоштад во [[Будимпешта]] пред толпа од најмалку 100.000 луѓе, по што следел погреб како на херој.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/06/17/world/hungarian-who-led-56-revolt-is-buried-as-a-hero.html?scp=678&sq=Hungary&st=nyt&gwh=1CA5680B13F144C9AD6C2CA30484B16C|title=Hungarian Who Led '56 Revolt Is Buried as a Hero|last=Kamm|first=Henry|date=17 June 1989|work=The New York Times}}</ref> Првично незабележливото отворање на граничната порта на Железната завеса меѓу Австрија и Унгарија во август 1989 година потоа предизвикало верижна реакција, на крајот од која ГДР повеќе не постоела и Источниот блок се распаднал. Тоа било најголемото движење за бегство од Источна Германија од изградбата на [[Берлинскиот ѕид]] во 1961 година. Идејата за отворање на границата потекнува од Ото фон Хабсбург и тој ја известил кај Миклош Немет, кој ја промовирал идејата.<ref name="auto">Miklós Németh in Interview, Austrian TV – ORF "Report", 25 June 2019.</ref> Локалната организација во Шопрон го презел Унгарскиот демократски форум, а другите контакти биле остварени преку Хабсбург и Имре Позгај. Опширно рекламирање за планираниот пикник било направено со постери и флаери меѓу туристите од ГДР во Унгарија. Австрискиот огранок на Паневропската унија, кој тогаш бил предводен од Карл фон Хабсбург, дистрибуирал илјадници брошури со кои ги поканува на пикник во близина на границата во Сопрон.<ref>Hilde Szabo: ''Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln'' (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland – German), in Wiener Zeitung 16 August 1999; Otmar Lahodynsky: ''Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall'' (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall – German), in: ''Profil'' 9 August 2014.</ref><ref>Ludwig Greven "Und dann ging das Tor auf", in Die Zeit, 19 August 2014.</ref> По паневропскиот пикник, Ерих Хонекер го диктирал ''Дејли Мирор'' од 19 август 1989 година: „''Хабсбург дистрибуираше летоци далеку во Полска, на кои туристите од Источна Германија беа поканети на пикник.'' ''Кога дојдоа на пикник, им даваа подароци, храна и германска марка, а потоа ги убедуваа да дојдат на Запад''“. Но, со масовниот егзодус на Паневропскиот пикник, последователното колебливо однесување на Партијата за социјалистичко единство на Источна Германија и неинтервенцијата на Советскиот Сојуз ги скршило браните. Тогаш десетици илјади источногерманци информирани за медиумите тргнале кон Унгарија, која повеќе не била подготвена да ги држи своите граници целосно затворени или да ги обврзува своите гранични трупи да употребат сила на оружје. Особено, раководството на ГДР во [[Источен Берлин]] повеќе не се осмелило целосно да ги блокира границите на сопствената земја.<ref>Michael Frank: Paneuropäisches Picknick – Mit dem Picknickkorb in die Freiheit (German: Pan-European picnic – With the picnic basket to freedom), in: ''Süddeutsche Zeitung'', 17 May 2010.</ref><ref name="Rödder">Andreas Rödder, Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009).</ref> Договорот на Тркалезна маса од 18 септември опфатил шест нацрт-закони кои опфаќале ревизија на Уставот, формирање на Уставен суд, функционирање и управување со политичките партии, повеќепартиски избори за пратеници во Народното собрание, кривичен законик и закон за казнена постапка. последните две промени претставувале дополнително одвојување на Партијата од државниот апарат). {{Sfn|Heenan|Lamontagne|1999}} {{Sfn|De Nevers|2003}} Изборниот систем бил компромис: околу половина од пратениците ќе бидат избрани пропорционално, а половина од мнозинскиот систем. {{Sfn|Elster|Offe|Preuss|1998}} Било договорено и слабо претседателство, но не бил постигнат консензус кој треба да го избере претседателот (парламентот или народот) и кога треба да се случат овие избори (пред или по парламентарните избори). На 7 октомври 1989 година, Комунистичката партија на нејзиниот последен конгрес повторно се етаблирала како Унгарска социјалистичка партија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/10/08/world/communist-party-in-hungary-votes-for-radical-shift.html?scp=28&sq=Hungary&st=nyt&gwh=8A34A86DC90090167E32320BB95CB02F|title=Communist party in Hungary votes for radical shift|last=Kamm|first=Henry|date=8 October 1989|work=The New York Times}}</ref> На историската седница од 16 до 20 октомври, парламентот усвоил закон со кој се предвидува повеќепартиски парламентарни избори и непосредни претседателски избори, кои се одржале на 24 март 1990 година <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/10/19/world/hungary-purges-stalinism-from-its-constitution.html?scp=61&sq=Hungary&st=nyt&gwh=142906DE0FC1FFA303D77A84282021BB|title=Hungary Purges Stalinism From Its Constitution|date=19 October 1989|work=The New York Times}}</ref> Законодавството ја трансформирало Унгарија од [[Народна република|Народна Република]] во [[Унгарија|Република Унгарија]], ги гарантирала човековите и граѓанските права и создаде институционална структура која обезбедува поделба на власта меѓу судската, законодавната и извршната власт.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/10/20/world/hungary-legalizes-opposition-groups.html|title=Hungary legalizes opposition groups|date=20 October 1989|work=The New York Times}}</ref> На 23 октомври 1989 година, на 33-годишнината од Револуцијата во 1956 година, комунистичкиот режим во Унгарија бил формално укинат. Советската воена окупација на Унгарија, која опстојувала од [[Втората светска војна]], завршила на 19 јуни 1991 година. === Источна Германија === [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-1990-0922-002,_Leipzig,_Montagsdemonstration.jpg|мини| Понеделнички демонстрации против владата во [[Лајпциг]] на 16 октомври 1989 година]] На 2 мај 1989 година, [[Унгарска Народна Република|Унгарија]] започнала со демонтирање бодликавата жица на границата со [[Австрија]]. [[Граница]]та сè уште беше силно чувана, но тоа претставувало политички знак. Паневропскиот пикник во август 1989 година конечно започнал движење што не можеле да го спречат владетелите во Источниот блок. Тоа било најголемото движење за бегство од [[Источна Германија]] од изградбата на [[Берлинскиот ѕид]] во 1961 година. Покровители на пикникот, Ото фон Хабсбург и унгарскиот државен министер Имре Позгај, го виделе планираниот настан како можност да ја тестираат реакцијата на [[Михаил Горбачов]] и земјите од источниот блок на големото отворање на границата, вклучително и летот. По паневропскиот пикник, Ерих Хонекер го диктирал Дејли Мирор од 19 август 1989 година: „''Хабсбург дистрибуираше летоци далеку во Полска, на кои туристите од Источна Германија беа поканети на пикник.'' ''Кога дојдоа на пикник, им даваа подароци, храна и германска марка, а потоа ги убедуваа да дојдат на Запад''“. Но, со масовниот егзодус на Паневропскиот пикник, последователното колебливо однесување на Партијата за социјалистичко единство на Источна Германија и неинтервенцијата на Советскиот Сојуз ги скршило браните. Сега десетици илјади источногерманци информирани за медиумите тргнале кон Унгарија, која повеќе не била подготвена да ги држи своите граници целосно затворени или да ги обврзува своите гранични трупи да употребат сила на оружје.<ref name="auto"/><ref name="Rödder"/><ref>Thomas Roser: DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln (German – Mass exodus of the GDR: A picnic clears the world) in: Die Presse 16 August 2018.</ref><ref>Otmar Lahodynsky: Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall – German), in: Profil 9 August 2014.</ref><ref>"Der 19.</ref><ref>Hilde Szabo: Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland – German), in Wiener Zeitung 16 August 1999.</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-R0518-182,_Erich_Honecker.jpg|мини| Ерих Хонекер, [[Германска Демократска Република|источногермански]] комунистички лидер.]] До крајот на септември 1989 година, повеќе од 30.000 Источни Германци избегале на Запад пред [[Германска Демократска Република|ГДР]] да одбие патување во Унгарија, оставајќи ја [[Чехословачка]] како единствена соседна држава во која источногерманците можеле да избегаат. Илјадници источногерманци се обиделе да стигнат до Запад со окупирање на западногерманските дипломатски објекти во другите престолнини на Средна и Источна Европа, особено Амбасадата во Прага и Унгарската амбасада, каде илјадници кампувале во калливата градина од август до ноември, чекајќи ги германските политички реформи. [[ГДР]] ја затворил границата кон [[Чехословачка]] на 3 октомври, со што се изолирала од сите свои соседи. Откако биле исклучени од нивната последна шанса за бегство, сè поголем број Источни Германци учествувале во понеделничките демонстрации во Лајпциг на 4, 11 и 18 септември, при што секој привлекол од 1.200 до 1.500 демонстранти. Многумина биле уапсени и претепани, но луѓето одбиле да бидат заплашени. На 25 септември протестите привлекле 8.000 демонстранти.<ref>David Childs, ''The Fall of the GDR'' (Routledge, 2014).</ref> По петтите последователни понеделнички демонстрации во [[Лајпциг]] на 2-ри октомври привлекле 10.000 демонстранти, водачот на [[Партија за социјалистичко единство на Германија|Партијата за социјалистичко единство]] (СЕД) Ерих Хонекер издал наредба за ''пукање и убивање'' на војската.<ref name="Pritchard">{{Наведена книга|title=Reconstructing education: East German schools and universities after unification|last=Pritchard|first=Rosalind MO|page=10}}</ref> Комунистите подготвиле огромно присуство на полиција, милиција, Штази и работна борбена војска, а постоеле гласини дека се планира масакр во стилот на плоштадот „Тјенанмен“ за демонстрациите следниот понеделник на 9 октомври.<ref>{{Наведена книга|title=History of Germany, 1918–2000: the divided nation|last=Fulbrook|first=Mary|page=256}}</ref> На 6 и 7 октомври, [[Михаил Горбачов]] ја посетил Источна Германија за да ја одбележи 40-годишнината од Германската Демократска Република и го повикал источногерманското раководство да ги прифати реформите. Познатиот негов цитат е преведен на германски како „Wer zu spät kommt, den bestraft das Leben“ („''Оној што доаѓа предоцна е казнет со живот''“). Сепак, Хонекер останал противник на внатрешните реформи, при што неговиот режим отишол дотаму што го забранил тиражот на советските публикации кои ги сметал за субверзивни. И покрај гласините дека комунистите планирале масакр на 9 октомври, тој понеделник во Лајпциг демонстрирале 70.000 граѓани, а властите на теренот одбиле да отворат оган. Следниот понеделник, на 16 октомври, 120.000 луѓе демонстрирале на улиците на [[Лајпциг]]. Ерих Хонекер се надевал дека советските трупи стационирани во ГДР со [[Варшавски договор|Варшавскиот пакт]] ќе ја обноват комунистичката влада и ќе ги потиснат цивилните протести. До 1989 година, советската влада сметала дека е непрактично Советскиот Сојуз да продолжи да ја потврдува својата контрола над Источниот блок, па затоа зазела неутрален став во однос на настаните што се случуваат во Источна Германија. Советските трупи стационирани во [[Источна Европа]] биле под строги инструкции од советското раководство да не интервенираат во политичките работи на нациите од [[Источниот блок]] и останале во нивните касарни. Соочени со тековните граѓански немири, СЕД го соборил Хонекер на 18 октомври и го заменил со човекот број два во режимот, Егон Кренц. Сепак, демонстрациите продолжиле да се зголемуваат, а во понеделникот, 23 октомври, демонстрантите во Лајпциг броеле 300.000 и останале толку големи следната недела. [[Податотека:BerlinWall-BrandenburgGate.jpg|мини| [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]] кај [[Бранденбуршка порта|Бранденбуршката порта]], 10 ноември 1989 година]] Границата кон [[Чехословачка]] била отворена повторно на 1 ноември, а чехословачките власти набрзо им дозволиле на сите Источни Германци да патуваат директно во [[Западна Германија]] без понатамошно бирократско одложување, со што го укинале нивниот дел од [[Железната завеса]] на 3 ноември. На 4 ноември властите одлучиле да одобрат демонстрации во [[Берлин]] и биле соочени со демонстрациите на Александарплац, каде што половина милион граѓани се собрале во главниот град барајќи слобода во најголемиот протест на ГДР што некогаш бил сведок. Не можејќи да го запрат последователниот проток на бегалци кон Запад преку Чехословачка, источногерманските власти на крајот попуштиле пред притисокот на јавноста дозволувајќи им на граѓаните на Источна Германија директно да влезат во [[Западен Берлин]] и [[Западна Германија]], преку постоечките гранични точки, на 9 ноември 1989 година. Поттикнати од непостојаните зборови на портпаролот на режимот Гинтер Шабовски на ТВ прес-конференција, во која изјавил дека планираните промени се на сила „''веднаш, без одлагање''“, стотици илјади луѓе ја искористиле можноста. Стражарите брзо биле преплавени од зголемената толпа луѓе кои барале да бидат пуштени во Западен Берлин. Откако не добиле повратни информации од нивните претпоставени, чуварите, не сакајќи да употребат сила, попуштиле и ги отвориле портите кон Западен Берлин. Наскоро, луѓето биле принудени да се отворат нови премини во [[Берлински ѕид|Берлинскиот ѕид]], а делови од ѕидот биле буквално урнати. Стражарите не биле свесни за тоа што се случува и стоеле на страна додека источните Германци го рушеле ѕидот со чекани. [[Податотека:RIAN_archive_428452_Germany_becomes_one_country.jpg|лево|мини| Берлински ѕид, октомври 1990 година, вели „Ти благодарам, [[Михаил Горбачов|Горби]] “]] На 7 ноември, целиот ''министер за ДДР'' ( Државен совет на Источна Германија), вклучително и неговиот претседавач Вили Стоф, поднеле оставка.<ref>[[:de:Ministerrat der DDR (1986–1989)]] contains all the members of the Council.</ref> Била формирана нова влада под значително полибералниот комунист, Ханс Модроу.<ref>see also [[:de:Regierung Modrow]]</ref> На 1 декември, Volkskammer ја отстрани водечката улога на SED од уставот на ГДР. На 3 декември Кренц поднел оставка како лидер на СЕД; тој поднел оставка од функцијата шеф на државата три дена подоцна. На 7 декември започнале разговорите на Тркалезната маса помеѓу СЕД и другите политички партии. На 16 декември 1989 година, СЕД бил распуштен и повторно основан како [[Левичарската партија.ПДС|СЕД-ПДС]], напуштајќи го марксизмот-ленинизмот и станувајќи демократска социјалистичка партија. На 15 јануари 1990 година, седиштето на Штази било нападнато од демонстранти. Модроу станал де факто лидер на [[Германска Демократска Република|Источна Германија]] сè додека не се одржале слободните избори на 18 март 1990 година - први од ноември 1932 година. СЕД, преименувана во [[Левичарската партија.ПДС|Партија на демократскиот социјализам]], била тешко поразена. Лотар де Мезиер од Источногерманската Христијанско-демократска унија станал премиер на 4 април 1990 година на платформа за брзо обединување со Западот. На 15 март 1990 година, бил потпишан мировен договор меѓу двете земји Германија и четирите сојузници за да го замени Потсдамскиот договор од 1 август 1945 година по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] за враќање на целосниот суверенитет на Германија, што го олеснило повторното обединување. Двете германски земји конечно биле [[Повторно обединување на Германија|обединети]] во денешна Германија на 3 октомври 1990 година, решавајќи го германскиот проблем за статусот на две држави што постоел од 7 октомври 1949 година. Подготвеноста на Кремљ да се откаже од таков стратешки витален сојузник означило драматична промена од страна на советската велесила и фундаментална [[парадигматска промена]] во [[Меѓународни односи|меѓународните односи]], кои до 1989 година биле доминирани од поделбата Исток-Запад што минувала низ самиот Берлин. Последните руски трупи ја напуштиле територијата на поранешна ГДР, сега дел од обединетата [[Германија|Сојузна Република Германија]], на 1 септември 1994 година. === Чехословачка === [[Податотека:Prague_November89_-_Wenceslas_Monument.jpg|мини| Протести под споменикот на [[Вацлавски плоштад|Вацлавскиот плоштад]], во [[Прага]]]] [[Податотека:Bratislava_Slovakia_213.JPG|мини| Споменик на Кадифената револуција во [[Братислава]]]] „Кадифената револуција“ била ненасилна транзиција на власта во [[Чехословачка]] од комунистичка влада во парламентарна република. На [[17 ноември]] [[1989]] година, полицијата ги потиснала мирните студентски демонстрации во [[Прага]], еден ден откако слични демонстрации поминале без инциденти во [[Братислава]]. Иако контроверзите продолжуваат околу тоа дали некој починал таа ноќ, тој настан предизвикал серија на популарни демонстрации од 19 ноември до крајот на декември. До 20 ноември, бројот на мирни демонстранти собрани во [[Прага]] се зголемил од 200.000 претходниот ден на околу половина милион. Пет дена подоцна, на протестот на плоштадот „Летна“ имало 800.000 луѓе.<ref>{{Наведување|url=http://www.denik.cz/z_domova/demonstrace-na-letne-pred-25-lety-urychlily-kapitulaci-komunistu-20141123.html|title=Demonstrace na letne pred 25 lety urychlily kapitulaci komunistu|language=cs|place=[[Czhec|CZ]]|journal=Denik|date=23 November 2014}}.</ref> На 24 ноември, целото раководство на Комунистичката партија, вклучително и генералниот секретар Милош Јакеш, поднеле оставка. Двочасовниот генерален штрајк, во кој биле вклучени сите граѓани на Чехословачка, бил успешно одржан на 27 ноември. Со падот на другите комунистички влади и зголемените улични протести, [[Комунистичка партија на Чехословачка|Комунистичката партија на Чехословачка]] на [[28 ноември]] [[1989]] година објавила дека ќе се откаже од власта и ќе ја растури еднопартиската држава. Бодликавата жица и другите пречки биле отстранети од границата со [[Западна Германија]] и [[Австрија]] на почетокот на декември. На 10 декември, претседателот [[Густав Хусак]] ја назначил првата главно некомунистичка влада во Чехословачка од 1948 година и поднел оставка. [[Александар Дубчек]] бил избран за претседател на федералниот парламент на 28 декември, а [[Вацлав Хавел]] за претседател на Чехословачка на 29 декември 1989 година. Во јуни 1990 година, Чехословачка ги одржала своите први демократски избори од 1946 година. На 27 јуни 1991 година, последните советски трупи биле повлечени од Чехословачка.<ref>{{Наведени вести|url=https://blogs.wsj.com/emergingeurope/2011/06/28/soviet-soldiers-left-czechoslovakia-20-years-ago-ordinary-well-off-russians-to-move-in/|title=20 Years After Soviet Soldiers Left the Czech Republic, Russians Move In|date=28 June 2011|work=The Wall Street Journal}}</ref> === Бугарија === Во октомври и ноември 1989 година, во [[Софија]] биле организирани демонстрации за еколошки прашања, каде биле искажани и барања за политички реформи. Демонстрациите биле задушени, но на 10 ноември 1989 година (ден по рушењето на [[Берлинскиот ѕид]]) долгогодишниот лидер на Бугарија [[Тодор Живков]] бил соборен од неговото [[Политбиро]]. Него го наследил значително полибералниот комунист, поранешниот министер за надворешни работи Петар Младенов. [[Москва]] очигледно ја одобрила промената на раководството, бидејќи Живков се спротивставил на политиката на Горбачов. Новиот режим веднаш ги укинал ограничувањата на слободата на говор и собирање, што довело до првите масовни демонстрации на 17 ноември, како и формирање на антикомунистички движења. Девет од нив се обединиле како [[Сојуз на демократските сили (Бугарија)|Сојуз на демократски сили]] (СДС) на 7 декември.<ref>{{Наведување|url=http://www.sds.bg/about/history|title=History of the UDF|language=bg|publisher=SDS|place=[[Bulgaria|BG]]|accessdate=2023-04-06|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025024054/https://www.sds.bg/about/history|url-status=dead}}</ref> СДС не била задоволна од соборувањето на Живков и побарала дополнителни демократски реформи, најважно отстранување на уставно назначената водечка улога на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Младенов на 11 декември 1989 година објавил дека Комунистичката партија ќе се откаже од монополот на власта, а следната година ќе се одржат повеќепартиски избори. Во февруари 1990 година, бугарскиот законодавен дом го избришал делот од уставот за „''водечката улога''“ на Комунистичката партија. На крајот, било одлучено тркалезната маса по полскиот модел да се одржи во 1990 година, а изборите да се одржат до јуни 1990 година. Тркалезната маса се одржала од 3 јануари до 14 мај 1990 година, на која бил постигнат договор за транзиција кон [[демократија]]. Комунистичката партија го напуштила марксизмот-ленинизмот на 3 април 1990 година и се преименувала во Бугарска социјалистичка партија. Во јуни 1990 година се одржале првите слободни избори од [[1931]] година, на кои победи Бугарска социјалистичка партија.<ref>Ilian Mihov, "in Bulgaria, 1989–1999." in ''Transition: the first decade'' edited by Mario I. Blejer and Marko Škreb (2001): 401+.</ref> === Романија === Оставката на чехословачкиот претседател [[Густав Хусак]] на 10 декември 1989 година значело пад на комунистичкиот режим во Чехословачка, оставајќи ја [[Романија]] на Чаушеску како единствен преостанат тврдокорен комунистички режим во [[Варшавскиот пакт]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-G3qDAAAQBAJ&pg=PA182|title=Revolution and Change in Central and Eastern Europe: Revised Edition|last=East|first=Roger|last2=Pontin|first2=Jolyon|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2016|isbn=9781474287487|page=182|via=Google Books}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BZ9sDQAAQBAJ&pg=PA107|title=Romania since the Second World War: A Political, Social and Economic History|last=Abraham|first=Florin|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2016|isbn=9781472529923|page=107|via=Google Books}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/12/10/nyregion/upheaval-east-hard-line-czech-president-quit-dissident-seen-successor.html|title=Upheaval In The East; Hard-Line Czech President to Quit And Dissident Is Seen as Successor|last=Tagliabue|first=John|date=10 December 1989|work=New York Times}}</ref> Откако го потиснал бунтот на Брашов во 1987 година, [[Николае Чаушеску]] бил реизбран уште пет години за лидер на Романската комунистичка партија (РКП) во ноември 1989 година, сигнализирајќи дека има намера да ги истера антикомунистичките востанија што го зафатиле остатокот од Европа. Додека Чаушеску се подготвувал да оди во државна посета на [[Иран]], неговиот Секуритате наредил апсење и прогонство на локалниот унгарски [[Калвинизам|калвинистички]] министер, [[Ласло Текеш]], на 16 декември, поради проповеди што го навредуваат режимот. [[Ласло Текеш|Текеш]] бил уапсен, но дури откако избувнале сериозни немири. [[Темишвар]] бил првиот град кој реагирал на 16 декември и граѓанските немири продолжиле пет дена. [[Податотека:Civilian_with_PM_Md._1963_during_the_Romanian_Revolution_of_1989.jpg|лево|мини| Вооружени цивили за време на романската револуција. Револуцијата била единственото насилно соборување на [[комунистичка држава]] во [[Варшавски договор|Варшавскиот пакт]].]] Враќајќи се од Иран, [[Николае Чаушеску]] наредил масовен митинг за негова поддршка пред седиштето на Комунистичката партија во [[Букурешт]] на 21 декември. Меѓутоа, на негов шок, толпата го исвиркала и го исмејувала додека тој зборувал. Години на потиснато незадоволство испливале на површина низ романското население, па дури и меѓу елементите во владата на Чаушеску, а демонстрациите се прошириле низ целата земја. Најпрво, безбедносните сили ги послушале наредбите на Чаушеску да пукаат во демонстрантите. Меѓутоа, утрото на 22 декември, романската војска одеднаш ја сменила страната. Ова дошло откако било објавено дека министерот за одбрана Василе Милеа извршил самоубиство откако бил демаскиран како предавник. Било сугерирано дека тој се обидел само да се онеспособи за да биде ослободен од функцијата, но куршумот погодил артерија и набргу потоа починал.<ref>Flavius Cristian Marcau, [http://www.utgjiu.ro/revista/lit/pdf/2013-04/16_Flavius%20Cristian%20Marcau%20-%20Revolution%20of%201989%20-%20Milea%60s%20suicide.pdf "Revolution of 1989: Milea's Suicide"], University of Târgu Jiu, Letter and Social Science Series, Issue 4, 2013, Retrieved February 27, 2016.</ref> Верувајќи дека Милеа всушност бил убиен, чиновите војници практично ''масовно'' заминале на страната на револуцијата.<ref>{{Наведена книга|title=Sovereign Debt, Austerity, and Regime Change: The Case of Nicolae Ceausescu's Romania|last=Cornel|first=Ban|date=13 December 2012|publisher=East European Politics & Societies|page=34|doi=10.1177/0888325412465513}}</ref> Армиските тенкови почнале да се движат кон зградата на Централниот комитет со толпи кои се преплавиле покрај нив. Демонстрантите насилно ги отвориле вратите на зградата на Централниот комитет во обид да ги фатат Чаушеску и неговата сопруга [[Елена Чаушеску|Елена]], кои доаѓале на неколку метри од парот. Сепак, тие успеале да побегнат преку [[хеликоптер]] кој ги чекал на покривот од зградата. Иако воодушевувањето го следел летот на Чаушеску, нивната судбина ја опкружила неизвесноста. На [[Божиќ]], романската телевизија прикажала како Чаушеску се соочува со избрзано судење, а потоа е погубен со стрелачки вод. Привремениот совет на Националниот фронт за спас предводен од Јон Илиеску го презел и ги објавил изборите за април 1990 година, првите слободни избори одржани во Романија од 1937 година. Сепак, тие биле одложени до 20 мај 1990 година. Романската револуција била најкрвавата од револуциите од 1989 година: загинале над 1.000 луѓе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/thirty-years-after-romanian-revolution-questions-remain-death-of-nicolae-ceausescu/|title=Thirty years after Romanian revolution, questions remain|publisher=Politico}}</ref> од кои сто деца, а најмладото имало само еден месец. За разлика од неговите сродни страни во Варшавскиот пакт, КПР едноставно се стопила; ниту една денешна романска партија која тврди дека е нејзин наследник никогаш не била избрана во законодавниот дом по промената на системот. Сепак, поранешните членови на КПР одиграле значајна улога во романската политика по 1989 година; секој романски претседател до изборот на Клаус Јоханис во 2014 година бил поранешен член на Комунистичката партија. Годините по отстранувањето на Чаушеску не биле ослободени од конфликти, а се случиле серија „Минеријади“ организирани од незадоволни рудари од долината на Жиу. Минеријадата од јуни 1990 година станала смртоносна откако универзитетските студенти, „Голанијадите“, одржале неколкумесечни протести против учеството на поранешните членови на КПР и Секуритате на општите избори во Романија во 1990 година.<ref name="Deletant">{{Наведена мрежна страница |url=http://d.yimg.com/kq/groups/21010417/803473086/name/Carey_final.pdf |title=Deletant, Dennis. |accessdate=2023-04-06 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105090207/http://d.yimg.com/kq/groups/21010417/803473086/name/Carey_final.pdf |url-status=dead }}</ref> Претседателот Јон Илиеску ги нарекол демонстрантите „хулигани“ и ги повикал рударите да „''ја бранат романската демократија''“. Виорел Ене, претседател на Здружението на жртви на минеријадите, тврди дека:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.romanialibera.ro/special/investigatii/minerii-au-terorizat-capitala--30479|title=Minerii au terorizat Capitala|last=Cristea|first=Romulus|date=12 June 2006|work=România Liberă|language=ro}}</ref><blockquote><blockquote>Има документи, сведоштва на лекари, на луѓе од гробиштата Домнешти и Страулешти. Иако цело време зборувавме дека реалната бројка на загинати е над 100, никој досега не се спротивстави и немаше официјален став против.</blockquote></blockquote>Над 10.000 рудари биле пренесени во [[Букурешт]], а во судирите што следеле, седум демонстранти загинале, а стотици други биле повредени, иако проценките на медиумите за бројките на жртвите се многу поголеми. Опозицискиот весник ''„Романија Либера“'' објавил дека над 128 неидентификувани тела биле закопани во заедничка гробница на гробиштата Страулешти II, во близина на [[Букурешт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.romanialibera.ro/actualitate/eveniment/128-de-morti-ingropati-in-cimitirul-straulesti--25270|title=128 de morți îngropați în cimitirul Străulești|date=10 June 2005|work=România Liberă|language=ro}}</ref> Неколку недели по минеријадата, неколку студенти по медицина спровеле истражување на гробиштата Страулешти II, откривајќи два ровови со околу 78 необележани гробници, за кои тврделе дека содржат жртви на настаните.<ref name="mineriada.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://mineriada.net/Articol.asp?ID=360|title=Morții fără nume din iunie 1990|last=Andronache|first=Elena|work=mineriada.net|language=ro|accessdate=2023-04-06|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092002/http://mineriada.net/Articol.asp?ID=360|url-status=dead}}</ref> === Југославија === [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] не била дел од [[Варшавскиот пакт]], но ја следела [[Титоизам|својата верзија]] на комунизмот под [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Тоа била мултиетничка држава која Тито можел да ја одржи преку југословенската патриотска доктрина „ [[Братство и единство]]“. Тензиите меѓу етничките заедници почнале да ескалираат, сепак, со [[Хрватска пролет|Хрватската пролет]] 1970–71, движење за поголема [[Социјалистичка Република Хрватска|хрватска]] автономија, кое била задушено. Уставните промени биле воведени во 1974 година, а југословенскиот устав од 1974 година пренел некои федерални овластувања на конститутивните републики и покраини. По смртта на Тито во 1980 година, етничките тензии се зголемиле, најпрво во [[Социјалистичка Автономна Покраина Косово|САП Косово]] со мнозинство Албанци со [[Протести во Косово (1981)|протестите на Косово во 1981 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cricketsoccer.com/2020/06/23/the-forgotten-yugoslavian-side-of-italia-90/#:~:text=The%20Yugoslav%20model%20of%20state%20organization%2C%20as%20well,under%20the%20rule%20of%20president-for-life%20Josip%20Broz%20Tito.|title=The forgotten Yugoslavian side of Italia 90|last=Caesar|first=Faisal|date=23 June 2020|work=[[Criketsoccer]]}}</ref> Паралелно со истиот процес, [[Социјалистичка Република Словенија|Словенија]] иницирала политика на постепена либерализација во 1984 година, нешто слична на советската перестројка. Ова предизвикало тензии меѓу Сојузот на комунистите на Словенија и [[Сојуз на комунистите на Југославија|централната југословенска партија]] и [[Југословенска народна армија|федералната армија]]. Во 1984 година била укината децениската забрана за изградба на [[Црква „Св. Сава“ - Белград|катедралата Свети Сава]] во [[Белград]], заостанувањето на комунистичката елита и народниот собир од 100.000 верници на 12 мај 1985 година за да се слави литургија внатре во ѕидовите на урнатините го означило враќањето на религијата во повоената Југославија.<ref>Dunja Predić 2012: How big is all that, really?</ref> До крајот на 1980-тите, многу групи на граѓанско општество се залагале за демократизација, истовремено проширувајќи го просторот за културна плуралност. Во 1987 и 1988 година, низа судири меѓу новонастанатиот граѓански сектор и комунистичкиот режим кулминирале со таканаречената Словенска пролет, масовно движење за демократски реформи. Комитетот за одбрана на човековите права бил формиран како платформа на сите големи некомунистички политички движења. До почетокот на 1989 година, неколку антикомунистички политички партии веќе отворено функционирале, предизвикувајќи ја хегемонијата на словенечките комунисти. Наскоро, словенечките комунисти, притиснати од сопственото граѓанско општество, дошле во конфликт со српското комунистичко раководство.<ref>{{Наведено списание|last=Bibič|first=Adolf|date=1993|title=The Emergence of Pluralism in Slovenia|url=https://www.jstor.org/stable/45301873|journal=Communist and Post-Communist Studies|volume=26|issue=4|pages=367–386|doi=10.1016/0967-067X(93)90028-P|issn=0967-067X|jstor=45301873}}</ref> [[Податотека:Yugoslavia_ethnic_map.jpg|мини|Етнички групи во Југославија во 1991 г]] Во јануари 1990 година бил свикан вонреден Конгрес на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Сојузот на комунистите на Југославија]] за да се решат споровите меѓу нејзините конститутивни партии. Соочени со тоа што биле целосно побројни, словенечките и хрватските комунисти го напуштиле Конгресот на 23 јануари 1990 година, со што практично ѝ ставиле крај на комунистичката партија на Југославија. Двете партии од двете западни републики преговарале за слободни повеќепартиски избори со свои опозициски движења. На 8 април 1990 година, демократската и антијугословенската коалиција ДЕМОС победила на изборите во Словенија, додека на 22 април 1990 година хрватските избори резултирале со убедлива победа на националистичката [[Хрватска демократска заедница]] (ХДЗ) предводена од [[Фрањо Туѓман]]. Резултатите биле многу поизбалансирани во [[Босна и Херцеговина]] и во [[Македонски парламентарни избори (1990)|Македонија]] во ноември 1990 година, додека [[парламент]]арните и [[претседател]]ските избори во декември 1990 година во Србија и [[Црна Гора]] ја консолидирале моќта на [[Слободан Милошевиќ]] и неговите поддржувачи. Слободни избори на ниво на федерација никогаш не биле спроведени. Словенечкото и хрватското раководство почнало да подготвува планови за отцепување од федерацијата, додека дел од Србите во Хрватска ја започнале таканаречената Балван револуција, бунт организиран од [[Социјалистичка Република Србија|Србија]] што ќе доведе до создавање на отцепениот регион Краина. На референдумот за независност на Словенија на 23 декември 1990 година, 88,5% од жителите гласале за независност.<ref>{{Наведување|url=http://www.sussex.ac.uk/sei/documents/slovenian3.pdf|publisher=Sussex|place=UK|title=Slovenian Referendum Briefing No. 3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218000730/http://www.sussex.ac.uk/sei/documents/slovenian3.pdf|archivedate=18 December 2010}}</ref> На референдумот за независност на Хрватска на 19 мај 1991 година, 93,24% гласале за независност. Ескалирачките етнички и национални тензии биле влошени од нагонот за независност и довеле до следните [[Војните во Југославија|југословенски војни]]: * [[Десетдневна војна|Војна во Словенија]] (1991) * [[Хрватска војна за независност]] (1991–1995) * [[Босанска војна]] (1992–1995) * [[Косовска војна]] (1998–1999), вклучително и [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|НАТО бомбардирањето на Југославија]]. Дополнително, во ист контекст често се зборува и за бунтот во Прешевската долина (1999–2001) и [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната во Република Македонија]] (2001). {{Sfn|Judah|2011}} {{Sfn|Naimark|Case|2003}} {{Sfn|Rogel|2004}} === Албанија === Во [[Народна Социјалистичка Република Албанија]], [[Енвер Хоџа]], кој ја предводел Албанија четири децении, починал на 11 април 1985 година <ref>There is uncertainty over Hoxha's true date of birth.</ref> Неговиот наследник, Рамиз Алија, почнал постепено да го отвора режимот одозгора. Во 1989 година во [[Скадар]] започнале првите бунтови кои се прошириле и во другите градови. На крајот, постојниот режим вовел одредена либерализација, вклучително и мерки во 1990 година кои обезбедувале слобода за патување во странство. Започнале напори за подобрување на врските со надворешниот свет. Изборите во март 1991 година - првите слободни избори во Албанија од 1923 година и само третите слободни избори во историјата на земјата - ги оставиле поранешните комунисти на власт, но генералниот штрајк и урбаната опозиција довеле до формирање на коалициски кабинет, вклучувајќи некомунисти. Парламентарните избори биле одржани во [[Албанија]] на 22 март 1992 година, со вториот круг на гласање за единаесет места на 29 март,<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2001_92.htm Albania: Elections held in 1992] Inter-Parliamentary Union</ref> во услови на економски колапс и социјални немири. === Монголија === Монголија ([[Надворешна Монголија]]) прогласила независност од [[Кина]] во 1911 година за време на падот на [[Ќинг (династија)|династијата Кинг]]. [[Монголска Народна Партија|Монголската народна партија]] ја презела власта во 1921 година, а партијата се преименувала во Монголска народна револуционерна партија.<ref>{{Наведена книга|title=The Constitutions of the Communist World|publisher=BRILL|year=1980|isbn=9028600701|editor-last=Simons|editor-first=William B.|pages=256}}</ref> Во текот на овие години, [[Монголија]] била тесно усогласена со [[Советскиот Сојуз]]. По заминувањето на Јумџагин Цеденбал во 1984 година, новото раководство под Јамбин Батмонх спровел економски реформи, но не успеал да им се допадне на оние кои кон крајот на 1989 година сакале пошироки промени.<ref name="Kaplonski">{{Наведена книга|title=Truth, History, and Politics in Mongolia: The Memory of Heroes|last=Kaplonski|first=Christopher|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=1134396732|pages=51, 56, 60, 64–65, 67, 80–82}}</ref> „[[Монголска демократска револуција|Монголската револуција]]“ била демократска, мирна револуција која започнала со демонстрации и штрајкови со глад и ставила крај на 70-годишниот марксизам-ленинизам и на крајот тргнала кон демократија. Таа била предводена од претежно помлади луѓе кои демонстрирале на [[Дамдин Сухбатор (плоштад)|плоштадот „Сухбатор“]] во главниот град [[Улан Батор]]. Завршила со оставка на [[Авторитаризам|авторитарната]] влада без крвопролевање. Некои од главните организатори биле Цахиагин Елбегдој, Санјасуренгин Зориг, Ердениин Бат-Уул и Бат-Ердениин Батбајар. Во текот на утрото на 10 декември 1989 година, првата јавна демонстрација се случила пред Младинскиот културен центар во главниот град [[Улан Батор]].<ref>{{Наведени вести|url=http://politics.news.mn/content/89237.shtml|title=Democracy Days to be inaugurated|last=G.|first=Dari|date=5 December 2011|access-date=8 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110172038/http://politics.news.mn/content/89237.shtml|archive-date=10 January 2012|publisher=news.mn (in Mongolian)}}</ref> Таму, Елбегдорј го објавил создавањето на Монголската демократска унија,<ref name="CDMongolia">{{Наведена мрежна страница|url=http://cdmongolia.mn/tsakhia-elbegdorj/#.UdovIfmmiAg|title=Tsakhia Elbegdorj|publisher=Community of Democracies Mongolia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610155307/http://cdmongolia.mn/tsakhia-elbegdorj/#.UdovIfmmiAg|archive-date=10 June 2013|accessdate=8 July 2013}}</ref> и започнало првото продемократско движење во Монголија. Демонстрантите повикале Монголија да ги прифати перестројката и гласност. Лидерите на дисидентите побарале слободни избори и економски реформи, но во контекст на „''човечки демократски социјализам''“.<ref name="Kaplonski" /> Демонстрантите внеле националистички елемент во протестите користејќи традиционално [[монголско писмо]] - кое повеќето [[Монголци]] не можеле да го читаат - како симболично отфрлање на политичкиот систем кој ја наметнал [[Монголска азбука|монголската кирилица]]. Кон крајот на декември 1989 година, демонстрациите се зголемиле кога дошла веста за интервјуто на [[Гари Каспаров]] во ''Плејбој'', сугерирајќи дека [[Советскиот Сојуз]] би можел да го подобри своето економско здравје со продажба на Монголија на Кина.<ref name="Kaplonski" /> На [[14 јануари]] [[1990]] година, демонстрантите, откако пораснале од триста на околу 1.000, се состанале на плоштадот пред музејот на Ленин во Улан Батор, кој оттогаш го носи името Плоштад на слободата. Потоа следеле демонстрации на [[Дамдин Сухбатор (плоштад)|плоштадот „Сухбатар“]] на 21 јануари на −30&nbsp;степени. Демонстрантите носеле транспаренти кои алудирале на Чингис Кан (исто така наведен и на [[Џингис-хан]]), рехабилитирање на личност која советското школување занемари да ја пофали.<ref name="Fineman">{{Наведени вести|url=http://articles.latimes.com/1990-01-24/news/mn-609_1_rock-music/2|title=Mongolia Reform Group Marches to Rock Anthem|last=Fineman|first=Mark|date=24 January 1990|work=Los Angeles Times|access-date=26 December 2012|quote=Mongolia-watchers in Beijing said that... the democracy movement is rooted more in nationalism than in dissent.... 'Watching it unfold, you get the feeling this is more a pro-nationalist and pro-Mongolian movement than it is anti-party or anti-government,' said a diplomat who left Ulan Bator on Monday.}}</ref> Во следните месеци од 1990 година, активистите продолжиле да организираат демонстрации, митинзи, протести и штрајкови со глад, како и штрајкови на наставниците и работниците.<ref name="Politburo">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=slpaAe40kn0C&pg=PA143|title=Parliaments in Asia|last=Ahmed|first=Nizam U.|last2=Norton|first2=Philip|publisher=Frank Cass & Co.Ltd|year=1999|isbn=0-7146-4951-1|location=London|page=143|access-date=8 July 2013}}</ref> Активистите имале зголемена поддршка од Монголците, и во главниот град и на село, а активностите на синдикатот доведле до други повици за демократија низ целата земја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://baabar.niitlelch.mn/content/112.shtml|title=Democratic Revolution and Its Terrible Explanations|last=Baabar|authorlink=Baabar|date=16 November 2009|publisher=baabar.mn (in Mongolian)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227133854/http://baabar.niitlelch.mn/content/112.shtml|archive-date=27 December 2012|accessdate=25 June 2013}}</ref> По бројните демонстрации на многу илјади луѓе во главниот град, како и во провинциските центри, на [[4 март]] [[1990]] година, МДУ и три други реформски организации одржале заеднички масовен состанок на отворено, поканувајќи ја владата да присуствува. Владата не испратила претставник на демонстрациите на преку 100.000 луѓе кои барале демократски промени.<ref name="Amarsanaa">{{Наведена книга|title=Concise historical album of the Mongolian Democratic Union|last=S.|first=Amarsanaa|last2=S.|first2=Mainbayar|year=2009|pages=3–5, 10, 33–35, 44, 47, 51–56, 58, 66}}</ref> Ова кулминирало со Џамбин Батмонх, претседател на Политбирото на Централниот комитет на MPRP, одлучил да го распушти Политбирото и да поднесе оставка на 9 март 1990 година <ref>{{Наведени вести|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2199&dat=19900312&id=QkUyAAAAIBAJ&pg=4637,3539885|title=Entire Mongolian Politburo resigns|date=12 March 1990|work=Lawrence Journal-World|access-date=8 July 2013|location=Lawrence, KS|pages=8A}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.dorgio.mn/politics/other/772|title=What was the Mongolian democratic revolution?|last=Ch.|first=Munkhbayar|date=13 March 2013|publisher=dorgio.mn (in Mongolian)|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017055707/http://news.dorgio.mn/politics/other/772|archive-date=17 October 2014|accessdate=8 July 2013}}</ref> Првите слободни, повеќепартиски избори во Монголија за дводомен парламент се одржале на 29 јули 1990 година <ref name="Amarsanaa" /><ref>{{Наведени вести|url=http://articles.latimes.com/1990-07-24/news/wr-748_1_mongolian-democratic-party|title=Briefing Paper : For the First Time, Mongolians Have Political Choices|last=Holley|first=David|date=24 July 1990|work=Los Angeles Times|access-date=8 August 2013|location=Los Angeles, CA}}</ref> Партиите се кандидирале за 430 места во Големиот Хурал. Опозициските партии не биле во можност да номинираат доволно кандидати. Опозицијата номинирала 346 кандидати за 430-те места во Големиот Хурал (Горниот дом). [[Монголска Народна Партија|Монголската народна револуционерна партија]] (МПРП) освоила 357 места во Големиот Хурал и 31 од 53 места во Малиот Хурал (кој подоцна бил укинат).<ref>Peter Staisch, Werner M. Prohl, ''Dschingis Khan lächelt'', Bonn 1998, p.38ff</ref> МПРП уживала силна позиција во селата. [[Голем државен хурал|Големиот хурал]] првпат се состанал на 3 септември 1990 година и избрал претседател (MPRP), потпретседател ( социјалдемократ), кој исто така бил претседател на Бага Хурал, премиер (MPRP) и 50 членови на Бага Хурал (долниот дом). Во ноември 1991 година, Народниот Голем Хурал започнал дискусија за [[Устав на Монголија|нов устав]], кој стапил на сила на 12 февруари 1992 година. Покрај тоа, новиот устав ја реструктуирал законодавната гранка на власта, создавајќи еднодомно законодавно тело, Државниот Голем Хурал (SGH). МПРП го задржал своето мнозинство, но загуби лна изборите во 1996 година. Последните руски трупи, кои биле стационирани во Монголија, целосно се повлекле во декември 1992 година. === Кина === Додека [[Кина]] не претрпела револуција што резултирала со нова форма на владеење во 1989 година, народното национално движење довело до големи демонстрации во корист на демократските реформи. Кинескиот лидер Денг Сјаопинг го развил концептот на социјализам со кинески одлики и донел реформи во локалната пазарна економија околу 1984 година, но политиката била во застој.<ref>{{Наведување|date=3 February 2012|url=http://english.peopledaily.com.cn/90780/7719657.html|title='Market fundamentalism' is unpractical|journal=People's Daily|publisher=Central Committee of the Communist Party|place=[[China|CN]]|access-date=13 January 2013}}</ref> Првите кинески студентски демонстрации, кои на крајот довеле до протестите во [[Пекинг]] во 1989 година, се одржале во декември 1986 година во Хефеи. Студентите повикале на избори во кампусот, шанса да студираат во странство и поголема достапност на западната поп-култура. Нивните протести ја искористиле олабавувачката политичка атмосфера и вклучиле собири против бавното темпо на реформите. Ху Јаобанг, штитеник на Денг Сјаопинг и водечки застапник на реформите, бил обвинет за протестите и принуден да поднесе оставка како [[Генерален секретар на Комунистичката партија на Кина|генерален секретар на ККП]] во јануари 1987 година. Во „''Кампањата за антибуржоаска либерализација''“, Ху дополнително ќе биде осудуван. [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|Протестите на плоштадот „Тјенанмен“]] биле поттикнати од смртта на Ху на 15 април 1989 година. Во пресрет на државниот погреб на Ху, околу 100.000 студенти се собрале на плоштадот „Тјенанмен“ за да го набљудуваат; сепак, од Големата сала не се појавиле водачи. Движењето траело седум недели.<ref name="Zhao153">{{Наведување|first=Dingxin|last=Zhao|title=The Power of Tiananmen: State-Society Relations and the 1989 Beijing Student Movement|place=Chicago|publisher=University of Chicago Press|year=2001|isbn=0-226-98260-2|page=153}}.</ref> [[Михаил Горбачов]] ја посетил Кина на 15-ти мај за време на протестите, носејќи многу странски новински агенции во Пекинг, а нивните сочувствителни портрети на демонстрантите помогнале да се поттикне духот на ослободување меѓу Централна, Југоисточна и Источна Европа кои гледале. Кинеското раководство, особено генералниот секретар на Комунистичката партија Џао Ѕијан, кој почнал радикално да ја реформира економијата порано од Советите, бил отворен за политички реформи, но не по цена на потенцијално враќање на нередот на [[Културна револуција|Културната револуција]]. Движењето траело од смртта на Ху на 15 април сè додека тенковите и војниците не влегле на протестите на плоштадот „Тјенанмен“ од 4 јуни 1989 година. Во Пекинг, воениот одговор на протестот на владата на НР Кина оставила многу цивили задолжени за чистење на плоштадот од мртвите и тешко повредените. Точниот број на жртви не е познат и постојат многу различни проценки. Настанот, сепак, направил одредена политичка промена; најзабележително е тоа што [[Кина]] почнала да ја отвора својата економија. Ова и овозможило на земјата да донесе големи суми пари, а исто така го започнал бранот на масовна миграција од рурална Западна Кина во урбана Источна Кина. Проблемот со масовната миграција е што таа сега започнала продлабочување на јазот меѓу руралните сиромашни и богатите урбани луѓе.<ref>{{Наведување|title=The Tank Man {{!}} Season 2006 {{!}} Episode 8|url=https://www.pbs.org/video/frontline-the-tank-man/|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> == Самит на Малта == [[Податотека:Bush_and_Gorbachev_at_the_Malta_summit_in_1989.gif|мини| [[Михаил Горбачов]] и претседателот Џорџ Х.В. Буш на советскиот крстаречки брод ''Максим Горки'', пристаниште Марсакслок]] Самитот на Малта се одржал меѓу американскиот претседател Џорџ Х. В. Буш и лидерот на СССР Михаил Горбачов на 2-3 декември 1989 година, само неколку недели по падот на Берлинскиот ѕид, состанок кој придонел за крајот на [[Студена војна|Студената војна]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/bush-and-gorbachev-suggest-cold-war-is-coming-to-an-end|title=Bush and Gorbachev suggest Cold War is coming to an end|work=History|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> делумно како резултат на поширокото продемократско движење. Тоа била нивната втора средба по состанокот на кој бил вклучен тогашниот претседател [[Роналд Реган]], во [[Њујорк]] во декември 1988 година. Новинските извештаи од тоа време <ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/3/newsid_4119000/4119950.stm|title=1989: Malta Summit Ends Cold War|date=3 December 1989|access-date=23 February 2015|publisher=BBC News}}</ref> се однесувале на Самитот на Малта како најважен од 1945 година, кога британскиот премиер [[Винстон Черчил]], советскиот премиер [[Јосиф Сталин]] и американскиот претседател [[Френклин Рузвелт]] се договориле за повоен план за Европа на [[Кримска конференција|Јалта]]. == Хронологија на изборите во Средна и Источна Европа и Средна Азија == Помеѓу јуни 1989 и април 1991 година, секоја комунистичка или поранешна комунистичка земја во Средна и Источна Европа и Средна Азија - а во случајот со [[СССР]] и [[Југославија]], секоја конститутивна република - одржала парламентарни избори за прв пат по многу децении. Некои избори биле само делумно слободни, додека други биле целосно демократски. Хронологијата подолу ги дава деталите за овие историски избори, а датумите се првиот ден на гласање бидејќи неколку избори биле поделени на неколку дена за вториот круг натпревари:  {{Div col|colwidth=20em}} * {{flagcountry|Polish People's Republic|name=Полска}} – [[Парламентарни избори во Полска (1989)|4 јуни 1989]] * {{flagcountry|Turkmen SSR|name=Туркменистан}} – [[Парламентарни избори во Туркменистан (1990)|7 јануари 1990]] * {{flagcountry|Uzbek SSR|name=Узбекистан}} – [[Парламентарни избори во Узбекистан (1990)|18 февруари 1990]] * {{flagcountry|Lithuanian SSR|1988|name=Литванија}} – [[Парламентарни избори во Литванија (1990)|24 февруари 1990]] * {{flagcountry|Moldavian SSR|name=Молдавија}} – [[Парламентарни избори во Молдавија (1990)|25 февруари 1990]] * {{flagcountry|Kirghiz SSR|name=Киргистан}} – [[Парламентарни избори во Киргистан (1990)|25 февруари 1990]] * {{flagcountry|Tajik SSR|name=Таџикистан}} – [[Парламентарни избори во Таџикистан (1990)|25 февруари 1990]] * {{flagcountry|Byelorussian SSR|name=Белорусија}} – [[Парламентарни избори во Белорусија (1990)|4 март 1990]] * {{flagcountry|Russian SFSR|name=Русија}} – [[Парламентарни избори во Русија (1990)|4 март 1990]] * {{flagcountry|Ukrainian SSR|name=Украина}} – [[Парламентарни избори во Украина (1990)|4 март 1990]] * {{flagcountry|Источна Германија}} – [[Парламентарни избори во Источна Германија (1990)|18 март 1990]] * {{flagcountry|Estonian SSR|name=Естонија}} – [[Парламентарни избори во Естонија (1990)|18 март 1990]] * {{flagcountry|Latvian SSR|1990|name=Латвија}} – [[Парламентарни избори во Латвија (1990)|18 март 1990]] * {{flagcountry|Hungary}} – [[Парламентарни избори во Унгарија (1990)|25 март 1990]] * {{flagcountry|Kazakh SSR|name=Казахстан}} – [[Парламентарни избори во Казахстан (1990)|25 март 1990]] * {{flagcountry|SR Slovenia|name=Словенија}} – [[Парламентарни избори во Словенија (1990)|8 април 1990]] * {{flagcountry|SR Croatia|name=Хрватска}} – [[Парламентарни избори во Хрватска (1990)|22 април 1990]] * {{flagcountry|Romania}} – [[Парламентарни избори во Романија (1990)|20 мај 1990]] * {{flagcountry|Armenian SSR|name=Ерменија}} – [[Парламентарни избори во Ерменија (1990)|20 мај 1990]] * {{flagdeco|Czechoslovakia}} [[Чехословачка]] – [[Парламентарни избори во Чехословачка (1990)|8 јуни 1990]] * {{flagcountry|People's Republic of Bulgaria|name=Бугарија}} – [[Парламентарни избори во Бугарија (1990)|10 јуни 1990]] * {{flagcountry|Mongolian People's Republic|name=Монголија}} – [[Парламентарни избори во Монголија (1990)|22 јуни 1990]] * {{flagcountry|Azerbaijan SSR|name=Азербејџан}} – [[Парламентарни избори во Азербејџан (1990)|30 септември 1990]] * {{flagcountry|Georgian SSR|name=Грузија}} – [[Парламентарни избори во Грузија (1990)|28 октомври 1990]] * {{flagcountry|SR Macedonia|name=Македонија}} – [[Македонски парламентарни избори (1990)|11 ноември 1990]] * {{flagcountry|SR Bosnia and Herzegovina|name=Босна и Херцеговина}} – [[Парламентарни избори во Босна и Херцеговина (1990)|18 ноември 1990]] * {{flagcountry|SR Serbia|name=Србија}} – [[Парламентарни избори во Србија (1990)|9 декември 1990]] * {{flagcountry|SR Montenegro|name=Црна Гора}} – [[Парламентарни избори во Црна Гора (1990)|9 декември 1990]] * {{flagcountry|People's Socialist Republic of Albania|name=Албанија}} – [[1991 Парламентарни избори во Албанија (1990)|31 март 1991]] {{Div col end}} == Распаѓање на Советскиот Сојуз == На 1 јули 1991 година, [[Варшавскиот пакт]] бил официјално распуштен на состанокот во [[Прага]]. На самитот подоцна истиот месец, Горбачов и Буш прогласиле американско-советско стратешко партнерство, што решително го означило крајот на [[Студената војна]]. Претседателот Буш изјавил дека американско-советската соработка за време на [[Заливска војна|Заливската војна]] 1990-1991 година ги поставила темелите за партнерство во решавањето на билатералните и светските проблеми. Како што Советскиот Сојуз брзо ги повлекол своите сили од Централна и Југоисточна Европа, прелевањето од пресвртите во 1989 година почнале да одекнуваат низ самиот Советски Сојуз. Агитацијата за самоопределување довело до тоа прво Литванија, а потоа Естонија, Латвија и Ерменија да прогласат независност. Сепак, советската централна влада побарала отповикување на декларациите и се заканила со воена акција и економски санкции. Владата дури отиде дотаму што контроверзно испратила трупи на советската армија на улиците на главниот град на Литванија, [[Вилнус]], за да ги потисне сепаратистичките движења во јануари 1991 година, предизвикувајќи смрт на 14 лица. Незадоволството во другите советски републики, како Грузија и Азербејџан, било спротивставено со ветувања за поголема децентрализација. Поотворените избори довеле до избор на кандидати кои се противат на владеењето на Комунистичката партија. ''Гласност'' ненамерно ги ослободил одамна потиснуваните национални чувства на сите народи во границите на мултинационалната советска држава. Овие националистички движења биле дополнително зајакнати со брзото влошување на советската економија, чии темели биле изложени со отстранувањето на комунистичката дисциплина. Реформите на Горбачов не успеале да ја подобрат економијата, при што старата советска командна структура целосно се распаднала. Една по една, конститутивните републики создале сопствени економски системи и гласале за потчинување на советските закони на локалните закони. Во 1990 година, Комунистичката партија била принудена да го предаде својот седумдецениски монопол на политичка моќ кога Врховниот Совет ја укинал клаузулата во советскиот устав која гарантирал единствена власт да владее. Политиките на Горбачов предизвикала Комунистичката партија да ја изгуби контролата над медиумите. Деталите за минатото на Советскиот Сојуз брзо биле декласифицирани. Ова предизвикало многумина да не веруваат во „''стариот систем''“ и да се залагаат за поголема автономија и независност. [[Податотека:Image0_ST.jpg|лево|мини| Тенковите на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]] во Москва за време на [[Августовски државен удар|обидот за државен удар во 1991 година]]]] Откако [[Референдум за задржување на СССР|референдумот во март 1991 година]] го потврдил зачувувањето на Советскиот Сојуз, но во полабава форма, група советски тврдоглави претставени од потпретседателот Генади Јанаев започнаа [[Августовски државен удар|државен удар обидувајќи се да го соборат Горбачов]] во август 1991 година. [[Борис Елцин]], тогашниот претседател на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]], го собрал народот и голем дел од армијата против пучот и напорите пропаднале. Иако бил вратен на власт, авторитетот на Горбачов бил непоправливо поткопан. Горбачов поднел оставка како генерален секретар на Комунистичката партија по пучот, а Врховниот совет ја распуштил Партијата и забранил секаква комунистичка активност на советска територија. Само неколку недели подоцна, владата на 6 септември им ја доделил независноста на балтичките држави. Во текот на следните три месеци, една република по друга прогласувале независност, најмногу поради страв од нов државен удар. Исто така, во ова време, советската влада била бескорисна бидејќи новата руска влада почнала да го презема она што остана од неа, вклучувајќи го и [[Кремљ]]. Претпоследниот чекор дошол на 1 декември, кога гласачите во втората најмоќна република, Украина, со големо мнозинство гласале за отцепување од Советскиот Сојуз на референдум. Ова ставило крај на секоја реална шанса да се задржи Советскиот Сојуз заедно. На 8 декември, Елцин се состанал со своите колеги од Украина и Белорусија и го потпишале Белавежскиот договор, изјавувајќи дека Советскиот Сојуз престанал да постои. Горбачов го осудил ова како незаконско, но тој одамна изгубил каква било способност да влијае на настаните надвор од [[Москва]]. [[Податотека:Cold_War_border_changes.png|мини| Промени во националните граници по крајот на [[Студена војна|Студената војна]]]] Две недели подоцна, 11 од преостанатите 12 републики - сите освен Грузија - го потпишале Протоколот Алма-Ата, кој потврдил дека Советскиот Сојуз бил ефективно распуштен и заменет со ново доброволно здружение, [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]]. Поклонувајќи се на неизбежното, Горбачов поднел оставка како советски претседател на 25 декември, а Врховниот совет го ратификувал Белавежескиот договор следниот ден, правно распуштајќи се себеси и Советскиот Сојуз како политички ентитет. До крајот на 1991 година, неколкуте советски институции кои не биле преземени од Русија биле распуштени. Советскиот Сојуз бил официјално распуштен, распаднувајќи се на петнаесет составни делови, со што бил ставен крај на најголемата и највлијателната социјалистичка држава во светот, а таа позиција и била препуштена на Кина. Во 1993 година, [[Руска уставна криза (1992-1993)|уставната криза]] се претворила во насилство во Москва, бидејќи руските вооружени сили биле повикани да воспостават ред. === Балтички држави === [[Податотека:1989_08_23_Baltijoskelias14.jpg|мини| Балтичкиот пат претставувал човечки синџир од околу два милиони луѓе кои барале независност на [[Балтички држави|балтичките држави]] од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].]] Естонија, Латвија и Литванија спровеле демократски реформи и постигнале независност од Советскиот Сојуз. Распеаната револуција е најчесто користено име за настаните помеѓу 1987 и 1991 година што довеле до обновување на независноста на [[Естонска Советска Социјалистичка Република|Естонија]], [[Латвиска Советска Социјалистичка Република|Летонија]] и [[Литванска Советска Социјалистичка Република|Литванија]].<ref>{{Наведена книга|title=The Singing Revolution: A Political Journey through the Baltic States|last=Thomson|first=Clare|publisher=Joseph|year=1992|isbn=0-7181-3459-1|location=London}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ginkel|first=John|date=September 2002|title=Identity Construction in Latvia's 'Singing Revolution': Why inter-ethnic conflict failed to occur|journal=Nationalities Papers|volume=30|issue=3|pages=403–33|doi=10.1080/0090599022000011697}}</ref> Терминот бил измислен од естонскиот активист и уметник, Хајнц Валк, во напис објавен една недела по спонтаните масовни демонстрации на ноќно пеење од 10 до 11 јуни 1988 година на теренот на фестивалот за песна во Талин.<ref>{{Наведување|url=https://books.google.com/books?id=nI73PdnqQlcC|title=Between Utopia and Disillusionment|first=Henri|last=Vogt|page=26|isbn=1-57181-895-2|year=2005}}.</ref> Естонија го прогласила својот суверенитет од Советскиот Сојуз на 16 ноември 1988 година. Следела Литванија на 18 мај 1989 година и Летонија на 28 јули 1989 година. Литванија прогласила целосна независност на 11 март 1990 година, а на 30 март, Естонија го објавила почетокот на преодниот период кон независност, по што следела Летонија на 4 мај. Овие декларации биле исполнети со сила од Советскиот Сојуз на почетокот на 1991 година, во конфронтациите познати како „Јануарски настани“ во Литванија и „[[Време на барикади|Барикади]]“ во Латвија. Балтичките држави тврделе дека нивното инкорпорирање во Советскиот Сојуз било незаконско и според меѓународното право и според нивното право, и тие повторно ја потврдуваат независноста која сè уште легално постоела. Набргу по започнувањето на августовскиот пуч, Естонија и Латвија прогласиле целосна независност. До моментот кога пучот пропаднал, СССР веќе не бил доволно обединет за да создаде силен отпор и ја признал независноста на балтичките држави на 6 септември 1991 година. === Белорусија, Украина и Молдавија === * {{Знаме|Belarus|1991}} прогласила целосна независност од СССР на 25 август 1991 година. Главните политички промени во раните 1990-ти биле поттикнати од Белорускиот народен фронт и неговата фракција во Врховниот совет на Белорусија. Неколку години подоцна, новиот посткомунистички лидер, Алаксандар Лукашенко, ја добил власта. По краток период, тој ја зголемил својата моќ како резултат на два контроверзни референдуми (1995-1996) и оттогаш е критикуван за репресирање на политичката опозиција. * {{Знаме|Moldova}} учествувала во војната за Приднестровје меѓу Молдавија и силите поврзани со Русија во сепаратистичкиот регион Приднестровје. Комунистите се вратиле на власт на изборите во 2001 година под Владимир Воронин, но се соочиле со граѓански немири во 2009 година поради обвинувањата за фалсификувани избори.<ref>{{In lang|ro}} [http://www.hotnews.ro/stiri-opinii-5560303-revolta-anticomunista-republica-moldova.htm "Revolta anticomunista in Republica Moldov"], ''HotNews.ro'', 8 April 2009.</ref> * {{Знаме|Ukraine|1992}} ја вратила својата независност во август 1991 година, откако ја загубила независноста, како краткотрајна Украинска Народна Република, во 1919 година. Претседателствата на поранешните комунисти Леонид Кравчук и Леонид Кучма биле проследени со Портокаловата револуција во 2004 година, во која Украинците го избрале Виктор Јушченко (исто така поранешен член на КПСС). Киев, главниот град на Украина, бил централна точка на кампањата на движењето за граѓански отпор, со илјадници демонстранти кои секојдневно демонстрирале.<ref>Andrew Wilson, "Ukraine's 'Orange Revolution' of 2004: The Paradoxes of Negotiation", in [[Adam Roberts (scholar)|Adam Roberts]] and [[Timothy Garton Ash]] (eds.</ref> === Закавказ === [[Податотека:April9victims.jpg|мини| Фотографии од жртвите на [[Деветоаприлска трагедија|масакрот во Тбилиси]] на 9 април 1989 година на билборд во [[Тбилиси]]]] [[Податотека:Georgia,_Ossetia,_Russia_and_Abkhazia_(en).svg|мини| По прогласувањето независност на Грузија во 1991 година, [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]] ја објавиле својата желба да ја напуштат Грузија и да останат како дел од Советскиот Сојуз/Русија.<ref name="princeton">{{Наведена мрежна страница|url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274|title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia|work=www.pesd.princeton.edu|publisher=Encyclopedia Princetoniensis}}</ref>]] Сите земји во регионот ја вратиле својата независност во 1991 година по преземањето од страна на [[Црвена армија|Црвената армија]] во 1920-21 година. * {{Знаме|Georgia|1990}} и Северен Кавказ биле нарушени со етничко и секташко насилство од распадот на СССР. Во април 1989 година, советската армија масакрирала демонстранти во Тбилиси; во ноември 1989 година, Грузиската ССР официјално ја осудила инвазијата на Црвената армија на Грузија. Демократскиот активист Звијад Гамсахурдија бил претседател од 1991 до 1992 година. Русија им помагала на отцепените републики во војните во Јужна Осетија и Абхазија во раните 1990-ти, конфликти кои периодично се повторувале, а Русија ја обвинила Грузија дека ги поддржува чеченските бунтовници за време на чеченските војни. Со државен удар бил поставен поранешниот комунистички лидер Едуард Шеварнадзе за претседател на Грузија до Револуцијата на розите во 2003 година. * {{Знаме|Armenia}}. Борбата за независност вклучувала насилство додека Првата Нагорно-Карабашка војна се водела меѓу Ерменија и Азербејџан. Ерменија станала сè повеќе милитаризирана (со надмоќта на Кочарјан, поранешен претседател на Нагорно-Карабах, кој често се смета за пресвртница), додека изборите оттогаш биле сè поконтроверзни, а владината корупција станала посилна. По Кочарјан, имено, на власт дошол Серж Саркисјан. Саргсјан често е забележан како „''основач на ерменската и карабашката војска''“ и во минатото бил министер за одбрана и министер за национална безбедност. * {{Знаме|Azerbaijan}}. Партијата на Народниот фронт победила на првите избори со самонаречениот прозападен, популистички националист Елџибеј. Сепак, Елџибеј планирал да ја прекине предноста на Москва во бербата на азербејџанската нафта и да изгради многу посилни врски со Турција и Европа, и како резултат бил соборен од поранешните комунисти во државен удар поддржан од Русија и Иран (кои ја гледале новата земја како привлечна закана, со територијални амбиции во рамките на иранските граници и исто така силен економски ривал). Муталибов се искачи лна власт, но тој набрзо бил дестабилизиран и на крајот соборен поради фрустрацијата на народот поради неговата воочена неспособност, корупција и несоодветно справување со војната со Ерменија. Азербејџанскиот КГБ и водачот на Азербејџанската ССР Хејдар Алиев ја освоил власта и останал претседател сè додека не му ја префрлил претседателската функција на својот син во 2003 година. Првата војна во Нагорно-Карабах се водела меѓу Ерменија и Азербејџан и во голема мера ги дефинирала судбините на двете земји. Сепак, за разлика од Ерменија, која и понатаму е силен руски сојузник, Азербејџан почнал, по војната на Русија со Грузија во 2008 година, да поттикнува подобри односи со Турција и другите западни нации, истовремено намалувајќи ги врските со Русија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18270325|title=Nagorno-Karabakh profile|date=30 May 2012|access-date=18 February 2015|publisher=BBC News}}</ref> ==== Чеченија ==== [[Податотека:Evstafiev-chechnya-women-pray.jpg|мини| [[Чеченија|Чеченките]] се молат руските трупи да не напредуваат кон [[Грозни]] за време на [[Прва чеченска војна|Првата чеченска војна]], декември 1994 година.]] Во [[Чеченија]] ( автономна република во рамките на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]] која имала силна желба за независност), користејќи тактики делумно копирани од Балтикот, антикомунистичките коалициски сили предводени од поранешниот советски генерал [[Џохар Дудаев]] извеле главно бескрвна револуција и на крајот принудиле оставка на комунистичкиот републикански претседател. Дудаев бил убедливо избран на следните избори и во ноември 1991 година ја прогласил независноста на [[Чеченско-ингушка Автономна Советска Социјалистичка Република|Чеченија-Ингушетија]] како Република Ичкерија. Ингушетија гласала за напуштање на унијата со Чеченија, и ѝ било дозволено да го стори тоа. Поради желбата на Дудаев да ја исклучи Москва од сите зделки за нафта, Елцин го поддржал неуспешниот пуч против него во 1993 година. Во 1994 година, [[Чеченија]], со само маргинално признавање (една земја: Грузија, која била отповикана набргу по пучот со кој Шеварнадзе дошол на власт), била нападната од Русија, поттикнувајќи ја [[Прва чеченска војна|Првата чеченска војна]]. Чеченците, со значителна помош од населението на двете поранешни советски земји и од сунитските муслимански земји ја одбиле оваа инвазија по кое бил потпишан мировен договор во 1997 година. Сепак, Чеченија станувала сè поанархична, главно поради политичкото и физичкото уништување на државата за време на инвазијата, а генералот [[Шамил Басаев]], избегнувајќи секаква контрола од централната власт, спровел напади во соседен [[Дагестан]], што Русија го користела како изговор за реинвазија на [[Ичкерија]]. Ичкерија потоа повторно била инкорпорирана во Русија како [[Чеченија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rbc.ru/politics/12/05/2017/5915d8799a794757ef77f42e|title=ИГ взяла на себя ответственность за нападение на полицейских в Ингушетии}}</ref> == Политички реформи == Декомунизацијата е процес на надминување на наследствата на комунистичките државни естаблишменти, култура и психологија во посткомунистичките држави. Декомунизацијата била во голема мера ограничена или непостоечка. Комунистичките партии не биле забранети и нивните членови не биле изведени на суд. Само неколку места дури се обиделе да ги исклучат членовите на комунистичките тајни служби од одлучувањето. Во голем број земји комунистичката партија едноставно го променила своето име и продолжила да функционира.<ref>[http://www.icer.it/docs/wp2000/Pejovich162000.pdf After Socialism: where hope for individual liberty lies].</ref> Меѓутоа, во неколку европски земји, одобрувањето или обидот да се оправдаат злосторствата извршени од нацистички или комунистички режими станало казниво до 3 години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.annefrank.org/content.asp?PID=888&LID=2|title=This page does not / no longer exist|last=Anne Frank Stichting|date=28 September 2018}}</ref> == Економски реформи == [[Податотека:GDP_of_Russia_since_1989.svg|мини| Рускиот БДП од крајот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] (прогнозите се од 2014 година)]] Државните претпријатија во социјалистичките земји имале мал или никаков интерес да го произведуваат она што го сакаат клиентите, што резултирало со недостиг на стоки и услуги.<ref name="aslund">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=611|title=The Myth of Output Collapse after Communism|last=Aslund|first=Anders|date=1 December 2000|accessdate=2023-04-07|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225144500/https://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=611|url-status=dead}}</ref> Во раните 1990-ти, генералниот став бил дека нема преседан за преминување од социјализам во капитализам“,<ref name="Havrylyshyn">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cato.org/pubs/dpa/DPA4.pdf|title=Fifteen Years of Transformation in the Post-Communist World|last=Havrylyshyn|first=Oleh|date=9 November 2007}}</ref> и само некои постари луѓе се сеќавале како функционира пазарната економија. Како резултат на тоа, вообичаено бил ставот дека Централна, Југоисточна и Источна Европа ќе останат сиромашни со децении.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=14793753|title=The world after 1989: Walls in the mind|date=5 November 2009|work=The Economist}}</ref> Колапсот на Советскиот Сојуз и распадот на економските врски што следеле довеле до тешка економска криза и катастрофален пад на [[Животен стандард|животниот стандард]] во 1990-тите во постсоветските држави и поранешниот источен блок.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/966616.stm "Child poverty soars in eastern Europe"], BBC News, 11 October 2000.</ref><ref>See "What Can Transition Economies Learn from the First Ten Years?</ref> Дури и пред руската [[Руска финансиска криза (1998)|финансиска криза]] во 1998 година, рускиот БДП бил половина од она во раните 1990-ти.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E4D91E3AF93BA35753C1A9669C8B63 Who Lost Russia?], New York Times, 8 October 2000.</ref> Имало привремен пад на производството во официјалната економија и зголемување на економската активност на црниот пазар.<ref name="aslund" /> Земјите имплементирале различни програми за реформи. Еден пример, кој генерално се смета за успешен бил планот на Балцерович за „шок терапија“ во Полска. На крајот официјалната економија почнала да расте.<ref name="aslund" /> Во еден труд од 2007 година, Олех Хаврлишин ја категоризирал брзината на реформите во поранешните комунистички земји во Европа:<ref name="Havrylyshyn" /> * ''Одржлив Биг Бенг'' (најбрзо): Естонија, Латвија, Литванија, Чешка, Полска, Словачка * ''Напреден почеток/стабилен напредок'' : Хрватска, Унгарија, Словенија * ''Прекинат Биг Бенг'' : Албанија, Бугарија, Македонија, Киргистан, Русија * ''Постепени реформи'' : Азербејџан, Ерменија, Грузија, Казахстан, Украина, Таџикистан, Романија * ''Ограничени реформи'' (најбавни): Белорусија, Узбекистан, Туркменистан [[Податотека:History_of_NATO_enlargement.svg|мини| НАТО додал 13 нови членки од [[Повторно обединување на Германија|обединувањето на Германија]] и крајот на [[Студена војна|Студената војна]].]] [[Проширување на Европската Унија во 2004|Проширувањето на Европската унија во 2004 година]] ги вклучила Чешка, Естонија, Унгарија, Латвија, Литванија, Полска, Словачка и Словенија. Проширувањето на Европската унија во 2007 година ги вклучила Романија и Бугарија, а Хрватска се приклучила на ЕУ во 2013 година. Истите земји [[Проширување на НАТО|станале членки на НАТО]]. Меѓутоа, во Монголија, економијата била реформирана на сличен начин како и источноевропските колеги. Ерменија,<ref>{{Наведена книга|title=The Caucasian Tiger : Sustaining Economic Growth in Armenia|last=Mitra|first=Saumya|last2=Andrew|first2=Douglas|last3=Gyulumyan|first3=Gohar|last4=Holden|first4=Paul|last5=Kaminski|first5=Bart|last6=Kuznetsov|first6=Yevgeny|last7=Vashakmadze|first7=Ekaterine|publisher=World Bank|year=2007|location=Washington, DC}}</ref> ја објавила својата одлука да се приклучи на Царинската унија и Заедничкиот економски простор на Белорусија, Казахстан и Русија, како и да учествува во формирањето на Евроазиската економска унија. Во сила од 2015 година, Ерменија се приклучила на договорот за Евроазиска економска унија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mfa.am/en/international-organisations/6|title=International organizations: Eurasian Economic Union|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Armenia}}</ref> Кинеската економска либерализација започнала во 1978 година и помогна милиони луѓе да се извлечат од сиромаштија, намалувајќи ја стапката на сиромаштија од 53% од населението во ерата на Мао на 12% во 1981 година. Економските реформи на Денг и денес ги следи [[Комунистичка партија на Кина|ККП]], а до 2001 година стапката на сиромаштија станала само 6% од населението.<ref>[http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/0,,contentMDK:20634060~pagePK:64165401~piPK:64165026~theSitePK:469382,00.html Fighting Poverty: Findings and Lessons from China's Success] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130922130002/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/0,,contentMDK:20634060~pagePK:64165401~piPK:64165026~theSitePK:469382,00.html|date=22 September 2013}} (World Bank).</ref> Економската либерализација во Виетнам била иницирана во 1986 година, по кинескиот пример. Економската либерализација во Индија била иницирана во 1991 година. Професорот Ричард Б. Фримен од Универзитетот Харвард го нарекол ефектот на реформите „Големото удвојување“. Тој пресметал дека големината на глобалната работна сила се удвоила од 1,46&nbsp;милијарди работници на 2,93&nbsp;милијарди работници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://emlab.berkeley.edu/users/webfac/eichengreen/e183_sp07/great_doub.pdf|title=The Great Doubling: The Challenge of the New Global Labor Market|accessdate=16 November 2013}}</ref><ref name="Freeman">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irp.wisc.edu/publications/focus/pdfs/foc261a.pdf|title=The new global labor market|last=Freeman|first=Richard|year=2008|publisher=University of Wisconsin–Madison Institute for Research on Poverty}}</ref> Непосреден ефект бил намалениот сооднос меѓу капиталот и трудот. Долгорочно, Кина, Индија и поранешниот советски блок ќе штедат и инвестираат и ќе придонесат за проширување на светскиот капитал.<ref name="Freeman" /> == Идеолошко продолжение на комунизмот == [[Податотека:Grand_Kremlin_Palace_façade,_1982-2008.jpg|мини| Фасадата на [[Голем Кремљски дворец|Големиот Кремљски дворец]] била вратена во првобитната форма по распадот на СССР во 1991 година. [[Грб на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|Државниот амблем на СССР]] и вградените букви што ја формираат кратенката на СССР (CCCP) биле отстранети и заменети со пет руски [[Грб на Русија|двоглави орли]]. Над орлите била поставена дополнителна реставрација на грбот на различните територии на Руското арство.]] Почнувајќи од 2008 година, речиси половина од Русите гледале позитивно на Сталин, а многумина ја поддржале реставрацијата на неговите претходно демонтирани споменици.<ref>{{Наведување|url=http://www.newizv.ru/news/2008-03-05/85812/|title=The Glamorous Tyrant: The Cult of Stalin Experiences a Rebirth|first=Mikhail|last=Pozdnyaev|journal=Novye Izvestia|place=[[Russia|RU]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511145805/http://www.newizv.ru/news/2008-03-05/85812/|archivedate=11 May 2008}}.</ref><ref>{{Наведување|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1208902.html|journal=Кавказский Узел [Kavkaz Uzel]|language=ru|title=Сегодня исполняется 55 лет со дня смерти Сталина|place=RU|date=14 October 2012|access-date=12 August 2013}}.</ref> Во 1992 година, владата на претседателот Елцин го поканил Владимир Буковски да служи како експерт за да сведочи на судењето на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|КПСС]] пред Уставниот суд на Русија, каде што комунистите го тужеле Елцин за забрана на нивната партија. Случајот на обвинетиот била дека самата [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|КПСС]] била неуставна организација. За да се подготви за неговото сведочење, Буковски побарал и добил пристап до голем број документи од советските архиви. Користејќи мал рачен скенер и лаптоп компјутер, тој успеал тајно да скенира многу документи (некои со високо безбедносно одобрение), вклучително и извештаи [[КГБ|на КГБ]] до Централниот комитет и да ги прошверцува датотеките на Запад.<ref>{{Наведување|publisher=JHU|contribution-url=http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/BUK/GBARC/buk.html|contribution=Soviet Archives|title=Info-Russ|access-date=28 December 2009|archivedate=25 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425065643/http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/BUK/GBARC/buk.html}}.</ref> == Толкувања == Настаните изненадиле многу луѓе. Пред 1991 година, многумина сметале дека распадот на Советскиот Сојуз е невозможен.<ref name="melt">{{Наведени вести|title=The Great MeltDown|last=Cummins|first=Ian|date=23 December 1995|work=The Australian}}</ref> Книгата на Бартломиј Камински ''„Колапс на државниот социјализам“'' тврди дека државниот социјалистички систем има смртоносен парадокс, велејќи дека „''политичките акции дизајнирани да ги подобрат перформансите само го забрзуваат неговото распаѓање''“.<ref>{{Наведување|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/47325/robert-legvold/the-collapse-of-state-socialism|title=The Collapse of State Socialism|journal=Foreign Affairs|date=28 January 2009|last=Legvoldwinter 1991/92|first=Robert}}.</ref> До крајот на 1989 година, бунтовите се прошириле од еден главен град во друг, соборувајќи ги режимите наметнати во Централна, Југоисточна и Источна Европа по Втората светска војна. Дури и изолационистичкиот сталинистички режим во Албанија не бил во можност да го запре бранот. Укинувањето на доктрината на Брежњев од страна на Горбачов била можеби клучниот фактор што овозможило народните востанија да успеат. Откако станало очигледно дека страшната советска армија нема да интервенира за да го скрши несогласувањето, режимите на Централна, Југоисточна и Источна Европа биле изложени како ранливи наспроти народните востанија против еднопартискиот систем и моќта на тајната полиција. Којт Д. Блекер напишал во 1990 година дека советското раководство „''изгледа дека верувало дека каква било загуба на авторитет што би можела да ја претрпи Советскиот Сојуз во Централна и Југоисточна Европа ќе биде повеќе од неутрализирана со нето зголемување на неговото влијание во западна Европа''“.<ref name="fa90">{{Наведување|first=Coit D|last=Blacker|title=The Collapse of Soviet Power in Europe|journal=Foreign Affairs|volume=70|pages=88–102|year=1990|number=1|doi=10.2307/20044696|jstor=20044696}}.</ref> Сепак, малку е веројатно дека Горбачов некогаш имал намера за целосно разбивање на комунизмот и на Варшавскиот пакт. Наместо тоа, Горбачов претпоставувал дека комунистичките партии од Централна и Југоисточна Европа може да се реформираат на сличен начин како реформите што тој се надевал да ги постигне во КППС. Исто како што ''Перестројката'' имала за цел да го направи Советскиот Сојуз поефикасен економски и политички, Горбачов верувал дека Комекон и Варшавскиот пакт може да се реформираат во поефикасни ентитети. Меѓутоа, Александар Јаковлев, близок советник на Горбачов, подоцна ќе изјави дека би било „''апсурдно да се задржи системот''“ во Централна и Југоисточна Европа. Јаковлев дошол до заклучок дека Комекон со доминација на Советскиот Сојуз не може да работи на непазарни принципи и дека Варшавскиот пакт нема „''никакво значење за реалниот живот''“.<ref>{{Наведување|last=Steele, Jonathan|title=Eternal Russia: Yeltsin, Gorbachev and the Mirage of Democracy|place=Boston|publisher=Faber|year=1994}}</ref> Во ретроспектива, авторитарните режими како Советскиот Сојуз се со поголема веројатност да бидат предмет на економски санкции од страна на демократските нации, создавајќи поризична ранливост за колапс.<ref>{{Наведено списание|last=Frantz|first=Erica|date=2018-11-15|title=Authoritarianism|url=http://dx.doi.org/10.1093/wentk/9780190880194.001.0001|doi=10.1093/wentk/9780190880194.001.0001|isbn=978-0-19-088019-4}}</ref> Тимур Куран во 1991 година напишал дека генерално лидерите биле презирани и не успеале да ги исполнат очекувањата за слободи и економски просперитет што ги ветиле, што довело до мотивација на граѓаните да ја превртат владата.<ref>{{Наведено списание|last=Kuran|first=Timur|date=October 1991|title=Now out of Never: The Element of Surprise in the East European Revolution of 1989|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0043887100015860/type/journal_article|journal=World Politics|language=en|volume=44|issue=1|pages=7–48|doi=10.2307/2010422|issn=0043-8871|jstor=2010422}}</ref> Економската неволја што се отсликува кај повеќето режими ги намалило стапките на раст на речиси нула што довело до нивните соодветни востанија.<ref name=":1" /> Иако социјалистичката економија можеби играла улога, Статис Н. Каливас тврди дека меѓународните санкции како и владиниот состав на авторитарните режими подеднакво влијаеле врз намалувањето на просперитетот на нивната економија.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Kalyvas|first=Stathis N.|date=June 1999|title=The Decay and Breakdown of COmmunist One-Party Systems|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.polisci.2.1.323|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=2|issue=1|pages=323–343|doi=10.1146/annurev.polisci.2.1.323|issn=1094-2939}}</ref> Научниците како [[Gale Stokes|Гејл Стоукс]] тврдат дека моралната репресија под маската на безбедноста од страна на комунистичките режими ги изнела граѓаните на улица.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/776507131|title=Lessons of the East European revolutions of 1989|last=Stokes|first=Gale|date=1991|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|oclc=776507131}}</ref> Други тврдат дека репресијата на револуционерните дисиденти и човековите права ја оправдале револуционерната привилегија низ Европа.<ref>{{Наведено списание|last=Horvath|first=Robert|date=2007|title="The Solzhenitsyn Effect": East European Dissidents and the Demise of the Revolutionary Privilege|url=http://dx.doi.org/10.1353/hrq.2007.0041|journal=Human Rights Quarterly|volume=29|issue=4|pages=879–907|doi=10.1353/hrq.2007.0041|issn=1085-794X}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://chnm.gmu.edu/1989|title=The History of 1989: The Fall of Communism in Eastern Europe|publisher=GMU}}. * {{Наведена мрежна страница|url=http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm|title=Syndrome of Socialism|publisher=Narod}}. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order. * {{Наведена мрежна страница|url=http://publicsphere.ssrc.org/guide/history-of-the-public-sphere/political-geography/post-socialist-countries/|title=History of the public sphere. Post-socialist countries|publisher=SSRC|type=annotated bibliography|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118221408/http://publicsphere.ssrc.org/guide/history-of-the-public-sphere/political-geography/post-socialist-countries/|archive-date=18 November 2011|accessdate=12 October 2009}} * {{Наведување|contribution-url=https://archive.org/details/RevolutioExNihiloKritikAnOppUndPollack.Revolution1989|last=Kloss, Oliver|contribution=Revolutio ex nihilo? Zur methodologischen Kritik des soziologischen Modells 'spontaner Kooperation' und zur Erklärung der Revolution von 1989 in der DDR|editor1=Timmermann, Heiner|title=Agenda DDR-Forschung. Ergebnisse, Probleme, Kontroversen|series=Dokumente und Schriften der Europäischen Akademie Otzenhausen|volume=112|place=Muenster|publisher=LIT|year=2005|isbn=3-8258-6909-1|pages=363–79}} + Ergänzender Anhang A – F. [[Категорија:Надворешни односи на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Капитализам]] [[Категорија:Европа во 1991 година]] [[Категорија:Револуции од 1989 година]] gnz1yjk4l01i0sx3sr25d2kultcxxrm 0 1324350 5561926 5478267 2026-05-20T21:28:31Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5561926 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Харви Елиот | image = [[Податотека:Harvey Elliott in 2022.jpg|250px]] | fullname = Харви Даниел Џејмс Елиот | height = {{height|m=1.70}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2003|4|4}} | cityofbirth = {{роден во|Чертси|}} | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Queens Park Rangers}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Fulham}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Liverpool}} | years1 = 2018–2019 | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Fulham}} | years2 = 2019- | caps2 = 92 | goals2 = 5 | clubs2 = {{Fb team Liverpool}} | years3 = 2020-2021 | caps3 = 41 | goals3 = 7 | clubs3 = →{{Fb team Blackburn}} | years4 = 2025- | caps4 = 3 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2018 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 15 години|Англија 15]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 16 години|Англија 16]] | nationalyears3 = 2018-2019 | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 17 години|Англија 17]] | nationalyears4 = 2022-2025 | nationalcaps4 = 28 | nationalgoals4 = 14 | nationalteam4 = {{flagsport|ENG}} [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|Англија 21]] }} '''Харви Даниел Џејмс Елиот''' (роден на [[4 април]] [[2003]], во [[Чертси]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], на заем од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]]. ==Биографија== Харви Елиот е роден во [[Чертси]], [[Сари]],<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/harvey-elliott-259928/ |title=Harvey Elliott |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=28 July 2019}}</ref> како дете на Скот и Џанин Елиот.<ref name="Family"/> Тој има сестра, по име Даниела и брат, кој се вика Харисон.<ref name="Family">{{cite web|url=https://www.rousingthekop.com/2024/05/03/harvey-elliott-hair-salary-height-net-worth/|title=Liverpool star Harvey Elliott’s life outside of football from hair to net worth|language=en|publisher=Rousing the Kop|date=3 мај 2024|access-date=30 јуни 2025}}</ref> Тој покажал интерес кон [[фудбал]]от уште од рана возраст и бил голем навивач на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во детството.<ref>{{cite web |url=https://tribuna.com/en/news/liverpoolfc-2020-03-06-harvey-elliot-seems-to-have-been-born-a-red/ |title=Harvey Elliott seems to have been born a Red |first=Donat |last=Iskanderoff |website=Tribuna.com |date=30 July 2019 |access-date=9 September 2021}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)#Крило|Офанзивно крило]], деснак, со одлична техника и многу брз. Има одлични долги додавања и е способен да дава асистенции за соиграчите. Покрај тоа, тој располага со моќен и прецизен шут, поради што претпочита да игра покрај аут-линијата, за потоа да може да се движи кон средината од каде се обидува да шутира кон голот.<ref name=Characteristics>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2003/harvey-elliott-talento-inglese-classe-2003/|title=Harvey Elliott: talento inglese classe 2003|date=27 септември 2018}}</ref> ==Клупска кариера== ===Фулам=== Елиот се приклучил на младинската академија на [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]] на рана возраст,<ref name="youth">{{cite web |url=https://firsttimefinish.co.uk/2021/02/18/the-inside-story-of-harvey-elliott/ |title=The inside story of Harvey Elliott: Made in the South, thriving in the North |first=Bence |last=Bocsak |website=First Time Finish |date=18 February 2021 |access-date=9 September 2021 |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211202815/https://firsttimefinish.co.uk/2021/02/18/the-inside-story-of-harvey-elliott/ |url-status=dead }}</ref> откако бил одбиен од [[ФК Челси|Челси]] поради тоа што бил „премногу низок“.<ref>{{cite web |title=Liverpool star Harvey Elliott thought he was finished after Chelsea |url=https://talksport.com/football/1390004/liverpool-harvey-elliott-chelsea-rejection/ |date=10 Apr 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://archive.today/20230410191139/https://talksport.com/football/1390004/liverpool-harvey-elliott-chelsea-rejection/ |work=Talk Sport |last=May |first=Sam}}</ref> Подоцна, Елиот дошол во академијата на [[ФК Фулам|Фулам]], приклучувајќи се во нивниот тим под 18 години. Своето деби за првиот тим го имал на 25 септември 2018 година, на возраст од само 15 години во натпреварот од третото коло на [[Лига куп на Англија 2018–2019|Лига купот]] на гостински терен против [[ФК Милвол|Милвол]], влегувајќи како замена во 81-вата минута за [[Флојд Ајите]] во победата од 3–1.<ref name="League Cup's youngest ever player">{{Cite web |last=West |first=Jon |last2=Gilpin |first2=Andrew |date=2018-09-25 |title=Fulham's Harvey Elliott becomes League Cup's youngest ever player at just 15 |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/fulham-bring-15-year-old-13308708 |access-date=2025-04-08 |website=Daily Mirror |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lusby |first=Jack |date=2019-07-09 |title=Harvey Elliott: The 'quiet' teenager with 'arrogant' footballing ability |url=https://www.thisisanfield.com/2019/07/the-lowdown-on-harvey-elliott-the-quiet-teenager-with-arrogant-footballing-ability/ |access-date=2025-04-08 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kilpatrick |first=Dan |date=2018-09-26 |title=Elliott heads back to school after passing his first test with Fulham |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/harvey-elliott-heads-back-to-school-after-passing-his-first-test-with-fulham-a3946461.html |access-date=2025-04-08 |website=The Standard |language=en}}</ref> Со само 15 години и 174 дена, тој стана најмладиот играч во првиот тим на клубот и најмладиот што некогаш играл во натпреварувањето.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Molly |date=2018-09-25 |title=Fulham secure easy win over Millwall as 15-year-old Harvey Elliott becomes club's youngest ever first-team player |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2018/09/25/fulham-secure-easy-win-millwall-15-year-old-harvey-elliott-becomes/ |access-date=2025-04-08 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hewgill |first=Christian |date=2018-09-26 |title=Harvey Elliott: Meet Fulham's youngest ever 'mature' player |url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-45653699 |access-date=2025-04-08 |language=en-GB}}</ref> На 4 мај 2019 година, Елиот го имал своето деби во Премиер лигата, влегувајќи како замена во 88-мата минута за [[Андре-Франк Замбо Ангиса]] во поразот од 1–0 на гостувањето кај [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]]. Со тоа, тој станал најмладиот играч кој заиграл во Премиер лигата во тоа време, на 16 години и 30 дена, соборувајќи го дотогашниот рекорд поставен во 2007 година од друг играч на Фулам, [[Матју Бригс]].<ref>{{Cite news |date=2019-05-04 |title=Harvey Elliott: Fulham midfielder becomes youngest ever Premier League player |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48162704 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Елиот го држел рекордот до 18 септември 2022 година, кога истиот бил скршен од играчот на [[ФК Арсенал|Арсенал]], [[Итан Нванери]].<ref>{{cite web |url=https://talksport.com/football/1197739/arsenal-ethan-nwaneri-bench-brentford-15-premier-league-record/ |title=Arsenal's 15-year-old wonderkid Ethan Nwaneri smashes Liverpool star's Premier League record with debut against Brentford and wasn't born when Gunners reached Champions League final |last=Fordham |first=Josh |date=19 September 2022 |publisher=Talksport |access-date=15 May 2025}}</ref> ===Ливерпул=== На 28 јули 2019 година, Елиот потпишал за {{Fb team (N) Liverpool}}.<ref>{{cite web |last=Shaw |first=Chris |title=Liverpool FC confirm signing of Harvey Elliott |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/358354-liverpool-fc-confirm-signing-of-harvey-elliott |publisher=Liverpool F.C. |access-date=28 July 2019 |date=28 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-07-28 |title=Harvey Elliott features for Liverpool in 3-0 friendly defeat to Napoli |url=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/28/liverpool-complete-signing-of-teenage-winger-harvey-elliott-fulham |access-date=2025-04-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Своето деби за ''„црвените“'' го направил на 25 септември 2019, во натпреварот од [[Лига куп на Англија 2019–2020|Лига купот]] против [[ФК Милтон Кинс Донс|Милтон Кинс Донс]].<ref>{{Cite news |last=Johnston |first=Neil |date=2019-09-25 |title=Milton Keynes Dons 0-2 Liverpool: Youngster Ki-Jana Hoever scores as Reds advance |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49736855 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На возраст од 16 години и 174 дена, тој станал најмладиот играч што започнал натпревар за Ливерпул и втор најмлад играч што настапил во официјален натпревар за клубот зад [[Џером Синклер]].<ref>{{cite news |url=https://www.goal.com/en/news/elliott-becomes-youngest-player-to-ever-start-for-liverpool/xgvu0ruzk6dy12nd68zksivxc |title=Elliott becomes youngest player to ever start for Liverpool |website=Goal.com |publisher=Perform Group |date=25 September 2019 |access-date=26 September 2019}}</ref> Следниот месец, за време на победата со 5–4 по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]] (откако по регуларното време и [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]] резултатот бил нерешен 5–5) над Арсенал во следната рунда од натпреварувањето, Елиот станал најмладиот играч кој започнал натпревар за Ливерпул пред домашната публика, на [[Анфилд]], на возраст од 16 години и 209 дена.<ref>{{Cite web |last=O'Brien |first=Sean |date=2019-10-30 |title=Harvey Elliott breaks Liverpool record by starting against Arsenal |url=https://talksport.com/football/622820/harvey-elliott-liverpool-anfield-arsenal-carabao-cup/ |access-date=2025-04-08 |website=talkSPORT |language=en-gb}}</ref> На 2 јануари 2020 година, тој го имал своето деби во Премиер лигата, заменувајќи го [[Мохамед Салах]] во победата со 2–0 на домашен терен над [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/50914077 |title=Liverpool 2–0 Sheffield United |website=BBC Sport |first=Phil |last=Dawkes |date=2 January 2020 |access-date=30 July 2020}}</ref> Својот прв професионален договор со Ливерпул го потпишал на 6 јули 2020 година.<ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/401100-harvey-elliott-signs-first-professional-contract-with-lfc |title=Harvey Elliott signs first professional contract with LFC |publisher=Liverpool F.C. |first=James |last=Carroll |date=6 July 2020 |access-date=30 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-07-06 |title=Harvey Elliott: Liverpool forward signs three-year contract |url=https://www.bbc.com/sport/football/53311848 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Jamie |date=2020-07-06 |title=Liverpool teenager Harvey Elliott signs first professional contract |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jul/06/liverpool-starlet-harvey-elliott-signs-first-professional-contract |access-date=2025-04-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> На 10 февруари 2021 година, независниот Комитет за компензација во професионалниот фудбал му наложил на Ливерпул да му надомести на Фулам неоткриена сума за трансферот на Елиот. Ливерпул ја потврдил сумата која изнесувала 1,5 милиони фунти, плус 2,8 милиони фунти во бонуси.<ref>{{cite news |title=Liverpool FC statement on Harvey Elliott fee decision |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/425501-liverpool-fc-statement-on-harvey-elliott-fee-decision |publisher=Liverpool F.C. |first=Chris |last=Shaw |date=11 February 2021 |access-date=11 February 2021}}</ref> Надоместот претставувал рекорд за 16-годишен фудбалер.<ref>{{cite web|date=10 February 2021|title=Harvey Elliott: Liverpool to pay Fulham 'record' compensation fee|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56018426|website=BBC Sport|access-date=14 September 2021}}</ref> ===Позајмицата во Блекбурн Роверс=== На 16 октомври 2020 година, тој бил позајмен на [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], до крајот на сезоната 2020-2021.<ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/412295-harvey-elliott-joins-blackburn-rovers-on-loan |title=Harvey Elliott joins Blackburn Rovers on loan |publisher=Liverpool F.C. |first=Chris |last=Shaw |date=16 October 2020 |access-date=16 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news |author=The Athletic Staff |date=2020-10-17 |title=Liverpool starlet Harvey Elliott joins Blackburn Rovers on loan |url=https://www.nytimes.com/athletic/4233504/2020/10/16/liverpool-starlet-harvey-elliott-joins-blackburn-rovers-on-loan/ |access-date=2025-04-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Своето деби за клубот во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|Чемпионшип]] го имал во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Вотфорд|Вотфорд]] на 21 октомври.<ref>{{Cite web |last=Bradbury |first=Sean |date=2020-10-22 |title=Blackburn Rovers fans rave about Harvey Elliott debut performance |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/harvey-elliott-blackburn-rovers-liverpool-19145324 |access-date=2025-04-08 |website=Liverpool Echo |language=en}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал во победата од 4–0 на гости против [[ФК Ковентри Сити|Ковентри Сити]] на 24 октомври.<ref>{{cite web| url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54580033 |title=Coventry 0–4 Blackburn |date=24 October 2020 |website=BBC Sport |access-date=25 October 2020}}</ref> Сезоната во второто ниво на англискиот фудбал ја завршил со 7 гола и 11 асистенции,<ref>{{Cite web |title=Harvey Elliott - stats, career and market value |url=https://www.fotmob.com/players/963964/harvey-elliott |access-date=2025-04-08 |website=FotMob |language=en}}</ref> по што бил номиниран за наградата [[Фудбалска лига на Англија награди#2021|ФЛА Млад играч на годината]],<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/432407-harvey-elliott-nominated-for-young-player-of-the-season-at-efl-awards |title=Harvey Elliott nominated for Young Player of the Season at EFL Awards |first=Glenn |last=Price |publisher=Liverpool F.C. |date=26 April 2021 |access-date=9 September 2021}}</ref> која на крајот ја добил [[Мајкл Олисе]] од {{Fb team (N) Reading}}.<ref>{{Cite news |date=2021-04-26 |title=EFL Awards: Norwich's Emi Buendia wins Championship player of the season award |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56893266 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Исто така, бил прогласен за добитник на наградата за гол на сезоната на Блекбурн, за неговиот погодок постигнат против [[ФК Милвол|Милвол]] во декември.<ref name="BlackburnGoalofSeason">{{cite web |url=https://www.rovers.co.uk/news/2021/may/harvey-nets-goal-of-the-season-award/ |title=Harvey nets Goal of the Season award |publisher=Blackburn Rovers F.C. |date=7 May 2021 |access-date=9 September 2021}}</ref> ===Враќање во Ливерпул=== [[File:Liverpool FC gegen 1. FSV Mainz 05 (Testspiel 23. Juli 2021) 25.jpg|thumb|right|Харви Елиот со {{Fb team (N) Liverpool}} во 2021.]] Во летото 2021 година, Елиот се вратил во Ливерпул<ref>{{Cite web |last=Rimmer |first=Joe |date=2021-05-16 |title=Harvey Elliott returns to Liverpool training centre as Reds plan next step |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-harvey-elliott-training-centre-20609017 |access-date=2025-04-08 |website=Liverpool Echo |language=en}}</ref> потпишувајќи нов договор со клубот на 9 јули 2021.<ref>{{Cite web |last=Shaw |first=Chris |date=2021-07-09 |title=Harvey Elliott signs new long-term Liverpool contract |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/437550-harvey-elliott-signs-new-long-term-liverpool-contract |access-date=2025-04-08 |website=Liverpool FC}}</ref><ref>{{Cite news |author=The Athletic Staff |date=2021-07-11 |title=Harvey Elliott signs new long-term contract with Liverpool |url=https://www.nytimes.com/athletic/4206535/2021/07/09/harvey-elliott-signs-new-long-term-contract-with-liverpool/ |access-date=2025-04-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> На 21 август, тој го започнал и го одиграл целиот натпревар завршен со победа од 2–0 над [[ФК Барнли|Барнли]] во [[Премиер лига на Англија 2021-2022|првенството]].<ref>{{cite web|title=Premier League hits and misses: Harvey Elliott fits right in at Liverpool, Danny Ings shows worth for Aston Villa|url=https://www.skysports.com/football/news/11096/12386751/premier-league-hits-and-misses-harvey-elliott-fits-right-in-at-liverpool-danny-ings-shows-worth-for-aston-villa |website=Sky Sports |access-date=22 August 2021}}</ref> На 12 септември 2021 година, Елиот се здобил со [[Дислоцирање на зглоб|изместување]] на [[глужд|глуждот]] после дуелот со дефанзивецот на {{Fb team (N) Leeds United}}, [[Паскал Струјк]], за време на првенствената победа од 3–0.<ref>{{Cite news |date=2021-09-12 |title=Harvey Elliott: Liverpool teenager suffers serious ankle injury at Leeds |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58538220 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Media |first=P. A. |date=2021-09-13 |title=Liverpool's Harvey Elliott 'overwhelmed by the love' after suffering injury |url=https://www.theguardian.com/football/2021/sep/13/liverpool-harvey-elliott-overwhelmed-by-the-love-after-suffering-injury |access-date=2025-04-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> По прегледите, Ливерпул потврдил дека ќе му биде потребна операција.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/443139-harvey-elliott-update |title=Harvey Elliott update |publisher=Liverpool F.C. |first=James |last=Carroll |date=12 September 2021 |access-date=14 September 2021}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pearce |first=James |date=2021-09-15 |title=Harvey Elliott's ankle surgery to take place in London today, says Jurgen Klopp |url=https://www.nytimes.com/athletic/4199845/2021/09/14/harvey-elliotts-ankle-surgery-to-take-place-in-london-today-says-jurgen-klopp/ |access-date=2025-04-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> На 14 септември, Елиот бил подложен на успешна операција во Лондон, а клубот се надевал дека тој ќе се врати пред крајот на [[ФК Ливерпул сезона 2021–2022|сезоната 2021–2022]].<ref>{{Cite web |last=Carroll |first=James |date=2021-09-14 |title=Harvey Elliott undergoes successful ankle surgery |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/443363-harvey-elliott-undergoes-successful-ankle-surgery |access-date=2025-04-08 |website=Liverpool FC}}</ref> Елиот се вратил во акција на 6 февруари 2022 година, играјќи во натпреварот од четвртото коло на [[ФА Куп 2021-2022|ФА Купот]] против [[ФК Кардиф Сити|Кардиф Сити]], во кој влегол како замена во 58-мата минута и го постигнал својот прв гол за Ливерпу придонесувајќи за успехот со 3–1.<ref>{{Cite news |last=Wright |first=Nick |date=2022-02-06 |title=Liverpool 3-1 Cardiff: Harvey Elliott scores on return from injury as Reds advance to FA Cup fifth round |url=https://www.skysports.com/football/liverpool-vs-cardiff-city/report/462171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126194921/https://www.skysports.com/football/liverpool-vs-cardiff-city/report/462171 |archive-date=2024-11-26 |access-date=2025-04-08 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> На 16 февруари, тој го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампионите|Лигата на шампионите]], започнувајќи во почетниот состав во натпреварот од осминафиналето против [[Италија|италијанскиот]], [[ФК Интер|Интер]] на [[Сан Сиро|„Џузепе Меаца“]]; натпреварот завршил со победа на Ливерпул од 2-0, а тој играл до 60-тата минута кога бил заменет од [[Наби Кеита]].<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Matt C. |date=2022-02-17 |title=Harvey Elliott sends Liverpool message after Inter Milan win |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-inter-milan-harvey-elliott-23124149 |access-date=2025-04-08 |website=Liverpool Echo |language=en}}</ref> На крајот на истиот месец, тој влегол во игра и во финалето на [[Лига куп на Англија 2021-2022|Лига купот]], заменувајќи го капитенот [[Џордан Хендерсон]] во 79-тата минута. Натпреварот завршил без голови по регуларното време и продолженијата и стигнал до изведување на пенали, каде Елиот бил еден од прецизните изведувачи за својот тим, помагајќи им на ''„црвените“'' да победат со 11-10 на пенали и да го освојат првиот Лига куп во 10 години.<ref>{{cite news |last1=McNulty |first1=Phil |title=Chelsea 0-0 Liverpool: Reds win Carabao Cup final on penalties |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60450274 |access-date=17 July 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 11 настапи и еден гол во сите натпреварувања, освојувајќи го и ФА купот на крајот од сезоната со својот клуб. На 27 август 2022 година, Елиот го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во својата кариера, во победата на Ливерпул со 9–0 над [[АФК Борнмут|Борнмут]].<ref>{{Cite news |last=Hunter |first=Andy |date=2022-08-27 |title=Liverpool hit nine in ruthless rout of Bournemouth to end winless run |url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/27/liverpool-bournemouth-premier-league-match-report |access-date=2025-04-08 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-08-26 |title=Liverpool 9-0 Bournemouth: Diaz, Elliott, Alexander-Arnold, Firmino, Van Dijk all score |url=https://www.bbc.com/sport/football/62614438 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Тој станал редовен играч во првиот тим во текот на сезоната 2022-2023, заменувајќи го главно Џордан Хендерсон додек капитенот бил отсутен, и добил пофалби за неговиот „исклучителен“ настап против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]].<ref>{{Cite web |last=Labellarte |first=Giuseppe |date=2022-09-01 |title=What the media said about Harvey Elliott's Liverpool display v Newcastle |url=https://tbrfootball.com/shades-of-a-young-jack-wilshere-v-barcelona-media-stunned-by-liverpool-players-display-last-night/ |access-date=2025-04-08 |website=TBR Football |language=en-GB}}</ref> На 12 октомври 2022 година, Елиот го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите, сместувајќи ја во мрежата одбиената топка по обидот на [[Диого Жота]] во победата од 7–1 над [[ФК Ренџерс|Ренџерс]].<ref>{{Cite web |last=Chan |first=Marcus |date=2022-10-13 |title=Heartwarming moment between Harvey Elliott and Mo Salah goes viral as Liverpool thrash Rangers |url=https://www.sportbible.com/football/liverpool-rangers-mo-salah-harvey-elliott-20221013 |access-date=2025-04-08 |website=SPORTbible |language=en}}</ref> Потоа, тој го постигнал својот втор гол во Лигата на шампионите само две недели подоцна, реализирајќи го третиот погодок во победата од 3–0 над [[ФК Ајакс|Ајакс]] на [[Јохан Кројф Арена]] за да му помогне на Ливерпул да се квалификува за нокаут фазата.<ref>{{cite web |date=26 October 2022 |title=Ajax 0-3 Liverpool: Champions League – live reaction |url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/oct/26/ajax-liverpool-champions-league-live-updates |access-date=26 October 2022 |work=The Guardian}}</ref> Во [[ФК Ливерпул сезоната 2022–2023|сезоната 2022–2023]], Елиот го имал својот пробив во Ливерпул, одиграл 46 натпревари во сите конкурениции и постигнувајќи 5 гола иако истата завршила со големо разочарување откако клубот не успеал да се квалификува за Лигата на шампионите.<ref>{{Cite news |last=Keïta |first=Noba |date=2025-04-05 |title=58win |url=https://8wing.ca/ |access-date=2025-04-08 |work=8wing.ca |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title= Mohamed Salah 'totally devastated' Liverpool miss out on Champions League football: 'absolutely no excuse' |publisher= EuroSport |url= https://www.tntsports.co.uk/football/premier-league/2022-2023/mohamed-salah-totally-devastated-liverpool-miss-out-on-champions-league-football-absolutely-no-excus_sto9623012/story.shtml |access-date= 29 May 2023 }}</ref> Следната сезона, тој бил редовен стартер забележувајќи 53 настапи и 4 гола, освојувајќи го својот втор Лига куп со клубот.<ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Nizaar |date=2024-02-26 |title=Harvey Elliott optimistic of quadruple after Carabao Cup final win |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-fc-news-carabao-cup-final-elliott-b1141545.html |access-date=2025-04-08 |website=The Standard |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-02-25 |title=Carabao Cup final: Chelsea 0-1 Liverpool (aet) - Virgil van Dijk extra-time winner gives Reds Wembley glory |url=https://www.bbc.com/sport/football/68329936 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во [[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|сезоната 2024-2025]], сега веќе со нов тренер откако [[Арне Слот]] го заменил [[Јирген Клоп]], Елиот ја освоил својата втора титула во Премиер лигата со Ливерпул, за која придонел со 18 настапи и еден постигнат гол. На 5 март 2025 година, Елиот влегол во игра на местото на [[Мохамед Салах]] во 86-тата минута<ref>{{Cite web |last=PA |first=Carl Markham |date=2025-03-06 |title=Elliott admits 'anger' at lack of minutes - "honest" talks with Slot |url=https://www.thisisanfield.com/2025/03/harvey-elliott-admits-frustration-at-lack-of-minutes-honest-talks-with-arne-slot/ |access-date=2025-04-08 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> и го постигнал победничкиот гол само 47 секунди подоцна во победата со 1-0 над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|Лигата на шампионите]].<ref>{{Cite news |last=Hunter |first=Andy |date=2025-03-05 |title=Harvey Elliott stuns PSG as Liverpool weather storm to snatch dramatic win |url=https://www.theguardian.com/football/2025/mar/05/champions-league-psg-liverpool-match-report |access-date=2025-04-08 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> На 16 март, тој се појавил како замена во финалето на Лига купот и асистирал за голот на [[Федерико Кјеза]], кој сепак бил недоволен за Ливерпул да го избегне поразот од 2-1 од Њукасл Јунајтед. Сезоната ја завршил со 28 настапи и 5 гола. ==Репрезентативна кариера== Во 2018 година, тој ги имал првите настапи за Англија во младинските репрезентации: со репрезентацијата [[Фудбалска репрезентација на Англија под 15 години|под 15 години]] во 2 настапи, постигнал три гола, а одиграл и еден натпревар за репрезентацијата [[Фудбалска репрезентација на Англија под 16 години|под 16 години]]. Во октомври истата година, Елиот го добил и својот прв повик во репрезентацијата [[Фудбалска репрезентација на Англија до 17 години|под 17 години]],<ref>{{cite web |url=https://www.thefa.com/news/2018/oct/05/england-u17s-squad-named-for-home-tournament-051018 |title=Young Lions to take on Brazil, USA and Russia in an U17 tournament on home soil |publisher=The Football Association |date=5 October 2018 |access-date=17 August 2020}}</ref> за која еден месец подоцна го постигнал и првиот гол во натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска]].<ref>{{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2018/1108/1009686-ireland-u-17s-lose-to-strong-england-side-in-tallaght/ |title=Ireland U-17s lose to strong England side in Tallaght |website=RTÉ Sport |date=8 November 2018 |access-date=17 August 2020}}</ref> Тој бил вклучен во составот на Англија под 17 години за Сиренка купот 2019,<ref name=":0">{{Cite web |last=Association |first=The Football |title=Young Lions lift the Syrenka Cup with a penalty shootout win over hosts Poland |url=https://www.thefa.com/news/2019/sep/10/england-u17s-poland-report-100919 |access-date=2025-04-08 |website=www.thefa.com |language=en}}</ref> пријателски турнир кој обично се одржува како подготовка за квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години|Европското првенство под 17 години]].<ref name=":0" /> Елиот и помогнал на Англија да го освои натпреварувањето, постигнувајќи го првиот гол од пенал во финалето кое завршило 2–2 против домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Полска под 17 години|Полска]], по што англичаните биле подобри со 3–1 по изведувањето на пенали.<ref name="2019Syrenka">{{cite web |url=http://www.thefa.com/news/2019/sep/10/england-u17s-poland-report-100919 |title=Young Lions lift the Syrenka Cup with a penalty shootout win over hosts Poland |publisher=The Football Association |date=10 September 2019 |access-date=7 January 2020}}</ref> На 25 март 2022, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Англија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]],<ref>{{Cite web |date=2020-10-16 |title=Harvey Elliott Profile – Net Worth, Background, Early Life, Family, Club, and International Career |url=https://onefootball.com/en/news/harvey-elliott-profile-net-worth-background-early-life-family-club-and-international-career-39590196 |access-date=2025-04-08 |website=OneFootball |language=en}}</ref> во натпреварот добиен со 4-1 против [[Фудбалска репрезентација на Андора под 21 година|Андoра]] во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европското првенство]].<ref>{{Cite news |date=2022-03-25 |title=England U21s 4-1 Andorra U21s: Goals for Balogun, Ramsey, Gibbs-White & Gordon |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60881992 |access-date=2025-04-08 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Тој бил повикан во составот на Англија за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство за играчи под 21 година 2023]], во [[Романија]] и [[Грузија]]. На првенството го нашол својот прв гол за репрезентацијата под 21 година, во победата со 2-0 над {{NazU21NB|FUrep|GER}}, во последниот натпревар од групната фаза. Англија продолжила со добрите игри стигајќи се до финалето, во кое тој влегол како замена, за да ја прослави со соиграчите победата од 1-0 над {{NazU21NB|FUrep|ESP}}, освојувајќи го својот прв репрезентативен трофеј. Две години подоцна, тој одново ја претставувал англиската репрезентација под 21 година на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2025|Европското првенство во категоријата]] овојпат одржано во [[Словачка]]. Елиот бил убедливо најдобриот играч во својата репрезентација на турнирот, предводејќи ги англичаните до одбраната на титулата, со головите постигнaти во четвртфиналето против Шпанија, двата гола за успехот со 2-1 над {{NazU21NB|FUrep|NED}} во полуфиналето, а исто така го отворил резултатот и во финалето добиено со 3-2 по продолженија против Германија. По завршувањето на првенството, Елиот бил прогласен за „Најдобар играч на турнирот“.<ref>{{cite news |url= https://www.telegraph.co.uk/football/2025/06/28/england-u21-vs-germany-u21-live-score-latest-euros-final/ |title=England’s Under-21s overcome Germany in thrilling final to keep Euros crown – latest reaction |work=The Telegraph |date=28 June 2025 }}</ref> ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 1 јули 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Фулам сезона 2018-2019|2018-2019]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Fulham}} || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 2 || 0 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+1 || 0 || || - || - || -|| - || - || 3 || 0 |- || [[ФК Ливерпул сезона 2019-2020|2019-2020]] ||rowspan="2" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 2 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || [[ФА Комјунити Шилд 2019|КШ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2019|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2019|Скп]] || 0 || 0 || 8 || 0 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2021-2022|сеп. 2021]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- || [[ФК Блекбурн Роверс сезона 2020-2021|сеп. 2020-2021]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Blackburn}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2020-2021|ФЛЧ]] || 41 || 7 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] ||1+0|| 0 ||-||-||-||-||-||-|| 42 || 7 |- || [[ФК Ливерпул сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="4" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 6 || 0 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 3+1 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 1 || 0 || - || - || - || 11 || 1 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 32 || 1 || [[ФА Куп 2022-2023|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+2 || 2+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 8 || 2 || [[ФА Комјунити Шилд 2022|КШ]] || 1 || 0 || 46 || 5 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 34 || 3 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 3+6 || 1+0 ||[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] || 10 || 0 || -|| - || - || 53 || 4 |- |[[ФК Ливерпул сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 18 || 1 || [[ФА Куп 2024-2025|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 2+3 || 0+1 ||[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 5 || 3 || -|| - || - || 28 || 5 |- ! colspan="3" |Вкупно Ливерпул || 92 || 5 || || 30 || 5 || || 24 || 5 || || 1 || 0 || 147 || 15 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 135 || 12 || || 32 || 5 || || 24 || 5 || || 1 || 0 || 192 || 22 |} ===Рекорди=== *Најмлад фудбалер (15 години и 174 дена) кој го имал своето деби во [[Лига куп на Англија|Лига купот на Англија]].<ref name="League Cup's youngest ever player"/> ==Титули== ===Клупски=== ====Ливерпул==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 2 : [[Премиер лига на Англија 2019-2020|2019-2020]], [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА куп]]''' : 1 : [[ФА Куп 2021-2022|2021-2022]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2021-2022 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2022 ====Астон Вила==== *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Англија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 2 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|2023]], [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2025|2025]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Англија |image3=Flag of England.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/harvey-elliot/535339/ Харви Елиот на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/harvey-elliott/profil/spieler/565822 Харви Елиот на transfermakt] * [https://www.whoscored.com/Players/363982/Show/Harvey-Elliott Харви Елиот на whoscored] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/280806/harvey-elliott Харви Елиот на espn] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Англија на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{Состав на Англија на ЕП фудбал под 21 година 2025}} {{Најдобар играч на ЕП фудбал под 21 година}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Елиот, Харви}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Блекбурн Роверс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] k5fz3qs47juggeriq487ztj11obu2xc 0 1347098 5561934 5478268 2026-05-20T21:57:34Z Carshalton 30527 5561934 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Амаду Онана | image = [[File:RC Lens - Lille OSC (17-09-2021) 9 (cropped).jpg|170px|]] | fullname = Амаду Ба Зенд Жорж Мвом Онана<ref name="Soccerway">{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/amadou-zeund-georges-mvom-onana/540520/ |title=A. Onana: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=27 November 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|8|16|df=y}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/108096/Amadou-Onana/overview |title=Amadou Onana: Overview |publisher=Premier League |access-date=27 November 2022}}</ref> | birth_place = [[Дакар]], [[Сенегал]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | height = {{height|m=1.92}}<ref name="PremProfile"/> | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 24 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|600px Rosso con stella Bianca.svg}} [[РВС Брисел|Вајт Стар Волуве]] | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Zulte Waregem}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Hoffenheim}} | years1 = 2019-2020 | caps1 = 1 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Hoffenheim II}} | years2 = 2020-2021 | caps2 = 25 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team HSV}} | years3 = 2021-2022 | caps3 = 32 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Lille}} | years4 = 2022-2024 | caps4 = 63 | goals4 = 3 | clubs4 = {{Fb team Everton}} | years5 = 2024- | caps5 = 34 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2018 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 18 години|Белгија 18]] | nationalyears3 = 2019 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 19 години|Белгија 19]] | nationalyears4 = 2021–2022 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears5 = 2022– | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} ''' Амаду Ба Зенд Жорж Мвом Онана''' (роден на [[16 август]] [[2001]] во [[Дакар]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентацијата]].<ref>{{WorldFootball.net}}</ref> == Биографија == Роден е во [[Дакар]], [[Сенегал]], од мајка [[Сенегал|сенегалка]] и татко [[Камерун|камерунец]].<ref>{{Cite web|url=https://sportmagazine.levif.be/foot-national/amadou-onana-espere-briller-en-ligue-des-champions-je-nai-pas-trouve-un-projet-qui-me-convenait-mieux-que-celui-du-losc/|title=Amadou Onana espère briller en Ligue des Champions: « Je n'ai pas trouvé un projet qui me convenait mieux que celui du LOSC »|date=12 November 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rtbf.be/article/amadou-onana-le-capitaine-des-diablotins-est-peut-etre-le-chainon-manquant-en-milieu-de-terrain-10996647|title=Amadou Onana : le Capitaine des Diablotins est peut-être le chaînon manquant en milieu de terrain}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lavoixdunord.fr/1053229/article/2021-08-05/football-mercato-qui-est-amadou-onana-la-nouvelle-recrue-du-losc|title=Football (mercato) : qui est Amadou Onana, la nouvelle recrue du LOSC ?|date=5 August 2021 }}</ref> На 11-годишна возраст, тој заедно со својата мајка и сестра, се преселиле во [[Брисел]], [[Белгија]], кај неговиот татко.<ref name=long>{{cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2785358/long-read-onanas-perseverance-and-pride|title=LONG READ: ONANA'S PERSEVERANCE AND PRIDE|date=8 September 2022|access-date=5 November 2023|work=Everton F.C.}}</ref> ==Технички карактеристики== Играч од средниот ред добро познат по својата физика, на кој најмногу му лежи позицијата [[Среден ред (фудбал)#Медијано|медијано]] пред одбраната, улога што му овозможува да ја постави акцијата и често да се придружува во офанзивната фаза благодарение на неговите долги чекори и пристојната основна техника. ==Клупска кариера== Онана ја започнал својата кариера во младинските редови на {{Fb team (N) Anderlecht}}, но потоа поминал дел од својата младинска кариера и во екипите на [[РВС Брисел|Вајт Стар Волуве]] и {{Fb team (N) Zulte Waregem}}, пред да ја напушти Белгија и да се пресели во [[Германија|германскиот]] [[ФК Хофенхајм 1899|Хофенхајм]] на само 17 години, каде играл 3 години за младите возрасни категории и [[ФК Хофенхајм 1899#Вториот тим|Хофенхајм II]]. За време на летниот преоден рок 2020 година, Онана со слободен трансфер се преселил во {{Fb team (N) HSV}}, клубот со кој дебитирал во професионалниот фудбал и го постигнал својот прв гол во натпреварот против [[ФК Динамо Дрезден|Динамо Дрезден]], во рамките на [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]] загубен со 4-1. После 25 настапи и 2 гола за Хамбургер во [[2. Бундеслига]], бил купен од {{Fb team (N) Lille}} за 7 милиони евра, кој го официјализирал неговиот трансфер на 5 август.<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/node/107071|title=LE CAPITAINE DES ESPOIRS BELGES AMADOU ONANA EST LILLOIS !|date=5 agosto 2021|language=fr|access-date=5 август 2021|archivedate=5 agosto 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210805111455/https://www.losc.fr/node/107071|dead-link=yes}}</ref> Своето деби за ''догите'' го имал на 14 август 2021 во натпреварот од домашното првенство, загубен со 0-4 од {{Fb team (N) Nice}}. Еден месец подоцна, на 14 септември, дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот Лил - [[ВФЛ Волфсбург|Волфсбург]] 0-0, во кој влегол во игра од клупата за резерви во 83-тата минута. На 4 јануари 2022 година, тој го постигнал првиот гол во новиот дрес во натпреварот од [[Фудбалски куп на Франција|Купот на Франција]] против {{Fb team (N) Lens}}, постигнувајќи подоцна уште еден за да зголеми на 2-0 пред полувремето, но сепак и покрај големото водство неговата екипа бил елиминирана од натпреварувањето по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]]. Своето искуство со Лил го завршил откако собрал 42 настапи во сите натпреварувања (вклучувајќи осум во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]) постигнувајќи притоа и три гола. На 9 август 2022, потпишал за [[Англија|англискиот]] {{Fb team (N) Everton}}, во трансфер вреден околу 35 милиони фунти.<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/node/110442|titolo=Amadou Onana rejoint Everton|language=fr|access-date=10 август 2022|archivedate=10 август 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810075515/https://www.losc.fr/node/110442|dead-link=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2727797/onana-joins-everton|title=Onana Joins Everton|language=en|access-date=9 август 2022}}</ref> Дебитирал за ''карамелите'' во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] четири дена подоцна, влегувајќи од клупата за резерви на местото на [[Демарај Греј]] во поразот со 2-1 од [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] на [[Вила Парк]]. Својот прв гол за Евертон го постигнал на 14 јануари 2023, во поразот со 1–2 од [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]].<ref>{{Cite web |first = Gary| last= Rose|date=14 January 2023 |title= Everton 1–2: Southampton |url=https://www.bbc.com/sport/football/64195234 |access-date=14 January 2023 |publisher=[[BBC Sport]]}}</ref> == Репрезентативна кариера == Онана ја претставувал Белгија во неколку младински селекции, а на 3 јуни 2022 дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Белгија|сениорската репрезентација]] во поразот со 1-4 од {{NazNB|FUrep|NED}} во [[УЕФА Лига на нации 2022-2023|Лигата на нации]].<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/amadou-onana-en-cinq-dates|title=Amadou Onana en cinq dates|language=fr|access-date=6 јуни 2022}}</ref> Во ноември 2022, бил избран во составот од 26 играчи на Белгија повикани за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]];<ref>{{cite web |url=https://www.rbfa.be/en/news/roberto-martinez-selects-26-devils-world-cup |title=Roberto Martinez selects 26 Devils for the World Cup |publisher=[[Royal Belgian Football Association]] |date=10 November 2022 |access-date=10 November 2022}}</ref> на турнирот одиграл два натпревари во групната фаза, после која неговата репрезентација била елиминирана, завршувајќи на третото место зад подоцнежните полуфиналисти {{NazNB|FUrep|MAR}} и {{NazNB|FUrep|CRO}}. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|3-6-2022|Брисел|BEL|1|4|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|23-11-2022|Ал Рајан|BEL|1|0|CAN|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|46}} {{yel|56}}}} {{Cronopar|27-11-2022|Доха|BEL|0|2|MAR|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{yel|28}} {{suboff|60}}}} {{Cronopar|24-3-2023|Солна|SWE|0|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|28-3-2023|Келн|GER|2|3|BEL|-|Пријателска|13={{yel|37}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Баку|AZE|0|1|BEL|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|12-9-2023|Брисел|BEL|5|0|EST|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|13-10-2023|Виена|AUT|2|3|BEL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{sent off|2|35|78}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Даблин|IRL|0|0|BEL|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лондон|ENG|2|2|BEL|-|Пријателска}} {{Cronofin|11|0}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 28 ноември 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Хамбургер сезона 2020-2021|2020-2021]] ||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) HSV}} || [[Втора Бундеслига 2020-2021|2Б]] || 25 || 2 || [[Фудбалски куп на Белгија 2020-2021|КБ]] || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || 26 || 3 |- || [[ФК Лил сезона 2021-2022|2021-2022]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lille}} || [[Лига 1 (Франција) 2021-2022|Л1]] || 32 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2021-2022|КФ]] || 2 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2021|СФ]] || 0 || 0 || 42 || 3 |- |[[ФК Евертон сезона 2022-2023|2022-2023]] || rowspan="2" |{{flagsport|ENG}} [[ФК Евертон|Евертон]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 33 || 1 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 1 |- |[[ФК Евертон сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 27 || 2 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 3+4 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 34 || 3 |- ! colspan="3" |Вкупно Евертон || 60 || 3 || || 9 || 1 || || - || - || || - || - || 69 || 4 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 117 || 6 || || 12 || 4 || || 8 || 0 || || 0 || 0 || 137 || 10 |} ===Репрезентативна статитика=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] |2022||4||0 |- |2023||5||0 |- |2024||2||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!11!!0 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ==Наводи== {{наводи|1}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Amadou Onana}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3=Flag of Belgium.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/amadou-zeund-georges-mvom-onana/540520/ Амаду Онана на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/amadou-onana/profil/spieler/485706 Амаду Онана на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304799/amadou-onana Амаду Онана на espn] * [https://www.whoscored.com/Players/400815/Show/Amadou-Onana Амаду Онана на whoscored] {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Онана, Амаду}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лил]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] j8uglodqky4a24d12gxv5oqxh664yu4 0 1347971 5561969 5542126 2026-05-21T05:27:36Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:President_Ronald_Reagan_and_Vice_President_George_H._W._Bush_meet_with_Soviet_General_Secretary_Mikhail_Gorbachev_on_Governor's_Island_New_York.jpg]] со [[File:President_Ronald_Reagan_and_Vice-President_Bush_Meet_with_Soviet_General_Secre 5561969 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|image=George H. W. Bush presidential portrait (cropped).jpg|alt=Bush's presidential portrait, 1989|office=41. [[Претседател на САД]]|term_start=20 јануари 1989 г.|term_end=20 јануари 1993 г.|vicepresident=[[Ден Квејл]]|predecessor=[[Роналд Реган]]|successor=[[Бил Клинтон]]|office1=43. [[Потпретседател на Соединетите Американски Држави|Потпретседател на САД]]|term_start1=20 јануари 1981 г.|term_end1=20 јануари 1989 г.|president1=[[Роналд Реган]]|predecessor1=[[Волтер Мондејл]]|successor1=[[Ден Квејл]]|office2=Директор на Централното разузнавање|term_start2=30 јануари 1976 г.|term_end2=20 Јануари 1977 г.|president2=[[Џералд Форд]]|deputy2={{unbulleted list|[[Вернон А. Волтерс]]|[[Е. Хенри Кнош]]}}|predecessor2=[[Вилијам Колби]]|successor2=[[Стенсфилд Тарнер]]|office3=Шефот на Канцеларијата за врски на САД со Народна Република Кина|term_start3=26 септември 1974 г.|term_end3=7 декември 1975 г.|president3=Џералд Форд|predecessor3=[[Дејвид К. Е. Брус]]|successor3=[[Томас С. Гејтс]]|office4=Претседател на [[Републикански национален комитет]]|term_start4=19 јануари 1973 г.|term_end4=16 септември 1974 г.|predecessor4=[[Боб Дол]]|successor4=[[Мери Луиз Смит]]|ambassador_from5=Соединетите Држави|country5=Обединетите Нации|term_start5=1 март 1971 г.|term_end5=18 јануари 1973 г.|president5=[[Ричард Никсон]]|predecessor5=[[Чарлс Јост]]|successor5=[[Џон А. Скали]]|state6=[[Тексас]]|district6={{ushr|TX|7|7ми}}|term_start6=3 јануари 1967 г.|term_end6=3 јануари 1971 г.|predecessor6=[[Џон Дауди]]|successor6=[[Бил Арчер]]|birth_name=Џорџ Херберт Вокер Буш|birth_date={{birth date|1924|6|12}}|birth_place=[[Милтон, Масачусетс]], САД.|death_date={{death date and age|2018|11|30|1924|6|12}}|death_place=[[Хјустон]], Тексас, САД.|resting_place=[[Џорџ Х.В. Претседателска библиотека и музеј на Буш]]|party=[[Републиканската партија]]|spouse={{marriage|[[Барбара Буш|Барбара Пирс]]|1945|April 2018|end=died}}|children={{flatlist| * [[Џорџ В. Буш|Џорџ]] * [[Полин Робинсон Буш|Робин]] * [[Џеб Буш|Џеб]] * [[Нил Буш|Нил]] * [[Марвин Буш|Марвин]] * [[Дороти Буш Кох|Дороти]]}}|education=[[Универзитетот Јеил]] ([[Дипломиран уметност|BA]])|occupation={{flatlist| * Бизнисмен * Дипломат * Политичар}}|signature=George HW Bush Signature.svg|signature_alt=Cursive signature in ink|website={{official website|bushlibrary.tamu.edu|Presidential Library}} <!--Military service-->|nickname="Скин"|branch=[[Морнарицата на САД]]|serviceyears=1942–1955 {{avoid wrap|(reserve, active service 1942{{nbnd}}1945)}}|rank=[[Поручник (морнарица)|Поручник]]|unit=[[Работна група за брз превозник]]|battles={{flatlist| *Втора светска војна ** [[Тихоокеанска војна]]}}|module={{Listen|pos=center|embed=yes|filename=George H. W. Bush announces the Persian Gulf War.ogg|title= гласот на Буш|type=speech|description=Буш ја објави [[Заливската војна]]<br />Снимено на 16 јануари 1991 година}}|native_name=George H. W. Bush}} '''Џорџ Херберт Вокер Буш''' <ref group="lower-alpha">По околу 2000 година, тој обично се нарекувал Џорџ Х. претходно тој обично се нарекуваше Џорџ Буш.</ref> (12 јуни 1924 - 30 ноември 2018) - американски политичар, дипломат и бизнисмен кој служеше како 41-ви [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседател на Соединетите Држави]] од 1989 до 1993 година. Член на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], тој исто така служеше како 43-ти потпретседател од 1981 до 1989 година за време на [[Роналд Реган]], и на разни други федерални позиции пред тоа. Роден во богато, воспоставено семејство во Милтон, [[Масачусетс]], Буш израснал во Гринич, Конектикат . Ја посетувал академијата Филипс и служел како пилот во резерватот на морнарицата на Соединетите Држави за време на Втората светска војна пред да дипломира на Јеил и да се пресели во Западен Тексас, каде што основал успешна нафтена компанија. По неуспешната трка за Сенатот на Соединетите Држави во 1964 година, тој беше избран да ја претставува седмата конгресна област на Тексас во 1966 година. Претседателот [[Ричард Никсон]] го назначи Буш за амбасадор во Обединетите нации во 1971 година и за претседател на Републиканскиот национален комитет во 1973 година. Претседателот [[Џералд Форд]] го назначи за шеф на Канцеларијата за врски со Народна Република Кина во 1974 година и за директор на Централното разузнавање во 1976 година. Буш се кандидираше за претседател во 1980 година, но беше поразен на републиканските претседателски прелиминарни избори од Реган, кој потоа го избра Буш за свој потпретседателски потпретседател. На претседателските избори во 1988 година, Буш го победи демократот [[Мајкл Дукакис]]. Надворешната политика го поттикна претседателството на Буш додека тој ги водеше последните години од [[Студена војна|Студената војна]] и одигра клучна улога во [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]]. Тој претседаваше со инвазијата на Панама и [[Заливска војна|Заливската војна]], ставајќи крај на ирачката окупација на Кувајт во вториот конфликт. Иако договорот не беше ратификуван дури откако тој ја напушти функцијата, Буш преговараше и го потпиша [[Северноамериканска зона на слободна трговија|Северноамериканскиот договор за слободна трговија]], кој создаде трговски блок составен од Соединетите Американски Држави, Канада и Мексико. На домашен план, Буш го отфрли предизборното ветување од 1988 година со донесување закон за зголемување на даноците за да се оправда намалувањето на буџетскиот дефицит. Тој се залагаше и потпиша три двопартиски закони во 1990 година, Законот за Американци со посебни потреби, Законот за имиграција и измените на Законот за чист воздух . Тој, исто така, ги назначи [[Дејвид Саутер]] и [[Кларенс Томас]] во Врховниот суд. Буш ги загуби претседателските избори во 1992 година од демократот [[Бил Клинтон]] по економската рецесија, неговиот пресврт на неговото даночно ветување и намалениот акцент на надворешната политика во политичката клима по Студената војна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-20861048|title=George HW Bush: What makes a one-term president?|last=Kelly|first=Jon|date=December 2, 2018|work=BBC News|access-date=March 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817000206/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-20861048|archive-date=August 17, 2021}}</ref> Откако ја напушти функцијата во 1993 година, Буш беше активен во хуманитарни активности, често работејќи заедно со Клинтон. Со победата на неговиот син, [[Џорџ В. Буш]], на претседателските избори во 2000 година, двајцата станаа вториот пар татко-син кој служеше како претседател на нацијата, по [[Џон Адамс]] и [[Џон Квинси Адамс]]. Друг син, [[Џеб Буш]], неуспешно ја побара републиканската претседателска номинација на прелиминарните избори во 2016 година . Историчарите генерално го рангираат Буш како натпросечен претседател. == Ран живот и образование (1924-1948) == Џорџ Херберт Вокер Буш е роден на 12 јуни 1924 година во [[Милтон, Масачусетс]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.presidentialavenue.com/gb.cfm|title=Presidential Avenue: George Bush|publisher=Presidential Avenue|archive-url=https://web.archive.org/web/20071008144507/http://www.presidentialavenue.com/gb.cfm|archive-date=October 8, 2007|accessdate=March 29, 2008}}</ref> Тој беше втор син на [[Прескот Буш]] и Дороти (Вокер) Буш, {{Sfn|Meacham|2015}} и помлад брат на [[Избори за Сенатот на САД во Конектикат во 1982 година|Прескот Буш]] [[Колумбус|Помладиот]].{{Sfn|Meacham|2015}} додека неговиот дедо по мајка и имењак, [[Џорџ Херберт Вокер]], ја водел инвестициската банка на Волстрит ВА Хариман и Ко. {{Sfn|Meacham|2015}} Вокер беше познат како „Поп“, а младиот Буш го нарекуваа „Попи“ како почит кон него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.today.com/parents/jenna-bush-hager-welcomes-second-daughter-named-after-george-h-t31121|title=Jenna Bush Hager welcomes second daughter&nbsp;— named after George H.W. Bush|last=Eun Kyung Kim|date=August 14, 2015|work=[[Today (U.S. TV program)|Today]]|quote=The new bundle of joy is named after Jenna's grandfather and former President George H.W. Bush, whose nickname growing up was "Poppy."}}</ref> Семејството Буш се преселило во [[Гринич, Конектикат]], во 1925 година, а Прескот зазеде позиција со ВА Хариман и Ко. (која подоцна се спои во Brown Brothers Harriman & Co. ) следната година. {{Sfn|Meacham|2015}} Буш поголемиот дел од своето детство го поминал во Гринич, во семејната куќа за одмор во [[Кенебункпорт, Мејн]], {{Efn|Bush later purchased the estate, which is now known as the [[Bush compound]].<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2002/07/08/us/white-house-letter-at-parents-home-bush-resumes-role-of-son.html|work=The New York Times |access-date=April 2, 2008 |date=July 8, 2002 |last=Bumiller |first=Elisabeth |title=White House Letter; At Parents' Home, Bush Resumes Role of Son}}</ref>}} или во плантажата на баба и дедо од мајка му во Јужна Каролина. {{Sfn|Meacham|2015}} Поради богатството на семејството, Буш во голема мера не беше погоден од [[Голема депресија во САД|Големата депресија]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Тој присуствуваше на дневната школа Гринич Кантри од 1929 до 1937 година и Филипс Академијата, елитна приватна академија во Масачусетс, од 1937 до 1942 година. {{Sfn|Meacham|2015}} Додека беше на Академијата Филипс, тој служеше како претседател на постарата класа, секретар на студентскиот совет, претседател на групата за собирање средства од заедницата, член на уредувачкиот одбор на училишниот весник и капитен на универзитетските бејзбол и фудбалски тимови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.andover.edu/news/bush.htm|title=Former President George Bush honored at his 60th reunion at Phillips Academy, Andover|date=June 8, 2002|publisher=Phillips Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20080401131455/http://www.andover.edu/news/bush.htm|archive-date=April 1, 2008|accessdate=March 29, 2008}}</ref><gallery widths="170px" heights="200px"> Податотека:Photograph of George H. W. Bush at Age One and One-Half - NARA - 186376.tif|алт=Bush at his grandfather's house in Kennebunkport, c. 1925|Буш во куќата на неговото дедо во Кенебункпорт,{{Околу|1925}} Податотека:George_H._W._Bush_in_1942_Pot_Pourri.jpg|алт=Bush in Phillips Academy's 1942 yearbook|Буш во годишникот на Академијата Филипс од 1942 година </gallery> === Втора светска војна === [[Податотека:George_H.W._Bush_seated_in_a_Grumman_TBM_Avenger,_circa_1944_(H069-13).jpg|лево|мини| Буш во неговиот Груман ТБФ Авенџер на бродот УСС Сан Хасинто во 1944 година]] На неговиот 18-ти роденден, веднаш по дипломирањето на академијата Филипс, тој се пријавил во [[Воена морнарица на САД|морнарицата на Соединетите држави]] како [[Поморски авијатичар (Соединети Американски Држави)|поморски авијатичар]] .<ref name="GHWBlifebefore">{{Наведена мрежна страница|url=https://millercenter.org/president/bush/life-before-the-presidency|title=George H. W. Bush: Life Before the Presidency|last=Knott|first=Stephen|date=October 4, 2016|publisher=Miller Center, the University of Virginia|location=Charlottesville, Virginia|accessdate=April 24, 2018}}</ref> По одреден период на обука, тој беше нарачан како заповедник во поморскиот резерват на поморската воздушна станица Корпус Кристи на 9 јуни 1943 година, станувајќи еден од најмладите пилоти во морнарицата. {{Sfn|Meacham|2015}} {{Efn|For decades, Bush was considered the youngest aviator in the U.S. Navy during his period of service,<ref>{{cite news |last1=Boyd |first1=Gerald M. |title=A Victor Free to Set His Own Course |url=https://www.nytimes.com/1988/11/09/us/1988-elections-man-george-herbert-walker-bush-victor-free-set-his-own-course.html |newspaper=The New York Times |date=November 9, 1988}}</ref> but such claims are now regarded as speculation.<ref>{{cite news |last1=Siegel |first1=Rachel |title=For George H.W. Bush, Pearl Harbor changed everything, and World War II made him a hero |url=https://www.washingtonpost.com/history/2018/12/01/george-hw-bush-pearl-harbor-changed-everything-world-war-ii-made-him-hero/?noredirect=on |newspaper=The Washington Post |date=December 1, 2018}}</ref> His official Navy biography called him "the youngest" in 2001,<ref>{{cite web |url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq10-1.htm |title=Lieutenant Junior Grade George Bush, USNR |date=April 6, 2001 |publisher=Naval Historical Center |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100410115448/http://www.history.navy.mil/faqs/faq10-1.htm |archive-date=April 10, 2010 }}</ref> but by 2018 the Navy biography described him as "one of the youngest".<ref name="navy">{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/content/history/nhhc/research/histories/biographies-list/bios-b/bush-george-h-w.html |title=George Herbert Walker Bush |date=December 1, 2018 |access-date=December 2, 2018 |publisher=Navy History and Heritage Command}}</ref>}} Почнувајќи од 1944 година, Буш служел на Тихоокеанското боиште, каде управувал со Grumman TBF Avenger, бомбардер со торпедо способен да полета од носачи на авиони. {{Sfn|Meacham|2015}} Неговата ескадрила била доделена во УСС Сан Хасинто како член на Ер Груп 51, каде што неговата слаба фигура му го донесе прекарот „Кожа“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pilotonline.com/military/article_ce04e725-0849-5d16-943a-dcf32f729af0.html|title=San Jacinto veterans reunite, recall serving with Bush|last=Adams|first=Kathy|date=January 10, 2009|work=The Virginian-Pilot|access-date=December 9, 2019|publisher=Landmark Communications}}</ref> Буш ја изврши својата прва борбена мисија во мај 1944 година, бомбардирајќи го јапонскиот [[Вејк (остров)|остров Вејк]] {{Sfn|Meacham|2015}} и беше унапреден во поручник (помладо одделение) на 1 август 1944 година. За време на нападот на јапонската инсталација во Чичиџима, авионот на Буш успешно нападна неколку цели, но беше соборен од непријателски оган. Иако двајцата членови на екипажот на Буш загинаа, Буш успешно се спаси од авионот и беше спасен од подморницата УСС Финбек . {{Sfn|Meacham|2015}} {{Efn|Bush's fellow crew members for the mission were William G. White and John Delaney. According to the accounts of an American pilot and a Japanese individual, another parachute from Bush's aircraft opened, but the bodies of White and Delaney were never recovered.{{sfn|Meacham|2015|pp=60–63}}}} Неколку од авијатичарите соборени за време на нападот биле заробени и погубени, а нивните џигери биле канибализирани од нивните киднапери .<ref>{{Наведена книга|title=Flyboys: A True Story of Courage|title-link=Flyboys: A True Story of Courage|last=Bradley|first=James|date=2003|publisher=Little, Brown and Company|isbn=978-0-316-10584-2|author-link=James Bradley (American author)}}</ref> Преживувањето на Буш по толку блиско соочување со смртта длабоко го обликувало, што го навело да праша: „Зошто бев поштеден и што имаше Бог за мене? <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.christianpost.com/news/the-faith-of-george-h-w-bush.html|title=The Faith of George HW Bush|date=June 26, 2017|work=The Christian Post}}</ref> Подоцна бил награден со [[Почитуван летечки крст (Соединети Американски Држави)|Почесен летечки крст]] за неговата улога во мисијата. {{Sfn|Meacham|2015}} Буш се вратил во ''Сан Хасинто'' во ноември 1944 година, учествувајќи во операциите на Филипините. Во почетокот на 1945 година, тој беше назначен во нова борбена ескадрила, VT-153, каде што тренира да учествува во инвазијата на копното на Јапонија . Помеѓу март и мај 1945 година, тој тренирал во [[Обурн, Мејн]], каде што тој и Барбара живееле во мал стан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sunjournal.com/2018/12/01/george-h-w-bushs-ties-to-lewiston-auburn/|title=George H.W. Bush called Lewiston-Auburn home during WWII|last=Washuk|first=Bonnie|date=December 1, 2018|work=[[Sun Journal (Lewiston, Maine)|Sun Journal]]|access-date=May 31, 2023}}</ref> На 2 септември 1945 година, пред да се случи каква било инвазија, Јапонија формално се предаде по [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|атомските бомбардирања на Хирошима и Нагасаки]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Буш беше ослободен од активна должност истиот месец, но официјално беше отпуштен од морнарицата до октомври 1955 година, кога го достигна чинот поручник. До крајот на периодот на неговата активна служба, Буш летал 58 мисии, завршил 128 слетувања на носачот и забележал 1228 часа лет. {{Sfn|Meacham|2015}} === Брак === Буш ја запозна [[Барбара Буш|Барбара Пирс]] на божиќен танц во Гринич во декември 1941 година, {{Sfn|Meacham|2015}} и, по период на додворување, тие се свршија во декември 1943 година {{Sfn|Meacham|2015}} Додека Буш беше на одмор од морнарицата, тие се венчаа во [[Рај, Њујорк]], на 6 јануари 1945 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.com/story/2017/01/george-hw-bush-and-barbara-pierce-are-wed-jan-6-1945-233101|title=George H.W. Bush and Barbara Pierce are wed: Jan. 6, 1945|last=Markovich|first=Jeremy|date=January 6, 2017|work=Politico|accessdate=November 17, 2017}}</ref> Бушовите уживаа во силен брак, а Барбара подоцна ќе биде популарна прва дама, која многумина ја гледаат како „еден вид национална баба“. {{Sfn|Meacham|2015}} {{Efn|At the time of his wife's death on April 17, 2018, George H.&nbsp;W. had been married to Barbara for 73 years, the longest presidential marriage in American history at that point.<ref>{{cite news |last=Siegel |first=Rachel |date=April 22, 2018 |title='You were the reason': Barbara and George Bush's love story remembered at her funeral |url=https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2018/04/22/you-were-the-reason-barbara-and-george-bushs-historic-love-story-hailed-at-her-funeral/ |newspaper=The Washington Post |access-date=November 30, 2018}}</ref> The length of their marriage was surpassed in 2019 by the marriage of [[Jimmy Carter|Jimmy]] and [[Rosalynn Carter]].<ref>{{cite news|date=October 17, 2019 |title=Jimmy and Rosalynn Carter just became the longest-married presidential couple|url=https://www.cnn.com/2019/10/18/politics/jimmy-rosalynn-carter-longest-married-presidential-couple-trnd/index.html |work=CNN Politics| access-date=October 18, 2019}}</ref>}} Имаа шест деца: [[Џорџ В. Буш|Џорџ В.]] (р. 1946), [[Полин Робинсон Буш|Робин]] (1949–1953), [[Џеб Буш|Џеб]] (р. 1953), [[Нил Буш|Нил]] (р. 1955), [[Марвин Буш|Марвин]] (р. 1956) и [[Дороти Буш Кох|Доро]] (р. 1959 година).<ref name="GHWBlifebefore"/> Нивната најстара ќерка, Робин, починала од леукемија во 1953 година. {{Sfn|Meacham|2015}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/2018/12/2/18122640/george-h-w-bush-americans-with-disabilities|title=George H.W. Bush was a champion for people with disabilities|last=Withers|first=Rachel|date=December 2, 2018|work=Vox|accessdate=April 13, 2022}}</ref> === Факултетски години === Буш се запиша на [[колеџот Јеил]], каде што учествуваше во забрзана програма што му овозможи да дипломира за две и пол години, а не за вообичаените четири.<ref name="GHWBlifebefore"/> Бил член на братството Делта Капа Ипсилон и бил избран за негов претседател.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/11/12/books/41-george-w-bushs-portrait-of-george-h-w-bush.html|title=Love Flows, President to President|last=Kakutani|first=Michiko|date=November 11, 2014|work=The New York Times|access-date=November 14, 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2014/11/12/books/41-george-w-bushs-portrait-of-george-h-w-bush.html|archive-date=January 2, 2022}}</ref> Тој, исто така, беше капитен на бејзбол тимот Јеил и играше во првите две колеџ Светски серии како левак прв бејзмен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2007/spring/schoolhouse.html|title=School House to White House: The Education of the Presidents|date=Spring 2007|publisher=National Archives|location=Washington, D.C.|accessdate=March 29, 2008}}</ref> Како и неговиот татко, тој бил член на навивачкиот тим на Јеил <ref>{{Наведени вести|url=http://yaledailynews.com/blog/2008/01/28/cheerleading-of-the-20s-epitome-of-masculinity/|title=Cheerleading of the '20s: Epitome of masculinity|last=Berkower|first=Simone|work=Yale Daily News|access-date=July 30, 2016|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021014435/http://yaledailynews.com/blog/2008/01/28/cheerleading-of-the-20s-epitome-of-masculinity/|url-status=dead}}</ref> и бил инициран во тајното друштво Череп и коски . Дипломирал Phi Beta Kappa во 1948 година со диплома за уметности по економија. {{Sfn|Meacham|2015}} == Деловна кариера (1948-1963) == [[Податотека:Entire_Bush_family.jpg|мини|Буш, горе десно, стои со сопругата и децата, средината на 1960-тите]] По дипломирањето на Јеил, Буш го преселил своето младо семејство во Западен Тексас . Биографот Џон Меахам пишува дека преселувањето на Буш во Тексас му овозможило да се пресели од „дневната сенка на неговиот татко од Волстрит и дедо Вокер, две доминантни фигури во финансискиот свет“, но сепак би му дозволил на Буш „да ги повика нивните врски доколку тој потребни за прибирање капитал“. {{Sfn|Meacham|2015}} Неговата прва позиција во Тексас бил продавач на опрема за нафтени полиња <ref>{{Наведени вести|url=https://articles.latimes.com/2005/oct/11/local/me-bush11|title=Two Future Presidents Slept Here&nbsp;— latimes|last=Chawkins|first=Steve|date=October 11, 2005|work=Los Angeles Times|access-date=May 17, 2017}}</ref> за Dresser Industries, која била предводена од семејниот пријател Нил Малон. {{Sfn|Meacham|2015}} Додека работел за Дресер, Буш живеел на различни места со своето семејство: Одеса, Тексас ; [[Вентура]], [[Бејкерсфилд, Калифорнија|Бејкерсфилд]] и [[Комптон|Комптон, Калифорнија]] ; и [[Мидленд, Тексас]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bush41library.tamu.edu/archives/finding-aids/donated-materials/george-bush#zapata_oil|title=George Bush Collection|publisher=George Bush Presidential Library and Museum|accessdate=July 30, 2016}}</ref> Во 1952 година, тој волонтираше за успешната претседателска кампања на [[Републиканска партија (САД)|републиканскиот]] кандидат [[Двајт Ајзенхауер|Двајт Д. Ајзенхауер]] . Истата година, неговиот татко победи на изборите да го претставува Конектикат во [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите држави]] како член на Републиканската партија. {{Sfn|Meacham|2015}} Со поддршка од Малон и вујкото на Буш, [[Џорџ Херберт Вокер Џуниор.|Џорџ Херберт Вокер Џуниор]], Буш и Џон Овербеј ја основаа компанијата за развој на нафта Буш-Овербеј во 1951 година. {{Sfn|Meacham|2015}} Во 1953 година, тој ја основаше корпорацијата Запата Петролеум, нафтена компанија која дупчеше во Пермскиот басен во Тексас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://catalog.archives.gov/id/10555130?organizationNaId=10480871|title=National Archives NextGen Catalog|publisher=National Archives|accessdate=May 14, 2023}}</ref> Во 1954 година, тој беше именуван за претседател на офшор компанијата Запата, подружница специјализирана за дупчење на море .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bizjournals.com/houston/stories/1999/04/26/story2.html|title=Adios, Zapata!|last=Perin|first=Monica|date=April 25, 1999|work=[[American City Business Journals|Houston Business Journal]]|access-date=November 30, 2018}}</ref> Набргу откако подружницата стана независна во 1959 година, Буш ја пресели компанијата и неговото семејство од Мидленд во [[Хјустон]] .<ref>Bush, George W. ''41: A Portrait of My Father.''</ref> Таму, тој се спријателил со [[Џејмс Бејкер]], истакнат адвокат кој подоцна станал важен политички сојузник. {{Sfn|Meacham|2015}} Буш остана вклучен со Запата до средината на 1960-тите, кога ги продаде своите акции во компанијата за приближно 1 долар.милиони. {{Sfn|Meacham|2015}} Во 1988 година,Нејшн објави статија во која се тврди дека Буш работел како оперативец на [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] (ЦИА) во текот на 1960-тите; Буш го негираше ова тврдење.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1988/07/11/us/63-fbi-memo-ties-bush-to-intelligence-agency.html|title='63 F.B.I. Memo Ties Bush to Intelligence Agency|date=July 11, 1988|work=[[The New York Times]]|agency=Associated Press}}</ref> == Рана политичка кариера (1963-1971) == === Влегување во политиката === [[Податотека:George_Herbert_Walker_Bush_and_Eisenhower_1.jpg|лево|мини| Поранешниот претседател [[Двајт Ајзенхауер]] со Буш]] До почетокот на 1960-тите, Буш нашироко се сметаше за привлечен политички кандидат, а некои водечки [[Демократска партија (САД)|демократи]] се обидоа да го убедат Буш да стане демократ. Тој одби да ја напушти Републиканската партија, подоцна наведувајќи го неговото верување дека националната Демократска партија фаворизира „голема, централизирана влада“. Демократската партија историски доминираше во Тексас, но републиканците ја постигнаа својата прва голема победа во државата со победата на [[Кулата Џон Г|Џон Г. Тауер]] на специјалните избори за Сенатот на САД во 1961 година. Мотивиран од победата на Тауер и надевајќи се дека ќе го спречи екстремно десничарското друштво Џон Бирч да дојде на власт, Буш се кандидираше за претседател на Републиканската партија на округот Харис, победувајќи на изборите во февруари 1963 година. {{Sfn|Meacham|2015}} Како и повеќето други републиканци од Тексас, Буш го поддржа конзервативниот сенатор Бери Голдвотер во однос на поцентристичкиот [[Нелсон Рокфелер]] на [[Прелиминарните избори за претседател на Републиканската партија во 1964 година|претседателските прелиминарни избори на Републиканската партија во 1964 година]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Во 1964 година, Буш се обиде да го собори либералниот демократ [[Ралф В. Јарборо]] на [[Избори за Сенатот на САД во Тексас 1964 година|изборите за американскиот Сенат]] во Тексас. {{Sfn|Naftali|2007}} Зајакнат со супериорно собирање финансиски средства, Буш победи на републиканските прелиминарни избори победувајќи го поранешниот кандидат за гувернер [[Џек Кокс (политичар од Тексас)|Џек Кокс]] на [[Двокружен систем|вториот круг од изборите]] . На општите избори, Буш го нападна гласањето на Јарборо за [[Закон за граѓански права од 1964 година|Законот за граѓански права од 1964 година]], кој ја забрани расната и родовата дискриминација во јавните институции и многу бизниси во приватна сопственост. Буш тврдеше дека актот неуставно ги проширил овластувањата на федералната влада, но приватно му било непријатно со расната политика на спротивставување на актот. {{Sfn|Meacham|2015}} Тој загуби на изборите со 56 наспроти 44 отсто, иако се кандидираше многу пред Бери Голдвотер, републиканскиот претседателски кандидат. {{Sfn|Naftali|2007}} И покрај загубата, ''[[The New York Times|Њујорк Тајмс]]'' објави дека Буш бил „оценет од политичкиот пријател и од непријателот како најдобра перспектива на републиканците во Тексас поради неговите атрактивни лични квалитети и силната кампања што ја направи за Сенатот“. {{Sfn|Meacham|2015}} === Претставничкиот дом на САД === [[Податотека:George_H._W._Bush_91st_Congress.jpg|мини|Буш во 1969 година]] Во 1966 година, Буш се кандидираше за [[Претставнички дом на САД|Претставничкиот дом на Соединетите држави]] во [[7-ми конгресен округ во Тексас|7-миот конгресен округ во Тексас]], ново прераспределено место во областа Голема Хјустон . Првичните анкети покажаа дека тој заостанува зад неговиот демократски противник, окружниот обвинител на округот Харис Френк Бриско, но на крајот победи во трката со 57 отсто од гласовите. {{Sfn|Meacham|2015}} За да ги придобијат потенцијалните кандидати на југот и југозападот, републиканците во Претставничкиот дом му обезбедија на Буш назначување во моќниот Комитет за начини и средства на Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави, со што Буш стана првиот бруцош што служи во комисијата од 1904 година. {{Sfn|Meacham|2015}} Неговото гласачко досие во Домот беше генерално конзервативно . Тој ги поддржа политиките на администрацијата на Никсон во Виетнам, но раскина со републиканците за прашањето за [[Контрацепција|контрола на раѓањето]], што тој го поддржа. Тој, исто така, гласаше за Законот за граѓански права од 1968 година, иако тој беше генерално непопуларен во неговата област.<ref name="ea">{{Наведена мрежна страница|url=http://198.181.165.52/article?assetid=0068080-00&templatename=/article/article.html|title=Bush, George Herbert Walker|publisher=Scholastic Library Publishing, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615195838/http://198.181.165.52/article?assetid=0068080-00&templatename=%2Farticle%2Farticle.html|archive-date=June 15, 2008|accessdate=March 29, 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|title=House – August 16, 1967|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-CRECB-1967-pt17/pdf/GPO-CRECB-1967-pt17-5-1.pdf|journal=[[Congressional Record]]|publisher=[[United States Government Publishing Office|U.S. Government Printing Office]]|volume=113|issue=17|page=22778|access-date=February 27, 2022}}</ref><ref>{{Наведено списание|title=House – April 10, 1968|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-CRECB-1968-pt8/pdf/GPO-CRECB-1968-pt8-1-2.pdf|journal=[[Congressional Record]]|publisher=[[United States Government Publishing Office|U.S. Government Printing Office]]|volume=114|issue=8|page=9621|access-date=February 27, 2022}}</ref><ref>{{Cite episode|title=George H.W. Bush (Part 1)|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/bush/|access-date=November 14, 2022}}</ref> Во 1968 година, Буш им се придружи на неколку други републиканци во издавањето на партискиот одговор на говорот за состојбата на Унијата ; Дел од обраќањето на Буш се фокусираше на повикот за фискална одговорност. {{Sfn|Meacham|2015}} Иако повеќето други републиканци од Тексас го поддржаа [[Роналд Реган]] на [[Прелиминарните избори за претседател на Републиканската партија во 1968 година|претседателските прелиминарни избори на Републиканската партија во 1968 година]], Буш го поддржа [[Ричард Никсон]], кој продолжи да ја освои номинацијата на партијата. Никсон размислуваше да го избере Буш за свој потпретседател на претседателските избори во 1968 година, но тој на крајот го избра [[Спиро Агњу]] наместо тоа. Буш победи на реизборот во Домот без противење, додека Никсон го победи [[Хуберт Хемфри]] на претседателските избори. {{Sfn|Meacham|2015}} Во 1970 година, со поддршка на претседателот Никсон, Буш се откажа од своето место во Домот за да се кандидира за Сенатот против Јарборо. Буш лесно победи на републиканските прелиминарни избори, но Јарборо беше поразен од поконзервативниот [[Лојд Бентсен]] на демократските прелиминарни избори. {{Sfn|Meacham|2015}} На крајот, Бентсен го победи Буш, земајќи 53,5 отсто од гласовите. {{Sfn|Meacham|2015}} == Администрациите на Никсон и Форд (1971-1977) == === Амбасадор во Обединетите нации === [[Податотека:George_Bush_as_United_Nations_Representative,_1971-72_-_NARA_-_186386.tif|мини|Буш како амбасадор во Обединетите нации, 1971 година]] По изборите за Сенатот во 1970 година, Буш ја прифати позицијата како висок советник на претседателот, но тој го убеди Никсон наместо тоа да го назначи за [[амбасадор на САД во Обединетите нации]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Позицијата го претставуваше првиот налет на Буш во надворешната политика, како и неговите први големи искуства со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и Кина, двата главни американски ривали во [[Студена војна|Студената војна]] . {{Sfn|Meacham|2015}} За време на мандатот на Буш, администрацијата на Никсон водеше политика на детант, настојувајќи да ги намали тензиите и со Советскиот Сојуз и со Кина. {{Sfn|Herring|2008}} Амбасадорството на Буш беше обележано со пораз по прашањето за Кина, бидејќи [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] гласаше, во [[Резолуција 2758|Резолуцијата 2758]], за протерување на [[Тајван (држава)|Република Кина]] и нејзина замена со Народна Република Кина во октомври 1971 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1971/10/31/archives/crushing-defeat-for-the-us-or-a-blessing-in-disguise-enter-peking.html|title=Crushing Defeat for the U.S., or A Blessing In Disguise?|last=Austin|first=Anthony|date=October 31, 1971|work=The New York Times}}</ref> Во [[Индо-пакистанска војна од 1971 година|кризата во Пакистан во 1971 година]], Буш го поддржа индискиот предлог на Генералното собрание на ОН за осуда на пакистанската влада на [[Јахја Кан]] за спроведување геноцид во Источен Пакистан (модерен Бангладеш), повикувајќи се на „традицијата што ја поддржавме дека прашањето за човековите права ја надмина домашната јурисдикција и треба слободно да се дебатира“. {{Sfn|Saunders|2014}} Поддршката на Буш за Индија во ОН го стави во конфликт со Никсон кој го поддржуваше Пакистан, делумно затоа што Јахја Кан беше корисен посредник во неговите обиди да допре до Кина и делумно затоа што претседателот го сакаше Јахја Кан. {{Sfn|Saunders|2014}} === Претседател на Републиканскиот национален комитет === Откако Никсон извојува убедлива победа на [[Претседателски избори во САД во 1972 година|претседателските избори во 1972 година]], тој го назначи Буш за претседател на [[Републикански национален комитет|Републиканскиот национален комитет]] (РНЦ). {{Sfn|Meacham|2015}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nixontapes.org/presidents.html|title=President Richard Nixon and the Presidents|work=nixontapes.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409154628/https://www.nixontapes.org/presidents.html|archive-date=April 9, 2022|accessdate=March 30, 2020|quote=CDHW 156-016 11/29/1972 Unknown time between 10:10 am and 1:47 pm P, GHWB}}</ref> На таа позиција тој беше обвинет за собирање средства, регрутирање кандидати и појавување во име на партијата во медиумите. Кога Агњу беше под истрага за корупција, Буш помогна, на барање на Никсон и Агњу, во притисокот врз [[Џон Глен Бил Џуниор.|Џон Глен Бил Џуниор]], американскиот сенатор од Мериленд, да го принуди неговиот брат, [[Џорџ Бил (адвокат)|Џорџ Бил,]] американскиот обвинител во Мериленд, да го затвори истрага за Агњу. Адвокатот Бил го игнорираше притисокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/msnbc/maddow-bag-man-podcast/transcript-episode-4-turn-it-n935286|title=Transcript - Episode 4: Turn It Off|date=November 13, 2018|publisher=NBC News|accessdate=January 30, 2020}}</ref> За време на мандатот на Буш во РНЦ, [[Вотергејтска афера|скандалот Вотергејт]] се појави во јавноста; скандалот потекнува од упадот на [[Демократски национален комитет|Демократскиот национален комитет]] во јуни 1972 година, но исто така вклучува и подоцнежни напори да се прикрие упадот на Никсон и другите членови на Белата куќа. {{Sfn|Meacham|2015}} Буш првично цврсто го бранеше Никсон, но како што стана јасно соучесништвото на Никсон, тој повеќе се фокусираше на одбраната на Републиканската партија.<ref name="ea"/> По оставката на потпретседателот Агњу во 1973 година за скандал кој не е поврзан со Вотергејт, Буш се сметаше за позицијата потпретседател, но наместо тоа, назначувањето му припадна на [[Џералд Форд]] . {{Sfn|Meacham|2015}} По јавното објавување на аудио снимка која потврди дека Никсон планирал да ја искористи ЦИА за да го прикрие упадот на Вотергејт, Буш им се придружи на другите партиски лидери барајќи од Никсон да поднесе оставка. {{Sfn|Meacham|2015}} Кога Никсон поднесе оставка на 9 август 1974 година, Буш забележа во својот дневник дека „Имаше аура на тага, како некој да умре... Говорот во [оставка] беше стар Никсон – удар или два во печатот – огромни оптоварувања. не можеше а да не го погледне семејството и целата работа и да размисли за неговите достигнувања, а потоа да помисли на срамот... [Понудената заклетва на претседателот Џералд Форд] навистина нов дух, нов подигнување“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usnews.com/usnews/news/articles/060716/16bushonnixon_eye.htm|title=George HW on Nixon resignation|date=July 16, 2006|work=U.S. News & World Report|access-date=March 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624230333/http://www.usnews.com/usnews/news/articles/060716/16bushonnixon_eye.htm|archive-date=June 24, 2008}}</ref> === Шеф на Канцеларијата за врски на САД во Кина === [[Податотека:George_Bush_as_United_States_Liaison_to_China,_1974-1975_-_NARA_-_186378.tif|лево|мини| Буш како врска на САД со Кина, {{Околу|1975}}]] По неговото преземање на претседателската функција, Форд силно ги сметаше Буш, [[Доналд Рамсфелд]] и Нелсон Рокфелер за испразнетото место на потпретседател. Форд на крајот го избра Нелсон Рокфелер, делумно поради објавувањето на вести во кој се тврди дека кампањата на Буш во 1970 година имала корист од таен фонд основан од Никсон; Буш подоцна беше ослободен од какво било сомневање од специјален обвинител. {{Sfn|Meacham|2015}} Буш го прифати назначувањето за шеф на Канцеларијата за врски на САД во Народна Република Кина, со што стана де факто амбасадор во Кина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jRvdwoKQOgQC&pg=PA36|title=The China Diary of George H.W. Bush: The Making of a Global President|last=Bush|first=George H. W.|date=2011|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-2961-3|editor-last=Engel|editor-first=Jeffrey A.|page=36}}</ref> Според биографот Џон Меахам, времето на Буш во Кина го убедило дека американскиот ангажман во странство е потребен за да се обезбеди глобална стабилност и дека САД „треба да бидат видливи, но не наметливи, мускулести, но не и доминантни“. {{Sfn|Meacham|2015}} === директор на Централното разузнавање === [[Податотека:CIA_Director_George_H.W._Bush_listens_at_a_meeting_following_the_assassinations_in_Beirut,_1976_-_NARA_-_7064954.jpg|мини| Буш, како директор на [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]], слуша на состанокот по атентатите во Бејрут на [[Френсис Е. Мелој Џуниор.|Френсис Е. Мелој Џуниор]] и [[Роберт О. Воринг]], 1976 година]] Во јануари 1976 година, Форд го врати Буш во Вашингтон за да стане [[директор на Централното разузнавање]] (DCI), поставувајќи го на чело на ЦИА.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/about-cia/todays-cia/george-bush-center-for-intelligence/index.html|title=The George Bush Center for Intelligence|date=April 5, 2007|publisher=Central Intelligence Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612191537/https://www.cia.gov/about-cia/todays-cia/george-bush-center-for-intelligence/index.html|archive-date=June 12, 2007|accessdate=September 5, 2011}}</ref> По скандалот Вотергејт и [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]], угледот на ЦИА беше нарушен поради нејзината улога во различни тајни операции. Буш имаше задача да го врати моралот и јавниот углед на агенцијата. {{Sfn|Meacham|2015}} {{Efn|Biographer Jon Meacham writes that it was widely assumed at the time that Donald Rumsfeld had engineered Bush's appointment as CIA Director since the post was regarded as a "political graveyard". Meacham writes that it is more likely that the key factor in Bush's appointment was that Ford believed Bush would work better with Secretary of State [[Henry Kissinger]] than would [[Elliot Richardson]], his original pick for the CIA post.{{sfn|Meacham|2015|pp=189–193}}}} За време на годината кога Буш беше на чело на ЦИА, американскиот апарат за национална безбедност активно ги поддржуваше операциите на операцијата Кондор и десничарските [[Воена диктатура|воени диктатури]] во Латинска Америка .<ref>{{Наведени вести|url=https://newrepublic.com/article/146303/fifas-dirty-wars|title=FIFA's Dirty Wars|date=December 15, 2017|work=The New Republic}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.lexpress.fr/actualite/monde/amerique-sud/quand-pinochet-tuait-hors-du-chili_491779.html|title=Quand Pinochet tuait hors du Chili|date=October 30, 1999|work=L'Express}}</ref> Во меѓувреме, Форд одлучи да го отфрли Рокфелер од билетот за [[Претседателски избори во САД во 1976 година|претседателските избори во 1976 година]] ; тој го сметаше Буш за свој потпретседател, но на крајот го избра [[Боб Дол]] .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1988/11/28/us/will-bush-and-dole-end-their-grand-old-rivalry.html|title=Will Bush and Dole End Their Grand Old Rivalry?|last=Dowd|first=Maureen|date=November 28, 1988|work=The New York Times|access-date=November 30, 2018|page=A1}}</ref> Во својство на DCI, Буш му одржа брифинзи за националната безбедност на [[Џими Картер]] и како претседателски кандидат и како новоизбран претседател.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/cia-briefings-of-presidential-candidates/cia-8.htm|title=CIA Briefings of Presidential Candidates; Chapter 5: In-Depth Discussions With Carter|publisher=Central Intelligence Agency: Center for the Study of Intelligence|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613144129/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/cia-briefings-of-presidential-candidates/cia-8.htm|archive-date=June 13, 2007|accessdate=October 11, 2007}}</ref> == Претседателски избори во 1980 година == Мандатот на Буш во ЦИА заврши откако Картер тесно го победи Форд на претседателските избори во 1976 година. Без јавна функција за прв пат од 1960-тите, Буш стана претседател на извршниот комитет на Првата меѓународна банка во Хјустон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.presidentialtimeline.org/html/timeline.php?id=41|title=George H. W. Bush|publisher=Presidential Timeline of the Twentieth Century|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503064357/http://www.presidentialtimeline.org/html/timeline.php?id=41|archive-date=May 3, 2008|accessdate=July 30, 2016}}</ref> Тој, исто така, помина една година како вонреден професор по административни науки на Џонс школата за бизнис на Универзитетот Рајс,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiev.usembassy.gov/files/georgehwbush_speech_May04_eng.html|title=President George H. W. Bush: Kyiv National Taras Shevchenko University|date=May 21, 2004|publisher=Ukrainian Embassy|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519115716/http://kiev.usembassy.gov/files/georgehwbush_speech_May04_eng.html|archive-date=May 19, 2008|accessdate=March 29, 2008}}</ref> го продолжи своето членство во Советот за надворешни односи и се приклучи на Трилатералната комисија . Во меѓувреме, тој почна да ги поставува темелите за неговата кандидатура на [[претседателските прелиминарни избори на Републиканската партија во 1980 година]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Во предизборната кампања на републиканците во 1980 година, Буш се соочи со Роналд Реган, кој нашироко се сметаше за фаворит, како и со други претенденти како сенаторот Боб Дол, сенаторот [[Хауард Бејкер]], гувернерот на Тексас [[Џон Конали]], конгресменот [[Фил Крејн]] и конгресменот [[Џон Б. Андерсон]] . {{Sfn|Meacham|2015}} [[Податотека:Reagan-Bush_Nashua_1980_debate.jpg|лево|мини| Роналд Реган, модераторот Џон Брин и Буш учествуваат на претседателската дебата Нашуа, Њу Хемпшир, 1980 година]] Кампањата на Буш го означи како младешки „кандидат за размислување“ кој ќе го имитира прагматичниот конзервативизам на претседателот Ајзенхауер. {{Sfn|Meacham|2015}} Среде [[Советска војна во Авганистан|Советско-Авганистанската војна]], која донесе крај на периодот на детант, и иранската заложничка криза, во која беа земени 52 Американци како заложници, кампањата го истакна надворешнополитичкото искуство на Буш. {{Sfn|Meacham|2015}} На почетокот на трката, Буш многу се фокусираше на победата на пратеничката група во Ајова на 21 јануари, правејќи 31 посета на државата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.desmoinesregister.com/story/news/politics/2018/11/30/george-bush-died-iowa-caucuses-obituary/545814002/|title=George H.W. Bush in Iowa: The family campaign|last=Noble|first=Jason|date=November 30, 2018|work=[[The Des Moines Register]]|access-date=December 1, 2018}}</ref> Тој извојува тесна победа во Ајова со 31,5% наспроти 29,4% на Реган. По победата, Буш изјавил дека неговата кампања била полна со моментум, или „ Големиот Мо “ и Реган ја реорганизирал својата кампања.<ref name="senate">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/resources/pdf/george_bush.pdf|title=Vice Presidents of the United States: George H. W. Bush (1981–1989)|last=Hatfield, Mark (with the Senate Historical Office)|year=1997|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20031223102338/https://www.senate.gov/artandhistory/history/resources/pdf/george_bush.pdf|archive-date=December 23, 2003|accessdate=November 4, 2015}}</ref> Делумно како одговор на честото преиспитување на возраста на Реган од кампањата на Буш (Реган наполни 69 години во 1980 година), кампањата на Реган ги засили нападите врз Буш, прикажувајќи го како елитист кој не бил вистински посветен на конзервативизмот. {{Sfn|Meacham|2015}} Пред прелиминарните избори во Њу Хемпшир, Буш и Реган се согласија на дебата во две лица, организирана од ''Нашуа Телеграф,'' но платена од кампањата на Реган.<ref name="senate" /> Денови пред дебатата, Реган најави дека ќе покани уште четворица кандидати на дебатата; Буш, кој се надеваше дека дебатата еден на еден ќе му овозможи да се појави како главна алтернатива на Реган на прелиминарните избори, одби да дебатира за другите кандидати. Сите шест кандидати излегоа на сцената, но Буш одби да зборува во присуство на другите кандидати. На крајот, останатите четворица кандидати ја напуштија сцената, а дебатата продолжи, но одбивањето на Буш да дебатира со кој било друг освен Реган, сериозно ја оштети неговата кампања во Њу Хемпшир. {{Sfn|Meacham|2015}} Тој решително ги загуби прелиминарните избори во Њу Хемпшир од Реган, освојувајќи само 23 отсто од гласовите.<ref name="senate"/> Буш ја ревитализираше својата кампања со победа во Масачусетс, но ги загуби следните неколку прелиминарни избори. Додека Реган формираше командно водство на делегатите, Буш одби да ја заврши својата кампања, но другите кандидати се откажаа од трката. {{Sfn|Meacham|2015}} Критикувајќи ги предлозите за политика на неговиот поконзервативен ривал, Буш славно ја означи страната на понудата на Реган - плановите за масовни даночни намалувања на влијанието на Реган како „ [[Реганомија|вуду економија]] “.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1988-03-13-8802290552-story.html|title=Bush conjures up voodoo economics|last=Neikirk|first=William R.|date=March 13, 1988|work=Chicago Tribune|access-date=December 1, 2018}}</ref> Иако се залагаше за пониски даноци, Буш се плашеше дека драматичното намалување на оданочувањето ќе доведе до дефицити и, пак, ќе предизвика инфлација. {{Sfn|Meacham|2015}} [[Податотека:ElectoralCollege1980.svg|десно|мини| Билетот Реган-Буш победи на претседателските избори во 1980 година со 50,7% од народните гласови и големо мнозинство од електорските гласови.]] Откако Реган го освои мнозинството делегати кон крајот на мај, Буш неволно се откажа од трката. {{Sfn|Meacham|2015}} На [[Републиканска национална конвенција од 1980 година|републиканската национална конвенција во 1980 година]], Реган донесе одлука во последен момент да го избере Буш за потпретседателски кандидат откако пропаднаа преговорите со Форд во врска со билетот Реган-Форд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/07/17/reagan-nominated-picks-bush/a1badab9-a12b-4e7f-86a2-1bde75e03346/|title=Reagan Nominated, Picks Bush|last=Cannon|first=Lou|date=July 17, 1980|work=The Washington Post|access-date=December 1, 2018|last2=Broder|first2=David S.}}</ref> Иако Реган негодуваше за многу напади на кампањата на Буш за време на прелиминарната кампања, а неколку конзервативни лидери активно се спротивставија на номинацијата на Буш, Реган на крајот одлучи дека популарноста на Буш кај умерените републиканци го направи најдобриот и најбезбедниот избор. Буш, кој веруваше дека неговата политичка кариера можеби е завршена по прелиминарните избори, со нетрпение ја прифати позицијата и се фрли во кампања за билетот Реган-Буш. {{Sfn|Meacham|2015}} Општата изборна кампања во 1980 година помеѓу Реган и Картер беше спроведена во услови на мноштво домашни грижи и тековната заложничка криза во Иран, а Реган се обиде да ја фокусира трката на справувањето со економијата од страна на Картер. {{Sfn|Rossinow|2015}} Иако трката нашироко се сметаше за тесен натпревар во поголемиот дел од кампањата, Реган на крајот го освои големото мнозинство неопределени гласачи. {{Sfn|Rossinow|2015}} Реган освои 50,7 отсто од народните гласови и 489 од 538 електорски гласови, додека Картер освои 41 отсто од народните гласови, а Џон Андерсон, кој се кандидираше како независен кандидат, освои 6,6 отсто од гласовите на народот. {{Sfn|Patterson|2005}} == Потпретседателство (1981–1989) == [[Податотека:Vice_President_George_H._W._Bush_portrait.jpg|мини|Официјален портрет, {{Околу|1981–1989}}]] [[Податотека:Official_portrait_of_President_Reagan_and_Vice_President_Bush_1981.jpg|мини| Буш со претседателот [[Роналд Реган]] во 1981 година]] Како потпретседател, Буш генерално одржуваше низок профил, признавајќи ги уставните граници на функцијата; избегнуваше да одлучува или да го критикува Реган на кој било начин. Овој пристап му помогна да ја заработи довербата на Реган, намалувајќи ги тензиите што останаа од нивното претходно ривалство.<ref name="senate" /> Буш, исто така, генерално уживаше во добри односи со персоналот на Реган, вклучувајќи го и блискиот пријател на Буш, Џејмс Бејкер, кој служеше како првичен шеф на кабинетот на Реган. {{Sfn|Meacham|2015}} Неговото разбирање за потпретседателството беше под големо влијание од потпретседателот [[Волтер Мондејл]], кој уживаше во силна врска со претседателот Картер делумно поради неговата способност да избегне конфронтации со високиот персонал и членовите на кабинетот, како и од тешкиот однос на потпретседателот Нелсон Рокфелер со некои членови. на персоналот во Белата куќа за време на администрацијата на Форд. {{Sfn|Meacham|2015}} Бушовите присуствуваа на голем број јавни и церемонијални настани на нивните позиции, вклучително и многу државни погреби, што стана вообичаена шега за комичарите. Како претседател на Сенатот, Буш, исто така, остана во контакт со членовите на Конгресот и го информираше претседателот за настаните на Капитол Хил.<ref name="senate"/> === Прв мандат === [[Податотека:C17903-4.jpg|лево|мини| Реган и Буш на состанок за разговор за инвазијата на Соединетите Држави на Гренада со група двопартиски членови на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] во октомври 1983 година]] На 30 март 1981 година, додека Буш бил во Тексас, Реган бил застрелан и тешко ранет од [[Џон Хинкли Џуниор.]] Буш веднаш се вратил во Вашингтон; кога неговиот авион слета, неговите помошници го советуваа да продолжи директно до Белата куќа со хеликоптер за да покаже дека владата сè уште функционира.<ref name="senate"/> Буш ја отфрли идејата, плашејќи се дека таквата драматична сцена ризикува да остави впечаток дека тој се обидува да ги узурпира овластувањата и прерогативите на Реган. {{Sfn|Meacham|2015}} За време на краткиот период на неспособност на Реган, Буш претседаваше со состаноците на кабинетот, се состана со конгресните и странските лидери и ги информираше новинарите. Сепак, тој постојано го отфрлаше повикувањето на Дваесет и петтиот амандман . {{Sfn|Meacham|2015}} Справувањето на Буш со обидот за атентат и неговите последици оставија позитивен впечаток кај Реган, кој се опорави и се врати на работа во рок од две недели од пукањето. Оттогаш, двајцата мажи ќе имаат редовни четврточни ручеци во Овалната соба .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2004/06/09/us/40th-president-presidential-relations-between-2-first-families-complicated.html|title=The 40th President: Between 2 First Families, A Complicated Rapport|last=Bumiller|first=Elisabeth|date=June 9, 2004|work=The New York Times|access-date=November 30, 2018}}</ref> Реган го додели Буш да претседава со две специјални задачи, една за дерегулација и една за меѓународен шверц на дрога. И двете беа популарни прашања кај конзервативците, а Буш, главно умерен, почна да им се додворува преку својата работа. Работната група за дерегулација разгледа стотици правила, давајќи конкретни препораки за тоа кои да се изменат или ревидираат за да се намали големината на федералната влада.<ref name="senate"/> Притисокот за дерегулација на администрацијата на Реган силно влијаеше на радиодифузијата, финансиите, екстракција на ресурси и други економски активности, а администрацијата елиминираше бројни владини позиции. {{Sfn|Leuchtenburg|2015}} Буш, исто така, ја надгледуваше организацијата за управување со кризи за национална безбедност на администрацијата, која традиционално беше одговорност на [[Советник за национална безбедност (САД)|советникот за национална безбедност]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Во 1983 година, Буш ја обиколи Западна Европа како дел од на крајот успешните напори на администрацијата на Реган да ги убеди скептичните сојузници [[НАТО|на НАТО]] да го поддржат распоредувањето на ракетите [[Першинг II]] . {{Sfn|Meacham|2015}} Рејтингот на Реган опадна по неговата прва година на функцијата, но тие се вратија кога САД почнаа да излегуваат од рецесија во 1983 година. {{Sfn|Leuchtenburg|2015}} Поранешниот потпретседател Волтер Мондејл беше номиниран од Демократската партија на претседателските избори во 1984 година . Во анкетите, Мондејл ја избра конгресменката [[Џералдин Фераро]] за свој кандидат со надеж дека ќе ја зголеми поддршката за неговата кампања, со што Фераро ќе стане првата жена кандидат за потпретседател од големата партија во историјата на САД. {{Sfn|Rossinow|2015}} Таа и Буш се пресметаа во единствена телевизиска потпретседателска дебата .<ref name="senate"/> Испитувањето на јавното мислење постојано покажуваше водство на Реган во кампањата во 1984 година, а Мондејл не беше во можност да ја разниша трката. {{Sfn|Rossinow|2015}} На крајот, Реган победи на реизборот, победувајќи во 49 од 50 држави и добија 59% од гласовите на народот наспроти 41% на Мондејл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/national.php?year=1984|title=1984 Presidential Election Results|publisher=David Leip|accessdate=May 25, 2007}}</ref> === Втор мандат === [[Податотека:President Ronald Reagan and Vice-President Bush Meet with Soviet General Secretary Gorbachev on Governor'S Island New York - DPLA - 538568cce6b35aed223fca913da4ea7b.jpg|мини| Потпретседателот Буш стои со претседателот [[Роналд Реган]] и советскиот лидер [[Михаил Горбачов]] на брегот на Њујорк во 1988 година]] [[Михаил Горбачов]] дојде на власт во Советскиот Сојуз во 1985 година. Отфрлајќи ја идеолошката ригидност на неговите тројца постари болни претходници, Горбачов инсистираше на итно потребните економски и политички реформи наречени „ гласност “ (отвореност) и „ перестројка “ (реструктуирање). {{Sfn|Herring|2008}} На самитот во Вашингтон во 1987 година, Горбачов и Реган го потпишаа Договорот за јадрени сили со среден дострел, со кој и двете потписнички се обврзаа на целосно укинување на нивните соодветни залихи на ракети со краток и среден дострел. {{Sfn|Patterson|2005}} Договорот започна нова ера на трговија, отвореност и соработка меѓу двете сили. {{Sfn|Herring|2008}} Претседателот Реган и државниот секретар Џорџ Шулц го презедоа водството во овие преговори, но Буш учествуваше на многу состаноци. Буш не се согласуваше со многу од политиките на Реган, но тој му кажа на Горбачов дека ќе се обиде да продолжи да ги подобрува односите доколку го наследи Реган. {{Sfnm|Greene|2015|Meacham|2015}} На 13 јули 1985 година, Буш стана првиот потпретседател кој ја извршуваше функцијата вршител на должноста претседател кога Реган беше подложен на операција за отстранување на полипи од [[Дебело црево|дебелото црево]] ; Буш беше в.д. претседател околу осум часа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1985/07/14/us/reagan-transfers-power-to-bush-for-8-hour-period-of-incapacity.html|title=Reagan Transfers Power to Bush For 8-Hour Period of 'Incapacity'|last=Boyd|first=Gerald M.|date=July 14, 1985|work=The New York Times|access-date=November 30, 2018|page=A1}}</ref> Во 1986 година, администрацијата на Реган беше потресена од скандал кога беше откриено дека службениците на администрацијата тајно организирале продажба на оружје на Иран за време на [[Иранско-ирачка војна|Иранско-ирачката војна]] . Службениците ги искористија приходите за финансирање на бунтовниците Контра во нивната борба против левичарската [[Сандинистички Национално ослободителен фронт|сандинистичка влада во Никарагва]] . Демократите донесоа закон според кој присвоените средства не може да се користат за помош на Контраите. Наместо тоа, управата користела неприсвоени средства од продажбата.<ref name="senate"/> Кога веста за аферата се појави во медиумите, Буш изјави дека бил „надвор од јамката“ и дека не бил свесен за пренасочувањето на средствата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB210/index.htm|title=The Iran-Contra Affair 20 Years On|date=November 20, 2006|publisher=George Washington University|accessdate=April 3, 2008}}</ref> Биографот Џон Меахам пишува дека „никогаш не биле изведени докази кои докажуваат дека Буш бил свесен за пренасочувањето кон контрастите“, но тој ја критикува карактеризацијата на Буш „надвор од јамката“, пишувајќи дека „записот е јасен дека Буш бил свесен дека САД, спротивно на сопствената наведена политика, тргуваше со оружје за заложници“. {{Sfn|Meacham|2015}} [[Скандал Иран-Контра|Скандалот Иран-Контра]], како што стана познат, му нанесе сериозна штета на претседателството на Реган, поставувајќи прашања за компетентноста на Реган. {{Sfn|Rossinow|2015}} Конгресот ја формираше Комисијата за кула за да го истражи скандалот и, на барање на Реган, комисија од федерални судии го назначи [[Лоренс Волш]] за специјален обвинител задолжен за истрага на скандалот Иран-Контра. {{Sfn|Patterson|2005}} Истрагите продолжија откако Реган ја напушти функцијата, и иако Буш никогаш не беше обвинет за кривично дело, скандалот Иран-Контра ќе остане политичка одговорност за него. {{Sfn|Meacham|2015}} <references group="lower-alpha" /> == Наводи == <references /> == Белешки == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Буш, Џорџ Х. В.}} [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Потпретседатели на САД]] [[Категорија:Претседатели на САД]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од посебна класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Починати во 2018 година]] [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] [[Категорија:Матични мрежни места што не е исти на Википодатоците и на Википедија]] 87g58qyp39v0ybyc93ud8jekbw2ewxj 0 1350234 5561783 5434841 2026-05-20T15:40:17Z Andrew012p 85224 5561783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Magazine|logo=|image_file=Afternoon magazine.jpg|image_caption=Издание од октомври 2011 г.|editor=Тацуја Шишикура|editor_title=|frequency=месечно|circulation=69.310<ref name="JMPA Men's"/><br><small>(јули — септември 2016)</small>|category=[[сеинен]]<ref name="JMPA Men's">{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|title=Men's Manga|publisher=Japanese Magazine Publishers Association|date=September 2016|language=ja|access-date=November 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142051/https://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|archive-date=November 4, 2016}}</ref><ref>{{cite book|title=Manga: The Complete Guide|last=Thompson|first=Jason|authorlink=Jason Thompson (writer)|publisher=Del Rey Books|isbn=978-0-345-48590-8|year=2007|page=327-239}}</ref>|company=|publisher=[[Kodansha]]|firstdate=25 јануари 1986 г.|country={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|based=Токио|language=јапонски|website={{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp}}|issn=}}'''Monthly Afternoon''' ({{langx|ja|アフタヌーン}}) — јапонско месечно [[списание]] за [[сеинен]]-[[манга|манги]] издадено од [[Kodansha]]. Секој број обично содржи поглавје од околу триесет серии од различни автори, а вкупниот обем на списанието достигнува 800 страници. ''Monthly Afternoon'' објавил многу успешни серии, како што се ''Oh My Goddess!'', ''Genshiken: Gendai Shikaku Bunka Kenkyuukai'' (многу популарна меѓу [[отаку]]ата) и ''[[Сечило на бесмртникот]]''. Заедно со списанијата ''Morning'' и ''Evening'', ја составува серијата „1day“ (дневна). == Најпопуларни манги<!-- Ако мангата/анимето има македонско издание, ве молам сменете го насловот на македонски. -->== * ''Yokohama Kaidashi Kikō'' * ''Eden: It's an Endless World!'' * ''Oh My Goddess!'' * ''Taiho Shichauzo'' * ''Genshiken'' * ''Narutaru'' * ''Wings of Vendemiaire'' * ''Blame!'' * ''The Place Promised in Our Early Days'' * ''Voices of a Distant Star'' * ''[[Сечило на бесмртникот]]'' * ''[[Мушиши]]'' * ''Nazo no Kanojo X'' * ''Yume Tsukai'' * ''Discommunication'' * ''[[Сага за Винланд (манга)|Сага за Винланд]]'' * ''Mokke'' * ''Shion no Ou'' * ''Love Roma'' * ''Gunsmith Cats'' * ''[[Паразит (манга)|Паразит]]'' * ''Land of the Lustrous'' == Тираж == * 2004: 144.500<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2005: 133.800<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2006: 127.400<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|title=JMPAマガジンデータ|date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028055221/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|archive-date=2007-10-28|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2007: 119.666<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|title=JMPAマガジンデータ|date=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920072225/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|archive-date=2008-09-20|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2016: 69.310<ref name=":0">{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/11432|date=November 18, 2008|publisher=Natasha, Inc.|language=ja|script-title=ja:沙村新作の壁紙が届くメルマガ配信開始|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|access-date=April 30, 2021}}</ref> Во доцните 1990-ти, уредниците на списанието погодиле дека околу една третина од читателите на списанието можат да се наречат [[отаку]].<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/42603226|title=Adult manga : culture and power in contemporary Japanese society|last=Kinsella|first=Sharon|date=2000|isbn=0-8248-2317-6|location=Honolulu|pages=138|oclc=42603226}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Списанија]] jryl8kyebr59zs4e8ei07xlvqhk02gi 5561784 5561783 2026-05-20T15:40:29Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5561783|5561783]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5561784 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Infobox Magazine|logo=|image_file=Afternoon magazine.jpg|image_caption=Издание од октомври 2011 г.|editor=Тацуја Шишикура|editor_title=|frequency=месечно|circulation=69.310<ref name="JMPA Men's"/><br><small>(јули — септември 2016)</small>|category=[[сеинен]]<ref name="JMPA Men's">{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|title=Men's Manga|publisher=Japanese Magazine Publishers Association|date=September 2016|language=ja|access-date=November 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142051/https://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=34|archive-date=November 4, 2016}}</ref><ref>{{cite book|title=Manga: The Complete Guide|last=Thompson|first=Jason|authorlink=Jason Thompson (writer)|publisher=Del Rey Books|isbn=978-0-345-48590-8|year=2007|page=327-239}}</ref>|company=|publisher=[[Kodansha]]|firstdate=25 јануари 1986 г.|country={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|based=Токио|language=јапонски|website={{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp}}|issn=}}'''Monthly Afternoon''' ({{langx|ja|アフタヌーン}}) — јапонско месечно [[списание]] за [[сеинен]]-[[манга|манги]] издадено од [[Kodansha]]. Секој број обично содржи поглавје од околу триесет серии од различни автори, а вкупниот обем на списанието достигнува 800 страници. ''Monthly Afternoon'' објавил многу успешни серии, како што се ''Oh My Goddess!'', ''Genshiken: Gendai Shikaku Bunka Kenkyuukai'' (многу популарна меѓу [[отаку]]ата) и ''[[Сечило на бесмртникот]]''. Заедно со списанијата ''Morning'' и ''Evening'', ја составува серијата „1day“ (дневна). == Најпопуларни манги<!-- Ако мангата/анимето има македонско издание, ве молам сменете го насловот на македонски. -->== * ''Yokohama Kaidashi Kikō'' * ''Eden: It's an Endless World!'' * ''Oh My Goddess!'' * ''Taiho Shichauzo'' * ''Genshiken'' * ''Narutaru'' * ''Wings of Vendemiaire'' * ''Blame!'' * ''The Place Promised in Our Early Days'' * ''Voices of a Distant Star'' * ''[[Сечило на бесмртникот]]'' * ''[[Мушиши]]'' * ''Nazo no Kanojo X'' * ''Yume Tsukai'' * ''Discommunication'' * ''[[Сага за Винланд (манга)|Сага за Винланд]]'' * ''Mokke'' * ''Shion no Ou'' * ''Love Roma'' * ''Gunsmith Cats'' * ''[[Паразит (манга)|Паразит]]'' * ''Land of the Lustrous'' == Тираж == * 2004: 144.500<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2005: 133.800<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|title=Magazine circulations in 2004 and 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184603/http://www.manganews.net/eclipse_images/News/06Spring/mag04-05.html|archive-date=2008-05-01|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2006: 127.400<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|title=JMPAマガジンデータ|date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028055221/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#001|archive-date=2007-10-28|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2007: 119.666<ref>{{Cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|title=JMPAマガジンデータ|date=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920072225/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/man_6.html#002|archive-date=2008-09-20|access-date=2022-11-09}}</ref> * 2016: 69.310<ref name=":0">{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/11432|date=November 18, 2008|publisher=Natasha, Inc.|language=ja|script-title=ja:沙村新作の壁紙が届くメルマガ配信開始|website=[[Natalie (website)|Natalie]]|access-date=April 30, 2021}}</ref> Во доцните 1990-ти, уредниците на списанието погодиле дека околу една третина од читателите на списанието можат да се наречат [[отаку]].<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/42603226|title=Adult manga : culture and power in contemporary Japanese society|last=Kinsella|first=Sharon|date=2000|isbn=0-8248-2317-6|location=Honolulu|pages=138|oclc=42603226}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манга]] [[Категорија:Списанија]] gpirtvjnagiwgec6xwuk5nk3m98ra2k 0 1354414 5561961 5263767 2026-05-21T02:29:05Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:NGC 288 HST.jpg]] → [[File:Family of stars breaking up (potw1111a).jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Family of stars breaking up (potw1111a).jpg]] 5561961 wikitext text/x-wiki [[Податотека:M5 colour magnitude diagram.png|мини|десно|исправено=1.4|[[Херцшпрунг-Раселов дијаграм]] на збиеното јато [[Месје 5|M5]]. Гранката на црвени џинови се протега од тенката хоризонтална гранка на [[подџин]]ови до горе десно. Посјајните ГЦЏ-ѕвезди се означени со црвено.]] '''Гранка на црвени џинови''' ('''ГЦЏ''' или '''RGB''' од [[англиски јазик|анг.]] ''red-giant branch'') — фаза од [[ѕвезден развој|ѕвезддениот развој]] која следи по [[главна низа|главната низа]] кај ѕвездите со мала до средна маса. Ова е дел од гранката на џинови пред да дојде до палење на хелиумот. Ѕвездите од гранката на црвени џинови имаат инертно [[хелиум]]ско јадро опкружено со обвивка од [[водород]] кој се [[Јадрено соединување|соединува]] по пат на [[јаглеродно-азотно-кислороден циклус|CNO-циклусот]]. Овие ѕвезди се од класите K и M, многу поголеми и посјајни од ѕвездите на главната низа со иста температура. ==Откривање== [[Податотека:Family of stars breaking up (potw1111a).jpg|мини|десно|исправено=1.0|Најсјајните ѕвезди во [[збиено ѕвездено јато|збиените јата]] како [[NGC 288]] се црвени џинови.]] [[Црвен џин|Црвените џинови]] се откриени на почетокот на XX век кога со примената на [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм]] станало јасно дека постојат два одделни вида на студени ѕвезди со многу различна големина: џуџиња (денес формално познати како [[главна низа]]) и [[џиновска ѕвезда|џинови]].<ref name=adamsjoy>{{наведено списание|bibcode=1921ApJ....53...13A|title=The parallaxes of 1646 stars derived by the spectroscopic method|journal=Astrophysical Journal|volume=53|pages=13|last1=Adams|first1=W. S.|last2=Joy|first2=A. H.|last3=Stromberg|first3=G.|last4=Burwell|first4=C. G.|year=1921|doi=10.1086/142584}}</ref><ref name=trumpler>{{наведено списание|bibcode=1925PASP...37..307T|title=Spectral Types in Open Clusters|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=37|issue=220|pages=307|last1=Trumpler|first1=R. J.|year=1925|doi=10.1086/123509|doi-access=free}}</ref> Поимот ''гранка на црвени џинови'' влегол во употреба во 1940-тите и 1950-тите, иако првично бил само општ поим за подрачјето на црвени џинови на Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм. Иако причинителот за термојадрениот животен век на главната низа, проследен од фазата на термодинамичко собирање во [[бело џуџе]] бил познат во 1940&nbsp;г., првичните поединости за различните типови на џиновски ѕвезди биле непознати.<ref name=gamow1939>{{наведено списание|doi=10.1103/PhysRev.55.718|title=Physical Possibilities of Stellar Evolution|journal=Physical Review|volume=55|issue=8|pages=718–725|year=1939|last1=Gamow|first1=G.|bibcode = 1939PhRv...55..718G }}</ref> Во 1968&nbsp;г. е употребен називот [[асимптотска гранка на џинови]] (АГЏ) за гранка од ѕвезди донекаде посјајни од повеќето црвени џинови и понестабилни, често [[замав|големозамавни]] [[променлива ѕвезда|променливи ѕвезди]] како [[Мира (ѕвезда)|Мира]].<ref name=sandage>{{наведено списание|bibcode=1968ApJ...153L.129S|title=An Indication of Gaps in the Giant Branch of the Globular Cluster M15|journal=Astrophysical Journal|volume=153|pages=L129|last1=Sandage|first1=Allan|last2=Katem|first2=Basil|last3=Kristian|first3=Jerome|year=1968|doi=10.1086/180237}}</ref> Години наназад е забележана раздвоена џиновска гранка, но не било јасно како се поврзани различните низи.<ref name=arp>{{наведено списание|bibcode=1953AJ.....58....4A|title=The color-magnitude diagram of the globular cluster M 92|journal=Astronomical Journal|volume=58|pages=4|last1=Arp|first1=Halton C.|last2=Baum|first2=William A.|last3=Sandage|first3=Allan R.|year=1953|doi=10.1086/106800|doi-access=free}}</ref> Кон 1970&nbsp;г. веќе било познато дека подрачјето на црвени џинови е сочинето од [[подџин]]ови, самата ГЦЏ , [[хоризонтална гранка|хоризонталната гранка]] и АГЏ, а развојната состојба на ѕвездите во овие подрачја била општо позната.<ref name=strom>{{наведено списание|bibcode=1970A&A.....8..243S|title=On the Evolutionary Status of Stars above the Horizontal Branch in Globular Clusters|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=8|pages=243|last1=Strom|first1=S. E.|last2=Strom|first2=K. M.|last3=Rood|first3=R. T.|last4=Iben|first4=I.|year=1970}}</ref> Гранката на црвени џинови била опишана како првата гранка на џинови во 1967 г. за да се различи од втората или асимптотска гранка на џинови,<ref name=iben>{{наведено списание|bibcode=1967ARA&A...5..571I|title=Stellar Evolution Within and off the Main Sequence|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=5|pages=571–626|last1=Iben|first1=Icko|year=1967|doi=10.1146/annurev.aa.05.090167.003035}}</ref> и оваа терминологија често се користи до денес.<ref name=pols/> Денешната ѕвездена физика има модел на внатрешните процеси кои ги создаваат различните фази на ѕвездите со умерена маса по главната низа,<ref name=vassiliaid>{{наведено списание|bibcode=1993ApJ...413..641V|title=Evolution of low- and intermediate-mass stars to the end of the asymptotic giant branch with mass loss|journal=Astrophysical Journal|volume=413|pages=641|last1=Vassiliadis|first1=E.|last2=Wood|first2=P. R.|year=1993|doi=10.1086/173033|doi-access=free}}</ref> со сè поголема сложеност и точност.<ref name=marigo>{{наведено списание|bibcode=2008A&A...482..883M |doi=10.1051/0004-6361:20078467 |title=Evolution of asymptotic giant branch stars |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=482 |issue=3 |pages=883–905 |year=2008 |last1=Marigo |first1=P. |last2=Girardi |first2=L. |last3=Bressan |first3=A. |last4=Groenewegen |first4=M. A. T. |last5=Silva |first5=L. |last6=Granato |first6=G. L. |arxiv = 0711.4922 |s2cid=15076538 }}</ref> Самите резултати од истражувањето на ГЦЏ се користат како поаѓалиште за истражување во други области.<ref name=rizzi>{{наведено списание|bibcode=2007ApJ...661..815R|arxiv=astro-ph/0701518|title=Tip of the Red Giant Branch Distances. II. Zero-Point Calibration|journal=The Astrophysical Journal|volume=661|issue=2|pages=815–829|last1=Rizzi|first1=Luca|last2=Tully|first2=R. Brent|last3=Makarov|first3=Dmitry|last4=Makarova|first4=Lidia|last5=Dolphin|first5=Andrew E.|last6=Sakai|first6=Shoko|last7=Shaya|first7=Edward J.|year=2007|doi=10.1086/516566|s2cid=12864247}}</ref> ==Развој== [[Податотека:Stellar evolutionary tracks-mk-with-text.svg|мини|десно|исправено=1.5|Развојни патеки на ѕвезди со различни маси:{{unordered list| патеката {{Сончева маса|0,6|link=y}} ја покажува ГЦЏ и запира кај [[хелиумски блесок|хелиумскиот блесок]].| патеката {{Сончева маса|1}} покажува кратка но долготрајна гранка на подџинови и ГЦЏ до хелиумскиот блесок.| патеката {{Сончева маса|2}} ги покажува гранката на [[подџин]]ови и ГЦЏ, со одвај забележлива сина јамка ба [[асимптотска гранка на џинови|АГЏ]].| патеката {{Сончева маса|5}} покажува долга но многу краткограјна гранка на подџинови, кратка ГЦЏ и издолжена сина јамка.}}]] Кога една ѕвезда со маса од {{Сончева маса|0,4}} до {{Сончева маса|12}} ({{Сончева маса|8}} за нискометалични ѕвезди) ќе го истроши водородот во своето јадро, таа почнува да го гори водородот од обвивката и станува црвен џин, поголем и постуден од оние на главната низа. Внатрешноста на ѕвездата поминува низ неколку фази кои се одразуваат на нејзиниот надворешен изглед. Развојните фази зависат претежно од нејзината маса, но и од нејзината [[металичност]]. ===Подџиновска фаза=== Откако една ѕвезда од главната низа ќе го истроши јадрениот водород, таа почнува да соединува водород во дебела обвивка околу јадро сочинето претежно од хелиум. Масата на хелиумското јадро е под Шенберг-Чандрасекаровата граница и се наоѓа во [[топлинска рамнотежа]], а ѕвездата е [[подџин]]. Сета дополнителна енергија добиена од соединувањето во обвивката се троши во нејзино ширење, и ѕвездата се лади но не станува посјајна.<ref name=catelan>{{наведен научен собир|bibcode=2007AIPC..930...39C|arxiv=astro-ph/0703724|title=Structure and Evolution of Low-Mass Stars: An Overview and Some Open Problems|conference=GRADUATE SCHOOL IN ASTRONOMY: XI Special Courses at the National Observatory of Rio de Janeiro (XI CCE). |series=AIP Conference Proceedings|volume=930|pages=39–90|last1=Catelan|first1=Márcio|last2=Roig|first2=Fernando|last3=Alcaniz|first3=Jailson|last4=de la Reza|first4=Ramiro|last5=Lopes|first5=Dalton|year=2007|doi=10.1063/1.2790333|s2cid=15599804}}</ref> Соединувањето на водородот во обвивката продолжува кај ѕвездите со маса приближна на Сончевата сè додека хелиумското јадро не доволно не добие на маса за да стане [[изродена материја|изродено]]. Јадрото потоа се собира, се загрева и развива силен температурен градиент. Водородната обвивка, која се соединува по пат на температурно чувствителниот [[јаглеродно-азотно-кислороден циклус|CNO-циклус]], во голема мера го зголемува производството на енергија и тогаш се вели дека ѕвездите се на подножјето на гранката на црвени џинови. Кај ѕвездите со иста маса како Сончевата, ова трае 2 милијарди години сметајќи од исцрпувањето на водородот во јадрото.<ref name=salaris2005>{{наведена книга|bibcode=2005essp.book.....S|title=Evolution of Stars and Stellar Populations|url=https://archive.org/details/evolutionofstars0000sala|url-access=registration|pages=400|last1=Salaris|first1=Maurizio|last2=Cassisi|first2=Santi|year=2005}}</ref> Подџиновите со повеќе од {{Сончева маса|2}} ја достигнуваат Шенберг-Чандрасекаровата граница реалтивно бргу пред јадрото да стане изродено. Јадрото сè уште термодинамички ја поддржува сопствената тежина со помош на енергијата од водородната обвивка, но повеќе не е во топлинска рамнотежа. Тоа се собира и загрева, предизвикувајќи истенчување на водородната обвивка и надувување на ѕвездената обвивка. Оваа комбинација ја зголемува сјајноста како што ѕвездата се лади кон подножјето на ГЦЏ. Пред да се изроди јадрото, надворешната водородна обвивка станува непроѕирна што го прекинува ладењето на ѕвездата, ја зголемува стапката на соединување во обвивката, и така ѕвездата стапува на ГЦЏ. Кај овие ѕвезди подџиновската фаза трае неколку милиони години, предизвикувајќи привидна празнина во Херцшпрунг-раселовиот дијаграм помеѓу [[ѕвезда од главната низа од типот B|ѕвезди од главната низа од типот B]] и ГЦЏ, која се гледа кај младите [[расеано ѕвездено јато|расеани јата]] како [[Јасли (ѕвездено јато)|Јасли]]. Ова се нарекува [[Херцшпрунгова празнина]] и таа е впрочем ретко населена со подџиновски ѕвезди во брз развој кон црвени џинови, за разлика од кратката густо населена гранка на нискомасени подџинови што се гледа кај постарите јата како [[Омега Кентаур]].<ref name=mermilliod>{{наведено списание|bibcode=1981A&A....97..235M|title=Comparative studies of young open clusters. III – Empirical isochronous curves and the zero age main sequence|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=97|pages=235|last1=Mermilliod|first1=J. C.|year=1981}}</ref><ref name=bedin>{{наведено списание|bibcode=2004ApJ...605L.125B|arxiv=astro-ph/0403112|title=Ω Centauri: The Population Puzzle Goes Deeper|journal=The Astrophysical Journal|volume=605|issue=2|pages=L125|last1=Bedin|first1=Luigi R.|last2=Piotto|first2=Giampaolo|last3=Anderson|first3=Jay|last4=Cassisi|first4=Santi|last5=King|first5=Ivan R.|last6=Momany|first6=Yazan|last7=Carraro|first7=Giovanni|year=2004|doi=10.1086/420847|s2cid=2799751|url=https://zenodo.org/record/968404}}</ref> ===Искачување по гранката на црвени џинови=== [[Податотека:Evolutionary track 1m mk.svg|мини|десно|300п|Сонцевидните ѕвезди имаат изродено јадро на гранката на црвени џинови и се искачуваат до завршетокот пред да започне соединувањето на јадрениот хелиум со блесок.]] [[Податотека:Evolutionary track 5m mk.svg|мини|десно|300п|Ѕвездите помасивни од Сонцето немаат изродено јадро и ја напуштаат гранката на црвени џинови пред завршетокот кога нивниот јадрен хелиум ќе се запали без блесок.]] Сите ѕвезди во подножјето на гранката на црвени џинови имаат слична температура од околу {{вред|5000|fmt=commas|u=K}}, што одговара на ран до среден спектрален тип K. Нивната сјајност се движи од неколку Сончеви сјајности кај најмалку масивните црвени џинови до неколку илјади пати поголема сјајност за ѕвездите околу {{Сончева маса|8}}.<ref name=vandenberg>{{наведено списание|bibcode=2006ApJS..162..375V|arxiv=astro-ph/0510784|title=The Victoria-Regina Stellar Models: Evolutionary Tracks and Isochrones for a Wide Range in Mass and Metallicity that Allow for Empirically Constrained Amounts of Convective Core Overshooting|journal=The Astrophysical Journal Supplement Series|volume=162|issue=2|pages=375–387|last1=Vandenberg|first1=Don A.|last2=Bergbusch|first2=Peter A.|last3=Dowler|first3=Patrick D.|year=2006|doi=10.1086/498451|s2cid=1791448}}</ref> Како што водородните обвивки продолжуваат да создаваат повеќе хелиум, јадрата на ГЦЏ-ѕвездите добиваат на маса и температура. Ова предизвикува забрзано соединување во водородната обвивка. Ѕвездите стануваат посјајни, поголеми и донекаде поладни. Се вели дека тие „се искачувааат по ГЦЏ“.<ref name=hekker>{{наведено списание|bibcode=2011MNRAS.414.2594H|arxiv=1103.0141|title=Characterization of red giant stars in the public Kepler data|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=414|issue=3|pages=2594|last1=Hekker|first1=S.|last2=Gilliland|first2=R. L.|last3=Elsworth|first3=Y.|last4=Chaplin|first4=W. J.|last5=De Ridder|first5=J.|last6=Stello|first6=D.|last7=Kallinger|first7=T.|last8=Ibrahim|first8=K. A.|last9=Klaus|first9=T. C.|last10=Li|first10=J.|year=2011|doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18574.x|doi-access=free |s2cid=118513871}}</ref> При искачувањето на ГЦЏ доаѓа до низа внатрешни појави кои се познаваат по надворешноста на ѕвездата. Надворешната [[струевит слој|струевита обвивка]] станува сè подлабока како што ѕвездата расте, зголемувајќи го енергетското производство во обвивката. Со тек на време обвивката доаѓа доволно длабоко за да на површината да донесе производи од соединувањето од порано струевитото јадро — појава наречена прво [[зацрпување (астрономија)|зацрпување]]. Ова ја менува површинската застапеност на хелиум, јаглерод, азот и кислород.<ref name=stoesz>{{наведено списание|bibcode=2003MNRAS.340..763S|arxiv=astro-ph/0212128|title=Oxygen isotopic ratios in first dredge-up red giant stars and nuclear reaction rate uncertainties revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=340|issue=3|pages=763|last1=Stoesz|first1=Jeffrey A.|last2=Herwig|first2=Falk|year=2003|doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06332.x|doi-access=free |s2cid=14107804}}</ref> Може да се види забележливо насобирање на ѕвезди на едно место на ГЦЏ, што се нарекува „испакнатина на ГЦЏ“. До ова доаѓа поради штурост на водород како последица од длабокото струење. Енергетското производство во обвивката привремено се намалува на ова штуро место, практично запирајќи го искачувањето по ЦГЏ и предизвикувајќи прекумерен број на ѕвезди во таа точка.<ref name=cassisi>{{наведено списание|bibcode=2011A&A...527A..59C|arxiv=1012.0419|title=The magnitude difference between the main sequence turn off and the red giant branch bump in Galactic globular clusters|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=527|pages=A59|last1=Cassisi|first1=S.|last2=Marín-Franch|first2=A.|last3=Salaris|first3=M.|last4=Aparicio|first4=A.|last5=Monelli|first5=M.|last6=Pietrinferni|first6=A.|year=2011|doi=10.1051/0004-6361/201016066|s2cid=56067351}}</ref> ===Завршеток на гранката на црвени џинови=== Кај ѕвездите со изродено хелиумско јадро постои граница на овој раст во големина и сјајнсот, наречен „завршеток на гранката на црвени џинови“, каде јадрото достигнува доволна температура за да почне соединувањето. Сите ѕвезди кои доаѓаат до оваа фаза имаат хелиумски јадра со иста маса од речиси {{Сончева маса|0,5}}, како и многу слична ѕвездена сјајност и температура. Овие сјајни ѕвезди се користеле како стандардна кандела за растојание. Завршетокот на гранката на црвени џинови по изглед се јавува при апсолутна величина од −3 и температура околу 3.000&nbsp;K при Сончева металичност, а поблиску до 4.000&nbsp;K при многу ниска металичност.<ref name=vandenberg/><ref name=lee>{{наведено списание|bibcode=1993ApJ...417..553L|title=The Tip of the Red Giant Branch as a Distance Indicator for Resolved Galaxies|journal=Astrophysical Journal |volume=417|pages=553|last1=Lee|first1=Myung Gyoon|last2=Freedman|first2=Wendy L.|last3=Madore|first3=Barry F.|year=1993|doi=10.1086/173334|doi-access=free}}</ref> Сјајноста на врвот се предвидува на {{Сончева сјајност|2.000–2.500}}, зависно од металичноста.<ref name=salaris11997>{{наведено списание|bibcode=1997MNRAS.289..406S|arxiv=astro-ph/9703186|title=The 'tip' of the red giant branch as a distance indicator: Results from evolutionary models|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=289|issue=2|pages=406|last1=Salaris|first1=Maurizio|last2=Cassisi|first2=Santi|year=1997|doi=10.1093/mnras/289.2.406|doi-access=free |s2cid=18796954}}</ref> Во современите истражувања почесто се употребуваат инфрацрвените величини.<ref name=conn>{{наведено списание|doi=10.1088/0004-637X/758/1/11|arxiv=1209.4952|title=A Bayesian Approach to Locating the Red Giant Branch Tip Magnitude. Ii. Distances to the Satellites of M31|journal=The Astrophysical Journal|volume=758|issue=1|pages=11|year=2012|last1=Conn|first1=A. R.|last2=Ibata|first2=R. A.|last3=Lewis|first3=G. F.|last4=Parker|first4=Q. A.|last5=Zucker|first5=D. B.|last6=Martin|first6=N. F.|last7=McConnachie|first7=A. W.|last8=Irwin|first8=M. J.|last9=Tanvir|first9=N.|last10=Fardal|first10=M. A.|last11=Ferguson|first11=A. M. N.|last12=Chapman|first12=S. C.|last13=Valls-Gabaud|first13=D.|bibcode = 2012ApJ...758...11C |s2cid=53556162}}</ref> ===Напуштање на гранката на црвени џинови=== Изроденото јадро почнува со соединување со експлозија наречена [[хелиумски блесок]], но надворешно тоа не се забележува. Енергијата се троши во подигање на изроденоста во јадрото. Ѕвездата станува севкупно помалку сјајна и поврела, и таа преминува на хоризонталната гранка. Сите изродени хелиумски јадра имаат приближно иста маса, без оглед на вкупната маса на ѕвездата, така што сјајноста е иста од хелиумското соединување на хоризонталната гранка. Соединувањето во водородни јадра може да предизвика колебање на вкупната ѕвездеја сјајност, но кај највеќето ѕвезди со металичност налик на Сончевата температурата и сјајноста се многу слични на ладниот крај од хоризонталната гранка. Тие ѕвезди образуваат [[црвена грутка|црвената грутка]] при 5.000 K и {{Сончева сјајност|50}}. Помалку масивните водородни обвивки ги ставаат ѕвездите во поврела и помалку сјајна положба на хоризонталната гранка. Овој ефект почесто се јавува при ниска металичност, така што старите јата сиромашни со метал покажуваат најизразени хоризонтални гранки.<ref name=salaris2005/><ref name=dantona>{{наведено списание|arxiv=astro-ph/0209331|bibcode=2002A&A...395...69D|doi=10.1051/0004-6361:20021220|title=Helium variation due to self-pollution among Globular Cluster stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=395|pages=69–76|year=2002|last1=d'Antona|first1=F.|last2=Caloi|first2=V.|last3=Montalbán|first3=J.|last4=Ventura|first4=P.|last5=Gratton|first5=R.|s2cid=15262502}}</ref> Ѕвездите со првична маса поголема од {{Сончева маса|2}} имаат неизродени хелиумски јадра на гранката на црвени џинови. Овие ѕвезди развиваат доволна температура за да почнат со тројно алфасоединување пред да стасаат до завршетокот на гранката на црвени џинови и пред да се изроди јадрото. Потоа ти ја напуштаат таа гранка и прават сина јамка, па се враќаат и стапуваат на асимптотската гранка на џинови. Ѕвездите со само малку поголема маса од {{Сончева маса|2}} прават одвај забележлива сина јамка при неколку стотини {{Сончева сјајност}} пред да продолжат на АГЏ, одвај различни од нивната положба на гранката на црвени џинови. Помасивните ѕвезди прават големи сини јамки кои достигнуваат 10.000&nbsp;K или повеќе, при сјајност од {{сончева сјајност|иладници}}. Овие ѕвезди го преминуваат [[појас на нестабилност|појасот на нестабилност]] повеќе од еднаш и пулсираат како [[класична кефеида|класични кефеиди]] (тип I).<ref name=bono>{{наведено списание|bibcode=2000ApJ...543..955B|arxiv=astro-ph/0006251|title=Intermediate-Mass Star Models with Different Helium and Metal Contents|journal=The Astrophysical Journal|volume=543|issue=2|pages=955|last1=Bono|first1=Giuseppe|last2=Caputo|first2=Filippina|last3=Cassisi|first3=Santi|last4=Marconi|first4=Marcella|last5=Piersanti|first5=Luciano|last6=Tornambè|first6=Amedeo|year=2000|doi=10.1086/317156|s2cid=18898755}}</ref> ===Својства=== На долунаведената табела се прикажани типичните животни векови на главната низа (ГН), гранката на подџинови (ГП) и гранката на црвени џинови (ГЦЏ), за ѕвезди со различни почетни маси, сите со Сончева металичност (''Z'' = 0,02). Прикажани се и масата на хелиумското јадро, делотворната температура на површината, полупречникот и сјајноста на почетокот и крајот на ЦГЏ за секоја ѕвезда. За крај на ЦГЏ се смета моментот кога ќе се запали јадрениот хелиум.<ref name=pols>{{наведено списание|bibcode=1998MNRAS.298..525P|title=Stellar evolution models for ''Z'' = 0.0001 to 0.03|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=298|issue=2|pages=525|last1=Pols|first1=Onno R.|last2=Schröder|first2=Klaus-Peter|last3=Hurley|first3=Jarrod R.|last4=Tout|first4=Christopher A.|last5=Eggleton|first5=Peter P.|year=1998|doi=10.1046/j.1365-8711.1998.01658.x|doi-access=free}}</ref> {| class="wikitable" |- ! rowspan=2 | Маса<br/>({{Сончева маса}}) !! rowspan=2 | ГН ({{крат|гг|гигагодина, т.е. милијарди години}}) ! rowspan="2" |Кука ({{крат|мг|мегагодина, т.е. милиони години}})!! rowspan="2" | ГП ({{крат|мг|мегагодина, т.е. милиони години}}) !! rowspan=2 | ГЦЏ<br/>({{крат|мг|мегагодина, т.е. милиони години}}) !! colspan=4 | ГЦЏ_{поднож.}<br/> !! colspan=4 | ГЦЏ_заврш.<br/> |- ! Маса на<br>јадрото ({{Сончева маса}}) !! T_{делотв.} (K) !! Полупречник ({{Сончев полупречник}}) !! Сјајност ({{Сончева сјајност}}) !! Маса на<br>јадрото ({{Сончева маса}}) !! T_{делотв.} (K) !! Полупречник ({{Сончев полупречник}}) !! Сјајност ({{Сончева сјајност}}) |- style="text-align:right;" | 0,6 || 58,8 |н/п|| 5.100 || 2.500 || 0,10 || 4.634 || 1,2 || 0,6 || 0,48 || 2.925 || 207 || 2.809 |- style="text-align:right;" | 1.0 || 9.3 |н/п|| 2.600 || 760 || 0,13 || 5.034 || 2,0 || 2,2 || 0,48 || 3.140 || 179 || 2.802 |- style="text-align:right;" | 2,0 || 1,2 |10|| 22 || 25 || 0,25 || 5.220 || 5,4 || 19,6 || 0,34 || 4.417 || 23,5 || 188 |- style="text-align:right;" | 5,0 || 0,1 |0,4|| 15 || 0,3 || 0,83 || 4.737 || 43,8 || 866,0 || 0,84 || 4.034 || 115 || 3.118 |} Ѕвездите со средна маса губат многу мал дел од нивната маса кога се на главната низа или подџинови, но губат значајно количество како црвени џинови.<ref name=meynet>{{наведено списание|bibcode=1993A&AS...98..477M|title=New dating of galactic open clusters|journal=Astronomy and Astrophysics Supplement Series|volume=98|pages=477|last1=Meynet|first1=G.|last2=Mermilliod|first2=J.-C.|last3=Maeder|first3=A.|year=1993}}</ref> Масата што ја губат ѕвездите слични на Сонцето влијае врз температурата и сјајноста на ѕвездата кога ќе дојде до хоризонталната гранка, па затоа својствата на ѕвездите од црвената грутка се мерило за одредување на масената разлика пред и по хелиумскиот блесок. Загубената маса кај црвените џинови исто така ги одредува масата и својствата на [[бело џуџе|белите џуџиња]] кои се образуваат подоцна. Вкупната загуба на маса кај ѕвездите кои стасуваат до завршетокот на гранката на црвени џинови се проценува на {{Сончева маса|0,2–0,25}}. Највеќето маса се губи во последните милион години пред хелиумскиот блесок.<ref name=origlia>{{наведено списание|bibcode=2002ApJ...571..458O|title=ISOCAM Observations of Galactic Globular Clusters: Mass Loss along the Red Giant Branch|journal=The Astrophysical Journal|volume=571|issue=1|pages=458–468|last1=Origlia|first1=Livia|last2=Ferraro|first2=Francesco R.|last3=Fusi Pecci|first3=Flavio|last4=Rood|first4=Robert T.|year=2002|doi=10.1086/339857|arxiv = astro-ph/0201445 |s2cid=18299018}}</ref><ref name=mcdonald>{{наведено списание|bibcode=2011ApJS..193...23M|arxiv=1101.1095|title=Fundamental Parameters, Integrated Red Giant Branch Mass Loss, and Dust Production in the Galactic Globular Cluster 47 Tucanae|journal=The Astrophysical Journal Supplement|volume=193|issue=2|pages=23|last1=McDonald|first1=I.|last2=Boyer|first2=M. L.|last3=Van Loon|first3=J. Th.|last4=Zijlstra|first4=A. A.|last5=Hora|first5=J. L.|last6=Babler|first6=B.|last7=Block|first7=M.|last8=Gordon|first8=K.|last9=Meade|first9=M.|last10=Meixner|first10=M.|last11=Misselt|first11=K.|last12=Robitaille|first12=T.|last13=Sewiło|first13=M.|last14=Shiao|first14=B.|last15=Whitney|first15=B.|year=2011|doi=10.1088/0067-0049/193/2/23|s2cid=119266025}}</ref> Масата што ја губат помасивните ѕвезди кои ја напуштаат гранката на црвени џинови пред хелиумскиот блесок потешко се мери непосредно. Тековната маса на кефеидите како [[Делта Кефеј]] може точно да се измери бидејќи се работи за двојни или пулсирачки ѕвезди. Ако се изврши споредба со развојните модели, ваквите ѕвезди губат околу 20&nbsp;% од нивната маса, од кои доста голем дел за време на сината јамка и особено во текот на пулсирањето на појасот на нестабилност.<ref name=xu>{{наведено списание|bibcode=2004A&A...418..213X|title=Blue loops of intermediate mass stars . I. CNO cycles and blue loops|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=418|pages=213–224|last1=Xu|first1=H. Y.|last2=Li|first2=Y.|year=2004|doi=10.1051/0004-6361:20040024|doi-access=free}}</ref><ref name=neilson>{{наведено списание|bibcode=2011A&A...529L...9N|arxiv=1104.1638|title=The Cepheid mass discrepancy and pulsation-driven mass loss|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=529|pages=L9|last1=Neilson|first1=H. R.|last2=Cantiello|first2=M.|last3=Langer|first3=N.|year=2011|doi=10.1051/0004-6361/201116920|s2cid=119180438}}</ref> ==Променливост== Некои [[црвен џин|црвени џинови]] се [[замав|големозамавни]] променливи. Многу од ранооткриените променливи ѕвезди се [[мирида|мириди]] со правилни периоди и замави од неколку величини, [[полуправилна променлива ѕвезда|полуправилни променливи]] со помалку очигледни периоди или повеќекратни периоди и малку помали замави, и [[бавна неправилна променлива ѕвезда|бавни неправилни променливи]] без очигледен период. Тие веќе долго се сметаат за ѕвезди на [[асимптотска гранка на џинови|асимптотската гранка на џинови]] (АГЏ) или суперџинови, а самите ѕвезди на црвената гранка на џинови (ЦГЏ) начелно не се сметале за променливи. Малкуте исклучоци биле АГЏ-ѕвездите со мала сјајност.<ref name=kiss>{{наведено списание|bibcode=2003MNRAS.343L..79K|arxiv=astro-ph/0306426|title=Red variables in the OGLE-II data base – I. Pulsations and period-luminosity relations below the tip of the red giant branch of the Large Magellanic Cloud|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=343|issue=3|pages=L79|last1=Kiss|first1=L. L.|last2=Bedding|first2=T. R.|year=2003|doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06931.x|doi-access=free |s2cid=2383837}}</ref> Проучувањта на крајот од XX век покажале дека сите џинови од класата M се променливи со замав од 10 миливеличини или повеќе, и дека џиновите од доцната класа K веројатно исто така се променливи со помали замави. Ваквите променливи ѕвезди се меѓу посјајните црвени џинови, близу завршетокот на ЦГЏ, но тешко можело да се докаже дека сите тие се впрочем АГЏ-ѕвезди. Ѕвездите покажувале однос период-замав, при што променливите со поголем замав пулсираат побавно.<ref name=jorissen>{{наведено списание|bibcode=1997A&A...324..578J|title=The onset of photometric variability in red giant stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=324|pages=578|last1=Jorissen|first1=A.|last2=Mowlavi|first2=N.|last3=Sterken|first3=C.|last4=Manfroid|first4=J.|year=1997}}</ref> Прегледите in the XXI век даваат неверојатно точна фотометрија на илјадници ѕвезди во текот на многу години. Ова го овозможило откривањето на многу нови променливи ѕвезди, често со мошне мали замави. Откриени се повеќе разни односи период-сјајност, групирани во подрачја со ''сртови'' од збиени напоредни односи. Некои од нив одговараат на познатите мириди и полуправилни ѕвезди, но воведена е уште една класа на променливи ѕвезди: OSARG (од [[Англиски јазик|анг.]] ''OGLE Small Amplitude Red Giants'' - „Малозамавни црвени џинови на OGLE“). OSARG-ѕвездите имаат замав од неколку илјадитинки од една величина и полуправилни периоди од 10 до 100 дена. Прегледот OGLE објавил до три периоди за секоја OSARG-ѕвезда, што укажува на сложени комбинации од пулсирања. Набргу биле откриени многу илјадници OSARG-ѕвезди во [[Магеланови Облаци|Магелановите Облаци]], како на АГЏ, така и на ГЦЏ.<ref name=soszynski>{{наведено списание|bibcode=2007AcA....57..201S|arxiv=0710.2780|title=The Optical Gravitational Lensing Experiment. Period—Luminosity Relations of Variable Red Giant Stars|journal=Acta Astronomica|volume=57|pages=201|last1=Soszynski|first1=I.|last2=Dziembowski|first2=W. A.|last3=Udalski|first3=A.|last4=Kubiak|first4=M.|last5=Szymanski|first5=M. K.|last6=Pietrzynski|first6=G.|last7=Wyrzykowski|first7=L.|last8=Szewczyk|first8=O.|last9=Ulaczyk|first9=K.|year=2007}}</ref> Објавен е [[ѕвезден каталог|каталог]] на 192.643 OSARG-ѕвезди во правец на средишната испакнатина на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]. Иако една четвртина од OSARg-ѕвездите во Магелановите Облаци имаат долги вторични периоди, многу малку од галактичките OSARG-ѕвезди ја имаат оваа особина.<ref name=soszynski2013>{{наведено списание|bibcode=2013AcA....63...21S|arxiv=1304.2787|title=The Optical Gravitational Lensing Experiment. The OGLE-III Catalog of Variable Stars. XV. Long-Period Variables in the Galactic Bulge|journal=Acta Astronomica|volume=63|issue=1|pages=21|last1=Soszyński|first1=I.|last2=Udalski|first2=A.|last3=Szymański|first3=M. K.|last4=Kubiak|first4=M.|last5=Pietrzyński|first5=G.|last6=Wyrzykowski|first6=Ł.|last7=Ulaczyk|first7=K.|last8=Poleski|first8=R.|last9=Kozłowski|first9=S.|last10=Pietrukowicz|first10=P.|last11=Skowron|first11=J.|year=2013}}</ref> OSARG-ѕвездите на ЦГЏ имаат три збиени периодно-сјајносни односи според првиот, вториот и третиот [[призвук]] на моделот на [[појас на нестабилност|радијално пулсирање]] кај ѕвездите со извесни маси и сјајности, но присутни се и двополови и четириполови нерадијални пулсирања, што води до полуправилната природа на колебањата.<ref name=takayama>{{наведено списание|bibcode=2013EPJWC..4303013T|volume=43|pages=03013|last1=Takayama|first1=M.|last2=Saio|first2=H.|last3=Ita|first3=Y.|title=On the pulsation modes and masses of RGB OSARGs |journal=EPJ Web of Conferences |year=2013|doi=10.1051/epjconf/20134303013|doi-access=free}}</ref> Нормалните колебања не се јавуваат, а основната причина за возбудувањето е непозната. Предложен причинител е [[стохастика|стохастичното]] струење, слично на сончевовидните осцилации.<ref name=soszynski/> Откриени се уште два вида на променливост кај ЦГЏ-ѕвездите: долги вторични периоди, кои се поврзани со друга променливост но можат да покажат поголеми замави со периоди од стотици или илјадници денови; и ''елипсоидна'' променливост. Причината за долгите вторични периоди е непозната, но предложено е дека се должат на заемодејства со нискомасени придружници во блиски орбити.<ref name=nicholls2009>{{наведено списание|bibcode=2009MNRAS.399.2063N|arxiv=0907.2975|title=Long Secondary Periods in variable red giants|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=399|issue=4|pages=2063–2078|last1=Nicholls|first1=C. P.|last2=Wood|first2=P. R.|last3=Cioni|first3=M.-R. L.|last4=Soszyński|first4=I.|year=2009|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15401.x|doi-access=free |s2cid=19019968}}</ref> Се смета дека до елипсоидна променливост доаѓа во двојни системи, во овој случај контактни двојки каде изобличените ѕвезди предизвикуаат строго периодична променливост додека кружат во орбита.<ref name=nicholls2012>{{наведено списание|bibcode=2012MNRAS.421.2616N|arxiv=1201.1043|title=Eccentric ellipsoidal red giant binaries in the LMC: Complete orbital solutions and comments on interaction at periastron|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=421|issue=3|pages=2616|last1=Nicholls|first1=C. P.|last2=Wood|first2=P. R.|year=2012|doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20492.x|doi-access=free |s2cid=59464524}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== * {{наведено списание|bibcode=1993ApJ...413..641V|title=Evolution of low- and intermediate-mass stars to the end of the asymptotic giant branch with mass loss|journal=Astrophysical Journal|volume=413|pages=641|last1=Vassiliadis|first1=E.|last2=Wood|first2=P. R.|year=1993|doi=10.1086/173033|doi-access=free}} * {{наведено списание|arxiv=astro-ph/9910164|bibcode=2000A&AS..141..371G|doi=10.1051/aas:2000126|title=Evolutionary tracks and isochrones for low- and intermediate-mass stars: From 0.15 to 7 M☉, and from Z=0.0004 to 0.03|journal=Astronomy and Astrophysics Supplement Series|volume=141|issue=3|pages=371–383|year=2000|last1=Girardi|first1=L.|last2=Bressan|first2=A.|last3=Bertelli|first3=G.|last4=Chiosi|first4=C.|s2cid=14566232}} == Надворешни врски == * [https://astro.uni-bonn.de/~nlanger/siu_web/ssescript/new/chapter9.pdf Развој по главната низа преку согорување на хелиум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190520071013/https://astro.uni-bonn.de/~nlanger/siu_web/ssescript/new/chapter9.pdf |date=2019-05-20 }} {{en}} * [http://othes.univie.ac.at/17128/ Долгопериодични променливи ѕвезди — односот период-сјајност и класификацијата во мисијата на „Гаја“] {{en}} {{Ѕвезда}} [[Категорија:Херцшпрунг-Раселова класификација]] [[Категорија:Црвени џинови]] r3rgm2nt3x8q2l0w8r7fpcn8ebenxkr 0 1355263 5561932 5414153 2026-05-20T21:53:55Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5561932 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Даглас Луис | image = [[Податотека:Douglas Luiz 2021.jpg|200px]] | fullname = Даглас Луис Соарес де Пауло<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |access-date=15 February 2018}}</ref> | height = {{height|m=1.75}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |title=Douglas Luiz: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516170452/https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |url-status=dead }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|5|9}} | cityofbirth = {{роден во|Рио де Жанеиро|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | currentclub = {{Fb team Nottingham Forrest}} | clubnumber = 12 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 35 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years2 = 2017-2019 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Manchester City}} | years3 = 2017-2019 | caps3 = 38 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Girona}} | years4 = 2019-2024 | caps4 = 175 | goals4 = 20 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | years5 = 2024- | caps5 = 19 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2025- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Nottingham Forrest}} | nationalyears1 = 2016-2017 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2019-2021 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] }} '''Даглас Луис Соарес де Пауло''' (роден на [[9 мај]] [[1998]] во [[Рио де Жанеиро]]) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Nottingham Forest}}, на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Биографија== Тој е во врска со неговата колешка [[Алиша Леман]], која исто така игра за [[ФК Јувентус (жени)|Јувентус]]. ==Технички карактеристики== Играч од средниот ред, со добра техника и одлична физичка подготвеност.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2024/06/11/douglas-luiz-chi-e|title=Gamer, pescatore e 'box to box': chi è Douglas Luiz|date=2024-06-13|access-date=2024-06-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2024/06/11-128827016/_douglas_luiz_sono_assolutamente_stupito_juve_fai_un_colpaccio_mondiale_|title="Douglas Luiz? Sono assolutamente stupito. Juve, fai un colpaccio mondiale"|date=11 јуни 2024|access-date=2024-06-13}}</ref> Во првите години од кариерата играл како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], покажувајќи се како способен да помага на одбраната и да ја постави играта.<ref name=":0" /> Меѓу неговите најсилни страни се одземањето на топката, и способноста за трчање и покривање на теренот (усовршена во {{Fb team (N) Aston Villa}} под водството на [[Унаи Емери]]), а покрај тоа се појавува и како многу вешт во завршување на акциите и постигнување на голови.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/31-05-2024/juve-su-douglas-luiz-all-aston-villa-mckennie-o-soule-la-trattativa.shtml|title=Juventus, spunta Douglas Luiz: McKennie o Soulé per l'Aston Villa|access-date=2024-06-13}}</ref> Исто така, тој е познат како добар изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/douglas-luiz/elfmetertore/spieler/447661|title=Douglas Luiz - Gol da rigore|access-date=2024-06-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Васко да Гама=== Роден во [[Рио де Жанеиро]], тој се приклучил на младинската академија на [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] во 2013 година, на возраст од 14 години.<ref>{{cite web|url=http://www.netvasco.com.br/m/182832/conheca-a-trajetoria-de-douglas-luiz-no-vasco|title=Conheça a trajetória de Douglas Luiz no Vasco|trans-title=Know the path of Douglas Luiz at Vasco|publisher=NetVasco|language=pt|date=1 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Во јули 2016 година, тој бил промовиран во првиот тим од тренерот [[Жоржињо (фудбалер 1964)|Жоржињо]] по повредата на [[Марсело Матос]].<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2016/07/peneira-tiroteio-e-esperanca-historia-de-douglas-luiz-promessa-do-vasco.html|title=Peneira, tiroteio e esperança: a história de Douglas Luiz, promessa do Vasco|trans-title=Trial, gunfire and hope: the story of Douglas Luiz, prospect of Vasco|publisher=[[Globo Esporte]]|language=pt|date=16 July 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Своето деби за првиот тим го направил на 27 август 2016 година, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Фелипе Габриел]] во ремито 2–2 на гости против [[ФК Тупи|Тупи]] во [[Кампеонато Бразилеиро Серија Б|Серија Б првенството]]. Во неговиот прв старт за тимот, три дена подоцна, тој го постигнал единствениот гол за неговиот тим во поразот со 2–1 од [[ФК Вила Нова|Вила Нова]]. Задржувајќи го своето место во почетната постава до крајот на годината, тој изборил промоција со клубот во бразилската [[Кампеонато Бразилеиро Серија А|Серија А]]. Во меѓувреме, тој исто така, го продолжил договорот до 2019 година, на 26 септември 2016 година.<ref>{{cite web|url=http://espn.uol.com.br/noticia/634303_tratado-como-joia-douglas-luiz-renova-com-o-vasco-ate-2019|title=Tratado como joia, Douglas Luiz renova com o Vasco até 2019|trans-title=Treated as a pearl, Douglas Luiz renews with Vasco until 2019|publisher=[[ESPN Brasil]]|language=pt|date=26 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Даглас Луис го направил своето деби во главната категорија на бразилскиот фудбал на 14 мај 2017 година, започнувајќи во поразот со 4–0 на гости против [[ФК Палмеирас|Палмеирас]]. Неговиот прв гол во дивизијата дошол на 10 јуни, кога го постигнал вториот за неговиот тим во победата на домашен терен со 2–1 против [[ФК Спорт Ресифе|Спорт Ресифе]]. Сезоната ја завршил со 24 настапи и 3 гола. ===Манчестер Сити и заемот во Жирона=== На 15 јули 2017 година, бил официјализиран неговиот трансфер во [[Англија|англискиот]] клуб {{Fb team (N) Manchester City}} за сума од 12 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-sign-douglas-luiz-vasco-de-gama|title=Man City signs Douglas Luiz|author=Rob Pollard|date=15 јули 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://supersport.mk/%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%BB%D1%83%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BF%D0%B8%D1%88%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B8/|title=Официјало : Даглас Луиз потпиша за Сити|language=mk|publisher=supersport.mk|date=15 јули 2017|access-date=15 септември 2024}}</ref> На 1 август истата година, бил позајмен на [[ФК Жирона|Жирона]], новопромовираната екипа во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанската Примера Дивисион]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-douglas-luiz-girona-loan|title=Douglas Luiz joins Girona on loan|author=Rob Pollard|date=1 август 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за [[Каталонија|каталонците]] го направил на 26 август, влегувајќи како замена на местото на [[Порту]] во вториот првенствен натпревар, победата со 1-0 против [[ФК Малага|Малага]].<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/deportes/futbol/primera-division/20170826/241976419_0.html|title=Histórico Girona: logra la primera victoria de su historia en Primera|date=26 август 2017|language=es|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својот прв настап како стартер го имал на 23 септември во поразот со 3-0 на домашен терен од [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Liga/23-09-2017/liga-girona-barcellona-0-3-autoreti-aday-benitez-iraizoz-piu-suarez-220804820941.shtml|title=Liga, Girona-Barcellona 0-3: autoreti di Aday Benitez e Iraizoz, più Suarez|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=23 септември 2017|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Ова бил негов единствен првенствен настап како стартер во текот на сезоната, со уште два во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]], завршувајќи ја сезоната со вкупно 15 настапи. На 31 август 2018 година, неговата позајмица со Жирона била обновена за уште една година.<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/manchester-citys-douglas-luiz-set-for-second-girona-loan-after-work-permit-denied-a3924931.html|title=Manchester City's Douglas Luiz set for second Girona loan after work permit denied|author=James Robson|date=31 август 2018|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> За време на сезоната 2018-2019, тој добил многу поголема минутажа и настапи, и покрај проблемите со некои повреди, забележал 29 настапи без голови и асистенции. Така, тој го завршил своето искуство во Шпанија со 46 настапи. ===Астон Вила=== На 25 јули 2019 година, тој бил продаден за петнаесет милиони фунти на англискиот клуб од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], {{Fb team (N) Aston Villa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/News/2019/07/25/douglas-luiz-arrives|title=Transfer News: Douglas Luiz joins Aston Villa|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/49117347|title=Douglas Luiz: Aston Villa sign £15m Man City midfielder|publisher=[[BBC]]|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за ''Вила'' го направил на 10 август, влегувајќи како замена во првото коло од првенството, поразот со 3-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Tottenham}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/10/tottenham-aston-villa-risultato-gol.3|title=Tottenham-Aston Villa 3-1: vittoria in rimonta, decisiva la doppietta di Kane|publisher=[[Sky Sport]]|date=10 agosto 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар, поразот со 2-1 на домашен терен од {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}, тој дебитирал како стартер и исто така го постигнал својот прв гол со новиот дрес.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/17/aston-villa-bournemouth-1-2|title=Aston Villa-Bournemouth 1-2|publisher=[[Sky Sport]]|date=17 август 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Откако станал стартер, тој повторно постигнал гол во победата со 5-1 против {{Fb team (N) Norwich City}} на 5 октомври.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/10/05/norwich-city-aston-villa-1-5|title=Norwich City-Aston Villa 1-5|publisher=[[Sky Sport]]|date=5 октомври 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својата прва сезона ја завршил со 42 настапи и 3 гола, играјќи го и своето прво финале во кариерата, во Лига купот каде Астон Вила загубила со 2-1 од Манчестер Сити.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/aston-villa-manchester-city-1-2-aguero-rodri-coppa-di-lega/zww3qgcrqv701ai5e94n6x2oj|title=Aston Villa-Manchester City 1-2: Aguero e Rodri regalano la Coppa di Lega ai Citizens|date=1 март 2020|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следните две сезони, тој се потврдил како многу важен играч за тимот. Во [[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|сезоната 2022-2023]], со 37 настапи, 6 гола и 6 асистенции, тој му помогнал на клубот да избори пласман во европските натпреварувања со освојувањето на седмата позиција во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|првенството]], нешто што и недостасувало на Астон Вила дванаесет сезони. На 23 август 2023 година, тој го направил своето деби во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], во првиот натпревар од плејофот во [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференции]], победата со 5-0 над {{Fb team (N) Hibernian}}, каде што го постигнал и својот прв гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/23-112080195/playoff_conference_league_aston_villa_show_5-0_all_hibernian_tripletta_watkins_|title=Playoff Conference League, Aston Villa show: 5-0 all'Hibernian, tripletta Watkins!|publisher=[[Corriere dello Sport]]|date=23 август 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во реваншот, добиен со 3-0, тој за првпат ја носел [[Капитен|капитенската]] лента на Астон Вила.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12949780/aston-villa-3-0-hibernian-8-0-agg-matty-cash-scores-again-as-unai-emery-s-men-book-europa-conference-league-group-stage-spot|title=Aston Villa 3-0 Hibernian (8-0 agg): Matty Cash scores again as Unai Emery's men book Europa Conference League group-stage spot|publisher=[[Sky Sports]]|date=31 agosto 2023|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 22 октомври, тој постигнал два гола во еден натпревар за првпат во кариерата во победата од 4-1 против {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/inghilterra-premier-league-aston-villa-west-ham-zaniolo_71670336-202302k.shtml|title=Premier League: l'Aston Villa vince con Zaniolo titolare|date=22 октомври 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 24 февруари 2024 година, тој го постигнал својот десетти гол во сезоната, во победата од 4-2 против [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13077639/aston-villa-4-2-nottingham-forest-douglas-luiz-double-helps-keep-villa-on-track-for-champions-league|title=Aston Villa 4-2 Nottingham Forest: Douglas Luiz double helps keep Villa on track for Champions League|date=24 февруари 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 14 март, тој забележал две асистенции победата со 4-0 над {{Fb team (N) Ajax}} во реваншот од осминафиналето на Лигата на конференции, достигнувајќи до бројката од 10 и во оваа статистичка категорија.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13092719/aston-villa-4-0-ajax-agg-4-0-villa-power-through-to-europa-conference-league-quarter-finals|titolo=Aston Villa 4-0 Ajax (Agg 4-0): Villa power through to Europa Conference League quarter-finals|author=Adam Bate|date=15 март 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> ===Јувентус и Нотингем Форест=== На 30 јуни 2024 година, Даглас Луис бил купен од {{Fb team (N) Juventus}} за 50 милиони евра, плус дополнителни трошоци од 1,5 милиони;<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/june/30/Douglas-Luiz-departs/|title=Douglas Luiz departs|data=30 јуни 2024|language=en|accesso=3 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-douglas-luiz-e-un-giocatore-della-juventus|titolo=Ufficiale {{!}} Douglas Luiz è un giocatore della Juventus|data=30 giugno 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/wwga74vtkrkiwmonyazx.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per l'acquisizione definitiva del calciatore Douglas Luiz|date=30 јуни 2024|access-date=30 јуни 2024}}</ref> операција поврзана со заминувањето на [[Самуел Илинг-Џуниор]] и [[Енцо Баренечеа]] од Јувентус во Астон Вила, но се управува одделно на финансиско ниво:<ref>{{Cite web|url=https://www.calcioefinanza.it/2024/07/01/juventus-plusvalenze-aston-villa-ias-38/|title=Juve, le plusvalenze nelle operazioni con l’Aston Villa: «Affari separati ma decisione entro febbraio»|author=Matteo Spaziante|website=Calcio e Finanza|date=2024-07-01|access-date=2024-09-06}}</ref> вкрстените трансфери на тројцата играчи означуваат паричен надомест од 28 милиони евра во корист на англискиот клуб.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/crfehl6d6kscm5cnmufg.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per la cessione definitiva dei calciatori Iling-Junior e Barrenechea|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-iling-junior-all-aston-villa|title=Ufficiale {{!}} Iling Junior all'Aston Villa|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/enzo-barrenechea-all-aston-villa-a-titolo-definitivo|title=Enzo Barrenechea all'Aston Villa a titolo definitivo|date=1 јули 2024}}</ref> На 19 август, тој го направил своето деби за Јувентус во натпреварот на домашен натпревар против {{Fb team (N) Como}}, заменувајќи го [[Мануел Локатели]] во второто полувреме. На 17 септември, тој исто така дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата со 3-1 над [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]], заменувајќи го [[Вестон Мекени]] на 15-тина минути пред крајот.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/17-09-2024/juve-psv-3-1-in-champions-gol-di-yildiz-mckennie-gonzalez-e-saibari.shtml|title=Yildiz da sballo, la Juve fa male: la Champions di Thiago Motta comincia dal tris al Psv|website=La Gazzetta dello Sport|language=it-IT|access-date=2024-09-18}}</ref> Како резултат на постојани физички проблеми тој никогаш не успеал да се наметене во Јувентус, поминувајќи само една разочарувачка сезона во клубот. На 21 август 2025 година, тој се вратил во Премиер лигата, приклучувајќи му се на {{Fb team (N) Nottingham Forest}} на позајмица од 3 милиони евра со опција за откуп за 28,5 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/khxlfbkofkthcm20q9qq.pdf|title=Accordo con il Nottingham Forest per la cessione del calciatore Douglas Luiz|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/21/forest-sign-douglas-luiz/|title=Forest sign Douglas Luiz|language=en|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[File:ECUADOR VS BRASIL 6 MAV (32242829750) - Douglas Luiz (cropped).jpg|thumb|Даглас Луис со [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|репрезентацијата под 20 години]] во 2017]] ===Млади репрезентации и олимписка репрезентација=== Даглас Луис играл за младата репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил под 20 години]] за која за првпат бил повикан во 2016 година, дебитирајќи во пријателскиот натпревар на 12 октомври против [[Фудбалска репрезентација на Еквадор под 20 години|Еквадор]], кој ''кариоките'' го добиле со 3-0. На почетокот на 2017 година, тој учествувал на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години]], каде одиграл пет натпревари од вкупно девет. Во летото 2019 година, тој учествувал на [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]], каде што го имал своето деби на 2 јуни како капитен во победата со 4-0 против Гватемала под 23 години. Потоа, исто така, настапил и во финалето, добиено со 6-5 по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија под 23 години|Јапонија]], каде што исто така го реализирал својот удар од белата точка.<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2841213-brazil-beat-japan-on-penalties-to-win-2019-toulon-tournament-final|title=Brazil Beat Japan on Penalties to Win 2019 Toulon Tournament Final|author=Rob Blanchette|date=15 јуни 2019|language=en|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Олимписката репрезентација на Бразил]] за да учествува на фудбалскиот турнир на [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]].<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/convocati-brasile-per-tokyo-2020-non-c-e-neymar-dani-alves-il-fu-88914|title=Convocati Brasile per Tokyo 2020: non c'è Neymar, Dani Alves il fuoriquota|date=17 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Своето деби го имал во првиот натпревар од групата против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], добиен со 4-2.<ref>{{Cite web|url=https://olympics.com/it/notizie/il-brasile-affonda-la-germania-con-una-tripletta-di-richarlison|title=Il Brasile affonda la Germania con una tripletta di Richarlison|date=22 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], тој добил [[Црвен картон (фудбал)|црвен картон]] по само 14 минути.<ref>{{Cite web|url=https://www.raisport.rai.it/articoli/2021/07/tokyo-2020-calcio-francia-batte-a-fatica-il-sudafrica-5bfbf4b1-a5e1-4d98-a597-7479a7084908.html#:~:text=Le%20grandi%20deluse%20della%20prima,grande%20equilibrio%20e%20tanti%20gol.|title=Gignac trascina la Francia, Brasile-Costa d'Avorio 0-0|publisher=[[Rai Sport]]|date=25 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> По враќањето, тој започнал во победите во четвртфиналето против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Египет|Египет]] (1-0) и во полуфиналето на пенали против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], како и во финалето, каде до златниот медал дошле со победата над [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/olimpiadi-quarti-di-finale-la-spagna-elimina-la-costa-davorio/1l2t7t7a65m61obla040mmral|title=Olimpiadi, quarti di finale: la Spagna elimina la Costa d'Avorio, Brasile avanti|author=Paolo Camedda|date=31 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oasport.it/2021/08/calcio-olimpiadi-tokyo-il-brasile-batte-ai-rigori-il-messico-e-vola-in-finale/|title=Calcio, Olimpiadi Tokyo: il Brasile batte ai rigori il Messico e vola in finale|author=Salvatore Serio|date=3 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/tokyo-2020/2021/olimpiadi-tokyo-2020-calcio-brasile-campione-olimpico.-spagna-battuta-ai-supplementari-2-1_sto8482080/story.shtml|title=Olimpiadi Tokyo 2020 - Calcio, Brasile Campione Olimpico. Spagna battuta ai supplementari 2-1|publisher=[[Eurosport]]|date=7 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== На 19 ноември 2019 година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација]], во [[пријателска]]та победа со 3-0 против {{NazNB|FUrep|KOR}} во [[Абу Даби]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/jogos/selecao-masculina/brasil-x-coreia-do-sul-jogo-preparatorio|title=Brasil vence a Coreia do Sul no último jogo preparatório de 2019|date=19 ноември 2019|language=pt|access-date=21 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2019/11/19/brasile-corea-sud-risultato-gol|title=Brasile-Corea del Sud 3-0: Paquetà e Danilo trascinano la Seleção|publisher=[[Sky Sport]]|date=19 ноември 2019|access-date=11 јуни 2024}}</ref> На 10 октомври 2020 година, тој го направил своето деби како стартер за ''Селесао'' во победата од 5-0 против {{NazNB|FUrep|BOL}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/10-10-2020/qualificazioni-mondiali-brasile-5-0-bolivia-doppietta-firmino-3802688978331.shtml|title=Goleada Brasile: 5-0 alla Bolivia, Neymar magico ma non segna|author=Mauricio Cannone|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=10 октомври 2020|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]] каде што го одиграл третиот натпревар од групата, ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|ECU}} и влегол како замена во полуфиналето, победата со 1-0 против {{NazNB|FUrep|PER}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2021/06/28/brasile-ecuador-risultato-gol-copa-america|title=Brasile-Ecuador 1-1, Tricolor ai quarti. Avanti anche il Perù, Venezuela eliminato|publisher=[[Sky Sport]]|date=28 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/nazionali/06-07-2021/coppa-america-semifinale-brasile-peru-1-0-gol-paqueta-4102536915099.shtml|title=Neymar-Paquetà, coppia vincente. Il Brasile regola il Perù 1-0 e vola in finale|author=Adriano Seu|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=6 јули 2021|access-date=11 јуни 2021}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== ====Сениорска репрезентација==== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|9-10-2020|Саун Паоло|BRA|5|0|BOL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-10-2020|Лима|PER|2|4|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2020|Саун Паоло|BRA|1|0|VEN|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|30}}}} {{Cronopar|17-11-2020|Монтевидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|45+3}} {{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|8-6-2021|Асунсион|PAR|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-6-2021|Гојанија|BRA|1|1|ECU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|5-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|PER|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|13={{subon|90+2}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Манаус|BRA|4|1|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|16-11-2023|Баранкилја|COL|2|1|BRA|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Лондон|ENG|0|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Мадрид|ESP|3|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|8-6-2024|Колеџ Стејшн|MEX|2|3|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}|14=Колеџ Стејшн (Тексас)}} {{Cronopar|12-6-2024|Орландо|USA|1|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Орландо (Флорида)}} {{Cronopar|28-6-2024|Парадајс|PAR|1|4|BRA|-|Копа Америка|2024|13={{subon|72}}|Прва фаза|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronopar|2-7-2024|Санта Клара|BRA|1|1|COL|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|86}}|14=Санта Клара (Калифорнија)}} {{Cronopar|6-7-2024|Парадајс|URU|0|0|BRA|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{subon|81}}|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronofin|18|0}} ====Олимписка репрезентација==== {{Репрезентативни настапиО|BRA}} {{CronoparO|22-7-2021|Јокохама|BRA|4|2|GER|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{yel|83}}}} {{CronoparO|25-7-2021|Јокохама|BRA|0|0|CIV|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{sent off|0|14}}}} {{CronoparO|31-7-2021|Саитама|BRA|1|0|EGY|-|Олимписки игри|2020|Четвртфинале}} {{CronoparO|3-8-2021|Кашима|MEX|0|0|BRA|-|Олимписки игри|2020|Полуфинале|13={{yel|110}} {{suboff|115}}|dts|1 – 4}} {{CronoparO|7-8-2021|Саитама|BRA|2|1|ESP|-|Олимписки игри|2020|Финале|dts|13={{yel|89}}}} {{Cronofin|5|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 2 октомври 2024.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2016 || rowspan="2" |{{flagsport|BRA}} [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] || [[Кампеонато Кариока 2016|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2016|Б]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Бразил 2016|КБ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 2 |- || јан.-јул. 2017 || [[Кампеонато Кариока 2017|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2017|А]]|| 10+11 || 2+1 || [[Фудбалски куп на Бразил 2017|КБ]]|| 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 24 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Васко да Гама || 10+25 || 5 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 39 || 5 |- || [[ФК Џирона сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} [[ФК Џирона|Џирона]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 15 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2017-2018|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- || [[ФК Џирона сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 23 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 29 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Џирона || 38 || 0 || || 8 || 0 || || - || - || || - || - || 46 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2019-2020|2019-2020]] || rowspan="5" | {{flagsport|ENG}} [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 36 || 3 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 3 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 33 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 34 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 34 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 2 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 6 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 40 || 7 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 35 || 9 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 3+1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 14<ref name="ref_A">Вклучувајќи 2 во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| 1<ref>Во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| - || - || - || 53 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Астон Вила || 175 || 20 || || 15 || 1 || || 14 || 1 || || - || - || 204 || 22 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|A]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 1+1 || 0 || 27 || 0 |- || [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|2025-2026]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Nottingham Forest}} || [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || - || - || [[ФА Куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || - || - || - || - || - || - || - |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 267 || 25 || || 27 || 1 || || 20 || 1 || || 2 || 0 || 316 || 27 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Бразил *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : [[Турнир во Тулон 2019|2019]]<ref>{{Cite web|url=https://festival-foot-espoirs.com/smartphone/festival/detail_rencontre.php?id=843|title=Festival International Espoirs Football Tournoi Maurice Revello Toulon}}</ref> *'''[[Фудбал на Летните олимписки игри|Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020 (мажи)|2020]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Douglas Luiz}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3= Flag of Brazil.svg }} *[https://uk.soccerway.com/players/-/449544/ Даглас Луис на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/douglas-luiz/profil/spieler/447661 Даглас Луис на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/320074/douglas-luiz Даглас Луис на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/337883/Show/Douglas-Luiz Даглас Луис на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Даглас Луис}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Васко да Гама]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Жирона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нотингем Форест]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] qgtjq2zpxid1co95v3miplmai7vo400 5561933 5561932 2026-05-20T21:56:18Z Carshalton 30527 5561933 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Даглас Луис | image = [[Податотека:Douglas Luiz April 2026 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Даглас Луис Соарес де Пауло<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |access-date=15 February 2018}}</ref> | height = {{height|m=1.75}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |title=Douglas Luiz: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516170452/https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |url-status=dead }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|5|9}} | cityofbirth = {{роден во|Рио де Жанеиро|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 21 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 35 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years2 = 2017-2019 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Manchester City}} | years3 = 2017-2019 | caps3 = 38 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Girona}} | years4 = 2019-2024 | caps4 = 175 | goals4 = 20 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | years5 = 2024- | caps5 = 19 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2025-2026 | caps6 = 8 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Nottingham Forrest}} | years7 = 2026- | caps7 = 12 | goals7 = 1 | clubs7 = →{{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2016-2017 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2019-2021 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] }} '''Даглас Луис Соарес де Пауло''' (роден на [[9 мај]] [[1998]] во [[Рио де Жанеиро]]) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}}, на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]], и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Биографија== Тој е во врска со неговата колешка [[Алиша Леман]], која исто така игра за [[ФК Јувентус (жени)|Јувентус]]. ==Технички карактеристики== Играч од средниот ред, со добра техника и одлична физичка подготвеност.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2024/06/11/douglas-luiz-chi-e|title=Gamer, pescatore e 'box to box': chi è Douglas Luiz|date=2024-06-13|access-date=2024-06-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2024/06/11-128827016/_douglas_luiz_sono_assolutamente_stupito_juve_fai_un_colpaccio_mondiale_|title="Douglas Luiz? Sono assolutamente stupito. Juve, fai un colpaccio mondiale"|date=11 јуни 2024|access-date=2024-06-13}}</ref> Во првите години од кариерата играл како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], покажувајќи се како способен да помага на одбраната и да ја постави играта.<ref name=":0" /> Меѓу неговите најсилни страни се одземањето на топката, и способноста за трчање и покривање на теренот (усовршена во {{Fb team (N) Aston Villa}} под водството на [[Унаи Емери]]), а покрај тоа се појавува и како многу вешт во завршување на акциите и постигнување на голови.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/31-05-2024/juve-su-douglas-luiz-all-aston-villa-mckennie-o-soule-la-trattativa.shtml|title=Juventus, spunta Douglas Luiz: McKennie o Soulé per l'Aston Villa|access-date=2024-06-13}}</ref> Исто така, тој е познат како добар изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/douglas-luiz/elfmetertore/spieler/447661|title=Douglas Luiz - Gol da rigore|access-date=2024-06-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Васко да Гама=== Роден во [[Рио де Жанеиро]], тој се приклучил на младинската академија на [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] во 2013 година, на возраст од 14 години.<ref>{{cite web|url=http://www.netvasco.com.br/m/182832/conheca-a-trajetoria-de-douglas-luiz-no-vasco|title=Conheça a trajetória de Douglas Luiz no Vasco|trans-title=Know the path of Douglas Luiz at Vasco|publisher=NetVasco|language=pt|date=1 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Во јули 2016 година, тој бил промовиран во првиот тим од тренерот [[Жоржињо (фудбалер 1964)|Жоржињо]] по повредата на [[Марсело Матос]].<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2016/07/peneira-tiroteio-e-esperanca-historia-de-douglas-luiz-promessa-do-vasco.html|title=Peneira, tiroteio e esperança: a história de Douglas Luiz, promessa do Vasco|trans-title=Trial, gunfire and hope: the story of Douglas Luiz, prospect of Vasco|publisher=[[Globo Esporte]]|language=pt|date=16 July 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Своето деби за првиот тим го направил на 27 август 2016 година, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Фелипе Габриел]] во ремито 2–2 на гости против [[ФК Тупи|Тупи]] во [[Кампеонато Бразилеиро Серија Б|Серија Б првенството]]. Во неговиот прв старт за тимот, три дена подоцна, тој го постигнал единствениот гол за неговиот тим во поразот со 2–1 од [[ФК Вила Нова|Вила Нова]]. Задржувајќи го своето место во почетната постава до крајот на годината, тој изборил промоција со клубот во бразилската [[Кампеонато Бразилеиро Серија А|Серија А]]. Во меѓувреме, тој исто така, го продолжил договорот до 2019 година, на 26 септември 2016 година.<ref>{{cite web|url=http://espn.uol.com.br/noticia/634303_tratado-como-joia-douglas-luiz-renova-com-o-vasco-ate-2019|title=Tratado como joia, Douglas Luiz renova com o Vasco até 2019|trans-title=Treated as a pearl, Douglas Luiz renews with Vasco until 2019|publisher=[[ESPN Brasil]]|language=pt|date=26 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Даглас Луис го направил своето деби во главната категорија на бразилскиот фудбал на 14 мај 2017 година, започнувајќи во поразот со 4–0 на гости против [[ФК Палмеирас|Палмеирас]]. Неговиот прв гол во дивизијата дошол на 10 јуни, кога го постигнал вториот за неговиот тим во победата на домашен терен со 2–1 против [[ФК Спорт Ресифе|Спорт Ресифе]]. Сезоната ја завршил со 24 настапи и 3 гола. ===Манчестер Сити и заемот во Жирона=== На 15 јули 2017 година, бил официјализиран неговиот трансфер во [[Англија|англискиот]] клуб {{Fb team (N) Manchester City}} за сума од 12 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-sign-douglas-luiz-vasco-de-gama|title=Man City signs Douglas Luiz|author=Rob Pollard|date=15 јули 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://supersport.mk/%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%BB%D1%83%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BF%D0%B8%D1%88%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B8/|title=Официјало : Даглас Луиз потпиша за Сити|language=mk|publisher=supersport.mk|date=15 јули 2017|access-date=15 септември 2024}}</ref> На 1 август истата година, бил позајмен на [[ФК Жирона|Жирона]], новопромовираната екипа во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанската Примера Дивисион]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-douglas-luiz-girona-loan|title=Douglas Luiz joins Girona on loan|author=Rob Pollard|date=1 август 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за [[Каталонија|каталонците]] го направил на 26 август, влегувајќи како замена на местото на [[Порту]] во вториот првенствен натпревар, победата со 1-0 против [[ФК Малага|Малага]].<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/deportes/futbol/primera-division/20170826/241976419_0.html|title=Histórico Girona: logra la primera victoria de su historia en Primera|date=26 август 2017|language=es|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својот прв настап како стартер го имал на 23 септември во поразот со 3-0 на домашен терен од [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Liga/23-09-2017/liga-girona-barcellona-0-3-autoreti-aday-benitez-iraizoz-piu-suarez-220804820941.shtml|title=Liga, Girona-Barcellona 0-3: autoreti di Aday Benitez e Iraizoz, più Suarez|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=23 септември 2017|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Ова бил негов единствен првенствен настап како стартер во текот на сезоната, со уште два во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]], завршувајќи ја сезоната со вкупно 15 настапи. На 31 август 2018 година, неговата позајмица со Жирона била обновена за уште една година.<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/manchester-citys-douglas-luiz-set-for-second-girona-loan-after-work-permit-denied-a3924931.html|title=Manchester City's Douglas Luiz set for second Girona loan after work permit denied|author=James Robson|date=31 август 2018|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> За време на сезоната 2018-2019, тој добил многу поголема минутажа и настапи, и покрај проблемите со некои повреди, забележал 29 настапи без голови и асистенции. Така, тој го завршил своето искуство во Шпанија со 46 настапи. ===Астон Вила=== На 25 јули 2019 година, тој бил продаден за петнаесет милиони фунти на англискиот клуб од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], {{Fb team (N) Aston Villa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/News/2019/07/25/douglas-luiz-arrives|title=Transfer News: Douglas Luiz joins Aston Villa|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/49117347|title=Douglas Luiz: Aston Villa sign £15m Man City midfielder|publisher=[[BBC]]|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за ''Вила'' го направил на 10 август, влегувајќи како замена во првото коло од првенството, поразот со 3-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Tottenham}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/10/tottenham-aston-villa-risultato-gol.3|title=Tottenham-Aston Villa 3-1: vittoria in rimonta, decisiva la doppietta di Kane|publisher=[[Sky Sport]]|date=10 agosto 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар, поразот со 2-1 на домашен терен од {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}, тој дебитирал како стартер и исто така го постигнал својот прв гол со новиот дрес.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/17/aston-villa-bournemouth-1-2|title=Aston Villa-Bournemouth 1-2|publisher=[[Sky Sport]]|date=17 август 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Откако станал стартер, тој повторно постигнал гол во победата со 5-1 против {{Fb team (N) Norwich City}} на 5 октомври.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/10/05/norwich-city-aston-villa-1-5|title=Norwich City-Aston Villa 1-5|publisher=[[Sky Sport]]|date=5 октомври 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својата прва сезона ја завршил со 42 настапи и 3 гола, играјќи го и своето прво финале во кариерата, во Лига купот каде Астон Вила загубила со 2-1 од Манчестер Сити.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/aston-villa-manchester-city-1-2-aguero-rodri-coppa-di-lega/zww3qgcrqv701ai5e94n6x2oj|title=Aston Villa-Manchester City 1-2: Aguero e Rodri regalano la Coppa di Lega ai Citizens|date=1 март 2020|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следните две сезони, тој се потврдил како многу важен играч за тимот. Во [[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|сезоната 2022-2023]], со 37 настапи, 6 гола и 6 асистенции, тој му помогнал на клубот да избори пласман во европските натпреварувања со освојувањето на седмата позиција во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|првенството]], нешто што и недостасувало на Астон Вила дванаесет сезони. На 23 август 2023 година, тој го направил своето деби во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], во првиот натпревар од плејофот во [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференции]], победата со 5-0 над {{Fb team (N) Hibernian}}, каде што го постигнал и својот прв гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/23-112080195/playoff_conference_league_aston_villa_show_5-0_all_hibernian_tripletta_watkins_|title=Playoff Conference League, Aston Villa show: 5-0 all'Hibernian, tripletta Watkins!|publisher=[[Corriere dello Sport]]|date=23 август 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во реваншот, добиен со 3-0, тој за првпат ја носел [[Капитен|капитенската]] лента на Астон Вила.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12949780/aston-villa-3-0-hibernian-8-0-agg-matty-cash-scores-again-as-unai-emery-s-men-book-europa-conference-league-group-stage-spot|title=Aston Villa 3-0 Hibernian (8-0 agg): Matty Cash scores again as Unai Emery's men book Europa Conference League group-stage spot|publisher=[[Sky Sports]]|date=31 agosto 2023|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 22 октомври, тој постигнал два гола во еден натпревар за првпат во кариерата во победата од 4-1 против {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/inghilterra-premier-league-aston-villa-west-ham-zaniolo_71670336-202302k.shtml|title=Premier League: l'Aston Villa vince con Zaniolo titolare|date=22 октомври 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 24 февруари 2024 година, тој го постигнал својот десетти гол во сезоната, во победата од 4-2 против [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13077639/aston-villa-4-2-nottingham-forest-douglas-luiz-double-helps-keep-villa-on-track-for-champions-league|title=Aston Villa 4-2 Nottingham Forest: Douglas Luiz double helps keep Villa on track for Champions League|date=24 февруари 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 14 март, тој забележал две асистенции победата со 4-0 над {{Fb team (N) Ajax}} во реваншот од осминафиналето на Лигата на конференции, достигнувајќи до бројката од 10 и во оваа статистичка категорија.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13092719/aston-villa-4-0-ajax-agg-4-0-villa-power-through-to-europa-conference-league-quarter-finals|titolo=Aston Villa 4-0 Ajax (Agg 4-0): Villa power through to Europa Conference League quarter-finals|author=Adam Bate|date=15 март 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> ===Јувентус и Нотингем Форест=== На 30 јуни 2024 година, Даглас Луис бил купен од {{Fb team (N) Juventus}} за 50 милиони евра, плус дополнителни трошоци од 1,5 милиони;<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/june/30/Douglas-Luiz-departs/|title=Douglas Luiz departs|data=30 јуни 2024|language=en|accesso=3 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-douglas-luiz-e-un-giocatore-della-juventus|titolo=Ufficiale {{!}} Douglas Luiz è un giocatore della Juventus|data=30 giugno 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/wwga74vtkrkiwmonyazx.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per l'acquisizione definitiva del calciatore Douglas Luiz|date=30 јуни 2024|access-date=30 јуни 2024}}</ref> операција поврзана со заминувањето на [[Самуел Илинг-Џуниор]] и [[Енцо Баренечеа]] од Јувентус во Астон Вила, но се управува одделно на финансиско ниво:<ref>{{Cite web|url=https://www.calcioefinanza.it/2024/07/01/juventus-plusvalenze-aston-villa-ias-38/|title=Juve, le plusvalenze nelle operazioni con l’Aston Villa: «Affari separati ma decisione entro febbraio»|author=Matteo Spaziante|website=Calcio e Finanza|date=2024-07-01|access-date=2024-09-06}}</ref> вкрстените трансфери на тројцата играчи означуваат паричен надомест од 28 милиони евра во корист на англискиот клуб.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/crfehl6d6kscm5cnmufg.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per la cessione definitiva dei calciatori Iling-Junior e Barrenechea|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-iling-junior-all-aston-villa|title=Ufficiale {{!}} Iling Junior all'Aston Villa|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/enzo-barrenechea-all-aston-villa-a-titolo-definitivo|title=Enzo Barrenechea all'Aston Villa a titolo definitivo|date=1 јули 2024}}</ref> На 19 август, тој го направил своето деби за Јувентус во натпреварот на домашен натпревар против {{Fb team (N) Como}}, заменувајќи го [[Мануел Локатели]] во второто полувреме. На 17 септември, тој исто така дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата со 3-1 над [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]], заменувајќи го [[Вестон Мекени]] на 15-тина минути пред крајот.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/17-09-2024/juve-psv-3-1-in-champions-gol-di-yildiz-mckennie-gonzalez-e-saibari.shtml|title=Yildiz da sballo, la Juve fa male: la Champions di Thiago Motta comincia dal tris al Psv|website=La Gazzetta dello Sport|language=it-IT|access-date=2024-09-18}}</ref> Како резултат на постојани физички проблеми тој никогаш не успеал да се наметене во Јувентус, поминувајќи само една разочарувачка сезона во клубот. На 21 август 2025 година, тој се вратил во Премиер лигата, приклучувајќи му се на {{Fb team (N) Nottingham Forest}} на позајмица од 3 милиони евра со опција за откуп за 28,5 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/khxlfbkofkthcm20q9qq.pdf|title=Accordo con il Nottingham Forest per la cessione del calciatore Douglas Luiz|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/21/forest-sign-douglas-luiz/|title=Forest sign Douglas Luiz|language=en|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[File:ECUADOR VS BRASIL 6 MAV (32242829750) - Douglas Luiz (cropped).jpg|thumb|Даглас Луис со [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|репрезентацијата под 20 години]] во 2017]] ===Млади репрезентации и олимписка репрезентација=== Даглас Луис играл за младата репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил под 20 години]] за која за првпат бил повикан во 2016 година, дебитирајќи во пријателскиот натпревар на 12 октомври против [[Фудбалска репрезентација на Еквадор под 20 години|Еквадор]], кој ''кариоките'' го добиле со 3-0. На почетокот на 2017 година, тој учествувал на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години]], каде одиграл пет натпревари од вкупно девет. Во летото 2019 година, тој учествувал на [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]], каде што го имал своето деби на 2 јуни како капитен во победата со 4-0 против Гватемала под 23 години. Потоа, исто така, настапил и во финалето, добиено со 6-5 по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија под 23 години|Јапонија]], каде што исто така го реализирал својот удар од белата точка.<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2841213-brazil-beat-japan-on-penalties-to-win-2019-toulon-tournament-final|title=Brazil Beat Japan on Penalties to Win 2019 Toulon Tournament Final|author=Rob Blanchette|date=15 јуни 2019|language=en|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Олимписката репрезентација на Бразил]] за да учествува на фудбалскиот турнир на [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]].<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/convocati-brasile-per-tokyo-2020-non-c-e-neymar-dani-alves-il-fu-88914|title=Convocati Brasile per Tokyo 2020: non c'è Neymar, Dani Alves il fuoriquota|date=17 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Своето деби го имал во првиот натпревар од групата против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], добиен со 4-2.<ref>{{Cite web|url=https://olympics.com/it/notizie/il-brasile-affonda-la-germania-con-una-tripletta-di-richarlison|title=Il Brasile affonda la Germania con una tripletta di Richarlison|date=22 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], тој добил [[Црвен картон (фудбал)|црвен картон]] по само 14 минути.<ref>{{Cite web|url=https://www.raisport.rai.it/articoli/2021/07/tokyo-2020-calcio-francia-batte-a-fatica-il-sudafrica-5bfbf4b1-a5e1-4d98-a597-7479a7084908.html#:~:text=Le%20grandi%20deluse%20della%20prima,grande%20equilibrio%20e%20tanti%20gol.|title=Gignac trascina la Francia, Brasile-Costa d'Avorio 0-0|publisher=[[Rai Sport]]|date=25 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> По враќањето, тој започнал во победите во четвртфиналето против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Египет|Египет]] (1-0) и во полуфиналето на пенали против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], како и во финалето, каде до златниот медал дошле со победата над [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/olimpiadi-quarti-di-finale-la-spagna-elimina-la-costa-davorio/1l2t7t7a65m61obla040mmral|title=Olimpiadi, quarti di finale: la Spagna elimina la Costa d'Avorio, Brasile avanti|author=Paolo Camedda|date=31 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oasport.it/2021/08/calcio-olimpiadi-tokyo-il-brasile-batte-ai-rigori-il-messico-e-vola-in-finale/|title=Calcio, Olimpiadi Tokyo: il Brasile batte ai rigori il Messico e vola in finale|author=Salvatore Serio|date=3 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/tokyo-2020/2021/olimpiadi-tokyo-2020-calcio-brasile-campione-olimpico.-spagna-battuta-ai-supplementari-2-1_sto8482080/story.shtml|title=Olimpiadi Tokyo 2020 - Calcio, Brasile Campione Olimpico. Spagna battuta ai supplementari 2-1|publisher=[[Eurosport]]|date=7 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== На 19 ноември 2019 година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација]], во [[пријателска]]та победа со 3-0 против {{NazNB|FUrep|KOR}} во [[Абу Даби]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/jogos/selecao-masculina/brasil-x-coreia-do-sul-jogo-preparatorio|title=Brasil vence a Coreia do Sul no último jogo preparatório de 2019|date=19 ноември 2019|language=pt|access-date=21 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2019/11/19/brasile-corea-sud-risultato-gol|title=Brasile-Corea del Sud 3-0: Paquetà e Danilo trascinano la Seleção|publisher=[[Sky Sport]]|date=19 ноември 2019|access-date=11 јуни 2024}}</ref> На 10 октомври 2020 година, тој го направил своето деби како стартер за ''Селесао'' во победата од 5-0 против {{NazNB|FUrep|BOL}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/10-10-2020/qualificazioni-mondiali-brasile-5-0-bolivia-doppietta-firmino-3802688978331.shtml|title=Goleada Brasile: 5-0 alla Bolivia, Neymar magico ma non segna|author=Mauricio Cannone|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=10 октомври 2020|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]] каде што го одиграл третиот натпревар од групата, ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|ECU}} и влегол како замена во полуфиналето, победата со 1-0 против {{NazNB|FUrep|PER}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2021/06/28/brasile-ecuador-risultato-gol-copa-america|title=Brasile-Ecuador 1-1, Tricolor ai quarti. Avanti anche il Perù, Venezuela eliminato|publisher=[[Sky Sport]]|date=28 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/nazionali/06-07-2021/coppa-america-semifinale-brasile-peru-1-0-gol-paqueta-4102536915099.shtml|title=Neymar-Paquetà, coppia vincente. Il Brasile regola il Perù 1-0 e vola in finale|author=Adriano Seu|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=6 јули 2021|access-date=11 јуни 2021}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== ====Сениорска репрезентација==== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|9-10-2020|Саун Паоло|BRA|5|0|BOL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-10-2020|Лима|PER|2|4|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2020|Саун Паоло|BRA|1|0|VEN|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|30}}}} {{Cronopar|17-11-2020|Монтевидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|45+3}} {{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|8-6-2021|Асунсион|PAR|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-6-2021|Гојанија|BRA|1|1|ECU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|5-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|PER|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|13={{subon|90+2}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Манаус|BRA|4|1|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|16-11-2023|Баранкилја|COL|2|1|BRA|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Лондон|ENG|0|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Мадрид|ESP|3|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|8-6-2024|Колеџ Стејшн|MEX|2|3|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}|14=Колеџ Стејшн (Тексас)}} {{Cronopar|12-6-2024|Орландо|USA|1|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Орландо (Флорида)}} {{Cronopar|28-6-2024|Парадајс|PAR|1|4|BRA|-|Копа Америка|2024|13={{subon|72}}|Прва фаза|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronopar|2-7-2024|Санта Клара|BRA|1|1|COL|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|86}}|14=Санта Клара (Калифорнија)}} {{Cronopar|6-7-2024|Парадајс|URU|0|0|BRA|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{subon|81}}|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronofin|18|0}} ====Олимписка репрезентација==== {{Репрезентативни настапиО|BRA}} {{CronoparO|22-7-2021|Јокохама|BRA|4|2|GER|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{yel|83}}}} {{CronoparO|25-7-2021|Јокохама|BRA|0|0|CIV|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{sent off|0|14}}}} {{CronoparO|31-7-2021|Саитама|BRA|1|0|EGY|-|Олимписки игри|2020|Четвртфинале}} {{CronoparO|3-8-2021|Кашима|MEX|0|0|BRA|-|Олимписки игри|2020|Полуфинале|13={{yel|110}} {{suboff|115}}|dts|1 – 4}} {{CronoparO|7-8-2021|Саитама|BRA|2|1|ESP|-|Олимписки игри|2020|Финале|dts|13={{yel|89}}}} {{Cronofin|5|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 2 октомври 2024.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2016 || rowspan="2" |{{flagsport|BRA}} [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] || [[Кампеонато Кариока 2016|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2016|Б]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Бразил 2016|КБ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 2 |- || јан.-јул. 2017 || [[Кампеонато Кариока 2017|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2017|А]]|| 10+11 || 2+1 || [[Фудбалски куп на Бразил 2017|КБ]]|| 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 24 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Васко да Гама || 10+25 || 5 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 39 || 5 |- || [[ФК Џирона сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} [[ФК Џирона|Џирона]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 15 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2017-2018|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- || [[ФК Џирона сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 23 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 29 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Џирона || 38 || 0 || || 8 || 0 || || - || - || || - || - || 46 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2019-2020|2019-2020]] || rowspan="5" | {{flagsport|ENG}} [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 36 || 3 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 3 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 33 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 34 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 34 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 2 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 6 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 40 || 7 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 35 || 9 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 3+1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 14<ref name="ref_A">Вклучувајќи 2 во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| 1<ref>Во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| - || - || - || 53 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Астон Вила || 175 || 20 || || 15 || 1 || || 14 || 1 || || - || - || 204 || 22 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|A]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 1+1 || 0 || 27 || 0 |- || [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|2025-2026]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Nottingham Forest}} || [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || - || - || [[ФА Куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || - || - || - || - || - || - || - |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 267 || 25 || || 27 || 1 || || 20 || 1 || || 2 || 0 || 316 || 27 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Бразил *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : [[Турнир во Тулон 2019|2019]]<ref>{{Cite web|url=https://festival-foot-espoirs.com/smartphone/festival/detail_rencontre.php?id=843|title=Festival International Espoirs Football Tournoi Maurice Revello Toulon}}</ref> *'''[[Фудбал на Летните олимписки игри|Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020 (мажи)|2020]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Douglas Luiz}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3= Flag of Brazil.svg }} *[https://uk.soccerway.com/players/-/449544/ Даглас Луис на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/douglas-luiz/profil/spieler/447661 Даглас Луис на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/320074/douglas-luiz Даглас Луис на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/337883/Show/Douglas-Luiz Даглас Луис на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Даглас Луис}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Васко да Гама]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Жирона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нотингем Форест]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] ouyywyks0e8tzy20fti1krpg561z190 2 1361645 5561909 5560764 2026-05-20T21:07:10Z Gurther 105215 5561909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Алексо Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=|blank2=Дела|data2=''„[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]“'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=}} '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group=белешка>Во некои дела, наместо Ончев именуван е како Панов или Иванов.</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1899|1899 година]] организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против педагошкото училиште]] и [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|агитаторска одисеја]]. Во [[1900|1900 година]] се приклучил во [[МРО]] и учествува во [[Илинденското востание]]. После востанието, соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се пресели во [[Софија]] и станал дел од [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. После [[Младотурската револуција]], Мартулков станал дел од новата велешка власт. Испратен како делегат во првиот конгрес на Балканската комунистичка партија во [[Белград]], [[1910|1910 година]]. Во текот на [[Балканските војни]], учествувал во управувањето на [[Велешко]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлиле воени дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Го уапсиле во [[1915|1915 година]] но ослободен е откако почна [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|бугарската окупација на Македонија]]. Во [[1916|1916 година]] станал секретар на [[Општина Оморани]]. Во [[1918|1918 година]] го одбрале за чиновник во [[Космет]]. После војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и учествувал во борбата меѓу [[македонската емиграција во Бугарија]]. Во [[1919|1919 година]] бил претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкиот благотворително братство]]. Во [[1925|1925 година]] се приклучил во [[ВМРО (Обединета)]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме]]''“, [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во текот на војната се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Ја организирал [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Во [[1960-тите]], по наредба од [[Лазар Колишевски]], Мартулков целосно го изолирале од секојдневниот политички живот на Македонија. Разочаран со новите одлуки, Мартулков се преселил во Софија, каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 – 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Български математици|last=Чобанов|first=Иван|publisher=Државно издателство „Народна просвета“|year=1987|pages=19}}</ref> Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат, [[Петар Мартулков]], учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со Васил Главинов, кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата „''Студенство и социјализам''“ од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал група на социјалисти со седум члена, меѓу кои биле Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. Во [[1896|1896 година]] се приклучил [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]],<ref name=":12">{{Наведена книга|url=|title=Прилози за Илинден 1978, материјали од Научниот собир Местото на Илинденското востание и Крушевската република во борбата на македонскиот народ за национално и социјално ослободување, одржан на 3, 4 и 5 август 1978. г. во Крушево по повод 75-годишнината од Илинденското востание|last=Христов|first=Александар|publisher=Совет Десет дена Крушевска република|year=1979|pages=807}}</ref> [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} Во [[1896|1896 година]] МСГ обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“, за [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Поради нејзиниот [[Македонство|македонски карактер]] бил забранет но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во [[Борисова градина|Борисовата градина]] Андон Шулев одржал говор каде ги истакна главните цели на организацијата.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} После настанот Мартулков почнал да го шири [[Социјализам|социјализмот]] во неговата прогимназија. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> После настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> После живеел на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]] со Васил Главинов.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да го снабди весникот „''[[Политичка слобода]]''“.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> Со таа цел [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]] и го зголеми влијанието на [[социјализмот]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ristogjorgjiev.com/2025/04/02/%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%81%D1%82-8/|title=Времеплов – Струмица низ историјата – Струмички учители од 1880 до 1913 година|last=Ѓорѓиев|first=Ристо|work=РистоЃорѓиев}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. За време на [[Велигден]], [[1900|1900 година]], Мартулков предводел група составена од [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]]. Тие го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} После нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков прележал пет месеци казна во [[Куршумли ан]]. Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 – 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|МСГ]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци, со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] го побарале во [[Софија]]. Мартулков бил против одлуката, но откако открил дека Никола Дечев со неговата чета биле ликвидирани во [[Луково (Кратовско)|Луково]] се сместил во Софија заедно со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> После востанието Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> После востанието, влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се зголемило. [[Јован Бабунски]] се сместил во градот додека во [[пролетта]] [[1904|1904 година]] [[Христо Татарчев]] го пратил [[Стефан Димитров]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} Поради тоа [[Борис Сарафов]], тогашен претседател на [[Врховниот македонски комитет]], го пратил [[Иван Наумов Аљабакот]]. Како претставник на [[Српска пропаганда во Македонија|српската пропаганда]], [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] со неговата чета го придружил Бабунски.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна Мартулков се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]], ги поддржи тесните социјалисти предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија со четата на [[Крсто Б'лгаријата]] преку [[Ќустендил]], но по патот [[Врховизам|врховистичка]] чета ги поразиле.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> После [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво „''Класно единство''“ со 20 членови.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и нејзиниот саботаж на [[Македонско национално движење|македонското национално движење]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков се приклучил во неговата чета.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} После борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил назначен Васил Главинов. Меѓу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се вложиле. Поради тоа Мартулков го известил Лазар Трајков, тогашниот градоначалник на градот, да го спремал Велес за војна.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 – 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] со генералите Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] се вратил во Велес и организирал Општамакедонска конференција. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} После војните се запишал во педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главна цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле отворени во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Поради тоа Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна се ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> Следната година се сместил во [[Приштина]] каде работел како чиновник заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. После поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници на [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 – 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 - 1934)}}[[Податотека:Весник Ослободување.png|мини|321x321px|Исечок од [[Ослободување (1920 - 1923)|весникот „Ослободување“]], печатен орган на [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]].]][[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Поради неговото учество во [[Илинденското востание]] во [[1918|1918 година]] го наградиле со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во Бугарија се развило внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], заедно со [[Христо Калајџиев]], Мартулков се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, ЕКС ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|македонска држава]] како членка во идна [[Балканска федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] од [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group=белешка>За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребило името „''Работничка партија''“.</ref> Во Народното собрание Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, како резултат на тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот „''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''“. Во весникот тој редовно го критикувал Михајлов, поради тоа на [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од ВМРО (Автономисти).<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — михајловистите сакале да го убијат Мартулков поради неговите [[Македонство|промакедонски ставови]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> После неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Поради атентатите, Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа михајловистите се повлекле од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно поради неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на Кимон Георгиев, ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот „''Македонско знаме''“, врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group=белешка>Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Додека пак, според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Покрај тоа, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на „''[[Огинот]]''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 – 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Апел до Македонците во Бугарија]], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „...''ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против влада на [[Александар Цанков]]. После државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Како знак на поддршка, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> После [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] лично се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, за време на седница во Уставотворното собрание, Мартулков протестирал пред останатите членови. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров лично се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот „''[[Нова Македонија]]''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Книгата е дел од серијалот „[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']]“.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со софиското списание „''Участие''“ за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Литературни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|320x320пкс|Исечок од статијата „''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]''“ во книгата „''Гоце Делчев во спомените на современиците''“ на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал различни статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата „''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''“ во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата „''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]''“ каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена „''За Гоцета Делчев''“. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]], претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата „''За положбата по Илинденското востание''“ каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]]. Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]]. Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] истакнал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено „''Спомени од втората половина на XIX век до 1912''“ кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на [[Социјализам|македонските социјалисти]]. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во [[Вардарска Македонија]] и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Во неговите мемоари Мартулков ја критикувал Македонската револуционерна организација и [[ВМРО (Обединета)]]. Поради тоа во нејзиниот предговор Абаџиев напишал: „''Во некои погледи и коментари на Мартулков има неправилности, кои во крајна линија се негови субјективни гледања, својствени за луѓето од неговата генерација''.“ == Одликувања == == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} kdluakn823im3sy8hwrlienugg2kbbn 0 1362638 5561888 5472589 2026-05-20T20:00:08Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Галицизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561888 wikitext text/x-wiki [[Податотека:St Fagans Celtic village palisade.jpg|мини|десно|Реконструкција на палисада во [[Келти|келтско]] село во музеј во [[Велс]]]] '''Палисада''' — пречка од зашилени колци забодени во земјата што служат за одбрана. Типичната конструкција на една палисада се состои од мали или средни колци порамнети вертикално, со што е можно помалку слободен простор помеѓу нив. Колците биле наострени или зашилени на врвот, а биле забиени во земјата, а понекогаш и зајакнати со дополнителна конструкција. Висината на палисадите се движела од околу еден метар до 3-4 метри. Како одбранбена структура, палисадите често се користеле заедно со копање на ровови. [[Категорија:Средновековна одбрана]] [[Категорија:Галицизми]] hm9ceoqvpr4mcj2gcgs7iyo76vgobq0 5561889 5561888 2026-05-20T20:01:11Z P.Nedelkovski 47736 наводи 5561889 wikitext text/x-wiki [[Податотека:St Fagans Celtic village palisade.jpg|мини|десно|Реконструкција на палисада во [[Келти|келтско]] село во музеј во [[Велс]]]] '''Палисада'''<ref>{{ДРМЈ|палисада}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|палисада}}</ref> — пречка од зашилени колци забодени во земјата што служат за одбрана. Типичната конструкција на една палисада се состои од мали или средни колци порамнети вертикално, со што е можно помалку слободен простор помеѓу нив. Колците биле наострени или зашилени на врвот, а биле забиени во земјата, а понекогаш и зајакнати со дополнителна конструкција. Висината на палисадите се движела од околу еден метар до 3-4 метри. Како одбранбена структура, палисадите често се користеле заедно со копање на ровови. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Средновековна одбрана]] [[Категорија:Галицизми]] 6016ick3ecjwlzo8wdsu1xrtq8rmyx6 0 1373517 5561931 5527914 2026-05-20T21:52:52Z Carshalton 30527 5561931 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ијан Матсен | image = [[Податотека:St. Louis City vs Aston Villa (Jul 2025) 06 (Ian Maatsen).jpg|200px]] | fullname = Ијан Итан Матсен | birth_date = {{Birth date and age|2002|3|10|df=y}} | birth_place = [[Влардинген]], [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.78}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 22 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Feyenoord}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sparta Rotterdam}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team PSV}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Chelsea}} | years1 = 2019-2024 | caps1 = 12 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Chelsea}} | years2 = 2020-2021 | caps2 = 34 | goals2 = 1 | clubs2 = →{{Fb team Charlton}} | years3 = 2021-2022 | caps3 = 40 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Coventry City}} | years4 = 2022-2023 | caps4 = 39 | goals4 = 4 | clubs4 = →{{Fb team Burnley}} | years5 = 2024 | caps5 = 16 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Borussia Dortmund}} | years6 = 2024- | caps6 = 29 | goals6 = 2 | clubs6 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2017 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 15 години|Холандија 15]] | nationalyears2 = 2017-2018 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears3 = 2018-2019 | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears4 = 2019 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 година|Холандија 18]] | nationalyears5 = 2021-2025 | nationalcaps5 = 24 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears6 = 2025– | nationalcaps6 = 1 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Ијан Итан Матсен''' (роден на [[10 март]] [[2002]], во [[Влардинген]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] или [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Клупска кариера== ===Почетоци и Челси=== Матсен започнал да игра фудбал на 7-годишна возраст, приклучувајќи се на академијата на {{Fb team (N) Feyenoord}}, од каде бил отфрлен во 2013 година поради нискиот раст.<ref name="Chelsea"/> Потоа, тој поминал низ младинските сектори на {{Fb team (N) Sparta Rotterdam}} и {{Fb team (N) PSV}}, а во 2018 година бил купен од {{Fb team (N) Chelsea}},<ref name="Chelsea">{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/who-is-ian-maatsen-too-small-for-feyenoord-but-now-closing/1mi00ou4sa6r917ejntqgu1ls1|title=Who is Ian Maatsen? Too small for Feyenoord but now closing on a Chelsea debut|access-date=20 октомври 2022|date=25 септември 2019|language=en}}</ref> кој го додал во неговиот младински тим. Тој го имал своето деби за првиот тим на 25 септември 2019 година, играјќи во победата од 7-1 над {{Fb team (N) Grimsby Town}} во натпревар од [[Лига куп на Англија|Лига купот на Англија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11938/11819400/chelsea-7-1-grimsby-michy-batshuayi-strikes-twice-and-callum-hudson-odoi-nets-on-blues-return|title=Chelsea 7-1 Grimsby: Michy Batshuayi strikes twice and Callum Hudson-Odoi nets on Blues return|access-date=20 октомври 2022|data=26 септември 2019|language=en}}</ref> ===Позајмиците во Чарлтон и Ковентри Сити=== На 13 октомври 2020 година, Матсен заминал на позајмица во [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон]] во [[Фудбалска лига на Англија|Лига Еден]], до крајот на сезоната.<ref>{{cite news|url=https://www.cafc.co.uk/news/view/5f85ccebd7665/done-deal-ian-maatsen-joins-on-loan-from-chelsea|title=DONE DEAL: Ian Maatsen joins on loan from Chelsea|date=13 October 2020|access-date=13 October 2020|publisher=Charlton Athletic F.C.}}</ref> На 20 октомври, го имал своето деби за клубот, влегувајќи од клупата како замена во второто полувреме за време на победата со 1–0 над [[ФК Блекпул|Блекпул]].<ref>{{cite news |title=Blackpool 0–1 Charlton Athletic |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54519066 |access-date=20 October 2020 |work=BBC Sport|date=20 October 2020}}</ref> На 2 април 2021, тој го постигнал својот прв гол во сениорската кариера, во победата од 1–0 на гости против [[ФК Донкастер Роверс|Донкастер Роверс]].<ref>{{Cite news|title=Doncaster Rovers 0–1 Charlton Athletic|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56533008|access-date=5 April 2021}}</ref> По солидниот престој во Чарлтон во кој играл многу, на 30 јули 2021 година, Матсен му се приклучил на [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|една лига повисоко рангираниот]] клуб [[ФК Ковентри Сити|Ковентри Сити]], на нова позајмица.<ref>{{cite news|url=https://www.ccfc.co.uk/news/2021/july/transfer-coventry-city-sign-ian-maatsen-on-loan/|title=TRANSFER: Coventry City sign Ian Maatsen on loan!|date=30 July 2021|access-date=31 July 2021|publisher=Coventry City F.C.}}</ref> На 2 октомври 2021 година, го постигнал својот прв гол за Ковентри во првенствената победа со 4-1 над [[ФК Фулам|Фулам]].<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/football/58687616|title=Coventry City 4–1 Fulham: Sky Blues hit back to hammer hapless Cottagers|date=2 October 2021|accessdate=4 October 2021|work=BBC Sport}}</ref> Матсен одиграл 40 првенствени натпревари за ''„небесно сините“'' и постигнал три гола во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2021-2022|Чемпионшип]].<ref name="wf">{{cite web |title=Ian Maatsen » Club matches |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ian-maatsen/2/ |website=worldfootball.net |access-date=18 June 2022 |language=en}}</ref> ===Позајмицата во Барнли=== На 15 јули 2022 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Burnley}}, повторно во Чемпионшип.<ref>{{cite web |title=Maatsen makes Championship loan move |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/maatsen-makes-championship-loan-move |publisher=Chelsea F.C. |access-date=15 July 2022 |language=en-gb |date=15 July 2022}}</ref> Своето деби го имал во првото коло од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022–2023|првенството]] против [[АФК Хадерсфилд Таун|Хадерсфилд Таун]], каде што го постигна и единствениот гол на натпреварот за победа на ''„Кларетс“'' од 1–0.<ref>{{cite web |title=Ian Maatsen » Championship 2022/2023 |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ian-maatsen/eng-championship-2022-2023/burnley-fc/3/ |website=worldfootball.net |access-date=29 July 2022 |language=en |archive-date=2023-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008053959/https://www.worldfootball.net/player_summary/ian-maatsen/eng-championship-2022-2023/burnley-fc/3/ |url-status=dead }}</ref> Во Барнли, тој стекнува целосна играчка афирмација и одиграл одлична сезона придонесувајќи за освојувањето на титулата и промоцијата на клубот во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] со 39 настапи и 4 гола.<ref name="eflwin">{{cite web |last1=Hurcom |first1=Sophie |title=Blackburn Rovers 0–1 Burnley: Clarets seal Championship title with east Lancashire derby win |url=https://www.bbc.com/sport/football/65307371 |website=BBC Sport |access-date=25 April 2023 |date=25 April 2023}}</ref> Тој, исто така, бил вклучен во Тимот на сезоната во Чемпионшипот, како најдобар лев бек во лигата.<ref name="awards">{{cite web |title=Four Burnley aces star in official Sky Bet Championship Team of the Season alongside Sheffield United, Middlesbrough, Coventry City and Bristol City inductees |url=https://www.burnleyexpress.net/sport/football/four-burnley-aces-star-in-official-sky-bet-championship-team-of-the-season-alongside-sheffield-united-middlesbrough-coventry-city-and-bristol-city-inductees-4115661?page=2 |website=[[Burnley Express]] |access-date=23 April 2023 |date=23 April 2023}}</ref> ===Враќање во Челси и позајмицата во Борусија Дортмунд=== По извонредната сезона во Барнли, тој се вратил во Челси кои овојпат одлучиле да му дадат шанса во нивниот тим и да не го праќаат на нова позајмица. Сепак, откако одиграл само 15 натпревари (12 во првенството и 3 во Лига купот) во првиот дел од сезоната, на 12 јануари 2024, тој ја напуштил Англија селејќи се на нова позајмица до крајот на сезоната, овојпат во [[Германија|германската]] екипа {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ian-maatsen-joins-borussia-dortmund-on-loan-from-chelsea-25845|title=Borussia Dortmund sign Ian Maatsen on loan from Chelsea|language=en|access-date=2024-03-25}}</ref> Дебитирал за жолто-црните следниот ден, во победата над [[ФК Дармштат 98|Дармштат]] со 0-3. Својот прв гол во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], го постигнал во победата против [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]] (0-2), кога го бил стрелец на вториот гол за својот клуб во последните секунди од натпреварот. На 16 април, тој го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 4–2 против [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] во реваншот од [[нокаут фазата од Лигата на шампионите 2023–24#Четвртфинале|четвртфинале]], помагајќи му на својот тим да се пласира во полуфиналето.<ref>{{cite web |last=Liew |first=Jonathan |url=https://www.theguardian.com/football/2024/apr/16/borussia-dortmund-atletico-madrid-champions-league-match-report |title=Borussia Dortmund's Sabitzer sinks Atlético Madrid in seesaw thriller |website=The Guardian |date=16 April 2024 |access-date=19 April 2024}}</ref> Како одминувало времето тој добивал се почесто место во стартната постава на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]] и бил еден од протагонистите во тимот кој стигнал до финалето на Лигата на шампионите, загубено од [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] со 0-2.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/championsleague/champions-league-real-madrid-campione-d-europa-per-la-quindicesima-volta-battuto-2-0-il-borussia-dortmund-pokerissimo-per_83055781-202402k.shtml|title=Champions League, Real Madrid campione d&#39;Europa: battuto 2-0 il Borussia Dortmund|website=Sportmediaset.it|language=IT|access-date=2024-06-30}}</ref> === Астон Вила === На 28 јуни 2024 година, 22-годишниот Матсен потпишал за друг клуб од Премиер лигата, [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], во трансфер вреден 37,5 милиони фунти, потпишувајќи шестгодишен договор.<ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=28 June 2024 |title=Breaking: Aston Villa complete £37.5m Ian Maatsen transfer from Chelsea|url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/transfer-news/breaking-aston-villa-complete-375m-29394104 |access-date=28 June 2024 |website=Birmingham Mail}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ian Maatsen: Aston Villa complete signing of left-back from Chelsea|url=https://www.skysports.com/football/news/11661/13157752/ian-maatsen-aston-villa-complete-signing-of-left-back-from-chelsea|access-date=28 June 2024|date=28 June 2024|website=Sky Sports |language=en-gb}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Маатсен бил младински репрезентативец на Холандија, претставувајќи ја земјата на сите нивоа, од под 15 години до [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|под 21 година]].<ref>{{cite web |title=Ian Maatsen » Internationals |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ian-maatsen/4/ |website=worldfootball.net |access-date=16 July 2022}}</ref> За репрезентацијата под 21 година, тој одиграл 24 натпревари и постигнал еден гол, претставувајќи ја земјата на две [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европски првенства во категоријата]] во [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|2023]] и [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2025|2025]] година. Во септември 2023 година, тој го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација]] на Холандија од страна на селекторот [[Роналд Куман]], за двата натпревари од квалификациите за Европското првенство 2024 против {{NazNB|FUrep|GRE}} и {{NazNB|FUrep|IRL}},<ref>{{cite web |date=1 September 2023 |title=Drie debutanten in definitieve selectie Oranje |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/80965/drie-debutanten-definitieve-selectie-oranje |access-date=2 September 2023|website=onsoranje.nl|publisher=[[Royal Dutch Football Association]] |language=nl-NL}}</ref> но не настапил во ниту еден од тие натпревари. Во мај 2024 година, Матсен бил избран во прелиминарниот состав од 30 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]],<ref>{{cite news |date=16 May 2024 |title=Voorlopige EK-selectie telt dertig namen |trans-title=Preliminary Euro squad contains thirty names |url= https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/81422/voorlopige-ek-selectie-telt-dertig-namen |language=nl |website=onsoranje.nl|publisher=[[Royal Dutch Football Association]]|access-date=1 June 2024}}</ref> но подоцна бил изоставен од конечниот состав.<ref>{{cite news |date=29 May 2024 |title=Dit zijn de 26 spelers van bondscoach Ronald Koeman voor EURO 2024 |trans-title=These are national coach Ronald Koeman's 26 players for Euro 2024 |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal-mannen/81439/de-26-van-koeman |language=nl |website=onsoranje.nl|publisher=[[Royal Dutch Football Association]]|access-date=1 June 2024}}</ref> Сепак, тој бил повторно повикан на 11 јуни, како замена за повредениот [[Френки де Јонг]],<ref>{{cite web |last1=Millar |first1=Colin |title=Maatsen called by Netherlands after De Jong, Koopmeiners injuries |url=https://www.nytimes.com/athletic/5555422/2024/06/11/maatsen-koopmeiners-netherlands-euro-2024-squad/ |website=The New York Times |access-date=11 June 2024 |date=11 June 2024}}</ref> но ниту таму не настапил. Своето долго очекувано деби за репрезентацијата, Матсен го направил на 23 март 2025, во поразот по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] од {{NazNB|FUrep|ESP}} во четвртфиналето на [[УЕФА Лига на нации 2024-2025|Лигата на нации 2024-2025]].<ref>{{Cite web |title=Spain vs Netherlands: UEFA Nations League stats & head-to-head |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c625r1np6rxt |access-date=2025-03-23 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Во истиот натпревар, го постигнал и својот прв гол. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|NED||M}} {{Cronopar|23-3-2025|Валенсија|ESP|3|3|NLD|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4}} {{Cronofin|1|1}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 25 јуни 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Челси сезона 2019-2020|2019-2020]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea}} || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || [[ФК Чарлтон Атлетик сезона 2020-2021|2020-2021]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Charlton}} || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2020-2021|ФЛ1]] || 34 || 1 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2020-2021|ТФЛ]] || 0 || 0 || 35 || 1 |- || [[ФК Ковентри Сити сезона 2021-2022|2021-2022]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Coventry City}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2021-2022|ФЛЧ]] || 40 || 3 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 3 |- || [[ФК Барнли сезона 2022-2023|2022-2023]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Burnley}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|ФЛЧ]] || 39 || 4 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 2+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 4 |- || [[ФК Челси сезона 2023-2024|2023-јан. 2024]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea|N}} || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 0+3 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно Челси || 12 || 0 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 16 || 0 |- || [[ФК Борусија Дортмунд сезона 2023-2024|јан.-јун. 2024]] || {{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Borussia Dortmund}} || [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 16 || 2 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 6 || 1 || - || - || - || 22 || 3 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 141 || 10 || || 10 || 0 || || 6 || 1 || || 0 || 0 || 157 || 11 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3= Flag of Netherlands.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/ian-maatsen/525926/ Ијан Матсен на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ian-maatsen/profil/spieler/485585 Ијан Матсен на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/281125/ian-maatsen Ијан Матсен на espn] *[https://www.whoscored.com/players/384134/show/ian-maatsen Ијан Матсен на whoscored] {{Состав на Холандија на ЕП фудбал под 21 година 2025}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Матсен, Ијан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ковентри Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] qr3uv8c5sxaogbp5h3fh2c2491m9s4j 0 1374521 5561917 5390670 2026-05-20T21:16:10Z Buli 2648 5561917 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Josip Jelačić | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Ban of Croatia]] | term_start1 = 23 March 1848 | term_end1 = 20 April 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Ferdinand I of Austria]] (1848)<br />[[Franz Joseph I of Austria]] | predecessor1 = [[Juraj Haulik]] | successor1 = [[Johann Baptist Coronini-Cronberg]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Petrovaradin]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Zagreb]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] aj6ealb1vwzalsbjmlmw1ehuv62i39i 5561918 5561917 2026-05-20T21:16:51Z Buli 2648 5561918 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Josip Jelačić | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Ban of Croatia]] | term_start1 = 23 March 1848 | term_end1 = 20 April 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Ferdinand I of Austria]] (1848)<br />[[Franz Joseph I of Austria]] | predecessor1 = [[Juraj Haulik]] | successor1 = [[Johann Baptist Coronini-Cronberg]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Petrovaradin]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Zagreb]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] 6o7m2hwv5i9zlrgbmmrly06uokoubk8 5561919 5561918 2026-05-20T21:17:03Z Buli 2648 5561919 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Ban of Croatia]] | term_start1 = 23 March 1848 | term_end1 = 20 April 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Ferdinand I of Austria]] (1848)<br />[[Franz Joseph I of Austria]] | predecessor1 = [[Juraj Haulik]] | successor1 = [[Johann Baptist Coronini-Cronberg]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Petrovaradin]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Zagreb]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] py604xx65yv95v0vd0nqcw58rc8hj0d 5561920 5561919 2026-05-20T21:17:51Z Buli 2648 5561920 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Ferdinand I of Austria]] (1848)<br />[[Franz Joseph I of Austria]] | predecessor1 = [[Juraj Haulik]] | successor1 = [[Johann Baptist Coronini-Cronberg]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] r9twa01zfz2cub53hwgr8dkn72yp3e7 5561921 5561920 2026-05-20T21:19:21Z Buli 2648 5561921 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Juraj Haulik]] | successor1 = [[Johann Baptist Coronini-Cronberg]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] jqpfvqauv8l241648k3jb7iy8ainqwh 5561922 5561921 2026-05-20T21:21:49Z Buli 2648 5561922 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | office2 = Governor of [[Kingdom of Dalmatia|Dalmatia]] | term_start2 = 1848 | term_end2 = 1859 | president2 = | predecessor2 = [[Ludwig von Welden]] | successor2 = Lazar Mamula | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] 7me1r7ryc7unephf78be2024433u3c6 5561923 5561922 2026-05-20T21:22:45Z Buli 2648 5561923 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician | profession = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Austrian Empire}} | branch = Imperial-Royal Army | service_years = 1819–1859 | rank = ''[[Feldzeugmeister]]'' | unit = | commands = Imperial-Royal in Hungary and Croatia | battles = [[Bosnian border raids in the Austrian Empire]]<br />[[Vienna Uprising]]<br />[[Hungarian Revolution of 1848]] * [[Battle of Pákozd]] * [[Battle of Schwechat]] * [[Battle of Mór]] * [[Battle of Kápolna]] * [[Battle of Tápióbicske]] * [[Battle of Isaszeg (1849)|Battle of Isaszeg]] * [[Battle of Káty]] * [[Battle of Kishegyes]] | awards = [[Military Order of Maria Theresa]]<br />[[Order of St. Andrew]] | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] ao9dzuux8fgzgi50bzwmkdomm6kuvj1 5561924 5561923 2026-05-20T21:23:27Z Buli 2648 5561924 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = Mirko Lentulaj | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Slavonian Military Frontier]], [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] (modern [[Serbia]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]], [[Austrian Empire]] (modern [[Croatia]]) | resting_place = [[Novi Dvori]], [[Zaprešić]], Croatia | spouse = Countess Sofija Jelačić (née von Stockau) | relations = [[Franjo Jelačić]] (father) | alma_mater = [[Theresian Military Academy]] | occupation = Politician }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] 4e215wksbsgf26z7h9hie9u60a97uai 5561925 5561924 2026-05-20T21:26:44Z Buli 2648 5561925 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Portrait by Ivan Zasche | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Славонска воена краина]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] (денешна [[Србија]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]], [[Австриско Царство]] (денешна [[Хрватска]]) | resting_place = | spouse = | relations = | alma_mater = | occupation = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] n8iadbp48pzmzqsat6g2s82cpohzv4d 5561927 5561925 2026-05-20T21:28:57Z Buli 2648 5561927 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Бан Јосип Јелачиќ | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Славонска воена краина]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] (денешна [[Србија]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]], [[Австриско Царство]] (денешна [[Хрватска]]) | resting_place = | spouse = | relations = | alma_mater = | occupation = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоабсолютизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] 40muulxxg7ts02omzne0g09g4ca4ekb 5561928 5561927 2026-05-20T21:31:44Z Buli 2648 /* Реформи и наследство */ 5561928 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Count]] | name = Јосип Јелачиќ | honorific_suffix = de Bužim | image = Ban-josip-jelacic.jpg | caption = Бан Јосип Јелачиќ | office1 = [[Бан на Хрватска]] | term_start1 = 23 март 1848 | term_end1 = 20 април 1859 | deputy1 = | monarch1 = [[Фердинанд I (Австрија)|Фердинанд I]] (1848)<br />[[Франц Јосиф]] | predecessor1 = [[Јурај Хаулик]] | successor1 = [[Јохан Баптист Коронини-Кронберг]] | birth_date = {{Birth date|1801|10|16|df=y}} | birth_place = [[Петроварадин]], [[Славонска воена краина]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралство Унгарија]] (денешна [[Србија]]) | death_date = {{Death date and age|1859|05|20|1801|10|16|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]], [[Австриско Царство]] (денешна [[Хрватска]]) | resting_place = | spouse = | relations = | alma_mater = | occupation = }} '''Јосип Јелачиќ Бужимски''' (16 октомври 1801, Петроварадин – 20 мај 1859, Загреб) бил хрватски бан, австриски генерал и фелдмаршал, еден од најзначајните хрватски политичари и војсководачи во 19 век. Познат е по својата улога во револуцијата од 1848 година, борбата против унгарските востаници и укинувањето на кметството во Хрватска, што го направило национален херој во Хрватска. == Ран живот и образование == [[Податотека:The_birth_house_of_ban_Josip_Jelačić,_Petrovaradin,_Serbia.jpg|лево|мини|150x150пкс|Родната куќа на бан Јосип Јелачиќ]] Јосип Јелачиќ е роден во [[Петроварадин]] (денес дел од Нови Сад, Србија), во благородничко хрватско семејство. Неговиот татко, Фрањо Јелачиќ, бил подмаршал во австриската војска и заповедник на Славонската воена краина, а мајка му била Ана Портнер. На осум години, Јелачиќ се запишал во Терезијанската воена академија во Виена, каде учел 11 години, покажувајќи интерес за географија, историја, реторика и странски јазици. Иако немал формално воено образование, во 1819 година бил назначен за поручник во австриската војска. == Воена кариера == Јелачиќ служел во различни делови на Хабсбуршката монархија. Од 1825 до 1830 година бил оберлајтнант во Галиција, а од 1831 година, како капетан, служел со огулинската граничарска пуковнија во Италија. Во 1837 година станал аѓутант на намесникот во Далмација. Неговата кариера напредувала брзо: во 1841 година станал потполковник, во 1842 година полковник, а во 1848 година бил унапреден во генерал-мајор, подмаршал и генерал на артилеријата. == Бан на Хрватска == Во март 1848 година, за време на револуциите во Хабсбуршката монархија, Јелачиќ бил назначен за бан на Хрватска и Славонија и главен заповедник на војската во Хрватска и Славонската воена краина. Назначувањето било одлучено во Виена на 16 март, а царскиот указ бил потпишан на 23 март. Неговото назначување било потврдено на народна скупштина во Загреб на 25 март, иако изборот бил формален. Во јуни 1848 година, Јелачиќ бил свечено устоличен за бан во Загреб. Како бан, Јелачиќ се соочил со сложена политичка ситуација. Под влијание на хрватската демократска левица, предводена од личности како Иван Кукуљевиќ, тој се прикажал како поддржувач на националната слобода и демократијата. Хрватскиот Сабор го прогласил за диктатор со суверена власт, независна од Виена и Пешта, за да се заштитат хрватските интереси. Тој ги прекинал односите со унгарската влада и повел војна против [[Унгарска револуција (1848)|унгарските револуционери во 1848 година]], водејќи ја хрватската војска во битки, вклучително и кај Пакозд и Швехат. == Реформи и наследство == Едно од најзначајните достигнувања на Јелачиќ било укинувањето на кметството во Хрватска на 25 април 1848 година, што го ослободило селанството од феудалните обврски и му донело голема популарност. Тој, исто така, се залагал за зачувување на хрватскиот јазик и култура, воведувајќи го хрватскиот јазик во администрацијата и училиштата. По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Јелачиќ останал лојален на Хабсбуршката монархија, но бил разочаран од воведувањето на неоапсолутизмот и ограничувањето на хрватската автономија. Во 1850 година бил унапреден во фелдмаршал, но неговото здравје почнало да слабее. Во 1855 година, поради болест, се повлекол од активна служба. == Смрт == [[Податотека:Funeral of Josip Jelačić.jpg|thumb|250px|Погребната поворка во Загреб|лево]] Јосип Јелачиќ починал на 20 мај 1859 година во Загреб. Неговото тело било изложено во катедралата во Загреб, а погребот бил проследен со големи почести. Денес, тој е симбол на хрватскиот национален идентитет, а неговиот споменик на плоштадот Бан Јелачиќ во Загреб е едно од најпрепознатливите обележја во Хрватска. [[Категорија:Банови на Хрватска]] 4rlgacm7s0uvy4q4zz1cu48q5vcejzk 0 1381403 5561935 5478254 2026-05-20T21:58:34Z Carshalton 30527 /* Титули */ 5561935 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Ламар Богард | image = [[Податотека:Lamare Bogarde July 2025.jpg|250px]] | fullname = Ламар Трентон Ченси Богард<ref>{{Cite web|date=20 October 2020|title=2020/21 Premier League squads confirmed|url=https://www.premierleague.com/news/1869523|access-date=9 January 2020|website=Premier League Website}}</ref> | height = {{height|m=1.83}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2004|1|5}} | cityofbirth = [[Ротердам]] | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 26 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Feyenoord}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Aston Villa}} | years1 = 2021- | caps1 = 16 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Aston Villa}} | years2 = 2023-2024 | caps2 = 31 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Bristol Rovers}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 15 години|Холандија 15]] | nationalyears2 = 2020 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 година|Холандија 16]] | nationalyears3 = 2021 | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 18 година|Холандија 18]] | nationalyears4 = 2023 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 2 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] }} '''Ламар Трентон Ченси Богард''' (роден на [[5 јануари]] [[2004]] година, во [[Ротердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] или од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}}. ==Биографија== Потекнува од семејство на фудбалери: тој е внук на [[Винстон Богард]], братучед на [[Данило Дехи]] и помлад брат на [[Мелајро Богарде]].<ref>{{Cite web|url=https://calcio247.it/2024/09/01/lamare-bogarde-e-parente-dellex-milan-winston-bogarde-la-storia-di-una-famiglia-di-difensori/|title=Lamare Bogarde è parente dell’ex Milan Winston Bogarde? La storia di una famiglia di difensori}}</ref> ==Клупска кариера== Во септември 2020 година, 16-годишниот Богард се приклучил на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] од академијата на {{Fb team (N) Feyenoord}}.<ref>{{Cite web|date=28 September 2020|title=Bogarde joins Villa Academy|url=https://www.avfc.co.uk/news/2020/september/Bogarde-joins-Villa-Academy/|access-date=30 October 2020|website=Aston Villa Official Site}}</ref> Своето деби за првиот тим на Астон Вила го направил на 8 јануари 2021 година, започнувајќи како стартер во натпреварот од третото коло на [[ФА Куп 2020-2021|ФА Куп]] против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], натпревар во кој целата прва екипа на Вила била во карантин поради заразеност со [[КОВИД-19]].<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/january/Villa-hand-senior-debuts-to-all-starting-XI/|title=Aston Villa name young and inexperienced side for their FA Cup third-round tie against Liverpool |access-date=8 January 2021 |publisher=Aston Villa F.C. |date=8 January 2021}}</ref> <!--Oткако импресионирал на своето деби, неколку дена подоцна Богард го добил својот прв професионален договор со клубот.<ref>{{Cite web|date=12 January 2021|title=Bogarde pens pro deal|url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/january/Bogarde-pens-pro-deal/|access-date=13 January 2021|website=Aston Villa Official Site}}</ref>--> На 24 мај 2021 година, Богард бил дел од тимот на Астон Вила под 18 години кој го освоил [[ФА куп за млади|ФА купот за млади]], совладувајќи го Ливерпул во финалето со 2–1.<ref name=":0">{{Cite web|last=Preece|first=Ashley|date=24 May 2021|title=Aston Villa vs Liverpool FA Youth Cup final LIVE updates|url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/match-reports/aston-villa-youth-cup-liverpool-20666405|access-date=24 May 2021|website=BirminghamLive|language=en|archive-date=27 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527092508/https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/match-reports/aston-villa-youth-cup-liverpool-20666405|url-status=dead}}</ref> На 31 јануари 2023 година, Богард се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]], [[ФК Бристол Роверс|Бристол Роверс]], на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{Cite web |date=31 January 2023 |title=Lamare Bogarde Signs For Rovers On Loan! |url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2023/january/lamare-bogarde-signs-for-rovers-on-loan/ |access-date=2023-01-31 |website=bristolrovers.co.uk |language=en-gb}}</ref> <!--На 4 февруари, дебитирал за Бристол Роверс влегувајќи како доцна замена во поразот со 2–0 од [[ФК Милтон Кинс Донс|МК Донс]].<ref>{{Cite news |title=Bristol Rovers 0–2 Milton Keynes Dons |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/64435780 |access-date=2023-02-05}}</ref>--> По тешкиот почеток на неговиот престој во клубот, Богард го зацврстил своето место во тимот на позицијата централен играч од средниот ред,<ref>{{cite web|url=https://www.bristolpost.co.uk/sport/football/football-news/bristol-rovers-aston-villa-bogarde-8237432|title=Aston Villa prospect growing in confidence at Bristol Rovers as he looks to 'follow footsteps'|work=Bristol Post|last1=Frost|first1=Sam|date=10 March 2023|accessdate=13 March 2023}}</ref> импресионирајќи го менаџерот [[Џои Бартон]].<ref>{{cite web|url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/aston-villa-barton-lamare-bogarde-26458577|title=Joey Barton blown away by 'lucky' Aston Villa transfer after never seeing signing play|work=Birmingham Mail|last1=McGovern|first1=Ste|date=13 March 2023|accessdate=13 March 2023}}</ref> На 18 август 2023 година, тој се вратил во истиот клуб на нова едносезонска позајмица,<ref>{{Cite web |title=Bogarde Returns to Rovers |url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2023/august/bogarde-signs-on-loan/ |access-date=2023-08-18 |website=bristolrovers.co.uk |language=en-gb}}</ref> пред истата да му биде прекината во јануари 2024, кога бил повикан да се врати назад во Вила.<ref>{{Cite web |title=Lamare Bogarde Recalled to Parent Club Aston Villa |url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/20242/january/4.1.24-lamare-bogarde/ |access-date=2024-01-04 |website=bristolrovers.co.uk |language=en-gb}}</ref> <!--Вкупно во двата периода како позајмен играч во Бристол Роверс, Богард забележал 31 настап, без постигнат гол.--> На 20 август 2024, Богард потпишал нов договор со Астон Вила и бил промовиран во првиот тим.<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Lamare Bogarde signs new contract |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/august/20/bogarde-signs-new-contract/ |access-date=2024-08-20 |website=Aston Villa Football Club}}</ref><ref>{{Cite web |last=Townley |first=John |date=2024-08-20 |title=Aston Villa confirm new contract for exciting youngster |url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/breaking-aston-villa-confirm-new-29773341 |access-date=2024-08-20 |website=Birmingham Live |language=en}}</ref> На 31 август 2024 година, тој го направил своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], започнувајќи како стартер во победата со 2–1 на гости над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{Cite web |title=Leicester v Aston Villa, 2024/25 {{!}} Premier League |url=https://www.premierleague.com/match/115852 |access-date=2024-08-31 |publisher=Premier League |language=en}}</ref> На 17 септември, дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], играјќи како стартер во победата со 3-0 над [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]], што била првата победа на Вила во натпреварувањето после 41 година. Во сезоната 2024–2025, Богард забележал вкупно 16 настапи за Астон Вила во сите натпреварувања, профилирајќи се како универзален играч кој покрил повеќе позиции како централен дефанзивец, десен бек и неговата природна позиција како дефанзивен играч од средниот ред, бидејќи повредите и другите отсуства го барале тоа.<ref>{{Cite web |last=Plant |first=Darren |date=2025-02-11 |title=Taking notice: Two European giants place Villa youngster |url=https://www.sportsmole.co.uk/football/aston-villa/transfer-talk/news/taking-notice-two-european-giants-place-villa-youngster-high-on-list_565292.html |access-date=2025-02-24 |website=Sports Mole |language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Од 2019 до 2023 година, Богард ја претставувал Холандија во неколку младински репрезентации: под 15, под 16, под 18 и под 20 години. На 21 март 2025 година, Богард го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]] во победата со 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија]] во пријателски натпревар, во кој бил исклучен по добивање два жолти картони.<ref>{{Cite web |date=2025-03-21 |title=Netherlands U21s beat Italy despite two red cards |url=https://www.football-oranje.com/netherlands-u21s-beat-italy-despite-two-red-cards/ |access-date=2025-03-22 |website=Football Oranje |language=en-US}}</ref> ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 14 јануари 2025'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Астон Вила сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=3|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Aston Villa}} || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|2022-јан. 2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 0 || 0 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 0+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- || [[ФК Бристол Роверс сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]] ||rowspan=2| {{flagsport|ENG}} [[ФК Бристол Роверс|Бристол Роверс]] || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2022-2023|ФЛ1]] || 18 || 0 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 0 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2022-2023|ТФЛ]] || 0 || 0 || 18 || 0 |- || [[ФК Бристол Роверс сезона 2023-2024|2023-јан. 2024]] || [[Фудбалска лига на Англија Еден 2023-2024|ФЛ1]] || 14 || 0 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || [[Трофеј на фудбалската лига на Англија 2023-2024|ТФЛ]] || 3 || 0 || 18 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Aston Villa}} || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 5 || 0 || [[ФА Куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 3 || 0 || - || - || - || 9 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 37 || 0 || || 4 || 0 || || 3 || 0 || || 3 || 0 || 47 || 0 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Астон Вила==== *'''{{ФА куп за млади}} [[FA Youth Cup|ФА куп за млади]]''' : 1 : 2020-2021 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3= Flag of Netherlands.svg }} *[https://fbref.com/en/players/bca5c4a7/Lamare-Bogarde Ламар Богард на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/lamare-bogarde/profil/spieler/645686 Ламар Богард на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/310607/lamare-bogarde Ламар Богард на espn] *[https://www.whoscored.com/players/408946/show/lamare-bogarde Ламар Богард на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Богард, Ламар}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бристол Роверс]] [[Категорија:Родени во 2004 година]] i9mzie9exg64xc53uwrlih54tlbub2a 0 1384655 5561864 5495724 2026-05-20T19:29:28Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Благовештение“ - Глобочани]] на [[Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] 5495715 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Благовештение | fullname = | other name = | native_name = Lajmërimi | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.9022918|20.8964457|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Глобочани]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = [[Горичка митрополија|Горичка]] | diocese = | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Црква „Благовештение“''' ({{langx|sq|Lajmërimi}}) — [[Православие|православна]] [[пештерна црква]] крај селото [[Глобочани]] во [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 397|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> ==Местоположба== Оваа пештерна црква се наоѓа во месноста Црна Пешта (Црна Карпа), на околу педесетина минути со [[кајче]] од селото Глобочани. Издигната е на височина од околу дваесет и пет метри, на стрмна и висока карпа над водите на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name="Жура"/> ==Живопис== Од целокупниот живопис останала само композицијата Благовештение која е насликана над самиот влез во една полукружна [[лунета]]. Процена е дека овој живопис бил создаден кон крајот на 14 век.<ref name="Жура"/> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] 8epl4gtkxtpgkra1anzobv7drtq5eto 5561870 5561864 2026-05-20T19:33:21Z SpectralWiz 106165 5561870 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свето Благовештение | fullname = | other name = | native_name = Lajmërimi | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.9022918|20.8964457|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Глобочани]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свето Благовештение''' (месно наречена и '''Блоштоење'''<ref name=":0">{{НасПреспа|462}}</ref>) ({{langx|sq|Lajmërimi}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Глобочани]] во [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 397|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката]] [[Горичка епархија|епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. ==Местоположба== Оваа пештерна црква се наоѓа во месноста Црна Пешта (Црна Карпа), на околу педесетина минути со [[кајче]] од селото [[Глобочани]]. Издигната е на височина од околу дваесет и пет метри, на стрмна и висока карпа над водите на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name="Жура"/> ==Живопис== Од целокупниот живопис останала само композицијата Благовештение која е насликана над самиот влез во една полукружна [[лунета]]. Процена е дека овој живопис бил создаден кон крајот на XIV век.<ref name="Жура"/> Иконите и иконостасот се целосно уништени.<ref name=":0" /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] qdg9gg316yz9ptuapb3jp6znw9vagc4 5561871 5561870 2026-05-20T19:37:11Z SpectralWiz 106165 5561871 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свето Благовештение | fullname = | other name = | native_name = Lajmërimi | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.9022918|20.8964457|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Глобочани]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свето Благовештение''' (месно наречена и '''Блоштоење'''<ref name=":0">{{НасПреспа|462}}</ref>) ({{langx|sq|Lajmërimi}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Глобочани]] во [[Мала Преспа]], [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 397|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката]] [[Горичка епархија|епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. ==Местоположба== Оваа пештерна црква се наоѓа во месноста Црна Пешта (Црна Карпа), на околу педесетина минути со [[кајче]] од селото [[Глобочани]]. Издигната е на височина од околу дваесет и пет метри, на стрмна и висока карпа над водите на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name="Жура"/> Околу црквата порано се наоѓале старите гробишта на Глобочани.<ref>{{НасПреспа|462}}</ref> ==Живопис== Од целокупниот живопис останала само композицијата „Благовештение“ која е насликана над самиот влез во една полукружна [[лунета]]. Процена е дека овој живопис бил создаден кон крајот на XIV век.<ref name="Жура"/> Иконите и иконостасот се целосно уништени.<ref name=":0" /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] fyw84nkhsvudw5hn95ws5ohiwggmd04 5561872 5561871 2026-05-20T19:39:09Z SpectralWiz 106165 5561872 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свето Благовештение | fullname = | other name = | native_name = Lajmërimi | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.9022918|20.8964457|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Глобочани]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свето Благовештение''' (месно наречена и '''Блоштоење'''<ref name=":0">{{НасПреспа|462}}</ref>) ({{langx|sq|Lajmërimi}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Глобочани]] во [[Мала Преспа]], [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 397|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката]] [[Горичка епархија|епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. ==Местоположба== Оваа пештерна црква се наоѓа во месноста Црна Пешта (Црна Карпа), на околу педесетина минути со [[кајче]] од селото [[Глобочани]]. Издигната е на височина од околу дваесет и пет метри, на стрмна и висока карпа над водите на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name="Жура"/> Околу црквата порано се наоѓале старите гробишта на Глобочани.<ref name=":0" /> ==Живопис== Од целокупниот живопис останала само композицијата „Благовештение“ која е насликана над самиот влез во една полукружна [[лунета]]. Процена е дека овој живопис бил создаден кон крајот на XIV век.<ref name="Жура"/> Иконите и иконостасот се целосно уништени.<ref name=":0" /> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] 8x56g91guoss7xzti5c4dehses1b6a3 5561880 5561872 2026-05-20T19:47:25Z SpectralWiz 106165 5561880 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свето Благовештение | fullname = | other name = | native_name = Lajmërimi | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.9022918|20.8964457|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Глобочани]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свето Благовештение''' (месно наречена и '''Блоштоење'''<ref name=":0">{{НасПреспа|462}}</ref>) ({{langx|sq|Lajmërimi}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Глобочани]] во [[Мала Преспа]], [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 397|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката]] [[Горичка епархија|епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. ==Местоположба== Оваа пештерна црква се наоѓа во месноста Црна Пешта (Црна Карпа), на околу педесетина минути со [[кајче]] од селото [[Глобочани]]. Издигната е на височина од околу дваесет и пет метри, на стрмна и висока карпа над водите на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name="Жура"/> Околу црквата порано се наоѓале старите гробишта на Глобочани.<ref name=":0" /> ==Живопис== Од целокупниот живопис останала само композицијата „Благовештение“ која е насликана над самиот влез во една полукружна [[лунета]]. Процена е дека овој живопис бил создаден кон крајот на XIV век.<ref name="Жура"/> Иконите и иконостасот се целосно уништени.<ref name=":0" /> ==Наводи== {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Благовештение - Глобочани}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Споменици на културата во Албанија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] tr4ozc6el6o7e8t3u8o1l445vhdl1hj 1 1384656 5561866 5495726 2026-05-20T19:29:28Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Црква „Благовештение“ - Глобочани]] на [[Разговор:Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] 5495712 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1384662 5561873 5495777 2026-05-20T19:41:55Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Свети Никола“ - Пустец]] на [[Црква „Св. Никола“ - Пустец]] 5495777 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Никола | fullname = | other name = | native_name = Shën Nikolla | native_name_lang = sq | image = Saint Nicolas Church 01.jpg | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.80507|20.941467|type:landmark_region:AL|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Пустец]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = [[Горичка митрополија|Горичка]] | diocese = | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Црква „Свети Никола“''' ({{langx|sq|Shën Nikolla}}) – [[Православие|православна]] [[пештерна црква]] крај селото [[Пустец]] во [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 398|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> ==Местоположба== [[Податотека:Saint Nicolas Church, inside 01.jpg|мини|лево|Свети Никола]] Оваа мала пештерна црква се наоѓа во месноста Накол, на околу 3,5 километри од селото Пустец, во подножејето на карпест предел.<ref name="Жура"/> ==Живопис== Од целокупниот живопис останале само фрагменти. Ликот на патронот „Чудотворецот Никола“ бил пресликан во 19 век.<ref name="Жура"/> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија|Никола]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија|Никола]] [[Категорија:Пустец (општина)]] ajv5usdansx40wlk9nw7p07my02875g 5561877 5561873 2026-05-20T19:45:01Z SpectralWiz 106165 5561877 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Никола | fullname = | other name = | native_name = Shën Nikolla | native_name_lang = sq | image = Saint Nicolas Church 01.jpg | image_size = | alt = | caption =Поглед на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.80507|20.941467|type:landmark_region:AL|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Пустец]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Никола''' ({{langx|sq|Shën Nikolla}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Пустец]] во [[Мала Преспа]], [[Албанија]].<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 398|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. ==Местоположба== [[Податотека:Saint Nicolas Church, inside 01.jpg|мини|лево|Свети Никола]] Оваа мала пештерна црква се наоѓа во месноста Накол, на околу 3,5 километри од селото [[Пустец]], во подножејето на карпест предел.<ref name="Жура"/> == Историја == Според преданието, тука некогаш се наоѓало средновековното селиште Старо Пустец.<ref name=":0">{{НасПреспа|494}}</ref> ==Живопис== Од целокупниот живопис останале само фрагменти. Ликот на патронот „Чудотворецот Никола“ бил пресликан во 19 век.<ref name="Жура"/> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија|Никола]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија|Никола]] [[Категорија:Пустец (општина)]] 7jszoztu0prr7yw4nr31o5a05asn6s4 1 1384663 5561875 5495733 2026-05-20T19:41:56Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Црква „Свети Никола“ - Пустец]] на [[Разговор:Црква „Св. Никола“ - Пустец]] 5495733 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1384666 5561881 5495782 2026-05-20T19:47:47Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Света Петка“ - Пустец]] на [[Црква „Св. Петка“ - Пустец]] 5495782 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Света Петка | fullname = | other name = | native_name = Shën Petkës | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.80507|20.941467|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Пустец]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = [[Горичка митрополија|Горичка]] | diocese = | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Црква „Света Петка“''' ({{langx|sq|Shën Petkes}}) — [[Православие|православна]] [[пештерна црква]] крај селото [[Пустец]] во [[Албанија]]. Црквата ѝ е посветена на [[великомаченица]]та [[Света Петка]] чиј култ во [[диоцеза]]та на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] бил многу почитуван.<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 398|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> ==Местоположба== Оваа мала пештерна црква се наоѓа на околу 2 километри североисточно од селото Пустец.<ref name="Жура"/> ==Живопис== Заради премачкување на ѕидовите со [[вар]] од поново време не може да се одредат постари [[живопис]]и.<ref name="Жура"/> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] 7azhvjfz5b2qntcol2bw0zihtx3eq5i 5561883 5561881 2026-05-20T19:48:52Z SpectralWiz 106165 5561883 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Света Петка | fullname = | other name = | native_name = Shën Petkës | native_name_lang = sq | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|40.80507|20.941467|type:landmark_region:AL|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Пустец]], [[Мала Преспа]] | country = [[Општина Пустец]], [[Албанија]] | denomination = [[Албанска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese =[[Горичка епархија|Горичка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Света Петка''' ({{langx|sq|Shën Petkes}}) — [[пештерна црква]] крај селото [[Пустец]] во [[Мала Преспа]], [[Албанија]]. Влегува во состав на [[Горичка епархија|Горичката епархија]] на [[Албанска православна црква|Албанската православна црква]]. Црквата ѝ е посветена на [[великомаченица]]та [[Света Петка]] чиј култ во [[диоцеза]]та на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] бил многу почитуван.<ref name="Жура">{{наведено списание |title= Пештерните цркви во Охридско-Преспанскиот регион (Р. Македонија, Р. Албанија, Р. Грција) |last= Ангеличин-Жура|first= Гоце|authorlink= Гоце Ангеличин Жура |coauthors= |year= |publisher= В: „Ниш и Византија IV: зборник радова“; Симпозиум „Ниш и Византија IV“, Зборник радова IV, Ниш, 3 - 5 јуни 2005 |location= Ниш|isbn= |pages= 398|url= http://www.nisandbyzantium.org.rs/doc/zbornik4/PDF-IV/Zure.pdf|accessdate= 18 јануари 2025 }}</ref> ==Местоположба== Оваа мала пештерна црква се наоѓа на околу 2 километри североисточно од селото [[Пустец]].<ref name="Жура"/> ==Живопис== Заради премачкување на ѕидовите со [[вар]] од поново време не може да се одредат постари [[живопис]]и.<ref name="Жура"/> ==Наводи== {{Наводи}} [[Категорија:Пештерни цркви во Албанија]] [[Категорија:Цркви во Горичката митрополија]] [[Категорија:Пустец (општина)]] 8ihamvfxjqlk10ktzjqxh59hrd0g5kt 4 1390245 5561796 5561496 2026-05-20T16:21:29Z Инокентиј 47954 5561796 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Тиверополник}} {{:ВП:УНС|Минхенски договор|||9|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Операција „Бура“|||10|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Русификација на Украина|||10|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Загреб (1918)|||5|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Договор Тито-Шубашиќ|||4|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Банкарски систем на Азербејџан|||4|{{flag|Азербејџан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Исламот во Народна Социјалистичка Република Албанија|||4|{{flag|Албанија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Жените во Спарта|||5|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Забрањено Пушење|||7|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Босанскохерцеговски медиуми|||8|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ханка Палдум|||5|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Силвана Арменулиќ|||6|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Власи во Србија|||5|{{flag|Србија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Срби во Босна и Херцеговина|||9|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Здравствена заштита во Косово|||8|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Уништување на албанското наследство во Косово|||6|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Швајцарски поход на Суворов|||8|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на херои (организација)|||4|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Русија|||5|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Московска Хелсиншка група|||5|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за руски странски агенти|||9|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Приходи во Русија|||10|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|ХИВ/СИДА во Русија|||10|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сергеј Магнитски|||6|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пропаганда во Русија|||6|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Rail Baltica|||6|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Курски поход|||10|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меѓуморје|||5|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лублински триаголник|||5|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Харковски договори|||4|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меморијал (друштво)|||9|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пат од Варјазите до Грците|||3|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Брест-литовски договор (Украина - Централни сили)|||4|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Антивоени протести во Белград (1991-1992)|||4|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Мангистауската Област (2011)|||9|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Казахстан|||6|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Рахат Алиев|||6|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ел-Фараби|||9|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Торнике Шенгелија|||3|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хвича Кварацхелија|||8|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Убиство на Сандро Гиргвлијани|||5|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сухумски нереди (1989)|||3|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска инвазија на Грузија|||7|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Германска окупација на Латвија во Втората светска војна|||3|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на барикади|||5|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јунско востание (Литванија)|||6|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска економска блокада на Литванија|||9|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за повторно воспоставување на Литванија|||3|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Герилска војна во балтичките држави|||6|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советски депортации од Литванија|||5|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Владимир Кличко||||{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Виталиј Кличко||||{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Володимир Зеленски||||{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Војна во Донбас||||{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Малта (Втора светска војна)||||{{flag|Малта}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Гувернаторство Црна Гора||||{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Црна Гора и еврото||||{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Срби во Црна Гора||||{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола Пејаковиќ||||{{flag|Република Српска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хиперинфлација во Грција||||{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Старогрчки монети||||{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Персиски тепих||||{{flag|Иран}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Корупција во Узбекистан||||{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Верска слобода во Узбекистан||||{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Шавкат Мирзијоев||||{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турски доселеници во Северен Кипар||||{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кипарска финансиска криза (2012–2013)||||{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ледра (улица)||||{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Список на џамии во Одрин||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Ариф-ага (Одрин)||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Атик Али-паша (Одрин)||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Ајшекaдин||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Дефтердар Мустафа-паша||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Гази Хоџа||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Гази Михал-бег||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Хидир-ага||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Кади Бедредин||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Кушчу Доган||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Лари||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Мезит-бег||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Бедевизаде Ахмед-бег||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Чакир-ага (Одрин)||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Дарулхадис||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стара џамија Карагач||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Џамија Медреса Али-бег||||{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|Тиверополник]] rtvs1lro1ct8b3n8hivg8qrxwoahmml 0 1391807 5561963 5540382 2026-05-21T04:49:32Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Nancy_Reagan_waves_while_visiting_the_Statue_of_Liberty_in_New_York_City.jpg]] со [[File:Nancy_Reagan_Waves_While_Visiting_The_Statue_of_Liberty_in_New_York_City_-_DPLA_-_27f33ae983dc977c6096f75934bd706d.jpg]] (од страна на [[c:User:Commo 5561963 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vidikovac_Medvedgrad.jpg|десно|мини|250x250пкс|Видиковец со двоглед покрај ѕидините на [[Медведград]] .]] '''Видиковец'''<ref>{{ДРМЈ|видиковец}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|видиковец}}</ref> (''[[Италијански јазик|италијански:]] '''belvedere''', '''belavista''''', ''[[Француски јазик|француски:]] '''bellevue''''' = прекрасен поглед, гледна точка ) — издигнато место кое овозможува добар [[видик]]. Во потесна смисла, поимот видиковец се однесува на '''место кое е посебно уредено за набљудување на околината''', иако видиковец може да биде кое било издигнато место, на пример врвот на рид или зграда. Видиковците се градат покрај или во значајни предели, како што се [[Национален парк|националните паркови]]. Нивната примарна цел е да привлечат туристи и да ги запознаат со [[Знаменитост|знаменитостите]]. Видиковците се градат или на тло како дел од крајоликот (по патека или пат, или на врвот на зграда) или како дел од структура (висока [[градба]], [[кула]]). == Видиковци во крајолик == [[Податотека:Vidikovac_Oprtalj.jpg|десно|мини|250x250пкс|Табла со туристички информации поставена на видиковецот во близина на [[Опртаљ]] .]] Најчестите и наједноставните видиковци се покрај патот каде што може да се застане накратко. Обично се градат на надворешната кривина од планинските патишта, свртени кон долината, за да се обезбеди подобар поглед. Овие видиковци обично немаат опрема или имаат само клупа и корпа за отпадоци. Подобро опремените видиковци можат да се наоѓаат веднаш на патот или во непосредна близина. Тие имаат поголем паркинг простор, [[дурбин]] и практична табла со подробности од пределот што може да се видат од таа точка. Честопати, ваквите видиковци имаат и дополнителни простори за одмор, како што се [[ресторан]], продавница за сувенири или простор за играње на деца. Во [[Животна средина|природни средини,]] до видиковците може да се пристапи само преку пешачки или велосипедски патеки, скали или туристички возови. == Видиковците како градби == [[Податотека:EiffelAussicht.jpg|десно|мини|178x178пкс|Видиковецот на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]], со дурбин и заштитна мрежа.]] Туристичките видиковци обично се градат на врвот од постоечки високи, доминантни градби, како што се осамени [[Облакодер|облакодери]] и кули за разни намени. Тие редовно се опремени со дурбини и други погодности. Со оглед на нивната голема висина, тие имаат зголемени безбедносни мерки од паѓања - мрежи за отворени видиковци и заштитно стакло за затворени, кое служи и како изолација од временските влијанија. Историските кули и градските [[Ѕидина|ѕидини]] често се уредуваат како видиковци. Видиковците што се градат како посебни градби обично немаат туристичка намена. Оваа група видиковци може да вклучува и објекти со посебна намена, како што се воени, [[Противпожарна заштита|противпожарни]] или [[Чека (лов)|ловечки]] [[Посматрачница|посматрачници]]. Многу историски згради биле изградени како видиковци, но првенствено служеле за уживање на нивните сопственици. Во многу градови можете да најдете [[панорамско тркало]], кое условно може да се нарече видиковец, бидејќи со кревање на [[Гондола (жичница)|гондолата]] на висина, се отвора погледот. == Видиковци во светот == [[Податотека:Nancy Reagan Waves While Visiting The Statue of Liberty in New York City - DPLA - 27f33ae983dc977c6096f75934bd706d.jpg|десно|мини|229x229пкс|Видиковецот на [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]] на реновираниот објект го отворила [[Ненси Реган]] на 4 јули 1996 година, на 100-годишнината.]] * Секако најпознатата светска точка за набљудување е [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]]. * Во круната на [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]] има видиковец. Поради нејзината исклучителна популарност, воведена е посебна постапка за резервација на билети за посета на круната. Балконот околу факелот е исто така видиковец, но бил затворен за јавноста од 1916 година.<ref>[http://www.nps.gov/stli/planyourvisit/get-the-facts.htm Често поставувани прашања (FAQ) за Статуата на слободата: ''Is the crown open?'', ''Is the torch open?'', ''National Park Service''] {{Јазична икона|en}} <small>(пристапено на 19 јуни 2015)</small></ref> * ''[[Олимписка кула|Олимписката кула]]'' во [[Минхен]] има видиковци на три нивоа на 185, 189 и 192 метри, и една на 181 метар, изградена како вртлив ресторан кој завршува еден вртеж околу својата [[оска]] за 49 минути.<ref>[http://www.muenchen.de/sehenswuerdigkeiten/orte/119322.html Опис на видиковецот ''Olympiaturma'' на официјалната страница на Минхен, ''www.muenchen.de''] {{Јазична икона|de}} <small>(пристапено на 19 јуни 2015)</small></ref> == Поврзано == * [[Посматрачница]] * [[Чардак]] * [[Глориет]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Viewpoints (landscape)|Видиковци}} [[Категорија:Архитектура]] ixfuutt6ud9px0h6hk7uk3ajg51woc9 0 1392130 5561790 5542924 2026-05-20T16:03:15Z Andrew012p 85224 5561790 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Пјун Хи Понг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Пе Дуна]] * [[Ко А Сунг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Пјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''Спомени од убиство'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ту |- | [[Ко А Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Пјун Хи Понг]] || Парк Хи Понг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Пе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] lc3j2dicb6xnscemmnlb4xupdpcx1to 0 1392588 5561835 5560826 2026-05-20T17:07:50Z Carshalton 30527 /* Статистика */ 5561835 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Јоси Бенајун | image = [[Податотека:Benayoun Haifa (2a).jpg|220px]] | fullname = Јоси Шаи Бенајун<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/01e4-0e69fa3be6ab-9af0130fa984-1000/2009_10_uefa_europa_league_disciplinary_chart_prior_to_semi-finals_second_leg.pdf |title=UEFA Europa League 2009/2010: Booking List Semi-Finals, Second Leg Match |page=3 |publisher=UEFA |access-date=18 September 2024}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1980|5|5|df=y}}<ref>{{Hugman|22268|access-date=27 March 2018}}</ref> | birth_place = [[Димона]], [[Израел]] | nationality = {{flagsport|ISR}} [[Израел]] | height = {{height|m=1.73}}<ref>{{cite web |url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |title=Yossi Benayoun |publisher=Maccabi Tel Aviv F.C. |access-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319015055/https://www.maccabi-tlv.co.il/en/team/yossi-benayoun/ |archive-date=19 March 2017 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | retired = 2019 <small>(39 г.)</small> | youthyears1 = 1989–1992 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Хапоел Димона | youthyears2 = 1992–1995 | youthclubs2 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | youthyears3 = 1995–1996 | youthclubs3 = {{Fb team Ajax}} | youthyears4 = 1996–1997 | youthclubs4 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years1 = 1997–1998 | caps1 = 25 | goals1 = 15 | clubs1 = {{Fb team Hapoel Be'er Sheva}} | years2 = 1998–2002 | caps2 = 130 | goals2 = 55 | clubs2 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years3 = 2002–2005 | caps3 = 101 | goals3 = 20 | clubs3 = {{Fb team Racing Santander}} | years4 = 2005–2007 | caps4 = 63 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team West Ham United}} | years5 = 2007–2010 | caps5 = 92 | goals5 = 18 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | years6 = 2010–2013 | caps6 = 14 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Chelsea}} | years7 = 2011–2012 | caps7 = 19 | goals7 = 4 | clubs7 = →{{Fb team Arsenal}} | years8 = 2012 | caps8 = 6 | goals8 = 0 | clubs8 = →{{Fb team West Ham United}} | years9 = 2013-2014 | caps9 = 16 | goals9 = 3 | clubs9 = {{Fb team Queens Park Rangers}} | years10 = 2014–2016 | caps10 = 55 | goals10 = 11 | clubs10 = {{Fb team Maccabi Haifa}} | years11 = 2016–2017 | caps11 = 27 | goals11 = 1 | clubs11 = {{Fb team Maccabi Tel Aviv}} | years12 = 2017–2018 | caps12 = 14 | goals12 = 3 | clubs12 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | years13 = 2018–2019 | caps13 = 22 | goals13 = 7 | clubs13 = {{Fb team Maccabi Petah Tikva}} | years14 = 2019 | caps14 = 15 | goals14 = 0 | clubs14 = {{Fb team Beitar Jerusalem}} | nationalyears1 = 1995 | nationalcaps1 = 30 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 16 години|Израел 16]] | nationalyears2 = 1996–1997 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 12 | nationalteam2 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 18 години|Израел 18]] | nationalyears3 = 1998–2001 | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел под 21 година|Израел 21]] | nationalyears4 = 1998–2017 | nationalcaps4 = 102 | nationalgoals4 = 24 | nationalteam4 = {{flagsport|ISR}} [[Фудбалска репрезентација на Израел|Израел]] }} '''Јоси Шаи Бенајун''' (роден на [[5 мај]] [[1980]] година, во [[Димона]]) — [[Израел|израелски]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Роден во [[Димона]], во текот на својата кариера бил познат по прекарот „Дијамантот од Димона“ во Израел и се смета за еден од најголемите израелски фудбалери на сите времиња. Поголемиот дел од својата кариера, тој го поминал играјќи во [[Израел]] и [[Англија]] и бил [[капитен]] на [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]], чиј е рекордер по бројот на настапи (102) во моментов. Од 2023 година, работи како спортски директор на израелската репрезентација.<ref>{{cite web|date=24 May 2023|title=Top Israelis to Play in Europe|url=https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|website=FootballExpress.co.uk|access-date=23 May 2023|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523235555/https://footballexpress.co.uk/top-israelis-to-play-in-europe/|url-status=dead}}</ref> ==Биографија== Бенајун е роден во [[Димона]], [[Израел]], во семејство од [[Мароко|мароканско]] [[Сефарди|сефардско-еврејско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/sports/2014/12/the-12-best-current-jewish-athletes/yossi-benayoun|title=The 12 Best Current Jewish AthletesYossi Benayoun|website=Complex}}</ref><ref>[http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3059721,00.html Benayoun hopes to get Spanish nationality in August] [[Ynet]], 17:03:05</ref> Неговиот татко, Дуду Бенајун, исто така бил фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.haokets.org/2014/09/15/%D7%A2%D7%9C-%D7%99%D7%99%D7%A6%D7%95%D7%92-%D7%9B%D7%A4%D7%99-%D7%A9%D7%9C%D7%99%D7%9E%D7%93-%D7%90%D7%95%D7%AA%D7%99-%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%99-%D7%91%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%9F/|title=על ייצוג כפי שלימד אותי יוסי בניון – עמית בוטבול|work=העוקץ |date=15 September 2014|access-date=20 July 2016 |last1=נעמן |first1=יונית }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dimona.org/index.php?option=com_content&view=article&id=918:2010-11-04-22-00-10&catid=25&Itemid=233|title=הפועל דימונה אימפריה של פעם מסמך נוסטלגי מרגש.|last=igal|access-date=20 July 2016}}</ref> ==Технички карактеристики== Како напаѓачки настроен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], тој можел да игра и како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од средниот ред|офанзивен играч од средниот ред]] и како [[Среден ред (фудбал)#Крило|лево крило]]. Поради неговата брзина и дриблинг, тој бил често споредуван со [[Кака]]. ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Бенајун ја започнал својата фудбалска кариера на возраст од 9 години, во екипата на Хапоел Димона. На 11-годишна возраст бил етикетиран како гениј, а на 13-годишна возраст неговото лице почнало да се појавува во израелските списанија. Во 1992 година, се преселил во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], каде за да може да присуствува на тренинг, тој стопирал 60 км во двата правци заедно со својот татко.<ref name=uefa>{{cite news|url=http://www.uefa.com/magazine/news/kind=512/newsid=319108.html |title=Benayoun the kid for Hammers |publisher=UEFA |date=22 July 2005 |access-date=11 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013092928/http://uefa.com/magazine/news/kind%3D512/newsid%3D319108.html |archive-date=13 October 2007 |url-status=dead }}</ref> Кога имал 15 години, [[ФК Ајакс|Ајакс]] го поканил Бенајун и неговото семејство во Холандија. До својот 16-ти роденден, тој бил најдобар стрелец и најдобар играч во младинскиот тим на Ајакс, па клубот му понудил четиригодишен професионален договор.<ref name=independent>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/incoming/the-kid-from-the-negev-desert-314820.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=The Kid from the Negev Desert|first=Jason|last=Burt|work=The Independent|location=UK|date=24 September 2005|access-date=4 June 2014}}{{cbignore}}</ref> Сепак, на Бенајун и неговото семејство им било тешко да се прилагодат на Амстердам и се вратиле во Израел по осум месеци. ===Хапоел Бершева=== На 16-годишна возраст, тој бил промовиран во сениорскиот тим на [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]] за [[Лига Леумит 1997–1998]], но не можел да спречи клубот да испадне во втората лига на Израел. Во последниот натпревар од сезоната против [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], Бенајун изборил пенал во 90-тата минута. Голманот на Хаифа, [[Нир Давидович]], го одбранил ударот од белата точка, но Бенајун ја сместил одбиената топка во мрежата одбиениот со што му донел победа на својот тим. Сепак, бидејќи нивниот конкурент за опстанок го добил натпреварот, тоа значело дека неговиот тим сепак ќе испадне од лигата. Неколку секунди по постигнувањето на голот, додека ја славел победата и она што го сметал за гол за опстанок во лигата, Бенајун дознал дека неговиот тим ќе испадне и се расплакал.<ref name = "sbase">{{soccerbase}}</ref> Бенајун завршил како четврти најдобар стрелец во израелското првенство за таа сезона, со 15 гола во 25 настапи. ===Макаби Хаифа=== По завршувањето на сезоната 1997-1998, Бенајун се преселил во Макаби Хаифа во договор потпишан од [[Јаков Шахар]] (претседател на Макаби Хаифа) и Ели Зино (поранешен претседател на Бершева), и било договорено двата клуба да ја поделат заработката од продажбата на Бенајун во некој европски клуб. Во 1998 година, под водство на [[Душан Ухрин]] и [[Даниел Браиловски]], Бенајун и Хаифа стигнале до четвртфиналето на [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1998–99|Купот на победниците на куповите]], а тој постигнал доцен израмнувачки гол против [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], а и исто така и против [[ФК Рид|Рид]] во победата од 4–1. Тој, исто така, постигнал 16 гола на 29 натпревари за Хаифа во [[Лига Леумит 1998–1999|првенството]]. Во 1999 година, тој се соочил со својот менаџер [[Ели Коен (фудбалер 1951)|Ели Коен]], кога Бенајун наводно одбил да биде заменет за време на натпревар. Овој инцидент, плус лошиот месец за клубот, на крајот предизвикал оставка на Коен. Во [[Премиер лига на Израел 1999–2000|сезоната 1999–2000]], првата сезона на новоформираната [[Премиер лига на Израел]], Бенајун постигнал 19 гола на 38 натпревари за [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]] и бил трет најдобар стрелец во првенството. Во [[Премиер лига 2000–2001|сезоната 2000–2001]] под водство на [[Аврам Грант]], Бенајун ја предводел Хаифа до првата првенствена титула по седум години и бил избран за [[Фудбалер на годината во Израел|најдобар играч на сезоната]], откако постигнал 13 гола на 37 натпревари. Во [[Премиер лига на Израел 2001–2002|следната сезона]], Бенајун му помогнал на Макаби Хаифа да освои уште едно првенство, и покрај тоа што се повредил на почетокот на сезоната. Кога се вратил во акција, тој бил еден од клучните играчи и соработувал одлично во нападот со [[Џовани Росо]], [[Рајмондас Жутаутас]] и [[Јакубу Ајегбени]] давајќи значаен придонес за освојувањето на првенството. Во својата последна сезона со Макаби Хаифа, Бенајун постигнал 7 гола во 28 натпревари. Бенајун одиграл вкупно 130 натпревари во дресот на Макаби Хаифа, постигнувајќи 55 гола. ===Расинг Сантандер=== Во април 2002 година, Бенајун потпишал петгодишен договор со шпанскиот клуб од [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], кој стапил на сила во летото истата година.<ref>{{cite web|url=https://www.lavanguardia.com/deportes/20020409/51262752664/el-racing-ficha-al-israeli-benayoun-por-cinco-temporadas.html|title=El Racing ficha al israelí Benayoun por cinco temporadas|language=es|date=9 април 2002|access-date=5 мај 2026}}</ref> Своето деби за клубот го направил во натпреварот од првото коло на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|првенството]] против [[ФК Реал Ваљадолид|Реал Ваљадолид]] загубен на домашен терен со 0-1. Својте први голови (постигнал два) во дресот на Расинг ги постигнал на 15 декември 2002, во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Celta Vigo}} на [[Стадион Ел Сардинеро|Ел Сардинеро]]. Во Расинг Сантандер, Бенајун поминал три сезони забележувајќи вкупно 101 настап и 21 постигнат гол. Тој бил редовен стартер во најголемиот дел од својот престој во клубот и имал значител придонес во секоја сезона помагајќи му на клубот кој главно се борел за опстанок да избегне испаѓање во секоја од неговите три сезони во клубот. Во неговата последна сезона, тој постигнал 9 гола во првенството, вклучувајќи го и [[хет-трик]]от во победа со 1-4 против [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]].<ref>{{cite web|url=https://www.racinguismo.com/2021/12/racing-santander-ultimos-hat-tricks.html|title=Recordando los últimos hat-tricks|language=es|publisher=racinguismo.com|date=20 декември 2021|access-date=5 мај 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2004-2005, Сантандер одлучил да профитира од Бенајун продавајќи го на неговите агенти [[Пини Захави]] и Ронен Кацав за 3,5 милиони евра. Бенајун одбил трансфер од 5 милиони евра во [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]], претпочитајќи преселба во Англија или останување во Шпанија. Ова предизвикало голем интерес за играчот, а како најверојатни кандидати за неговиот потпис се сметале [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]], [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]], [[ФК Реал Сосиедад|Реал Сосиедад]] и Депортиво Ла Коруња.<ref>{{cite news |last=Kendall |first=Mark |title=Agents buy Benayoun's rights |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11840_2340953,00.html# |access-date=6 August 2008}}</ref> ===Вест Хем Јунајтед=== Во јули 2005 година, новопромовираниот тим во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], го комплетирале трансферот на Бенајун за надомест од 2,5 милиони фунти; играчот потпишал четиригодишен договор.<ref>[https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm ''"West Ham complete Benayoun swoop"''], ''BBC Sport'', 19 July 2005. Retrieved 23 June 2007.</ref> Менаџерот [[Алан Пардју]] го поздравил потпишувањето, наведувајќи ја способноста на Бенајун да „отвора врата кога тимовите се во тешка ситуација“, додека Бенајун открил дека е возбуден од можноста да игра за Вест Хем и во Премиер лигата..<ref>{{cite news |title=West Ham complete Benayoun swoop |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/w/west_ham_utd/4689691.stm |date= 19 June 2005 |access-date=30 November 2009}}</ref> Тој го имал своето деби во Премиер лигата за Вест Хем во првото коло од [[Премиер лига на Англија 2005–2006|сезоната 2005–2006]], на 13 август 2005 година, во победата со 3-1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]].<ref>{{cite news |title=West Ham 3–1 Blackburn |website=BBC Sport |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4127042.stm |date=13 August 2005 |access-date=6 August 2008}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 4–0 на домашен терен над [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] на 12 септември 2005 година.<ref>{{cite news |title=West ham 4–0 Aston Villa |website=BBC Sport |date=12 September 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4210912.stm |access-date=6 August 2008}}</ref> Во мај 2006 година, Бенајун играл во [[Финале на ФА купот во 2006 година|финалето]] на [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]] за Вест Хем против Ливерпул во Кардиф, каде што Вест Хем загубиле по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] откако натпреварот завршил со нерешен резултат 3–3.<ref>[https://archive.today/20140604215338/http://www.thefa.com/TheFACup/News/2006/May/FACF06_MatchReport ''"Reds in seventh heaven"''], The Football Association, 13 May 2006. Retrieved 4 June 2014.</ref> Бенајун постигнал пет гола во 34 првенствени натпревари во својата прва сезона во Вест Хем и три гола во 29 настапи во својата втора сезона. Неговиот последен натпревар за Вест Хем бил во победата од 1–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]] на 13 мај 2007 година, натпревар во кој Вест Хем избегнале испаѓање благодарение на победничкиот гол кој го постигнал [[Карлос Тевес]].<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/6627803.stm | title=Manchester United 0-1 West Ham United | website=BBC Sport | access-date=20 May 2015}}</ref><ref name="whustats">{{cite web | url=http://www.westhamstats.info/westham.php?west=2&ham=812&united=Yossi_Benayoun | title=Welcome to the Wonderful World of West Ham United Statistics – Yossi Benayoun | publisher=www.westhamstats.info | access-date=20 May 2015}}</ref> ===Ливерпул=== Во летото 2007 година, Бенајун се преселил во [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] под контроверзни околности. Тој усно се согласил на нов четиригодишен договор со Вест Хем во мај 2007 година, само за да се откаже од истиот во обид да се пресели во Ливерпул.<ref>{{cite news |last=O'Rourke |first=Peter |title=Yossi agrees new hammers deal |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11685_2389133,00.html |access-date=6 August 2008}}</ref> Контроверзноста се заострила на 10 јули кога израелските медиуми објавиле дека агентот на Бенајун, Ронен Кацав, се согласил на договор со Ливерпул, што би значело дека Бенајун ќе прима пониска плата од 50.000 фунти неделно што ја понудил Вест Хем во мај.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3423780,00.html ''"Benayoun leaves West Ham for Liverpool"''], ynetnews.com, 10 July 2007. Retrieved 10 July 2007.</ref> На 12 јули, Ливерпул објавил на својата официјална веб-страница дека потпишувањето на Бенајун е завршено, трансфер вреден 5 милиони фунти, при што тој потпишал четиригодишен договор.<ref>[http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool ''"Benayoun signs for Liverpool"''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140606220353/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/benayoun-signs-for-liverpool |date=6 June 2014 }}, Liverpool F.C., 12 July 2007. Retrieved 4 June 2014.</ref><ref>[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/6289760.stm ''"Benayoun seals Liverpool transfer"''], ''BBC Sport'', 12 July 2007. Retrieved 14 July 2007.</ref> Бенајун бил претставен како играч на Ливерпул заедно со [[Рајан Бабел]] на 13 јули, и му бил даден дресот со број 11. Своето деби за ''„црвените“'' го имал на 15 август против [[ФК Тулуза|Тулуза]] во првиот натпревар од третото квалификациско коло за [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]]. На своето деби во првенството, Бенајун појавувајќи се од клупата забележал асистенција за голот на [[Чаби Алонсо]] во победата со 6-0 над [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Неговиот прв гол за Ливерпул дошол на 25 септември 2007 година, кога постигнал гол против [[ФК Рединг|Рединг]] во победата со 2-4 во третото коло на Лига купот. На 7 ноември 2007 година, во натпревар на домашен терен од Лигата на шампионите против [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] во групната фаза, Бенајун постигнал [[хет-трик]] во победата на Ливерпул од 8–0 против тимот од [[Истанбул]]. Кон крајот на јануари, тој постигнал уште еден хет-трик против нисколигашот [[ФК Хавант енд Вотерлувил|Хавант енд Вотерлувил]] во победата со 5-2 на [[Анфилд]] во четвртото коло на [[ФА куп 2007-2008|ФА купот]]. Бенајун ја завршил успешната прва сезона во Ливерпул со 48 одиграни натпревари и 11 постигнати гола, вклучувајќи и четири гола во [[Премиер лига на Англија 2007-2008|Премиер лигата]] против [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]], [[ФК Портсмут|Портсмут]], Астон Вила и [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]]. Неговите настапи не биле доволни за да ги спречат гласините за трансфер во летото 2008 година. Ова довело до тоа израелецот отворено да ја објави својата намера да остане, велејќи: „Ливерпул е добар за мене и секогаш ми беше јасно дека сакам да останам и дека Ливерпул ме сака мене“.<ref>{{cite news |title=Benayoun staying with reds |publisher=Sky Sports |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11669_3793337,00.html |access-date=6 August 2008 |date=8 July 2008}}</ref> Пред почетокот на неговата втора сезона, Бенајун го зел неговиот омилен број на дресот 15 (претходно носен од [[Питер Крауч]] во сезоната 2007-2008, но бил испразнет по неговиот трансфер во Портсмут), кој претходно го носел во [[ФК Хапоел Бершева|Хапоел Бершева]], [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]], [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]], [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и во [[Фудбалска репрезентација на Израел|израелската репрезентација]].<ref>{{cite web |title=Yossi switches numbers |publisher=Liverpool F.C. |url=http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |access-date=6 August 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080822074958/http://www.liverpoolfc.tv/news/drilldown/N160789080805-0948.htm |archive-date = 22 August 2008}}</ref> На 6 декември 2008 година, Бенајун го постигнал својот прв гол во сезоната 2008–2009 во победата на Ливерпул од 3–1 над [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]]. На 25 февруари 2009 година, Бенајун постигнал гол со глава по слободниот удар на [[Фабио Аурелио]] во 82-рата минута во натпреварот против [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] на стадионот [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]] во осминафиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2007-2008|Лигата на шампионите]], во којшто Ливерпул победил со 1-0.<ref>{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7899591.stm |website=BBC Sport | title=Real Madrid 0–1 Liverpool | date=25 February 2009}}</ref> На 4 април 2009 година, Бенајун влегол како замена во натпреварот на Ливерпул против [[ФК Фулам|Фулам]] и го постигнал победничкиот гол во 94-тата минута.<ref>{{cite news |title=Liverpool's late reward may mask prime form for Europe|work=Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2009/apr/06/fulham-liverpool-premier-league-yossi-benayoun|first=Dominic|last=Fifield|access-date=4 May 2014|date=6 April 2009}}</ref> На 21 април 2009 година, во домашниот натпревар против [[ФК Арсенал|Арсенал]], тој постигнал гол со глава и израмнил со волеј-удар во судиското надополнување за да го израмни резултатот на 4–4.<ref>{{cite web |title=English Soccer: Benayoun scores 2 but Arshavin dents Liverpool's title hopes|work=The Jerusalem Post|date=22 April 2009 |url=https://www.jpost.com/Sports/English-Soccer-Benayoun-scores-2-but-Arshavin-dents-Liverpools-title-hopes|access-date=4 June 2014}}</ref> Својата втора сезона на Анфилд ја завршил на спектакуларен начин; постигнувајќи по еден гол во секој од последните три домашни натпревари на Ливерпул. Во сезоната 2008–2009, Бенајун одиграл 39 натпревари, постигнувајќи 9 гола, од кои осум биле во првенственото. Во втората половина од сезоната, тој ја зацврстил својата позиција во почетната постава на Ливерпул. На 6 јули 2009 година, тој потпишал двегодишно продолжување на договорот со кое бил врзан за клубот до 2013 година.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8137165.stm|title=Benayoun extends Liverpool deal |date=5 July 2009|website=BBC Sport|access-date=6 July 2009}}</ref> На 12 септември 2009 година, тој го постигнал својот прв хет-трик во Премиер лигата за Ливерпул во победата од 4–0 против [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915175840/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/liverpool/6174222/Liverpool-4-Burnley-0-match-report.html|url-status=dead|archive-date=15 September 2009|title=Liverpool 4 Burnley 0|date=12 September 2009|work=The Daily Telegraph |location=London |access-date=12 September 2009 | first=Rory | last=Smith}}</ref> Со ова, тој станал првиот играч во историјата кој постигнал хет-трик во Премиер лигата, Лигата на шампионите и ФА купот, но подоцна му се придружиле [[Серхио Агуеро]],[[Хари Кејн]] и [[Ерлинг Холанд]], како единствени играчи на кои им успеал овој подвиг.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|title=Who is the only player to have scored hat-tricks in the Premier League, FA Cup and Champions League?|date=5 July 2009|publisher=Sport.co.uk|access-date=18 January 2011|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005112458/http://www.sport.co.uk/news/Football/27072/Answer_Who_is_the_only_player_to_have_scored_hat-tricks_in_the_Premier_League_FA_Cup_and_Champions_League_.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/onsidefootballfooty/posts/4-players-have-scored-a-hattrick-in-the-uefa-champions-league-premier-league-and/1243593507773817/ 4 Players have scored a hattrick in the UEFA Champions League, Premier League and the FA Cup;] Onside Footy on Facebook</ref> Тој го постигна првиот гол во победата на Ливерпул од 3–0 над неговиот поранешен клуб Вест Хем. Последниот гол на Бенајун за клубот дошол во полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2009–2010|Лига Европа 2009-2010]] против [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]]; Бенајун постигна гол во продолжението за да му даде на Ливерпул водство од 2–1, пред [[Диего Форлан]] да постигне гол за пласман на Атлетико во финалето.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8649664.stm|title=Liverpool 2 – 1 Atletico Madrid (agg 2 – 2)|last=Ornstein|first=David|date=29 April 2010|website=BBC Sport |access-date=4 July 2017}}</ref> ===Челси=== [[File:Yossibenayounch.jpg|thumb|upright|Бенајун со [[ФК Челси|Челси]] во 2010]] На 2 јули 2010 година, Бенајун потпишал за [[ФК Челси|Челси]], согласувајќи се на тригодишен договор во трајност до летото 2013 година.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2010/07/02/2005672/liverpool-winger-yossi-benayoun-to-ink-55m-deal-at-chelsea-today- |title=Liverpool winger Yossi Benayoun to ink £6.5m deal at Chelsea today – report |publisher=Goal.com |date=2 July 2010 |access-date=6 January 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2082180 |title=YOSSI BENAYOUN SIGNS |date=2 July 2010 |access-date=4 June 2014 |work=Chelsea FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805010758/http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0%2C%2C10268~2082180%2C00.html |archive-date=5 August 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |title=Yossi joins Chelsea |date=2 July 2010 |access-date=8 April 2011 |work=Liverpool FC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726062046/http://www.liverpoolfc.tv/news/latest-news/yossi-joins-chelsea |archive-date=26 July 2010 }}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 5,5 милиони фунти за трансферот. Тој, во изјава за официјалната веб-страница на клубот, рекол: „Многу сум возбуден што дојдов во клуб како Челси, тоа е голем клуб и мислам дека е сон за секој играч. Се надевам дека ќе бидеме успешни.“ Своето деби за ''„сините“'' го направил на 8 август во поразот од 3–1 од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во [[ФА Комјунити Шилд 2010]], влегувајќи во игра наместото на [[Флорен Малуда]] во 72-рата минута. На 21 август, Бенајун го постигна својот прв гол за Челси, погодувајќи ја мрежата на [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] во 93-тата минута од првенствената победата со 6–0 на стадионот [[Ди Даблју (стадион)|Ди Даблју]].<ref>{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |title=MATCH REPORT: WIGAN ATHLETIC 0 CHELSEA 6 |publisher=Chelsea FC |access-date=4 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630163356/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2130495 |archive-date=30 June 2014 }}</ref> На 22 септември, Бенајун се здобил со повреда на Ахиловата тетива за време на поразот со 4–3 од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во Лига купот. На 26 август 2011 година, Бенајун му го понудил на [[Хуан Мата]] својот дрес со број 10. Бенајун рекол: „Решив да му го дадам на Мата бројот 10 - неговиот омилен. За мене тоа е само број, а не е мојата среќна 15-ка.“ (Флорен Малуда го носел бројот 15 во тоа време). Мата, кој го носел бројот 10 за Валенсија и додека бил капитен на шпанската репрезентација под 21 година во летото, му ја изразил својата благодарност на Бенајун. „Тоа е многу важен број за мене, па затоа ми е драго што го носам. Сакам да му се заблагодарам на Јоси“, рекол тој.<ref>{{cite web|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|title=Chelsea playmaker confirms new No.10|work=GiveMeSport|access-date=13 May 2012|archive-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001031902/http://www.givemefootball.com/premier-league/chelsea-playmaker-confirms-new-no-10|url-status=dead}}</ref> За време на Турнејата на Азија во 2011 година, во пријателскиот натпревар против тимот од играчи од малезиската лига, Бенајун постојано добивал исвиркувања од малезиската публика секој пат кога ќе ја допрел топката. Причината се претпоставува дека била таа што „Малезија, која е мнозинско муслиманско население, била цврст поддржувач на Палестинците и немала дипломатски односи со Израел. Играчот од средниот ред бил исмејуван во текот на целиот свој настап во првото полувреме од пријателскиот натпревар.“<ref>{{cite news|title=EPL giants Chelsea win friendly in Malaysia; Israeli midfielder Yossi Benayoun booed by large crowd|url=http://www.foxsports.com.au/football/premier-league/epl-giants-chelsea-win-friendly-in-malaysia-israeli-midfielder-yossi-benayoun-booed-by-large-crowd/story-e6frf4a3-1226099472584|access-date=26 July 2011|newspaper=Fox Sports|date=22 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Dalleres|first=Frank|title=Benayoun abused as Chelsea fail to shine under Villas-Boas|url=http://www.cityam.com/sport/benayoun-abused-chelsea-fail-shine-under-villas-boas|access-date=26 July 2011|newspaper=City A.M.|date=22 July 2011}}</ref> ===Арсенал=== [[Податотека:Yossi Benayoun Arsenal.jpg|thumb|left|280px|Бенајун се загрева додека игра за [[ФК Арсенал|Арсенал]]]] На 31 август 2011 година, Бенајун му се приклучил на [[ФК Арсенал|Арсенал]] на едногодишна позајмица, бидејќи неговите можност за игра во Челси биле ограничени. Тој го имаше своето деби на 10 септември 2011 година, влегувајќи како замена во второто полувреме за [[Андреј Аршавин]] во натпреварот против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]]. На 20 септември 2011 година, тој го постигнал својот прв гол за Арсенал во 78-мата минута од натпреварот од [[Лига куп на Англија 2011-2012|Лига Купот]] против [[ФК Шрузбери Таун|Шрузбери Таун]].<ref>{{cite news|title=Arsenal 3 – 1 Shrewsbury|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14893648|website=BBC Sport|access-date=21 September 2011|date=20 September 2011}}</ref> Бенајун го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] за Арсенал во поразот од 3–1 од [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]]. Својот прв гол во Премиер лигата за Арсенал го постигнал против [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], сместувајќи ја топката во мрежата со глава во 87-та минута во победата од 2–1 на 21 декември 2011 година.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114013450/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317935&cc=4716 |archive-date=14 January 2012 | title=Report: Aston Villa v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Бенајун бил капитен на Арсенал во поразот со 1–0 во Лига купот од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]. Тој изјавил: „Вистината е дека не го очекував ова, но беше убав момент. Кога составот беше откриен во хотелот, ја видов буквата „C“ до моето име; мислев дека има некаква забуна. Но, генерално, тоа беше убаво искуство“.<ref>{{cite web|url=http://goonertalk.com/2011/12/01/benayoun-when-i-saw-the-team-sheet-i-thought-it-was-a-mix-up/|title=Benayoun: 'When I saw the team-sheet I thought it was a mix-up!' – Gooner Talk|work=goonertalk.com|date=December 2011}}</ref> На 26 февруари 2012 година, тој го започнал [[Севернолондонско дерби|Севернолондонското дерби]] против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]]: во 88-мата минута бил заменет од [[Жервињо]], добивајќи овации од верните навивачи на Арсенал, а ''„топџиите“'' го добиле натпреварот со 5–2, откако губеле со 2–0. Потоа, го започнал и натпреварот против неговиот поранешен клуб Ливерпул, на 3 март 2012 година, пред да биде заменет во 74-тата минута повторно од Жервињо, додека Арсенал славеле победа со 2–1. На 11 април 2012 година, тој го постигна својот втор гол во лигата за сезоната во Премиер лигата, во победата од 3–0 на гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Воиндерерс]], резултат што го зацврстил третата позиција на Арсенал на табелата, зголемувајќи ја разликата од пет бода пред нивниот најголем ривал Тотенхем и Њукасл Јунајтед, на пет натпревари до крајот.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414001212/http://soccernet.espn.go.com/report?id=317991&cc=4716 |archive-date=14 April 2012 | title=Report: Wolverhampton Wanderers v Arsenal – Barclays Premier League – ESPN Soccernet | access-date=12 April 2012}}</ref> Потоа, тој го отворил резултатот против [[ФК Норич Сити|Норич Сити]] во последниот домашен натпревар на Арсенал за сезоната, кој завршил 3–3<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17878309|title=Arsenal 3–3 Norwich|author=Graham Chase|work=BBC Sport |date=3 May 2012 }}</ref> и ја завршил сезоната со уште еден гол во последниот натпревар за сезоната на Арсенал против [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]] на [[Хоторнс]] во натпреварот што завршил 3–2 за Арсенал. Своето искуство во Арсенал го завршил со 25 настапи и 6 гола во сите натпреварувања. ===Вест Хем Јунајтед и враќање во Челси=== На 31 август 2012 година, Бенајун се вратил во [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на позајмица за сезоната 2012–2013, станувајќи нивното единаесетто засилување во преодниот рок.<ref name=whuloan>{{cite news|last=Ornstein|first=David|title=Yossi Benayoun to join West Ham on loan from Chelsea|work=BBC Sport |date=31 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/19446475|access-date=1 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Benayoun returns|url=http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|publisher=whufc.com|access-date=1 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903223831/http://www.whufc.com/articles/20120901/benayoun-returns_2236884_2906876|archive-date=3 September 2012}}</ref> Тој се повредил во натпреварот против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во ноември и ги истегнал лигаментите откако се вратил на тренинзите. Поради ова, тој не одиграл повеќе ниту еден натпревар за Вест Хем и се вратил во Челси во декември 2012 година, откако одигра само шест натпревари на позајмица во Вест Хем.<ref>{{cite news|last=Griver|first=Simon|title=D-day looms for injured Benayoun|url=http://www.thejc.com/sport/sport-news/94888/d-day-looms-injured-benayoun|access-date=2 January 2013|newspaper=www.thejc.com|date=21 December 2012}}</ref> По враќањето во Челси, тој играл повремено за ''„сините“'', но без преголема минутажа. Исто така, имал неколку настапи во победничката кампања во [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|Лигата на Европа]], но двата натпревари од полуфиналето против [[ФК Базел|Базел]] како и финалето против [[ФК Бенфика|Бенфика]] ги преседел на клупата. На крајот од сезоната, договорот на Бенајун со Челси кој истекувал не му бил обновен и тој го напуштил клубот станувајќи слободен играч во летото 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/chelsea-transfer-news-yossi-benayoun-2262512|title=Yossi Benayoun set for Getafe move following Chelsea release|publisher=Mirror|date=9 септември 2013|access-date=8 мај 2026}}</ref> ===Квинс Парк Ренџерс=== На 10 декември 2013 година, Бенајун се приклучил на [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]], со кој потпишал договор до крајот на сезоната 2013–2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/25316206|title=Yossi Benayoun: QPR sign ex-Chelsea and Liverpool midfielder|website=BBC Sport|date=10 December 2013|access-date=10 December 2013}}</ref> Дебитирал во натпреварот од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионип]] против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], загубен со 1–0, влегувајќи како замена во 69-тата минута за [[Том Керол (англиски фудбалер)|Том Керол]].<ref>{{cite web|title=QPR vs Leicester City|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/12/21/england/championship/queens-park-rangers-fc/leicester-city-fc/1484281/?ICID=HP_MS_02_01|publisher=Soccerway|access-date=21 December 2013}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот на 22 март 2014 година на гостувањето кај [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]], со што моментално го израмнил резултатот во натпреварот кој КПР го добил со 1–3.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26589061|title=Middlesbrough 1–3 Queens Park Rangers|work=BBC Sport |date=21 March 2014 }}</ref> ===Враќање во Израел и подоцнежните години=== На 6 јуни 2014 година, Бенајун се вратил во својата татковина потпишувајќи двегодишен договор со неговиот поранешен клуб, [[ФК Макаби Хаифа|Макаби Хаифа]].<ref>{{cite web|url=https://www.maccabi-tlv.co.il/en/2016/06/benayoun-signs-one-year-deal-maccabi/|title=BENAYOUN SIGNS ONE-YEAR-DEAL AT MACCABI – Maccabi Tel Aviv Football Club|date=13 June 2016|access-date=20 July 2016}}</ref> Тој бил назначен за капитен на тимот, заменувајќи го ветеранот [[Јанив Катан]] кој се пензионирал од фудбалот. Во двете негови сезони, Бенајун постигнал пет и шест гола соодветно, но клубот играл под очекувањата освојувајќи ги петтото и четвртото место во првенството. Сепак, тие го освоиле [[Фудбалски куп на Израел|Купот на Израел]] во 2016 година, по 18 години. Бенајун имал конфронтации и со навивачите, а откако тој и Хаифа го освоиле купот, тој објавил дека ја напушта Хаифа и ќе им се придружи на нивните лути ривали [[ФК Макаби Тел Авив|Макаби Тел Авив]]. Во дресот на Макаби Тел Авив, Бенајун одиграл само една сезона, во која одиграл 27 натпревари и постигнал еден гол во првенството, кое тимот го завршил на второто место зад шампионот Хапоел Бершева. На почетокот на сезоната 2017-2018, тој потпишал за [[ФК Беитар Ерусалим|Беитар Ерусалим]].<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-bolts-Maccabi-Tel-Aviv-for-Beitar-Jerusalem-497347|title=Benayoun bolts Maccabi Tel Aviv for Beitar Jerusalem|website=The Jerusalem Post|date=19 June 2017}}</ref> Тој започнал добро, постигнувајќи три гола во лигата, додека Беитар бил рангиран меѓу водечките тимови во лигата. Подоцна, тој го загубил местото во почетниот состав во јануари и играл многу малку. Како резултат на тоа, тој го напушти Беитар и потпишал за [[ФК Макаби Петах Тиква|Макаби Петах Тиква]]. По краток период во Макаби Петах Тиква, тој се вратил во Беитар Ерусалим во јануари 2019 година,<ref>{{cite news |date=31 January 2018 |title=Benayoun finalizes deal with Maccabi Petah Tikvah |url=https://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Benayoun-finalizes-deal-with-Maccabi-Petah-Tikvah-540277 |newspaper=The Jerusalem Post}}</ref> а во април истата година го објавил своето пензионирање.<ref>{{cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/345427-yossi-benayoun-announces-retirement|title=Yossi Benayoun announces retirement|website=Liverpool FC|date=11 April 2019}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Бенајун бил член на израелската репрезентација под 16 години, која го освоила третото место на [[Европското првенство во фудбал за играчи под 16 години 1996|Европското првенство во категоријата]] во 1996.<ref name="uefa"/> Подоцна, тој настапувал и за репрезентациите под 18 и под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Израел|сениорската репрезентација]] го направил во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] на 18 ноември 1998 година, завршен со пораз од 2–0 во Сетубал. Својот прв гол за репрезентацијата го постигнал на 5 септември 1999 година, во поразот со 3-2 на гости од {{NazNB|FUrep|CYP}} во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]. Три дена подоцна, во следниот квалификациски натпревар тој постигнал хет-трик против [[Фудбалска репрезентација на Сан Марино|Сан Марино]] во победата со 8–0. За време на квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]], Бенајун станал водечка фигура на израелската репрезентација. Тој постигнал гол во победата на домашен терен над Кипар (2-1) и постигнал два гола против ремито 2-2 против {{NazNB|FUrep|SUI}}. На гостувањето во Кипар, тој асистирал за победничкиот гол во успехот со 1-2. Неговите одлични игри му донеле шанса на Израел да се квалификува за Светското првенство, но на крајот тоа не било доволно ниту за баражот, откако завршиле на третото место со еднаков број на бодови како Швајцарија но со полоша гол-разлика од нив. Непосредно пред квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]], Бенајун ја доби [[Капитен|капитенската лента]] на израелската репрезентација. Во осум настапи во квалификациите постигнал два гола. На 2 септември 2010 година, во победата од 3–1 против {{NazNB|FUrep|MLT}}, тој го постигнал својот втор хет-трик во репрезентативниот дрес. На 28 мај 2014 година, со настапот во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|MEX}} загубен со 3-0, Бенајун станал играчот со најмногу настапи за Израел (95), надминувајќи го [[Арик Бенадо]]. Тој се збогувал со репрезентацијата во 2017 година, после 102 одиграни натпревари и 23 постигнати гола. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ISR}} {{Cronopar|18-11-1998|Сетубал|PRT|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-12-1998|Тел Авив|ISR|2|0|YUG (1992-2003)|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|5-9-1999|Лимасол|CYP|3|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|8-9-1999|Рамат Ган|ISR|8|0|SMR|3|Квал. за ЕП|2000}} {{Cronopar|10-10-1999|Албасете|ESP|3|0|ISR||Квал. за ЕП|2000|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|13-11-1999|Хаифа|ISR|0|5|DNK|-|Квал. за ЕП|2000|13={{subon|37}}}} {{Cronopar|17-11-1999|Копенхаген|DNK|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2000|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|16-8-2000|Москва|RUS|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Рамат Ган|ISR|2|0|LIE|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|11-10-2000|Тел Авив|ISR|3|1|BIH|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|15-11-2000|Брага|PRT|2|1|ISR|1|Пријателска}} {{Cronopar|17-1-2001|Бет Шеан|ISR|2|0|UZB|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|14-2-2001|Херцлија|ISR|1|0|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|28-3-2001|Виена|AUT|2|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|24-4-2001|Тбилиси|GEO (1990-2004)|3|2|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2001|Вадуц|LIE|0|3|ISR|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-6-2001|Рамат Ган|ISR|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|15-8-2001|Каунас|LTU (1989-2004)|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{yel|27}} {{suboff|68}}}} {{Cronopar|13-2-2002|Кајзерслаутерн|DEU|7|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-4-2002|Копенхаген|DNK|3|1|ISR|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2002|Луксембург|LUX|0|5|ISR|1|Пријателска|13={{subon|76}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|12-10-2002|Та Кали|MLT|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|20-11-2002|Скопје|MKD|2|3|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|12-2-2003|Рамат Ган|ISR|2|0|ARM|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|29-3-2003|Лимасол|CYP|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|2-4-2003|Палермо|ISR|1|2|FRA|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|30-4-2003|Палермо|ISR|2|0|CYP|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|52}}}} {{Cronopar|7-6-2003|Анталија|ISR|0|0|SVN|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|6-9-2003|Љубљана|SVN|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2004|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|10-9-2003|Анталија|ISR|2|2|MLT|-|Квал. за ЕП|2004|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|11-10-2003|Сен Дени|FRA|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2004}} {{Cronopar|18-2-2004|Рамат Гам|ISR|6|0|AZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-4-2004|Рамат Ган|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|27-5-2004|Тбилиси|GEO|0|1|ISR|-|Пријателска}} {{Cronopar|18-8-2004|Вараждин|HRV|1|0|ISR|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|4-9-2004|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|8-9-2004|Рамат Ган|ISR|2|1|CYP|1|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-10-2004|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|2|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|17-11-2004|Строволос|CYP|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|9-2-2005|Ерусалим|ISR|3|3|HRV|1|Пријателска}} {{Cronopar|26-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|IRL|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|30-3-2005|Рамат Ган|ISR|1|1|FRA|-|Квал. за СП|2006}} {{Cronopar|4-6-2005|Даблин|IRL|2|2|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{yel|90+1}}}} {{Cronopar|3-9-2005|Базел|CHE|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2006|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|7-9-2005|Торшавн|FRO|0|2|FRO|-|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|8-10-2005|Рамат Ган|ISR|2|1|FRO|1|Квал. за ЕП|2008}} {{Cronopar|1-3-2006|Рамат Ган|ISR|0|2|DNK|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|15-8-2006|Цеље|SVN|1|1|ISR|1|Пријателска|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|2-9-2006|Талин|EST|0|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2006|Најмеген|ISR|4|1|AND|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|31}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|7-10-2006|Москва|RUS|1|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{suboff|75}}|14=Mosca (Russia)}} {{Cronopar|15-11-2006|Рамат Ган|ISR|3|4|HRV|1|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-2-2007|Рамат Ган|ISR|1|1|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|24-3-2007|Рамат Ган|ISR|0|0|ENG|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|28-3-2007|Тел Авив|ISR|4|0|EST|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}} {{yel|76}}}} {{Cronopar|6-6-2007|Андора ла Веља|AND|0|2|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|22-8-2007|Минск|BLR (1995-2012)|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|26}}}} {{Cronopar|8-9-2007|Лондон|ENG|3|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|13-10-2007|Загреб|HRV|1|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2008|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|ROU|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Рамат Ган|ISR|1|0|CHL|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|79}}}} {{Cronopar|20-8-2008|Тампере|FIN|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|69}}}} {{Cronopar|6-9-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CHE|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-9-2008|Кишињев|MDA|1|2|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Луксембург|LUX|1|3|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|88}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|15-10-2008|Рига|LAT|1|1|ISR|1|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Рамат Ган|ISR|2|2|CIV|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|11-2-2009|Рамат Ган|ISR|1|0|HUN|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|90}}}} {{Cronopar|28-3-2009|Рамат Ган|ISR|1|1|GRC|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|77}}}} {{Cronopar|1-4-2009|Ираклион|GRC|2|1|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|12-8-2009|Белфаст|NIR|1|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|54}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Рамат Ган|ISR|0|1|LAT|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}} {{suboff|67}}}} {{Cronopar|9-9-2009|Рамат Ган|ISR|7|0|LUX|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-10-2009|Рамат Ган|ISR|3|1|MDA|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Базел|CHE|0|0|ISR|-|Квал. за СП|2010|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|3-3-2010|Темишвар|ROU|0|2|ISR|1|Пријателска|13={{Капитен}} {{yel|60}} {{suboff|80}}}} {{Cronopar|2-9-2010|Рамат Ган|ISR|3|1|MLT|3|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}} {{yel|40}}}} {{Cronopar|7-9-2010|Тбилиси|GEO|0|0|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-3-2011|Тел Авив|ISR|1|0|GEO|-|Квал. за ЕП|2012|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|4-6-2011|Рига|LAT|1|2|ISR|1|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-8-2011|Женева|CIV|4|3|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|61}}}} {{Cronopar|2-9-2011|Тел Авив|ISR|0|1|GRC|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|6-9-2011|Загреб|HRV|3|1|ISR|-|Квал. за ЕП|2012|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|29-2-2012|Петах Тиква|ISR|2|3|UKR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-5-2012|Грац|CZE|2|1|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|31-5-2012|Лајпциг|DEU|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|7-9-2012|Баку|AZE|1|1|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|11-9-2012|Рамат Ган|ISR|0|4|RUS|-|Квал. за СП|2014|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|22-3-2013|Тел Авив|ISR|3|3|PRT|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|26-3-2013|Белфаст|NIR|0|2|ISR|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|2-6-2013|Њујорк|ISR|2|0|HON (1949-2022)|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|14-8-2013|Киев|UKR|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-5-2014|Мексико Сити|MEX|3|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|64}}|14=Мексико (град)}} {{Cronopar|1-6-2014|Хјустон|HON (1949-2022)|2|4|ISR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2016|Осиек|HRV|2|0|ISR|-|Пријателска|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|6-6-2017|Нетанја|ISR|1|1|MDA|-|Пријателска|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|11-6-2017|Хаифа|ISR|0|3|ALB|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|5-9-2017|Реџо Емилија|ITA|1|0|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|6-10-2017|Вадуц|LIE|0|1|ISR|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|9-10-2017|Ерусалим|ISR|0|1|ESP|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|75}}}} {{Cronofin|102|24|1|2|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу настапи|Фудбалска репрезентација на Израел#Играчи со најмногу постигнати голови}} ==Статистика== ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 14/11/1998 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Кирјат Елиезер|Кирјат Елиезер]], [[Хаифа]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Bnei Yehuda}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Лига Леумит 1998-1999]] || [https://www.transfermarkt.com/maccabi-haifa_bnei-yehuda-tel-aviv/index/spielbericht/3552750 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 08/09/1999 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Рамат Ган]], [[Рамат Ган]] || align=left|{{Naz|FUrep|ISR}} || align=left|{{Naz|FUrep|SMR}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''8''' - 0 || align=left|{{симбол2|UEFA Euro 2016 qualifying.png}} [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2000|Квал. за ЕП 2000]] || [https://www.transfermarkt.com/israel_san-marino/index/spielbericht/944264 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 04/03/2000 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Кирјат Елиезер|Кирјат Елиезер]], [[Хаифа]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Maccabi Netanya}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''7''' - 0 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Премиер лига на Израел 1999-2000]] || [https://www.transfermarkt.com/maccabi-haifa_maccabi-netanya/index/spielbericht/3499621 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 27/05/2000 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Општински стадион во Херцлија|Општински стадион]], [[Херцлија]] || align=left|{{Fb team Maccabi Haifa}} || align=left|{{Fb team Maccabi Herzliya}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''4''' || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Премиер лига на Израел 1999-2000]] || [https://www.transfermarkt.com/yossi-benayoun/meistetore/spieler/7858 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 24/04/2005 || align=left|{{flagsport|ESP}} [[Риасор]], [[А Коруња]] || align=left|{{Fb team Racing Santander}} || align=left|{{Fb team Deportivo La Coruna}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 1 - '''4''' || align=left|{{flagsport|ESP}} [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|Примера Дивисион 2004-2005]] || [https://www.transfermarkt.com/deportivo-de-la-coruna_racing-santander/index/spielbericht/28227 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 06/11/2007 || align=left|{{flagsport|ENG}} [[Анфилд]], [[Ливерпул]] || align=left|{{Fb team Liverpool}} || align=left|{{Fb team Besiktas}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''8''' - 0 || align=left|{{симбол2|UEFA Champions League logo 2.svg}} [[УЕФА Лига на шампиони 2006-2007]] || [https://www.transfermarkt.com/liverpool-fc_besiktas-jk/index/spielbericht/83364 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 26/01/2008 || align=left|{{flagsport|ENG}} [[Анфилд]], [[Ливерпул]] || align=left|{{Fb team Liverpool}} || align=left|{{Fb team Havant & Waterlooville}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 2 || align=left|{{flagsport|ENG}} [[ФА куп 2008-2009]] || [https://www.transfermarkt.com/liverpool-fc_havant-amp-waterlooville-fc/index/spielbericht/88664 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 12/09/2009 || align=left|{{flagsport|ENG}} [[Анфилд]], [[Ливерпул]] || align=left|{{Fb team Liverpool}} || align=left|{{Fb team Burnley}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ENG}} [[Премиер лига на Англија 2009-2010]] || [https://www.transfermarkt.com/liverpool-fc_burnley-fc/index/spielbericht/954292 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 02/09/2010 || align=left|{{flagsport|ISR}} [[Стадион Рамат Ган]], [[Рамат Ган]] || align=left|{{Naz|FUrep|ISR}} || align=left|{{Naz|FUrep|MLT}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 1 || align=left|{{симбол2|UEFA Euro 2016 qualifying.png}} [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2012|Квал. за ЕП 2012]] || [https://www.transfermarkt.com/israel_malta/index/spielbericht/1052525 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ====={{flagsport|ISR}} Макаби Хаифа===== *'''[[Премиер лига на Израел|Израелско првенство]]''' : 2 : 2000-2001, 2001-2002 *'''[[Фудбалски куп на Израел|Куп на Израел]]''' : 1 : 2015-2016 ====={{flagsport|ENG}} Челси===== *'''{{Трофеј-УЕФА Лига Европа}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2012-2013 ===Индивидуални=== *[[Фудбалер на годината во Израел]]: 2000-2001<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/israpoy.html|title = Israel - Player of the Year}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Израел |image3=Flag of Israel.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/benayoun-yossi/ppfLYtjB/ Јоси Бенајун на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/yossi-benayoun/profil/spieler/7858 Јоси Бенајун на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/19091/yossi-benayoun Јоси Бенајун на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4490/show/yossi-benayoun Јоси Бенајун на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бенајун, Јоси}} [[Категорија:Израелски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хапоел Бершева]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Расинг Сантандер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вест Хем Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Квинс Парк Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Хаифа]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Тел Авив]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Беитар Ерусалим]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Макаби Петах Тиква]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] feuh75h3y0prlo9k82m8wfajxcgs4ou 4 1393050 5561979 5561716 2026-05-21T08:03:28Z Jtasevski123 69538 /* Општини во Босна и Херцеговина */ 5561979 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец мај 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Притоки на Волга === [[Податотека:Volga_basin.png|десно|230п|Уредувачки ден „Притоки на Волга“]] На 5 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Притоки на Волга“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за притоките на Волга може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волга|Притоки на Волга]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Селижаровка]] (Н)|[[Жукопа]] (Н)|[[Предлошка:РВолга]] (Н)|[[Цивил (река)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] | {{подреден список|[[Рутка (река)]] (Н)|[[Свијага]](Н)|[[Кашинка]] (Н)|[[Узола]] (H)|[[Медведица (притока на Волга) ]] (H)|[[Голем Иргиз]] (H)|[[Самара (Волга)]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Вазуза]] (Н)|[[Тверца]] (Н)|[[Шоша (река)]] (Н)|[[Дубна (Волга)]] (Н)|[[Нерљ (Волга)]] (Н)|[[Суда]] (Н)|[[Сит (река)]] (Н)|[[Шексна]] (Н)|[[Согожа]] (Н)|[[Которосл]] (Н)|[[Унжа]] (Н)|[[Њомда]] (Н)|[[Кострома (река)]] (Н)|[[Кудма]] (Н)|[[Керженец]] (Н)|[[Терешка]] (Н)|[[Сумка (река)]] (Н)|[[Илет]] (Н)|[[Аниш (река)]] (Н)|[[Голема Кокшага]] (Н)|[[Мала Кокшага]] (Н)|[[Мал Иргиз]] (Н)|[[Чапаевка (река)]] (Н)|[[Ахтуба]] (Н)|[[Еруслан]] (Н)|[[Актај]] (Н)|[[Голем Черемшан]] (Н)|[[Сок (река)]] (Н)|[[Ветлуга (река)]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Едгар Алан По === [[Податотека:Edgar_Allan_Poe,_circa_1849,_restored,_squared_off.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела на Едгар Алан По“]] На 7 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Едгар Алан По“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Едгар Алан По може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Дела на Едгар Алан По|Дела на Едгар Алан По]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Дневникот на Џулиус Родман]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Бледоплаво око]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Политичар (драма)]] (Н)|[[Шахистот на Маелцел]] (Н)|[[Утро на Висахикон]] (Н)|[[Еурека: Прозна поема]] (Н)|[[Филозофијата на мебелот]] (Н)|[[Поетскиот принцип]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Црна мачка (расказ)]] (Н)}} |- | 5 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Лигеја]] (Н) |[[Тамерлан (поема)]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:9Natasha9|9Natasha9]] | {{подреден список|[[Едгар Алан По (филм)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години“]] На 12 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1760-ти и 1770-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1760-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1770-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1779 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Хрватска === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Планини во Хрватска“]] На 14 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Хрватска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниов список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Хрватска|Список на планини во Хрватска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Камешница]] (Н)|[[Опор (брдо)]] (Н)|[[Крндија]] (Н)|[[Тухобиќ]] (Н)|[[Иваншчица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Петрова Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Eva Panovska|Eva Panovska]] | {{подреден список|[[Ќиќарија]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Сњежник]] (Н)|[[Учка]] (Н)|[[Велика Капела]] (Н)|[[Вишевица]] (Н)|[[Шибеник (планина)]] (Н)|[[Мала Капела]] (Н)|[[Мосор]] (Н)|[[Псуњ]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]] | {{подреден список|[[Велики Козјак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години“]] На 19 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1960-тите|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1970-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Книжевноста во 1969 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[1979 во книжевноста]] (П)|[[1978 во книжевноста]] (П)|[[1977 во книжевноста]] (П)|[[1976 во книжевноста]] (П)|[[1975 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Општини во Босна и Херцеговина === [[Податотека:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Општини во Босна и Херцеговина“]] На 21 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Општини во Босна и Херцеговина“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за општините во Босна и Херцеговина може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Општини во Босна и Херцеговина|Општини во Босна и Херцеговина]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Челиќ]] (Н)|[[Бусовача]] (Н)|[[Бужим]] (Н)|[[Чаплина]] (Н)|[[Читлук]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Водни површини во Индонезија === [[Податотека:658-water-wave.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Водни површини во Индонезија“]] На 26 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Водни површини во Индонезија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за водните површини во Индонезија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Водни површини во Индонезија|Водни површини во Индонезија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови лески === [[Податотека:Corylus avellana 0001.JPG|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лески“]] На 28 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лески“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите лески може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниов список на видови на Википедија на македонски јазик: * [[Леска#Видови|Видови лески]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|5]] nr4pryn1ux3lycxwdxv1pip67zvfl64 5562008 5561979 2026-05-21T11:28:39Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5562008 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец мај 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Притоки на Волга === [[Податотека:Volga_basin.png|десно|230п|Уредувачки ден „Притоки на Волга“]] На 5 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Притоки на Волга“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за притоките на Волга може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волга|Притоки на Волга]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Селижаровка]] (Н)|[[Жукопа]] (Н)|[[Предлошка:РВолга]] (Н)|[[Цивил (река)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] | {{подреден список|[[Рутка (река)]] (Н)|[[Свијага]](Н)|[[Кашинка]] (Н)|[[Узола]] (H)|[[Медведица (притока на Волга) ]] (H)|[[Голем Иргиз]] (H)|[[Самара (Волга)]] (H)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Вазуза]] (Н)|[[Тверца]] (Н)|[[Шоша (река)]] (Н)|[[Дубна (Волга)]] (Н)|[[Нерљ (Волга)]] (Н)|[[Суда]] (Н)|[[Сит (река)]] (Н)|[[Шексна]] (Н)|[[Согожа]] (Н)|[[Которосл]] (Н)|[[Унжа]] (Н)|[[Њомда]] (Н)|[[Кострома (река)]] (Н)|[[Кудма]] (Н)|[[Керженец]] (Н)|[[Терешка]] (Н)|[[Сумка (река)]] (Н)|[[Илет]] (Н)|[[Аниш (река)]] (Н)|[[Голема Кокшага]] (Н)|[[Мала Кокшага]] (Н)|[[Мал Иргиз]] (Н)|[[Чапаевка (река)]] (Н)|[[Ахтуба]] (Н)|[[Еруслан]] (Н)|[[Актај]] (Н)|[[Голем Черемшан]] (Н)|[[Сок (река)]] (Н)|[[Ветлуга (река)]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Едгар Алан По === [[Податотека:Edgar_Allan_Poe,_circa_1849,_restored,_squared_off.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела на Едгар Алан По“]] На 7 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Едгар Алан По“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Едгар Алан По може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Дела на Едгар Алан По|Дела на Едгар Алан По]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Дневникот на Џулиус Родман]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Бледоплаво око]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Политичар (драма)]] (Н)|[[Шахистот на Маелцел]] (Н)|[[Утро на Висахикон]] (Н)|[[Еурека: Прозна поема]] (Н)|[[Филозофијата на мебелот]] (Н)|[[Поетскиот принцип]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Црна мачка (расказ)]] (Н)}} |- | 5 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Лигеја]] (Н) |[[Тамерлан (поема)]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:9Natasha9|9Natasha9]] | {{подреден список|[[Едгар Алан По (филм)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години“]] На 12 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1760-ти и 1770-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1760-ти и 1770-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1760-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1770-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1779 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Хрватска === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Планини во Хрватска“]] На 14 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Хрватска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниов список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Хрватска|Список на планини во Хрватска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Камешница]] (Н)|[[Опор (брдо)]] (Н)|[[Крндија]] (Н)|[[Тухобиќ]] (Н)|[[Иваншчица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Петрова Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Eva Panovska|Eva Panovska]] | {{подреден список|[[Ќиќарија]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Сњежник]] (Н)|[[Учка]] (Н)|[[Велика Капела]] (Н)|[[Вишевица]] (Н)|[[Шибеник (планина)]] (Н)|[[Мала Капела]] (Н)|[[Мосор]] (Н)|[[Псуњ]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]] | {{подреден список|[[Велики Козјак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години“]] На 19 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1960-ти и 1970-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1960-тите|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1970-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Книжевноста во 1969 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[1979 во книжевноста]] (П)|[[1978 во книжевноста]] (П)|[[1977 во книжевноста]] (П)|[[1976 во книжевноста]] (П)|[[1975 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Општини во Босна и Херцеговина === [[Податотека:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Општини во Босна и Херцеговина“]] На 21 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Општини во Босна и Херцеговина“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за општините во Босна и Херцеговина може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Општини во Босна и Херцеговина|Општини во Босна и Херцеговина]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Челиќ]] (Н)|[[Бусовача]] (Н)|[[Бужим]] (Н)|[[Чаплина]] (Н)|[[Читлук]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Добој Југ]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Водни површини во Индонезија === [[Податотека:658-water-wave.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Водни површини во Индонезија“]] На 26 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Водни површини во Индонезија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за водните површини во Индонезија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Водни површини во Индонезија|Водни површини во Индонезија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови лески === [[Податотека:Corylus avellana 0001.JPG|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лески“]] На 28 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лески“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите лески може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниов список на видови на Википедија на македонски јазик: * [[Леска#Видови|Видови лески]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|5]] j5qevt00mgddy3itmn8cpyazi4bx0ht 0 1395362 5561808 5561583 2026-05-20T16:37:33Z Carshalton 30527 5561808 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јошко Гвардиол | image = [[File:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2611 (Joško Gvardiol).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Јошко Гвадиол<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list: Croatia (CRO) |publisher=[[FIFA]] |page=8 |date=18 December 2022 |access-date=9 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|1|23|df=yes}}<ref>{{cite web |title=Joško Gvardiol – Croatia – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250127284--josko-gvardiol/ |access-date=13 June 2023 |publisher=[[UEFA]]}}</ref> | birth_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.85}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |title=Joško Gvardiol |publisher=RB Leipzig |access-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607224731/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |archive-date=7 June 2023 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Manchester City}} | clubnumber = 24 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px solid HEX-007500.svg}} [[НК Трешњевка|Трешњевка]] | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years1 = 2019–2020 | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Dinamo Zagreb II}} | years2 = 2019–2021 | caps2 = 36 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years3 = 2021–2023 | caps3 = 59 | goals3 = 3 | clubs3 = {{Fb team RB Leipzig}} | years4 = 2023- | caps4 = 82 | goals4 = 11 | clubs4 = {{Fb team Manchester City}} | nationalyears1 = 2016 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 14 години|Хрватска 14]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 16 години|Хрватска 16]] | nationalyears3 = 2018-2019 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 17 години|Хрватска 17]] | nationalyears4 = 2019 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 19 години|Хрватска 19]] | nationalyears5 = 2019-2021 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 1 |nationalteam5 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска 21]] | nationalyears6 = 2021- | nationalcaps6 = 46 | nationalgoals6 = 4 |nationalteam6 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] }} '''Јошко Гвардиол''' (роден на [[23 јануари]] [[2002]] година, во [[Загреб]]) е [[Хрватска|хрватски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] и на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. ==Биогарфија== Гвардиол е роден на 23 јануари 2002 година во [[Средњаци]], населба во [[Загреб]], Хрватска, каде што пораснал.<ref>{{Cite web |title=Gvardiolovi prijatelji i obitelj otkrili kakav je on privatno: "Nikad nije imao mira" |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2486627 |access-date=2026-02-27 |website=www.index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Joško Gvardiol: Man City's Only Good News for Today|url=https://sports.yahoo.com/jo-ko-gvardiol-man-city-190000638.html|website=[[Yahoo Sports]]|publisher=[[Yahoo]]|date=23 January 2025|access-date=6 June 2025|via=[[OneFootball]]}}</ref> Неговиот татко, Тихомир, по потекло од [[Новиград (Задарска жупанија)|Новиград]] во близина на [[Задар]], работи како [[рибар]], додека неговата мајка, Сања, по потекло од Средњаци,<ref>{{cite web | title = Joško Gvardiol – biografija i titule | website = Formula.ba | date = 2025-06-14 | access-date = 2025-06-16 | url = https://www.formula.ba/blog/josko-gvardiol-biografija-porijeklo-karijera | language = hr-BA }}</ref> била вработена во компанија за големопродажба.<ref name="Gloria 2021">{{Cite magazine |date=18 June 2021 |title=Dečko za velike stvari! Joško Gvardiol skromni je ribarev sin i reprezentativac o kojem svi pričaju |trans-title=Boy for great stuff! Josko Gvardiol is a modest fisherman's son and representative that everyone is talking about |url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/decko-za-velike-stvari-josko-gvardiol-skromni-je-ribarev-sin-i-reprezentativac-o-kojem-svi-pricaju-15081909 |access-date=6 June 2025 |magazine=[[Gloria (magazine)|Gloria]] |language=hr}}</ref> Тој има две постари сестри Лорена и Франка кои се модел, односно ракометарка.<ref>{{Cite magazine|title=Priča Joška Gvardiola: Skromni dečko iz NK Trešnjevke sada igra kod slavnog imenjaka Pepa|trans-title=Joško Gvardiol's story: A humble boy from NK Trešnjevke is now playing with the famous namesake Pep|url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/prica-joska-gvardiola-skromni-decko-iz-nk-tresnjevke-sada-igra-kod-slavnog-imenjaka-pepa-15362378|magazine=Gloria|date=5 August 2023|access-date=6 June 2025|language=hr}}</ref> Како млад фудбалер на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]], Гвардиол се соочувал со проблеми околу минутажата и размислувал да се откаже од фудбалот за да продава риба. Tој, исто така, размислувал да премине на [[кошарка]], бидејќи многу негови пријатели во тоа време играле кошарка. Сепак, решил да ја продолжи својата кариера откако семеен пријател му направил [[Mental mapping|ментална мапа]] за да го охрабри.<ref>{{Cite web|first=Richard|last=Martin|title=Revealed: Manchester City defender Josko Gvardiol wanted to quit football and sell fish in a market due to doubts over his ability|url=https://www.goal.com/en/news/revealed-manchester-city-defender-josko-gvardiol-wanted-quit-football-sell-fish-market/bltd3d053c00a5d01b0|website=[[Goal (website)|Goal]]|date=24 August 2023|access-date=6 June 2025}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)|Централен дефанзивец]], многу добар во маркирање и во играта со глава. Способен е да ја организира играта од задната линија но и да се приклучува во нападот, при што успева да постигнува и голови.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2002/josko-gvardiol-talento-croato-classe-2002/|title=Josko Gvardiol: talento croato classe 2002|data=4 април 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/josko-gvardiol-la-nuova-star-croata-acquisita-per-19-milioni-dal-/vlladdsrawjz1o2hatl47joxj|title=Josko Gvardiol: la nuova star croata acquistata per 19 milioni dal Lipsia|date=29 септември 2020}}</ref> Може да биде користен и на позицијата [[Одбрана (фудбал) #Страничен бек|лев бек]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/01-09-2021/calciomercato-germania-bundesliga-bayern-lipsia-420887841772.shtml|title=Il Bayern mette muscoli, sorprese a Lipsia: Andre Silva e tanti giovani|access-date=2 септември 2021}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и рани години=== Гвардиол почнал да игра фудбал на седумгодишна возраст кога неговиот татко Тихомир, некогаш аматерски играч во родниот Новиград, го одвел во [[НК Трешњевка|Трешњевка]].<ref>{{Cite web|first=Nizaar|last=Kinsella|title='This is the most beautiful period of our careers' – NXGN star Gvardiol eyeing Europa League glory with Dinamo Zagreb|url=https://www.goal.com/en/news/beautiful-period-nxgn-gvardiol-europa-league-dinamo-zagreb/mu7jc44z43ds163320vucorte|website=Goal (website)|date=26 March 2021|access-date=6 June 2025}}</ref> Додека бил таму, бил забележан од [[НК Локомотива|Локомотива]] и [[НК Загреб]], но сепак, во последен момент, тој добил понуда од [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] која неговото семејство ја прифатила.<ref name=":0">{{Cite web |last=Juranović |first=Tomislav |date=13 September 2020 |title=Ovo je zlatni dječak od 200 milijuna kuna: 'Ako do 20. godine ne postane Vatreni, netko mora u zatvor!' |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/ovo-je-zlatni-djecak-od-200-milijuna-kuna-ako-do-20-godine-ne-postane-vatreni-netko-mora-u-zatvor-15018772 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> [[Податотека:Next Generation Trophy Tag 43.jpg|thumb|left|200px|Гвардиол (десно) играјќи во академијата на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо]] во 2017]] Првично, тој играл како [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]] или [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|централен играч за врска]] сè додека тренерот во академијата на Динамо, [[Далибор Полдругач]] не го преместил на во [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|центрарот на одбраната]]. Набргу потоа, Гвардиол почнал да привлекува интерес од истакнати европски клубови,<ref name=":0" /> вклучувајќи ги [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]], [[ФК Лил|Лил]], [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], [[РБ Лајпциг]], [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]], [[ФК Ајакс|Ајакс]], [[ФК Интер|Интер]] и [[ФК Рома|Рома]].<ref>{{Cite web |last=Olivari |first=Davorin |date=29 August 2020 |title=Za Dinamovog tinejdžera sprema se ponuda od čak 20 milijuna eura s bonusima! Ruši rekord Kovačića! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/za-dinamovog-tinejdzera-sprema-se-ponuda-od-cak-20-milijuna-eura-s-bonusima-rusi-rekord-kovacica-15016038 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 May 2020 |title=Bayern: Guardiola? Nein, Gvardiol ist im Visier |url=https://www.krone.at/2153433 |access-date=29 August 2020 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=4 July 2019 |title=Veliki je fan Virgila van Dijka, a još s 15 godina odbio je Inter! |url=https://www.24sata.hr/sport/veliki-je-fan-virgila-van-dijka-a-jos-s-15-godina-odbio-je-inter-637737 |access-date=30 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2019 |title=Talijani: Roma ove zime kupuje mladog stopera Dinama |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2132413 |access-date=31 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Тој одиграл клучна улога во кампањата на Динамо [[УЕФА Младинска лига 2018–2019|УЕФА Младинската лига 2018-2019]],<ref>{{Cite web|date=12 March 2019 |title=Tko su mladi dinamovci na čelu s vratarom koji rasturaju u Europi |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2070413 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> каде што стигнале до четвртфиналето пред да загубат со 4–2 од Челси по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{Cite web |last1=Dasović |first1=Tomislav |last2=Pavić |first2=Marko |date=3 April 2019 |title=Dinamo vodio 2:0 pa ispao na penale, Chelsea spasio hrvatski vratar |url=https://www.vecernji.hr/sport/od-16-sati-juniori-dinama-u-londonu-protiv-chelseaja-po-povijesni-uspjeh-1310939 |access-date=29 August 2020 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> Откако бил импресиониран од неговите настапи за младинските тимови, тренер на првиот тим на Динамо, [[Ненад Бјелица]], го повикал Гвардиол во сениорскиот тим за предсезонските натпревари во [[Словенија]] во летото 2019 година. На 2 јули, тој постигнал гол во пријателската победа од 2–0 над [[ФК Австрија Клагенфурт (2007)|Австрија Клагенфурт]].<ref>{{Cite web|date=2 July 2019 |title=Dinamo polako hvata zalet, Gavranović i Gvardiol za sigurnu pobjedu protiv Austrije |url=https://www.tportal.hr/sport/clanak/dinamo-polako-hvata-zalet-gavranovic-i-gvardiol-za-sigurnu-pobjedu-protiv-austrije-foto-20190702 |access-date=29 August 2020 |website=Tportal.hr |language=hr}}</ref> На 10 октомври 2019, тој бил вклучен на листата играчи „Следна генерација“ издадена од „''[[The Guardian]]''“.<ref>{{Cite news|last1=Christenson|first1=Marcus|last2=Powell|first2=Jim|last3=Blight|first3=Garry|date=10 October 2019|title=Next Generation 2019: 60 of the best young talents in world football|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2019/oct/10/next-generation-2019-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|access-date=29 August 2020|issn=0261-3077}}</ref> ===Динамо Загреб=== Гвардиол го имал своето деби за сениорскиот тим на Динамо во [[Прва фудбалска лига на Хрватска 2019–2020|хрватското првенство]] на 18 октомври, во победата од 4–2 над [[ХНК Горица|Горица]], влегувајќи во игра на местото на [[Марио Гаврановиќ]] во 87-мата минута.<ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=2 November 2019 |title=Tinejdžer (17) Zabio Za Dinamo I Otišao Kući Tramvajem! 'Suigrače sam čuo kako viču 'catering', pravilo je da ih častim! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/tinejdzer-17-zabio-za-dinamo-i-otisao-kuci-tramvajem-suigrace-sam-cuo-kako-vicu-catering-pravilo-je-da-ih-castim-9565349 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref> Во неговиот втор првенствен настап за клубот на 2 ноември, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 над [[НК Интер Запрешиќ|Интер Запрешиќ]]. Тоа го направило шесттиот најмлад стрелец во првенството за Динамо, по [[Ален Халиловиќ]], [[Матео Ковачиќ]], [[Нико Крањчар]], [[Анте Ќориќ]] и [[Тин Једвај]].<ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=2 November 2019 |title=Srušio Inter pa tramvajem išao kući: Vikali su mu 'catering'... |url=https://www.24sata.hr/sport/gvardiol-suigraci-su-mi-poslije-gola-vikali-catering-catering-657216 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 12 февруари 2020 година, во плејофот на [[УЕФА Младинска лига 2019-2020|УЕФА Младинската лига]] против [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], Гвардиол успешно реализирал [[Пенал (фудбал)|пенал]] во победата по изведувањето на пеналите со 4-3, со која Динамо се квалификувале за осминафиналето.<ref>{{Cite web |last1=Tironi |first1=Hrvoje |last2=Barišić |first2=Zdravko |last3=Vukušić |first3=Danijel |date=12 February 2020 |title=Bravo, dečki: Dinamo je nakon penala prošao u osminu finala! |url=https://www.24sata.hr/sport/dinamova-mladost-u-kijevu-ide-po-osminu-finala-lige-prvaka-675544 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> Во осминафиналето против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] на 4 март, Гвардиол си постигнал [[автогол]] откако топката се одбила од него по ударот на [[Леон Дајаку]], со што бил поставен конечниот резултат 2–2. Во пенал-изведбата, тој повторно успешно го реализирал својот удар, со што Динамо победил со 6–5 и се пласирале во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |last1=Kovačević |first1=Davor |last2=Tironi |first2=Hrvoje |date=4 March 2020 |title=Pao i Bayern! Dinamo je poslije penala ušao u četvrtfinale LP-a |url=https://www.24sata.hr/sport/tko-ce-u-cetvrtfinale-bayern-i-dinamo-bez-najopasnijih-igraca-679254 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 25 јуни, Гвардиол потпишал петгодишен договор со Динамо.<ref>{{Cite web |date=25 June 2020 |title=Joško Gvardiol potpisao novi ugovor |url=https://gnkdinamo.hr/hr/Novosti/Clanak/josko-gvardiol-potpisao-novi-ugovor1 |access-date=29 August 2020 |website=GNK Dinamo Zagreb |language=hr}}</ref> На 5 јули, во [[Дерби Динамо Загреб–Риека|дербито]] против [[ХНК Риека|Риека]] кога првенствената титула веќе била обезбедена, Гвардиол си постигнал автогол по ударот на [[Франко Андријашевиќ]] во поразот со 2–0, што на крајот неговиот тренер [[Игор Јовиќевиќ]] ќе го чини работата.<ref>{{Cite web |last=Jurišić |first=Predrag |date=5 July 2020 |title=Video: Pogledajte kako je Rijeka 'slomila' Dinamo 2–0 i opet izborila šansu za Ligu prvaka! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/video-pogledajte-kako-je-rijeka-slomila-dinamo-2-0-i-opet-izborila-sansu-za-ligu-prvaka-15006469 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2020 |title=Igor Jovićević dobio otkaz u Dinamu! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/rubrika/nogomet/igor-jovicevic-dobio-otkaz-u-dinamu---612017.html |access-date=29 August 2020 |website=Gol.hr |language=hr}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Динамо Загреб *'''[[Прва Хрватска фудбалска лига|Прва ХНЛ]]''' : 2 : 2019-2020, 2020-2021 *'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : 1 : 2020-2021 ; РБ Лајпциг *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп на Англија]]''' : 1 : 2025-2026 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2024 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2023 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.soccerway.com/player/gvardiol-josko/86K1f1fd/ Јошко Гвардиол на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/josko-gvardiol/profil/spieler/475959 Јошко Гвардиол на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/299910/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на espn] *[https://www.whoscored.com/players/402664/show/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гвардиол, Јошко}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Загреб]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] cci1a9hi04iva5h7e07c2tbpnsuyy5m 5561862 5561808 2026-05-20T19:24:07Z Carshalton 30527 5561862 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јошко Гвардиол | image = [[File:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2611 (Joško Gvardiol).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Јошко Гвадиол<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list: Croatia (CRO) |publisher=[[FIFA]] |page=8 |date=18 December 2022 |access-date=9 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|1|23|df=yes}}<ref>{{cite web |title=Joško Gvardiol – Croatia – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250127284--josko-gvardiol/ |access-date=13 June 2023 |publisher=[[UEFA]]}}</ref> | birth_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.85}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |title=Joško Gvardiol |publisher=RB Leipzig |access-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607224731/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |archive-date=7 June 2023 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Manchester City}} | clubnumber = 24 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px solid HEX-007500.svg}} [[НК Трешњевка|Трешњевка]] | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years1 = 2019–2020 | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Dinamo Zagreb II}} | years2 = 2019–2021 | caps2 = 36 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years3 = 2021–2023 | caps3 = 59 | goals3 = 3 | clubs3 = {{Fb team RB Leipzig}} | years4 = 2023- | caps4 = 82 | goals4 = 11 | clubs4 = {{Fb team Manchester City}} | nationalyears1 = 2016 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 14 години|Хрватска 14]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 16 години|Хрватска 16]] | nationalyears3 = 2018-2019 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 17 години|Хрватска 17]] | nationalyears4 = 2019 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 19 години|Хрватска 19]] | nationalyears5 = 2019-2021 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 1 |nationalteam5 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска 21]] | nationalyears6 = 2021- | nationalcaps6 = 46 | nationalgoals6 = 4 |nationalteam6 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] }} '''Јошко Гвардиол''' (роден на [[23 јануари]] [[2002]] година, во [[Загреб]]) е [[Хрватска|хрватски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] и на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. ==Биогарфија== Гвардиол е роден на 23 јануари 2002 година во [[Средњаци]], населба во [[Загреб]], Хрватска, каде што пораснал.<ref>{{Cite web |title=Gvardiolovi prijatelji i obitelj otkrili kakav je on privatno: "Nikad nije imao mira" |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2486627 |access-date=2026-02-27 |website=www.index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Joško Gvardiol: Man City's Only Good News for Today|url=https://sports.yahoo.com/jo-ko-gvardiol-man-city-190000638.html|website=[[Yahoo Sports]]|publisher=[[Yahoo]]|date=23 January 2025|access-date=6 June 2025|via=[[OneFootball]]}}</ref> Неговиот татко, Тихомир, по потекло од [[Новиград (Задарска жупанија)|Новиград]] во близина на [[Задар]], работи како [[рибар]], додека неговата мајка, Сања, по потекло од Средњаци,<ref>{{cite web | title = Joško Gvardiol – biografija i titule | website = Formula.ba | date = 2025-06-14 | access-date = 2025-06-16 | url = https://www.formula.ba/blog/josko-gvardiol-biografija-porijeklo-karijera | language = hr-BA }}</ref> била вработена во компанија за големопродажба.<ref name="Gloria 2021">{{Cite magazine |date=18 June 2021 |title=Dečko za velike stvari! Joško Gvardiol skromni je ribarev sin i reprezentativac o kojem svi pričaju |trans-title=Boy for great stuff! Josko Gvardiol is a modest fisherman's son and representative that everyone is talking about |url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/decko-za-velike-stvari-josko-gvardiol-skromni-je-ribarev-sin-i-reprezentativac-o-kojem-svi-pricaju-15081909 |access-date=6 June 2025 |magazine=[[Gloria (magazine)|Gloria]] |language=hr}}</ref> Тој има две постари сестри Лорена и Франка кои се модел, односно ракометарка.<ref>{{Cite magazine|title=Priča Joška Gvardiola: Skromni dečko iz NK Trešnjevke sada igra kod slavnog imenjaka Pepa|trans-title=Joško Gvardiol's story: A humble boy from NK Trešnjevke is now playing with the famous namesake Pep|url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/prica-joska-gvardiola-skromni-decko-iz-nk-tresnjevke-sada-igra-kod-slavnog-imenjaka-pepa-15362378|magazine=Gloria|date=5 August 2023|access-date=6 June 2025|language=hr}}</ref> Како млад фудбалер на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]], Гвардиол се соочувал со проблеми околу минутажата и размислувал да се откаже од фудбалот за да продава риба. Tој, исто така, размислувал да премине на [[кошарка]], бидејќи многу негови пријатели во тоа време играле кошарка. Сепак, решил да ја продолжи својата кариера откако семеен пријател му направил [[Mental mapping|ментална мапа]] за да го охрабри.<ref>{{Cite web|first=Richard|last=Martin|title=Revealed: Manchester City defender Josko Gvardiol wanted to quit football and sell fish in a market due to doubts over his ability|url=https://www.goal.com/en/news/revealed-manchester-city-defender-josko-gvardiol-wanted-quit-football-sell-fish-market/bltd3d053c00a5d01b0|website=[[Goal (website)|Goal]]|date=24 August 2023|access-date=6 June 2025}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)|Централен дефанзивец]], многу добар во маркирање и во играта со глава. Способен е да ја организира играта од задната линија но и да се приклучува во нападот, при што успева да постигнува и голови.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2002/josko-gvardiol-talento-croato-classe-2002/|title=Josko Gvardiol: talento croato classe 2002|data=4 април 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/josko-gvardiol-la-nuova-star-croata-acquisita-per-19-milioni-dal-/vlladdsrawjz1o2hatl47joxj|title=Josko Gvardiol: la nuova star croata acquistata per 19 milioni dal Lipsia|date=29 септември 2020}}</ref> Може да биде користен и на позицијата [[Одбрана (фудбал) #Страничен бек|лев бек]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/01-09-2021/calciomercato-germania-bundesliga-bayern-lipsia-420887841772.shtml|title=Il Bayern mette muscoli, sorprese a Lipsia: Andre Silva e tanti giovani|access-date=2 септември 2021}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и рани години=== Гвардиол почнал да игра фудбал на седумгодишна возраст кога неговиот татко Тихомир, некогаш аматерски играч во родниот Новиград, го одвел во [[НК Трешњевка|Трешњевка]].<ref>{{Cite web|first=Nizaar|last=Kinsella|title='This is the most beautiful period of our careers' – NXGN star Gvardiol eyeing Europa League glory with Dinamo Zagreb|url=https://www.goal.com/en/news/beautiful-period-nxgn-gvardiol-europa-league-dinamo-zagreb/mu7jc44z43ds163320vucorte|website=Goal (website)|date=26 March 2021|access-date=6 June 2025}}</ref> Додека бил таму, бил забележан од [[НК Локомотива|Локомотива]] и [[НК Загреб]], но сепак, во последен момент, тој добил понуда од [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] која неговото семејство ја прифатила.<ref name=":0">{{Cite web |last=Juranović |first=Tomislav |date=13 September 2020 |title=Ovo je zlatni dječak od 200 milijuna kuna: 'Ako do 20. godine ne postane Vatreni, netko mora u zatvor!' |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/ovo-je-zlatni-djecak-od-200-milijuna-kuna-ako-do-20-godine-ne-postane-vatreni-netko-mora-u-zatvor-15018772 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> [[Податотека:Next Generation Trophy Tag 43.jpg|thumb|left|200px|Гвардиол (десно) играјќи во академијата на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо]] во 2017]] Првично, тој играл како [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]] или [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|централен играч за врска]] сè додека тренерот во академијата на Динамо, [[Далибор Полдругач]] не го преместил на во [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|центрарот на одбраната]]. Набргу потоа, Гвардиол почнал да привлекува интерес од истакнати европски клубови,<ref name=":0" /> вклучувајќи ги [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]], [[ФК Лил|Лил]], [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], [[РБ Лајпциг]], [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]], [[ФК Ајакс|Ајакс]], [[ФК Интер|Интер]] и [[ФК Рома|Рома]].<ref>{{Cite web |last=Olivari |first=Davorin |date=29 August 2020 |title=Za Dinamovog tinejdžera sprema se ponuda od čak 20 milijuna eura s bonusima! Ruši rekord Kovačića! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/za-dinamovog-tinejdzera-sprema-se-ponuda-od-cak-20-milijuna-eura-s-bonusima-rusi-rekord-kovacica-15016038 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 May 2020 |title=Bayern: Guardiola? Nein, Gvardiol ist im Visier |url=https://www.krone.at/2153433 |access-date=29 August 2020 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=4 July 2019 |title=Veliki je fan Virgila van Dijka, a još s 15 godina odbio je Inter! |url=https://www.24sata.hr/sport/veliki-je-fan-virgila-van-dijka-a-jos-s-15-godina-odbio-je-inter-637737 |access-date=30 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2019 |title=Talijani: Roma ove zime kupuje mladog stopera Dinama |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2132413 |access-date=31 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Тој одиграл клучна улога во кампањата на Динамо [[УЕФА Младинска лига 2018–2019|УЕФА Младинската лига 2018-2019]],<ref>{{Cite web|date=12 March 2019 |title=Tko su mladi dinamovci na čelu s vratarom koji rasturaju u Europi |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2070413 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> каде што стигнале до четвртфиналето пред да загубат со 4–2 од Челси по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{Cite web |last1=Dasović |first1=Tomislav |last2=Pavić |first2=Marko |date=3 April 2019 |title=Dinamo vodio 2:0 pa ispao na penale, Chelsea spasio hrvatski vratar |url=https://www.vecernji.hr/sport/od-16-sati-juniori-dinama-u-londonu-protiv-chelseaja-po-povijesni-uspjeh-1310939 |access-date=29 August 2020 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> Откако бил импресиониран од неговите настапи за младинските тимови, тренер на првиот тим на Динамо, [[Ненад Бјелица]], го повикал Гвардиол во сениорскиот тим за предсезонските натпревари во [[Словенија]] во летото 2019 година. На 2 јули, тој постигнал гол во пријателската победа од 2–0 над [[ФК Австрија Клагенфурт (2007)|Австрија Клагенфурт]].<ref>{{Cite web|date=2 July 2019 |title=Dinamo polako hvata zalet, Gavranović i Gvardiol za sigurnu pobjedu protiv Austrije |url=https://www.tportal.hr/sport/clanak/dinamo-polako-hvata-zalet-gavranovic-i-gvardiol-za-sigurnu-pobjedu-protiv-austrije-foto-20190702 |access-date=29 August 2020 |website=Tportal.hr |language=hr}}</ref> На 10 октомври 2019, тој бил вклучен на листата играчи „Следна генерација“ издадена од „''[[The Guardian]]''“.<ref>{{Cite news|last1=Christenson|first1=Marcus|last2=Powell|first2=Jim|last3=Blight|first3=Garry|date=10 October 2019|title=Next Generation 2019: 60 of the best young talents in world football|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2019/oct/10/next-generation-2019-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|access-date=29 August 2020|issn=0261-3077}}</ref> ===Динамо Загреб=== Гвардиол го имал своето деби за сениорскиот тим на Динамо во [[Прва фудбалска лига на Хрватска 2019–2020|хрватското првенство]] на 18 октомври, во победата од 4–2 над [[ХНК Горица|Горица]], влегувајќи во игра на местото на [[Марио Гаврановиќ]] во 87-мата минута.<ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=2 November 2019 |title=Tinejdžer (17) Zabio Za Dinamo I Otišao Kući Tramvajem! 'Suigrače sam čuo kako viču 'catering', pravilo je da ih častim! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/tinejdzer-17-zabio-za-dinamo-i-otisao-kuci-tramvajem-suigrace-sam-cuo-kako-vicu-catering-pravilo-je-da-ih-castim-9565349 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref> Во неговиот втор првенствен настап за клубот на 2 ноември, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 над [[НК Интер Запрешиќ|Интер Запрешиќ]]. Тоа го направило шесттиот најмлад стрелец во првенството за Динамо, по [[Ален Халиловиќ]], [[Матео Ковачиќ]], [[Нико Крањчар]], [[Анте Ќориќ]] и [[Тин Једвај]].<ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=2 November 2019 |title=Srušio Inter pa tramvajem išao kući: Vikali su mu 'catering'... |url=https://www.24sata.hr/sport/gvardiol-suigraci-su-mi-poslije-gola-vikali-catering-catering-657216 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 12 февруари 2020 година, во плејофот на [[УЕФА Младинска лига 2019-2020|УЕФА Младинската лига]] против [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], Гвардиол успешно реализирал [[Пенал (фудбал)|пенал]] во победата по изведувањето на пеналите со 4-3, со која Динамо се квалификувале за осминафиналето.<ref>{{Cite web |last1=Tironi |first1=Hrvoje |last2=Barišić |first2=Zdravko |last3=Vukušić |first3=Danijel |date=12 February 2020 |title=Bravo, dečki: Dinamo je nakon penala prošao u osminu finala! |url=https://www.24sata.hr/sport/dinamova-mladost-u-kijevu-ide-po-osminu-finala-lige-prvaka-675544 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> Во осминафиналето против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] на 4 март, Гвардиол си постигнал [[автогол]] откако топката се одбила од него по ударот на [[Леон Дајаку]], со што бил поставен конечниот резултат 2–2. Во пенал-изведбата, тој повторно успешно го реализирал својот удар, со што Динамо победил со 6–5 и се пласирале во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |last1=Kovačević |first1=Davor |last2=Tironi |first2=Hrvoje |date=4 March 2020 |title=Pao i Bayern! Dinamo je poslije penala ušao u četvrtfinale LP-a |url=https://www.24sata.hr/sport/tko-ce-u-cetvrtfinale-bayern-i-dinamo-bez-najopasnijih-igraca-679254 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 25 јуни, Гвардиол потпишал петгодишен договор со Динамо.<ref>{{Cite web |date=25 June 2020 |title=Joško Gvardiol potpisao novi ugovor |url=https://gnkdinamo.hr/hr/Novosti/Clanak/josko-gvardiol-potpisao-novi-ugovor1 |access-date=29 August 2020 |website=GNK Dinamo Zagreb |language=hr}}</ref> На 5 јули, во [[Дерби Динамо Загреб–Риека|дербито]] против [[ХНК Риека|Риека]] кога првенствената титула веќе била обезбедена, Гвардиол си постигнал автогол по ударот на [[Франко Андријашевиќ]] во поразот со 2–0, што на крајот неговиот тренер [[Игор Јовиќевиќ]] ќе го чини работата.<ref>{{Cite web |last=Jurišić |first=Predrag |date=5 July 2020 |title=Video: Pogledajte kako je Rijeka 'slomila' Dinamo 2–0 i opet izborila šansu za Ligu prvaka! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/video-pogledajte-kako-je-rijeka-slomila-dinamo-2-0-i-opet-izborila-sansu-za-ligu-prvaka-15006469 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2020 |title=Igor Jovićević dobio otkaz u Dinamu! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/rubrika/nogomet/igor-jovicevic-dobio-otkaz-u-dinamu---612017.html |access-date=29 August 2020 |website=Gol.hr |language=hr}}</ref> На 26 август, во натпреварот од квалификациите за [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021|Лигата на шампионите]] против [[ЧФР Клуж]], Гвардиол влегол како замена за Марио Гаврановиќ во 54-тата минута по црвениот картон на [[Кевин Теофил-Катерин]]. Натпреварот стигнал до изведување на пенали, каде Гвардиол бил успешен, а Динамо победил со 6–5 и се пласирал во третото квалификациско коло.<ref>{{Cite web |date=26 August 2020 |title=Dinamo prošao u 3. pretkolo Lige prvaka nakon drame penala protiv Cluja |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2207901 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 August 2020 |title=Dinamov klinac junak penala: Gdje nam je kraj? Idemo do kraja jer mi smo Dinamo |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2208039 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=27 August 2020 |title=Ako ga Dinamo proda, to bi bio veliki autogol! Mamićev novi prvotimac sinoć je od fakina postao mangup |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/ako-ga-dinamo-proda-to-bi-bio-veliki-autogol-mamicev-novi-prvotimac-sinoc-je-od-fakina-postao-mangup-15015748 |access-date=31 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> Кон крајот на август и почетокот на септември, медиумите известиле дека новопромовираниот клуб во [[Премиер лига на Англија 2020–2021|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], понудил 22 милиони евра за да го добие 18-годишниот Хрват.<ref>{{Cite news|date=30 August 2020|title=Leeds United told to pay up to £31m for Udinese midfielder Rodrigo De Paul|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/30/leeds-united-told-to-pay-up-to-31m-for-udinese-midfielder-rodrigo-de-paul|access-date=11 September 2020|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Smyth|first=Graham|date=2 September 2020|title=Leeds United mulling defender decision – Joško Gvardiol and Swansea's Ben Cabango among Victor Orta's potential targets|url=https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/sport/football/leeds-united/leeds-united-mulling-defender-decision-josko-gvardiol-and-swanseas-ben-cabango-among-victor-ortas-potential-targets-2959962|access-date=11 September 2020|website=Yorkshire Evening Post}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Leeds za Gvardiola nudi 22 milijuna eura. Može postati najskuplji dinamovac ikad |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2211336 |access-date=11 September 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Сепак, Гвардиол ја одбил понудата и одлучил да остане во Динамо за да може понатаму да се развива.<ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=11 September 2020 |title=Ovo već dugo nismo vidjeli: 'Luđak' nudi milijune Dinamovom biseru, on ne želi otići! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/ovo-vec-dugo-nismo-vidjeli-ludak-nudi-milijune-dinamovom-biseru-on-ne-zeli-otici-15018379 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Maston|first=Tom|date=29 September 2020|title=Josko Gvardiol: The €19m teen star who rejected Leeds for Leipzig|url=https://www.goal.com/en/news/josko-gvardiol-19m-teen-star-rejected-leeds-for-leipzig/14xfazgglkeg31040ewf4wqxds|access-date=20 December 2020|website=Goal (website)}}</ref> На 16 септември, во квалификацискиот натпревар за Лигата на шампионите против [[ФК Ференцварош|Ференцварош]], Гвардиол направил грешка која довела до победничкиот гол на унгарците постигнат од [[Мирто Узуни]], по што Динамо својата европска сезона морал да ја продолжи во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]].<ref>{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Video: Pogledajte grešku dinamovca od 20 milijuna eura i sudbonosni bijeg bivšeg hit-igrača Lokomotive |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/video-pogledajte-gresku-dinamovca-od-20-milijuna-eura-i-sudbonosni-bijeg-bivseg-hit-igraca-lokomotive-15019440 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mršnik |first=Patrik |date=16 September 2020 |title=Bivši Lokos presudio Dinamu! Modri se ispromašivali, ostali bez Lige prvaka i direktnog euro-plasmana |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/bivsi-lokos-presudio-dinamu-modri-se-ispromasivali-ostali-bez-lige-prvaka-i-direktnog-euro-plasmana-15019411 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Динамо Загреб *'''[[Прва Хрватска фудбалска лига|Прва ХНЛ]]''' : 2 : 2019-2020, 2020-2021 *'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : 1 : 2020-2021 ; РБ Лајпциг *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп на Англија]]''' : 1 : 2025-2026 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2024 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2023 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.soccerway.com/player/gvardiol-josko/86K1f1fd/ Јошко Гвардиол на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/josko-gvardiol/profil/spieler/475959 Јошко Гвардиол на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/299910/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на espn] *[https://www.whoscored.com/players/402664/show/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гвардиол, Јошко}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Загреб]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] 8onsgpatxyhh63fx9bob5e369pyihtk 5561863 5561862 2026-05-20T19:24:45Z Carshalton 30527 /* Динамо Загреб */ 5561863 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јошко Гвардиол | image = [[File:2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2611 (Joško Gvardiol).jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Јошко Гвадиол<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list: Croatia (CRO) |publisher=[[FIFA]] |page=8 |date=18 December 2022 |access-date=9 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|1|23|df=yes}}<ref>{{cite web |title=Joško Gvardiol – Croatia – European Qualifiers |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/teams/players/250127284--josko-gvardiol/ |access-date=13 June 2023 |publisher=[[UEFA]]}}</ref> | birth_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.85}}<ref>{{cite web |url=https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |title=Joško Gvardiol |publisher=RB Leipzig |access-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607224731/https://rbleipzig.com/en/first-team/team/josko-gvardiol/ |archive-date=7 June 2023 |url-status=dead }}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Manchester City}} | clubnumber = 24 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px solid HEX-007500.svg}} [[НК Трешњевка|Трешњевка]] | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years1 = 2019–2020 | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Dinamo Zagreb II}} | years2 = 2019–2021 | caps2 = 36 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Dinamo Zagreb}} | years3 = 2021–2023 | caps3 = 59 | goals3 = 3 | clubs3 = {{Fb team RB Leipzig}} | years4 = 2023- | caps4 = 82 | goals4 = 11 | clubs4 = {{Fb team Manchester City}} | nationalyears1 = 2016 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 14 години|Хрватска 14]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 16 години|Хрватска 16]] | nationalyears3 = 2018-2019 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 17 години|Хрватска 17]] | nationalyears4 = 2019 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 19 години|Хрватска 19]] | nationalyears5 = 2019-2021 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 1 |nationalteam5 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска 21]] | nationalyears6 = 2021- | nationalcaps6 = 46 | nationalgoals6 = 4 |nationalteam6 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] }} '''Јошко Гвардиол''' (роден на [[23 јануари]] [[2002]] година, во [[Загреб]]) е [[Хрватска|хрватски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] и на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. ==Биогарфија== Гвардиол е роден на 23 јануари 2002 година во [[Средњаци]], населба во [[Загреб]], Хрватска, каде што пораснал.<ref>{{Cite web |title=Gvardiolovi prijatelji i obitelj otkrili kakav je on privatno: "Nikad nije imao mira" |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2486627 |access-date=2026-02-27 |website=www.index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Joško Gvardiol: Man City's Only Good News for Today|url=https://sports.yahoo.com/jo-ko-gvardiol-man-city-190000638.html|website=[[Yahoo Sports]]|publisher=[[Yahoo]]|date=23 January 2025|access-date=6 June 2025|via=[[OneFootball]]}}</ref> Неговиот татко, Тихомир, по потекло од [[Новиград (Задарска жупанија)|Новиград]] во близина на [[Задар]], работи како [[рибар]], додека неговата мајка, Сања, по потекло од Средњаци,<ref>{{cite web | title = Joško Gvardiol – biografija i titule | website = Formula.ba | date = 2025-06-14 | access-date = 2025-06-16 | url = https://www.formula.ba/blog/josko-gvardiol-biografija-porijeklo-karijera | language = hr-BA }}</ref> била вработена во компанија за големопродажба.<ref name="Gloria 2021">{{Cite magazine |date=18 June 2021 |title=Dečko za velike stvari! Joško Gvardiol skromni je ribarev sin i reprezentativac o kojem svi pričaju |trans-title=Boy for great stuff! Josko Gvardiol is a modest fisherman's son and representative that everyone is talking about |url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/decko-za-velike-stvari-josko-gvardiol-skromni-je-ribarev-sin-i-reprezentativac-o-kojem-svi-pricaju-15081909 |access-date=6 June 2025 |magazine=[[Gloria (magazine)|Gloria]] |language=hr}}</ref> Тој има две постари сестри Лорена и Франка кои се модел, односно ракометарка.<ref>{{Cite magazine|title=Priča Joška Gvardiola: Skromni dečko iz NK Trešnjevke sada igra kod slavnog imenjaka Pepa|trans-title=Joško Gvardiol's story: A humble boy from NK Trešnjevke is now playing with the famous namesake Pep|url=https://www.gloria.hr/gl/scena/price/prica-joska-gvardiola-skromni-decko-iz-nk-tresnjevke-sada-igra-kod-slavnog-imenjaka-pepa-15362378|magazine=Gloria|date=5 August 2023|access-date=6 June 2025|language=hr}}</ref> Како млад фудбалер на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]], Гвардиол се соочувал со проблеми околу минутажата и размислувал да се откаже од фудбалот за да продава риба. Tој, исто така, размислувал да премине на [[кошарка]], бидејќи многу негови пријатели во тоа време играле кошарка. Сепак, решил да ја продолжи својата кариера откако семеен пријател му направил [[Mental mapping|ментална мапа]] за да го охрабри.<ref>{{Cite web|first=Richard|last=Martin|title=Revealed: Manchester City defender Josko Gvardiol wanted to quit football and sell fish in a market due to doubts over his ability|url=https://www.goal.com/en/news/revealed-manchester-city-defender-josko-gvardiol-wanted-quit-football-sell-fish-market/bltd3d053c00a5d01b0|website=[[Goal (website)|Goal]]|date=24 August 2023|access-date=6 June 2025}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)|Централен дефанзивец]], многу добар во маркирање и во играта со глава. Способен е да ја организира играта од задната линија но и да се приклучува во нападот, при што успева да постигнува и голови.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldfootballscouting.com/giovani-talenti-del-2002/josko-gvardiol-talento-croato-classe-2002/|title=Josko Gvardiol: talento croato classe 2002|data=4 април 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/josko-gvardiol-la-nuova-star-croata-acquisita-per-19-milioni-dal-/vlladdsrawjz1o2hatl47joxj|title=Josko Gvardiol: la nuova star croata acquistata per 19 milioni dal Lipsia|date=29 септември 2020}}</ref> Може да биде користен и на позицијата [[Одбрана (фудбал) #Страничен бек|лев бек]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/01-09-2021/calciomercato-germania-bundesliga-bayern-lipsia-420887841772.shtml|title=Il Bayern mette muscoli, sorprese a Lipsia: Andre Silva e tanti giovani|access-date=2 септември 2021}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и рани години=== Гвардиол почнал да игра фудбал на седумгодишна возраст кога неговиот татко Тихомир, некогаш аматерски играч во родниот Новиград, го одвел во [[НК Трешњевка|Трешњевка]].<ref>{{Cite web|first=Nizaar|last=Kinsella|title='This is the most beautiful period of our careers' – NXGN star Gvardiol eyeing Europa League glory with Dinamo Zagreb|url=https://www.goal.com/en/news/beautiful-period-nxgn-gvardiol-europa-league-dinamo-zagreb/mu7jc44z43ds163320vucorte|website=Goal (website)|date=26 March 2021|access-date=6 June 2025}}</ref> Додека бил таму, бил забележан од [[НК Локомотива|Локомотива]] и [[НК Загреб]], но сепак, во последен момент, тој добил понуда од [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] која неговото семејство ја прифатила.<ref name=":0">{{Cite web |last=Juranović |first=Tomislav |date=13 September 2020 |title=Ovo je zlatni dječak od 200 milijuna kuna: 'Ako do 20. godine ne postane Vatreni, netko mora u zatvor!' |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/ovo-je-zlatni-djecak-od-200-milijuna-kuna-ako-do-20-godine-ne-postane-vatreni-netko-mora-u-zatvor-15018772 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> [[Податотека:Next Generation Trophy Tag 43.jpg|thumb|left|200px|Гвардиол (десно) играјќи во академијата на [[ГНК Динамо Загреб|Динамо]] во 2017]] Првично, тој играл како [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]] или [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|централен играч за врска]] сè додека тренерот во академијата на Динамо, [[Далибор Полдругач]] не го преместил на во [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|центрарот на одбраната]]. Набргу потоа, Гвардиол почнал да привлекува интерес од истакнати европски клубови,<ref name=":0" /> вклучувајќи ги [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]], [[ФК Лил|Лил]], [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], [[РБ Лајпциг]], [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]], [[ФК Ајакс|Ајакс]], [[ФК Интер|Интер]] и [[ФК Рома|Рома]].<ref>{{Cite web |last=Olivari |first=Davorin |date=29 August 2020 |title=Za Dinamovog tinejdžera sprema se ponuda od čak 20 milijuna eura s bonusima! Ruši rekord Kovačića! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/za-dinamovog-tinejdzera-sprema-se-ponuda-od-cak-20-milijuna-eura-s-bonusima-rusi-rekord-kovacica-15016038 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 May 2020 |title=Bayern: Guardiola? Nein, Gvardiol ist im Visier |url=https://www.krone.at/2153433 |access-date=29 August 2020 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=4 July 2019 |title=Veliki je fan Virgila van Dijka, a još s 15 godina odbio je Inter! |url=https://www.24sata.hr/sport/veliki-je-fan-virgila-van-dijka-a-jos-s-15-godina-odbio-je-inter-637737 |access-date=30 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2019 |title=Talijani: Roma ove zime kupuje mladog stopera Dinama |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2132413 |access-date=31 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Тој одиграл клучна улога во кампањата на Динамо [[УЕФА Младинска лига 2018–2019|УЕФА Младинската лига 2018-2019]],<ref>{{Cite web|date=12 March 2019 |title=Tko su mladi dinamovci na čelu s vratarom koji rasturaju u Europi |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2070413 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> каде што стигнале до четвртфиналето пред да загубат со 4–2 од Челси по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{Cite web |last1=Dasović |first1=Tomislav |last2=Pavić |first2=Marko |date=3 April 2019 |title=Dinamo vodio 2:0 pa ispao na penale, Chelsea spasio hrvatski vratar |url=https://www.vecernji.hr/sport/od-16-sati-juniori-dinama-u-londonu-protiv-chelseaja-po-povijesni-uspjeh-1310939 |access-date=29 August 2020 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> Откако бил импресиониран од неговите настапи за младинските тимови, тренер на првиот тим на Динамо, [[Ненад Бјелица]], го повикал Гвардиол во сениорскиот тим за предсезонските натпревари во [[Словенија]] во летото 2019 година. На 2 јули, тој постигнал гол во пријателската победа од 2–0 над [[ФК Австрија Клагенфурт (2007)|Австрија Клагенфурт]].<ref>{{Cite web|date=2 July 2019 |title=Dinamo polako hvata zalet, Gavranović i Gvardiol za sigurnu pobjedu protiv Austrije |url=https://www.tportal.hr/sport/clanak/dinamo-polako-hvata-zalet-gavranovic-i-gvardiol-za-sigurnu-pobjedu-protiv-austrije-foto-20190702 |access-date=29 August 2020 |website=Tportal.hr |language=hr}}</ref> На 10 октомври 2019, тој бил вклучен на листата играчи „Следна генерација“ издадена од „''[[The Guardian]]''“.<ref>{{Cite news|last1=Christenson|first1=Marcus|last2=Powell|first2=Jim|last3=Blight|first3=Garry|date=10 October 2019|title=Next Generation 2019: 60 of the best young talents in world football|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2019/oct/10/next-generation-2019-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|access-date=29 August 2020|issn=0261-3077}}</ref> ===Динамо Загреб=== Гвардиол го имал своето деби за сениорскиот тим на Динамо во [[Прва фудбалска лига на Хрватска 2019–2020|хрватското првенство]] на 18 октомври, во победата од 4–2 над [[ХНК Горица|Горица]], влегувајќи во игра на местото на [[Марио Гаврановиќ]] во 87-мата минута.<ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=2 November 2019 |title=Tinejdžer (17) Zabio Za Dinamo I Otišao Kući Tramvajem! 'Suigrače sam čuo kako viču 'catering', pravilo je da ih častim! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/tinejdzer-17-zabio-za-dinamo-i-otisao-kuci-tramvajem-suigrace-sam-cuo-kako-vicu-catering-pravilo-je-da-ih-castim-9565349 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref> Во неговиот втор првенствен настап за клубот на 2 ноември, тој го постигнал единствениот гол во победата од 1–0 над [[НК Интер Запрешиќ|Интер Запрешиќ]]. Тоа го направило шесттиот најмлад стрелец во првенството за Динамо, по [[Ален Халиловиќ]], [[Матео Ковачиќ]], [[Нико Крањчар]], [[Анте Ќориќ]] и [[Тин Једвај]].<ref>{{Cite web |last=Tironi |first=Hrvoje |date=2 November 2019 |title=Srušio Inter pa tramvajem išao kući: Vikali su mu 'catering'... |url=https://www.24sata.hr/sport/gvardiol-suigraci-su-mi-poslije-gola-vikali-catering-catering-657216 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 12 февруари 2020 година, во плејофот на [[УЕФА Младинска лига 2019-2020|УЕФА Младинската лига]] против [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], Гвардиол успешно реализирал [[Пенал (фудбал)|пенал]] во победата по изведувањето на пеналите со 4-3, со која Динамо се квалификувале за осминафиналето.<ref>{{Cite web |last1=Tironi |first1=Hrvoje |last2=Barišić |first2=Zdravko |last3=Vukušić |first3=Danijel |date=12 February 2020 |title=Bravo, dečki: Dinamo je nakon penala prošao u osminu finala! |url=https://www.24sata.hr/sport/dinamova-mladost-u-kijevu-ide-po-osminu-finala-lige-prvaka-675544 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> Во осминафиналето против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] на 4 март, Гвардиол си постигнал [[автогол]] откако топката се одбила од него по ударот на [[Леон Дајаку]], со што бил поставен конечниот резултат 2–2. Во пенал-изведбата, тој повторно успешно го реализирал својот удар, со што Динамо победил со 6–5 и се пласирале во четвртфиналето.<ref>{{Cite web |last1=Kovačević |first1=Davor |last2=Tironi |first2=Hrvoje |date=4 March 2020 |title=Pao i Bayern! Dinamo je poslije penala ušao u četvrtfinale LP-a |url=https://www.24sata.hr/sport/tko-ce-u-cetvrtfinale-bayern-i-dinamo-bez-najopasnijih-igraca-679254 |access-date=29 August 2020 |website=24sata |language=hr}}</ref> На 25 јуни, Гвардиол потпишал петгодишен договор со Динамо.<ref>{{Cite web |date=25 June 2020 |title=Joško Gvardiol potpisao novi ugovor |url=https://gnkdinamo.hr/hr/Novosti/Clanak/josko-gvardiol-potpisao-novi-ugovor1 |access-date=29 August 2020 |website=GNK Dinamo Zagreb |language=hr}}</ref> На 5 јули, во [[Дерби Динамо Загреб–Риека|дербито]] против [[ХНК Риека|Риека]] кога првенствената титула веќе била обезбедена, Гвардиол си постигнал автогол по ударот на [[Франко Андријашевиќ]] во поразот со 2–0, што на крајот неговиот тренер [[Игор Јовиќевиќ]] ќе го чини работата.<ref>{{Cite web |last=Jurišić |first=Predrag |date=5 July 2020 |title=Video: Pogledajte kako je Rijeka 'slomila' Dinamo 2–0 i opet izborila šansu za Ligu prvaka! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/video-pogledajte-kako-je-rijeka-slomila-dinamo-2-0-i-opet-izborila-sansu-za-ligu-prvaka-15006469 |access-date=29 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2020 |title=Igor Jovićević dobio otkaz u Dinamu! |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/rubrika/nogomet/igor-jovicevic-dobio-otkaz-u-dinamu---612017.html |access-date=29 August 2020 |website=Gol.hr |language=hr}}</ref> На 26 август, во натпреварот од квалификациите за [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021|Лигата на шампионите]] против [[ЧФР Клуж]], Гвардиол влегол како замена за Марио Гаврановиќ во 54-тата минута по црвениот картон на [[Кевин Теофил-Катерин]]. Натпреварот стигнал до изведување на пенали, каде Гвардиол бил успешен, а Динамо победил со 6–5 и се пласирал во третото квалификациско коло.<ref>{{Cite web |date=26 August 2020 |title=Dinamo prošao u 3. pretkolo Lige prvaka nakon drame penala protiv Cluja |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2207901 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 August 2020 |title=Dinamov klinac junak penala: Gdje nam je kraj? Idemo do kraja jer mi smo Dinamo |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2208039 |access-date=29 August 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=27 August 2020 |title=Ako ga Dinamo proda, to bi bio veliki autogol! Mamićev novi prvotimac sinoć je od fakina postao mangup |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/ako-ga-dinamo-proda-to-bi-bio-veliki-autogol-mamicev-novi-prvotimac-sinoc-je-od-fakina-postao-mangup-15015748 |access-date=31 August 2020 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> Кон крајот на август и почетокот на септември, медиумите известиле дека новопромовираниот клуб во [[Премиер лига на Англија 2020-2021|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], понудил 22 милиони евра за да го добие 18-годишниот Хрват.<ref>{{Cite news|date=30 August 2020|title=Leeds United told to pay up to £31m for Udinese midfielder Rodrigo De Paul|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/30/leeds-united-told-to-pay-up-to-31m-for-udinese-midfielder-rodrigo-de-paul|access-date=11 September 2020|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Smyth|first=Graham|date=2 September 2020|title=Leeds United mulling defender decision – Joško Gvardiol and Swansea's Ben Cabango among Victor Orta's potential targets|url=https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/sport/football/leeds-united/leeds-united-mulling-defender-decision-josko-gvardiol-and-swanseas-ben-cabango-among-victor-ortas-potential-targets-2959962|access-date=11 September 2020|website=Yorkshire Evening Post}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Leeds za Gvardiola nudi 22 milijuna eura. Može postati najskuplji dinamovac ikad |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2211336 |access-date=11 September 2020 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> Сепак, Гвардиол ја одбил понудата и одлучил да остане во Динамо за да може понатаму да се развива.<ref>{{Cite web |last=Ničota |first=Tomo |date=11 September 2020 |title=Ovo već dugo nismo vidjeli: 'Luđak' nudi milijune Dinamovom biseru, on ne želi otići! |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/hnl/ovo-vec-dugo-nismo-vidjeli-ludak-nudi-milijune-dinamovom-biseru-on-ne-zeli-otici-15018379 |website=Sportske novosti |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Maston|first=Tom|date=29 September 2020|title=Josko Gvardiol: The €19m teen star who rejected Leeds for Leipzig|url=https://www.goal.com/en/news/josko-gvardiol-19m-teen-star-rejected-leeds-for-leipzig/14xfazgglkeg31040ewf4wqxds|access-date=20 December 2020|website=Goal (website)}}</ref> На 16 септември, во квалификацискиот натпревар за Лигата на шампионите против [[ФК Ференцварош|Ференцварош]], Гвардиол направил грешка која довела до победничкиот гол на унгарците постигнат од [[Мирто Узуни]], по што Динамо својата европска сезона морал да ја продолжи во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]].<ref>{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Video: Pogledajte grešku dinamovca od 20 milijuna eura i sudbonosni bijeg bivšeg hit-igrača Lokomotive |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/video-pogledajte-gresku-dinamovca-od-20-milijuna-eura-i-sudbonosni-bijeg-bivseg-hit-igraca-lokomotive-15019440 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mršnik |first=Patrik |date=16 September 2020 |title=Bivši Lokos presudio Dinamu! Modri se ispromašivali, ostali bez Lige prvaka i direktnog euro-plasmana |url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/liga-prvaka/bivsi-lokos-presudio-dinamu-modri-se-ispromasivali-ostali-bez-lige-prvaka-i-direktnog-euro-plasmana-15019411 |website=Sportske novosti |language=hr}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Динамо Загреб *'''[[Прва Хрватска фудбалска лига|Прва ХНЛ]]''' : 2 : 2019-2020, 2020-2021 *'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : 1 : 2020-2021 ; РБ Лајпциг *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 ; Манчестер Сити *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп на Англија]]''' : 1 : 2025-2026 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2024 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2023 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2023 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.soccerway.com/player/gvardiol-josko/86K1f1fd/ Јошко Гвардиол на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/josko-gvardiol/profil/spieler/475959 Јошко Гвардиол на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/299910/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на espn] *[https://www.whoscored.com/players/402664/show/josko-gvardiol Јошко Гвардиол на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гвардиол, Јошко}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Загреб]] [[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] m38pxzj2ied1ozq4053z5a13lkts3hs 0 1395477 5561792 5561743 2026-05-20T16:14:42Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5561792 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = NymphoidesPeltata-flower2-hr.jpg |image_caption = Цвет, фотографирано во Холандија |genus = Nymphoides |species = peltata |authority = (S.G. Gmel.) Kuntze |status=LC |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |date=2014 |title=''Nymphoides peltata'' |volume=2014 |article-number=e.T164309A42398483 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T164309A42398483.en |access-date=12 November 2021}}</ref> }} '''''Nymphoides peltata''''' е повеќегодишно, вкоренето водно растение со лебдечки листови од семејството [[Menyanthaceae]]. Синоними се ''Menyanthes nymphoides'' L., ''Villarsia nymphoides'', ''Limnanthemum peltatum'' S.G.Gmel., ''Nymphoides nymphoides'' (L.) Britton. Се јавува низ поголемиот дел од Европа (со исклучок на Ирска и Скандинавија) и умерена Азија, а локално и во Алжир во северозападна Африка.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:370207-1|title=Nymphoides peltata (S.G.Gmel.) Kuntze|date=17 July 2020|work=Plants of the World Online|accessdate=5 September 2025}}</ref> Расте и во Македонија.<ref name="Флора на РМ2">Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 48 издавач: МАНУ, Скопје, 2010</ref> Се проширил преку човечко одгледување надвор од неговиот роден опсег и сега го има во Ирска,<ref name="PlantAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.vp2|title=Fringed Water-lily ''Nymphoides peltata'' Kuntze|work=PlantAtlas|accessdate=5 September 2025}}</ref> Данска и Шведска,<ref name="POWO" /> голем дел од Северна Америка,<ref name="POWO" /><ref name="USGS">{{Наведена мрежна страница|url=https://nas.er.usgs.gov/queries/FactSheet.aspx?speciesID=243|title=Nymphoides peltata (S.G. Gmel.) Kuntze|work=USGS|accessdate=24 March 2018}}</ref><ref name="Nault">{{Наведена мрежна страница|url=https://dnr.wi.gov/files/PDF/pubs/ss/SS1051.pdf|title=Yellow Floating Heart (Nymphoides peltata): A Technical Review of Distribution, Ecology, Impacts, and Management|last=Nault|first=Michelle E.|last2=Mikulyuk|first2=Allison|work=Wisconsin DNR|accessdate=24 March 2018}}</ref> и Нов Зеланд.<ref name="Nault" /> Во многу од неговите воведени региони, ''N. peltata'' се смета за штетен плевел, бидејќи може да формира густи делови со кои ги пригушува локалните домашни водни растителни видови, и со тоа се намалува биодиверзитетот.<ref name="Nault" /> == Опис == [[Податотека:Nymphoides_peltata_kz29.jpg|лево|мини|Листови, фотографирано во долина на Одра во близина на Биелинек, Полска]] [[Податотека:Nymphoides_peltata_on_cracked_mud,_Appledore_(52260634916).jpg|мини|''Nymphoides peltata'' за време на суша, во Аплдор, Девон, Англија]] [[Податотека:2018.09.25.-02-Grand_Etang_de_Birieux-Birieux--Europaeische_Seekanne.jpg|лево|мини|Набраните реси на работ на цветот кои му го даваат на видот неговото англиско име. Фотографирано во близина на Лион, Франција.]] Повеќегодишно водно тревесто растение, со долг членковиден, ползечки ризом, со должина до 1,5 м. Листовите обли, обло-елиптични или бубреговидни, со пречник од 3–8 цм, во основата длабоко срцевидно всечени, по рабовите целокрајни или брановидно, речиси незабележително назабени, голи, сивкавозелени, од долната страна со густи, кафеави жлездести точки; лисните дршки во основата често ракавичесто проширени. Цветовите собрани најчесто по 2–5, во лажни штитовидни соцветија во пазувите на листовите и пливаат по површината на водата, дршките на цветовите 3–8 цм. Чашката длабоко петделна, чашкините сегменти ланцетни, по прецветуваwето се задржуваат на плодот. Венчето жолто, со пречник од 30–40 мм, со куса венечна трубичка, длабоко всечено на 5 сегменти кои по рабовите се со куси ресести влакненца. Прашници 5, сраснати со венечната трубичка, во основата на филаментите се присутни снопчиwа од долги влакна. Плодникот со подолго или покусо столпче, со дводелен жиг. Плодот црвеникаво-кафеава, јајцевидна или јајцевидно-елиптична кутијка, 15–25 мм долга, на врвот со издолжено клунче; семките во голем број, 4–6 мм долги, сплескани, јајцевидни или елиптични, по рабовите со долги цилии.<ref name="Флора на РМ2" /> ''N. peltata'' е сличен по изглед со видовите од родовите ''[[Nuphar]]'' и ''[[Nymphaea]]'' во семејството водни божури ([[Водни божури|Nymphaeaceae)]]. Може да се разликува и по своите брановидни рабови на листовите и по тоа што цветовите се во гроздови од 2-5 заедно, а не поединечно.<ref name="Streeter">{{Наведена книга|title=Flower Guide|last=Streeter|first=David|date=2010|publisher=Collins|isbn=978-0-00-718389-0|publication-place=London|page=370}}</ref> ''Nuphar'' исто така најлесно може да се разликува од ''N. peltata'' по своите поголеми листови, кои можат да достигнат големина до 30&nbsp;см, а неговиот цвет е во форма на чаша.<ref name="Streeter" /> ''Nymphaea'' имаат аголни основи на листовите за разлика од заоблените основи на листовите на ''Nymphoides'', а ''Nymphoides'' имаат значително подолги стебла кои поддржуваат помали цветови.<ref name="Nault" /> За да се идентификуваат различни видови во ''Nymphoides'', обично се потребни цветови.<ref name="Nault" /> == Екологија == [[Податотека:Nymphoides_peltata_sl18.jpg|мини|Незрело овошје, во Гмунд, Австрија]] ''N. peltata'' е слатководен вид и не се јавува во води со просечна [[соленост]] што надминува околу 300&nbsp;mg/L.<ref name="Van der Velder">{{Наведено списание|last=Van der Velder|first=G.|last2=Giesen|first2=T. G.|last3=Van der Heijden|first3=L.|date=1979|title=Structure, biomass and seasonal changes in biomass of Nymphoides peltata (Gmel.) O. Kuntze (Menyanthaceae), a preliminary study|journal=Aquatic Botany|volume=7|pages=279–399|bibcode=1979AqBot...7..279V|doi=10.1016/0304-3770(79)90029-9}}</ref> ''N. peltata'' најчесто се наоѓа во реки кои течат бавно, во езера, бари и акумулации, но може да се насели и во мочуришта.<ref name="Nault" /> Познато е дека се јавува и во ровови, канали, пробивни базени на насипи и застоени води, особено оние кои се подложни на зимски поплави.<ref name="Van der Velder" /><ref name="Van der Voo">{{Наведено списание|last=Van der Voo|first=E. E.|last2=Westhoff|first2=V.|date=1961|title=An autecological study of some limnophytes and helophytes in the area of the large rivers|journal=Wentia|volume=5|issue=163–258|page=163|bibcode=1961Wenti...5..163V|doi=10.1111/j.1438-8677.1961.tb00008.x}}</ref> Присуството на N. peltata може да сигнализира средина со движење на вода.<ref name="Van der Velder" /> == Во Македонија == Познат за с. [[Грнчари]], с. [[Долно Перово]]. Се посочува за Керасу, [[Битола]], за [[Преспанско Езеро]] уште од 1909 г., во [[Стење]], како и [[Охридско Езеро]].<ref name="Флора на РМ2" /> == Употреба == ''N. peltata'' е јадливо растение. Листовите и цветовите се готват како билка, како и стеблата, но се јаде само внатрешноста на стеблото.<ref name="Lim">{{Наведена книга|title=Edible Medicinal and Non Medicinal Plants: Volume 8, Flowers|last=Lim|first=T. K.|date=2014|publisher=Springer}}</ref> Семето се меле и се користи за други кулинарски цели.<ref name="Lim" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5154,5157,5158 Jepson Manual Treatment] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Nymphoides+peltata Photo gallery] * [https://nas.er.usgs.gov/queries/GreatLakes/SpeciesInfo.asp?NoCache=6%2F11%2F2010+12%3A45%3A17+PM&SpeciesID=243&State=&HUCNumber=DGreatLakes/ GLANSIS Species Fact Sheet] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Слатководни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dmrqeafx1hbkbrf10oy2df05pa1fc10 0 1395490 5561771 2026-05-20T14:28:42Z Visem 38553 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:uk:Special:Redirect/revision/48069731|Джусь Ярослав Анатолійович]]“ 5561771 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' (роден во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“ , „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref> ). [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] 31oc3n4cvjd4vr3l266i2tfj0luw4jn 5561772 5561771 2026-05-20T14:29:31Z Visem 38553 5561772 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' (роден во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“ , „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] kw7g2x9u5dsg0xqflaut1kifu61cfve 5561773 5561772 2026-05-20T14:32:18Z Visem 38553 5561773 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' ({{lang-uk|Ярослав Анатолійович Джусь}}; роден [[8 јануари]] [[1988]] година во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“ , „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] 62fetbo1sq2f2qbnhok4taaqxj4o47r 5561774 5561773 2026-05-20T14:33:21Z Visem 38553 5561774 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' ({{langx|uk|Ярослав Анатолійович Джусь}}; роден [[8 јануари]] [[1988]] година во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“ , „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] cx3gaxjoepooj7surbn9xksv4s2kcyd 5561775 5561774 2026-05-20T14:34:26Z Visem 38553 5561775 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' ({{langx|uk|Ярослав Анатолійович Джусь}}; роден [[8 јануари]] [[1988]] година во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“ , „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] k3uyawmf8b4l19zwdn9kb2dn596n9kz 5561776 5561775 2026-05-20T14:35:06Z Visem 38553 5561776 wikitext text/x-wiki '''Јарослав Џус''' ({{langx|uk|Ярослав Анатолійович Джусь}}; роден [[8 јануари]] [[1988]] година во [[Киев]])&nbsp;— украински бандурист, [[композитор]], аранжер, [[Диск-џокеј|диџеј]], лауреат на сите украински и меѓународни натпревари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|title=Букет Є. Ярослав Джусь: «Бандура — це сучасно, стильно і прогресивно» // Слово Просвіти. — 21.04.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428080807/http://slovoprosvity.org/2010/04/21/ярослав-джусь-«бандура-%E2%80%94-це-сучасно-с/|archive-date=2015-04-28|accessdate=2010-12-06}}</ref>, полуфиналист и добитник на наградата од публиката [[Телевизиска програма|на ТВ-шоуто]] „Украина има талент-2“, основач на групата „Шпилясті кобзарі“ . [[Податотека:LELÉKA_performing_Ridnym,_representing_Ukraine_in_the_2nd_Semi_Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_in_Vienna_01.jpg|мини|260x260пкс|[[:uk:Leléka|Leléka]] (лево) и Јарослав Џус (десно) на пробата на второто полуфинале [[Евровизија 2026|на Евровизија 2026]] во [[Виена]].]] На 14 мај 2026 година, Џус учествуваше во продукцијата на „Лелека“, која ја претставуваше [[Украина на Евровизија|Украина]] на [[Евровизија 2026|Евровизискиот натпревар за песна 2026]] со песната „Ридним“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|title=«Сьогодні наші серця разом з Україною». LELEKA і Ярослав Джусь, які представляють Україну на Євробаченні, відреагували на масований обстріл|date=2026-05-14|work=nv.ua|publisher=[[NV (New Voice)|NV]]|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260514164139/https://life.nv.ua/ukr/evrovision/yevrobachennya-2026-leleka-shchemlivo-vshanuvala-pam-yat-zagiblih-pid-chas-obstrilu-ukrajini-video-50607979.html|archive-date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> Тој е исто така композитор на песната за натпреварот. [[Податотека:Ярослав_Джусь.jpeg|мини|208x208пкс|Јарослав Џус во мај 2012 година]] [[Податотека:Yevhen_Buket_presents_his_book_08.jpg|мини|267x267пкс|Јарослав Џус во 2014 година]] Јарослав Џус во своите дела ги комбинира народната уметност и современата уметност, импровизирајќи и синтетизирајќи познати народни дела со современи ритми. Пишува музика за кратки филмови и видео поеми („Тимка“, „Не помалку од 50&nbsp;кг."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|title=«Не менше 50 кг.»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819134523/http://sinua.dergkino.gov.ua/ua/film-ukrainian/show/305/ne_menshe_50_kg.html|archive-date=19 серпня 2014|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>, „Кон рајот“, „Вања“, „Моето срце“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|title=«Серце моє»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321124100/http://www.youtube.com/watch?v=dheQ2fnudSM|archive-date=21 березня 2013|accessdate=20 квітня 2013}}</ref>). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Украински композитори]] [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Родени на 8 јануари]] 8u6h1n75z3s8xld69wojpwg9bhaewi7 0 1395491 5561778 2026-05-20T15:33:03Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp... 5561778 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|script-title=ja:good! アフタヌーン|publisher=[[Kodansha]]|access-date=May 12, 2026|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809112104/https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|archive-date=August 9, 2025|url-status=live}}</ref> |editor_title = Главен и одговорен уредник |frequency = месечно |circulation = 27.000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|script-title=ja:一般社団法人 日本雑誌協会|website=www.j-magazine.or.jp|access-date=April 23, 2020|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045659/https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|url-status=dead}}</ref><ref>Од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 година.</ref> |category = [[сеинен]]<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|title=Men's Manga|work=Japanese Magazine Publishers Association|access-date=26 јули 2016}}</ref> |publisher = [[Kodansha]] |firstdate = 7 ноември 2008<ref>{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|title=good! Afternoon|work=Comipedia|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100029/http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|url-status=dead}}</ref> |country = {{знаме|Јапонија}} |based = Токио |language = јапонски |website = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} }} '''''Good! Afternoon''''' ({{Langx|ja|good! アフтаヌーン}}, стилизирано како '''''good! Afternoon''''' или '''''good! AFTERNOON''''') бил антолошко списание за јапонски [[Сеинен|сеинен-манги]] издавано од страна на издавачката куќа [[Kodansha]]. Списанието првично излегувало двомесечно, но кон крајот на 2012 г., почнувајќи од 25-тото издание, преминало на месечен распоред на издавање.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-07/good-afternoon-manga-magazine-goes-monthly|title=Good! Afternoon Manga Magazine Goes Monthly|website=[[Anime News Network]]|date=September 7, 2012|access-date=October 29, 2015}}</ref> Секој број обично содржел околу дваесет и пет приказни од различни автори и [[Мангака|мангаки]], со вкупен обем од околу 800 страници. Списанието претставувало сестринско издание на успешната манга-антологија ''[[Monthly Afternoon]]'' на истата издавачка куќа, а неговото прво издание излегло на 7 ноември 2008 г.<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-25/takahashi-ice-blade-manga-to-relaunch-in-japan|title=Takahashi's ''Ice Blade'' Manga to Relaunch in Japan|website=[[Anime News Network]]|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010}}</ref> Секој број се продавал по цена од 680 јени. Во периодот од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 г., списанието имало тираж од 27.000 примероци.<ref name="auto"/> == Манги што тековно излегуваат == {| class="wikitable sortable" ! Наслов ! Автор / Мангака ! Премиера |- | ''[[Ameku M.D.: Doctor Detective|Ameku Takao's Detective Karte – Sphere no Shitenshi]]'' | Микито Чинен (приказна) и Ери Такенаши (цртеж) | {{dts|2024|09|06}} |- | ''[[Dēryizu]]'' | Megochimo | {{dts|2020|06|07}} |- | ''[[Drifting Dragons]]'' | Таку Кувабара | {{dts|2016|06|07}} |- | ''[[Grand Blue Dreaming]]'' | Кенџи Иноуе (приказна) и Кимитаке Јошиока (цртеж) | {{dts|2014|04|07}} |- | ''[[Magus of the Library]]'' | Мицу Изуми | {{dts|2017|11|07}} |- | ''[[Majo no Hanaya-san]]'' | Соу Хамамјумиба | {{dts|2023|11|07}} |- | ''[[Natsume no Sekai - Ikai Taimaden]]'' | Хироаки Вакамија | {{dts|2020|03|07}} |- | ''[[New Jigokudo Reikai Tsushin]]'' | Хинова Козуки (приказна) и Мимори (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Suika-tachi]]'' | Мори Тонкацу | {{dts|2020|08|08}} |- | ''[[Towa × Baretto ─ Kaijū Gakuen]]'' | Морион Коку (приказна) и Гендо (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Witchcraft Works|Witchcraft Works Extra]]'' | Рју Мизунаги | {{dts|2022|03|07}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} {{in lang|ja}} *[https://web.archive.org/web/20080906202514/http://good-afternoon.weblogs.jp/blog/ Официјален блог] {{in lang|ja}} *{{Anime News Network|magazine|19628}} [[Категорија:Месечни списанија за манга]] fkf08sz762ffbs9m3dxm70t9awg0xqo 5561782 5561778 2026-05-20T15:38:21Z Andrew012p 85224 5561782 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|script-title=ja:good! アフタヌーン|publisher=[[Kodansha]]|access-date=May 12, 2026|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809112104/https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|archive-date=August 9, 2025|url-status=live}}</ref> |editor_title = Главен и одговорен уредник |frequency = месечно |circulation = 27.000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|script-title=ja:一般社団法人 日本雑誌協会|website=www.j-magazine.or.jp|access-date=April 23, 2020|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045659/https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|url-status=dead}}</ref><ref>Од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 година.</ref> |category = [[сеинен]]<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|title=Men's Manga|work=Japanese Magazine Publishers Association|access-date=26 јули 2016}}</ref> |publisher = [[Kodansha]] |firstdate = 7 ноември 2008<ref>{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|title=good! Afternoon|work=Comipedia|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100029/http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|url-status=dead}}</ref> |country = {{знаме|Јапонија}} |based = Токио |language = јапонски |website = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} }} '''''Good! Afternoon''''' ({{Langx|ja|good! アフтаヌーン}}, стилизирано како '''''good! Afternoon''''' или '''''good! AFTERNOON''''') — антолошко списание за јапонски [[Сеинен|сеинен-манги]] издавано од страна на издавачката куќа [[Kodansha]]. Списанието првично излегувало двомесечно, но кон крајот на 2012 г., почнувајќи од 25-тото издание, преминало на месечен распоред на издавање.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-07/good-afternoon-manga-magazine-goes-monthly|title=Good! Afternoon Manga Magazine Goes Monthly|website=[[Anime News Network]]|date=September 7, 2012|access-date=October 29, 2015}}</ref> Секој број обично содржел околу дваесет и пет приказни од различни автори и [[Мангака|мангаки]], со вкупен обем од околу 800 страници. Списанието претставувало сестринско издание на успешната манга-антологија ''[[Monthly Afternoon]]'' на истата издавачка куќа, а неговото прво издание излегло на 7 ноември 2008 г.<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-25/takahashi-ice-blade-manga-to-relaunch-in-japan|title=Takahashi's ''Ice Blade'' Manga to Relaunch in Japan|website=[[Anime News Network]]|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010}}</ref> Секој број се продавал по цена од 680 јени. Во периодот од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 г., списанието имало тираж од 27.000 примероци.<ref name="auto"/> == Манги што тековно излегуваат == {| class="wikitable sortable" ! Наслов ! Автор / Мангака ! Премиера |- | ''[[Ameku M.D.: Doctor Detective|Ameku Takao's Detective Karte – Sphere no Shitenshi]]'' | Микито Чинен (приказна) и Ери Такенаши (цртеж) | {{dts|2024|09|06}} |- | ''[[Dēryizu]]'' | Megochimo | {{dts|2020|06|07}} |- | ''[[Drifting Dragons]]'' | Таку Кувабара | {{dts|2016|06|07}} |- | ''[[Grand Blue Dreaming]]'' | Кенџи Иноуе (приказна) и Кимитаке Јошиока (цртеж) | {{dts|2014|04|07}} |- | ''[[Magus of the Library]]'' | Мицу Изуми | {{dts|2017|11|07}} |- | ''[[Majo no Hanaya-san]]'' | Соу Хамамјумиба | {{dts|2023|11|07}} |- | ''[[Natsume no Sekai - Ikai Taimaden]]'' | Хироаки Вакамија | {{dts|2020|03|07}} |- | ''[[New Jigokudo Reikai Tsushin]]'' | Хинова Козуки (приказна) и Мимори (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Suika-tachi]]'' | Мори Тонкацу | {{dts|2020|08|08}} |- | ''[[Towa × Baretto ─ Kaijū Gakuen]]'' | Морион Коку (приказна) и Гендо (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Witchcraft Works|Witchcraft Works Extra]]'' | Рју Мизунаги | {{dts|2022|03|07}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} {{in lang|ja}} *[https://web.archive.org/web/20080906202514/http://good-afternoon.weblogs.jp/blog/ Официјален блог] {{in lang|ja}} *{{Anime News Network|magazine|19628}} [[Категорија:Месечни списанија за манга]] pci25a0vlyatjm7lgtdzfxyzzscc5lg 5561785 5561782 2026-05-20T15:43:27Z Andrew012p 85224 5561785 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|script-title=ja:good! アフタヌーン|publisher=[[Kodansha]]|access-date=May 12, 2026|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809112104/https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|archive-date=August 9, 2025|url-status=live}}</ref> |editor_title = Главен и одговорен уредник |frequency = месечно |circulation = 27.000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|script-title=ja:一般社団法人 日本雑誌協会|website=www.j-magazine.or.jp|access-date=April 23, 2020|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045659/https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|url-status=dead}}</ref><ref>Од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 година.</ref> |category = [[сеинен]]<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|title=Men's Manga|work=Japanese Magazine Publishers Association|access-date=26 јули 2016}}</ref> |publisher = [[Kodansha]] |firstdate = 7 ноември 2008<ref>{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|title=good! Afternoon|work=Comipedia|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100029/http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|url-status=dead}}</ref> |country = {{знаме|Јапонија}} |based = Токио |language = јапонски |website = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} }} '''''Good! Afternoon''''' ({{Langx|ja|good! アフтаヌーン}}, стилизирано како '''''good! Afternoon''''' или '''''good! AFTERNOON''''') — антолошко списание за јапонска [[Сеинен|сеинен-манга]] издавано од страна на издавачката куќа [[Kodansha]]. Списанието првично излегувало двомесечно, но кон крајот на 2012 г., почнувајќи од 25-тото издание, преминало на месечен распоред на издавање.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-07/good-afternoon-manga-magazine-goes-monthly|title=Good! Afternoon Manga Magazine Goes Monthly|website=[[Anime News Network]]|date=September 7, 2012|access-date=October 29, 2015}}</ref> Секој број обично содржел околу дваесет и пет приказни од различни автори и [[Мангака|мангаки]], со вкупен обем од околу 800 страници. Списанието претставувало сестринско издание на успешната манга-антологија ''[[Monthly Afternoon]]'' на истата издавачка куќа, а неговото прво издание излегло на 7 ноември 2008 г.<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-25/takahashi-ice-blade-manga-to-relaunch-in-japan|title=Takahashi's ''Ice Blade'' Manga to Relaunch in Japan|website=[[Anime News Network]]|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010}}</ref> Секој број се продавал по цена од 680 јени. Во периодот од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 г., списанието имало тираж од 27.000 примероци.<ref name="auto"/> == Манги што тековно излегуваат == {| class="wikitable sortable" ! Наслов ! Автор / Мангака ! Премиера |- | ''[[Ameku M.D.: Doctor Detective|Ameku Takao's Detective Karte – Sphere no Shitenshi]]'' | Микито Чинен (приказна) и Ери Такенаши (цртеж) | {{dts|2024|09|06}} |- | ''[[Dēryizu]]'' | Megochimo | {{dts|2020|06|07}} |- | ''[[Drifting Dragons]]'' | Таку Кувабара | {{dts|2016|06|07}} |- | ''[[Grand Blue Dreaming]]'' | Кенџи Иноуе (приказна) и Кимитаке Јошиока (цртеж) | {{dts|2014|04|07}} |- | ''[[Magus of the Library]]'' | Мицу Изуми | {{dts|2017|11|07}} |- | ''[[Majo no Hanaya-san]]'' | Соу Хамамјумиба | {{dts|2023|11|07}} |- | ''[[Natsume no Sekai - Ikai Taimaden]]'' | Хироаки Вакамија | {{dts|2020|03|07}} |- | ''[[New Jigokudo Reikai Tsushin]]'' | Хинова Козуки (приказна) и Мимори (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Suika-tachi]]'' | Мори Тонкацу | {{dts|2020|08|08}} |- | ''[[Towa × Baretto ─ Kaijū Gakuen]]'' | Морион Коку (приказна) и Гендо (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Witchcraft Works|Witchcraft Works Extra]]'' | Рју Мизунаги | {{dts|2022|03|07}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} {{in lang|ja}} *[https://web.archive.org/web/20080906202514/http://good-afternoon.weblogs.jp/blog/ Официјален блог] {{in lang|ja}} *{{Anime News Network|magazine|19628}} [[Категорија:Месечни списанија за манга]] h5dikqgh9scfe5sspxf05y0710sa5p6 5561789 5561785 2026-05-20T16:00:59Z Andrew012p 85224 5561789 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|script-title=ja:good! アフタヌーン|publisher=[[Kodansha]]|access-date=May 12, 2026|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809112104/https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|archive-date=August 9, 2025|url-status=live}}</ref> |editor_title = Главен и одговорен уредник |frequency = месечно |circulation = 27.000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|script-title=ja:一般社団法人 日本雑誌協会|website=www.j-magazine.or.jp|access-date=April 23, 2020|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045659/https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|url-status=dead}}</ref><ref>Од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 година.</ref> |category = [[сеинен]]<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|title=Men's Manga|work=Japanese Magazine Publishers Association|access-date=26 јули 2016}}</ref> |publisher = [[Kodansha]] |firstdate = 7 ноември 2008<ref>{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|title=good! Afternoon|work=Comipedia|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100029/http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|url-status=dead}}</ref> |country = {{знаме|Јапонија}} |based = Токио |language = јапонски |website = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} }} '''''Good! Afternoon''''' ({{Langx|ja|good! アフтаヌーン}}, стилизирано како '''''good! Afternoon''''' или '''''good! AFTERNOON''''') — антологиско списание за јапонска [[Сеинен|сеинен-манга]] издавано од страна на издавачката куќа [[Kodansha]]. Списанието првично излегувало двомесечно, но кон крајот на 2012 г., почнувајќи од 25-тото издание, преминало на месечен распоред на издавање.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-07/good-afternoon-manga-magazine-goes-monthly|title=Good! Afternoon Manga Magazine Goes Monthly|website=[[Anime News Network]]|date=September 7, 2012|access-date=October 29, 2015}}</ref> Секој број обично содржел околу дваесет и пет приказни од различни автори и [[Мангака|мангаки]], со вкупен обем од околу 800 страници. Списанието претставувало сестринско издание на успешната манга-антологија ''[[Monthly Afternoon]]'' на истата издавачка куќа, а неговото прво издание излегло на 7 ноември 2008 г.<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-25/takahashi-ice-blade-manga-to-relaunch-in-japan|title=Takahashi's ''Ice Blade'' Manga to Relaunch in Japan|website=[[Anime News Network]]|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010}}</ref> Секој број се продавал по цена од 680 јени. Во периодот од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 г., списанието имало тираж од 27.000 примероци.<ref name="auto"/> == Манги што тековно излегуваат == {| class="wikitable sortable" ! Наслов ! Автор / Мангака ! Премиера |- | ''[[Ameku M.D.: Doctor Detective|Ameku Takao's Detective Karte – Sphere no Shitenshi]]'' | Микито Чинен (приказна) и Ери Такенаши (цртеж) | {{dts|2024|09|06}} |- | ''[[Dēryizu]]'' | Megochimo | {{dts|2020|06|07}} |- | ''[[Drifting Dragons]]'' | Таку Кувабара | {{dts|2016|06|07}} |- | ''[[Grand Blue Dreaming]]'' | Кенџи Иноуе (приказна) и Кимитаке Јошиока (цртеж) | {{dts|2014|04|07}} |- | ''[[Magus of the Library]]'' | Мицу Изуми | {{dts|2017|11|07}} |- | ''[[Majo no Hanaya-san]]'' | Соу Хамамјумиба | {{dts|2023|11|07}} |- | ''[[Natsume no Sekai - Ikai Taimaden]]'' | Хироаки Вакамија | {{dts|2020|03|07}} |- | ''[[New Jigokudo Reikai Tsushin]]'' | Хинова Козуки (приказна) и Мимори (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Suika-tachi]]'' | Мори Тонкацу | {{dts|2020|08|08}} |- | ''[[Towa × Baretto ─ Kaijū Gakuen]]'' | Морион Коку (приказна) и Гендо (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Witchcraft Works|Witchcraft Works Extra]]'' | Рју Мизунаги | {{dts|2022|03|07}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} {{in lang|ja}} *[https://web.archive.org/web/20080906202514/http://good-afternoon.weblogs.jp/blog/ Официјален блог] {{in lang|ja}} *{{Anime News Network|magazine|19628}} [[Категорија:Месечни списанија за манга]] k1nx3x4b5mvxzilf3bw39wz06y6xl7l 1 1395492 5561779 2026-05-20T15:33:17Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561779 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1395493 5561780 2026-05-20T15:34:31Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Месечни списанија]] [[Категорија:Списанија за манга]] 5561780 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Месечни списанија]] [[Категорија:Списанија за манга]] r2bmky8pgg8a1zsrmqdk8gbnlj3be0j 6 1395494 5561781 2026-05-20T15:36:52Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = списание за манга |Извор = https://interney.net/blogs/maximumcosmo/?cat=3507 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Good! Afternoon |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5561781 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = списание за манга |Извор = https://interney.net/blogs/maximumcosmo/?cat=3507 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Good! Afternoon |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Насловнавесник}} st0opo3jud0exc3fssphjkksw81bkof 0 1395495 5561786 2026-05-20T15:58:09Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Nunchaku.JPG|thumb|350px|Вид на јапонски нунчаки со две палки.]] '''Нунчаки''' ({{langx|ja|ヌンчаク, 双節棍}} „нунчаку“,<ref>{{Cite web| script-title = ja:ヌンチャクについて|title = Regarding Nunchuks| publisher = Budoshop Japan| access-date = 2012-01-15| language = ja| url = http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-url = https://we... 5561786 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nunchaku.JPG|thumb|350px|Вид на јапонски нунчаки со две палки.]] '''Нунчаки''' ({{langx|ja|ヌンчаク, 双節棍}} „нунчаку“,<ref>{{Cite web| script-title = ja:ヌンチャクについて|title = Regarding Nunchuks| publisher = Budoshop Japan| access-date = 2012-01-15| language = ja| url = http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20130420023451/http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-date = 2013-04-20}}</ref> {{Langx|zh|雙節棍}}) — источно инерцијално [[ладно оружје]] со ударно, ударно-раздробувачко и задушувачко дејство. Се состои од две еднакви палки со должина, по правило, од 25 до 35 см, изработени од цврст материјал и поврзани со раздвижен спој ([[јаже]] или [[синџир]]). Палките традиционално се изработувале од дрво, но современите нунчаки можат да бидат направени и од метал, пластика или стаклопластика. Традиционално, двете палки во еднаква мерка можат да ја вршат улогата на рачка или на боен (ударен) дел. Јажето се поврзувало со палките преку провлекување низ заемно нормални канали на нивните врвови, додека синџирот се прицврстувал со помош на метални алки. Поголема популарност уживале нунчаките поврзани со јаже, бидејќи некои синџири немале заварени споеви, па нивните алки се кинеле при екстремни оптоварувања. Нунчаките најшироко се користеле во [[Боречки вештини|боречките вештини]], како што се окинавското кобудо и [[Карате|каратето]], каде што служеле како оружје за тренинг, бидејќи овозможувале развивање на побрзи движења на рацете и ја подобрувале поставеноста на телото. Во некои земји, поседувањето на ова оружје е незаконски, со исклучок на неговата употреба во професионалните училишта за боречки вештини. == Историја на оружјето == Најпопуларната верзија за појавата на нунчаките гласи дека прототип на оружјето било [[Чукалка|чукалото]] за вршење [[ориз]].<ref>{{книга |заглавие=Comprehensive Asian Fighting Arts |год=1969 |isbn=978-0-87011-436-6 |язык= |автор=[[Доналд Дрегер|Donn F. Draeger]] & Rober W. Smith}}</ref> Постојат верзии дека тоа првично се појавило во [[Кина]] или во други земји од Источна Азија. Разликите главно се однесувале на должината на спојот (кај кинеските тој изнесувал 20–30 см, додека кај окинавските стандардот бил со ширина на стапалото или почесто — со ширина на дланката на сопственикот). Причините за ваквата промена на функцијата на оваа земјоделска алатка биле, прво, законската забрана за носење на какво било оружје од страна на селаните,<ref name="Levitas">{{Cite web | title = The real history of the nunchaku | author = Alex Levitas | work = nunchaku.tripod.com | access-date = 2016-07-27 | url = http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20160815073753/http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | archive-date = 2016-08-15}}</ref> и второ, фактот што нунчаките при удар со каква било сила не предизвикувале повратна реакција (одбивање) во раката што ги држи, што било многу попрактично од обичен стап. Од друга страна, за разлика од стапот, одбивањето (отскокнувањето на една од палките) кај неподготвен борец лесно можело да заврши во неговото лице, тело или друг дел од телото, најчесто сосема неочекувано. Според друга верзија, изнесена од авторитетните мајстори Мијаги и Икеда, оружјето што послужило како прототип на нунчаките на Окинава го донеле кинеските доселеници. Се смета дека ова била најверојатната верзија, бидејќи слични видови оружја биле познати многу порано во Кина.<ref>{{книга |заглавие=The Art of Shaolin Kung Fu |ссылка=https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong |год=1996 |издательство=[[HarperCollins|Element Books]] |isbn=1-85230-789-7 |страницы=[https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong/page/159 159] |ref=Kit |язык= |автор=Wong Kiew Kit}}</ref> Во поново време, нунчаките (познати и како табак-тојок) ги популаризирал глумецот и мајстор за боречки вештини [[Брус Ли]], како и неговиот ученик [[Ден Иносанто]], кој всушност прв му го претставил ова оружје на глумецот.<ref>{{cite web|title=Meet the Guy Who Introduced Bruce Lee to Nunchucks|url=http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|website=Angry Asian Man|access-date=2017-07-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170725023643/http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|archive-date=2017-07-25}}</ref> Уште една популарна асоцијација од современата поп-култура е ликот Микеланџело од [[Нинџа желки|Нинџа-желките]]. Поради рестриктивниот статус на ладното оружје во минатото, ентузијастите за боречки вештини во [[Македонија]] најчесто ги изработувале нунчаките сами за себе, користејќи едноставни материјали (како ногарки од столици или мазни дрвени стапови со еднаква тежина). Со текот на времето, кога пазарот се отворил и станале достапни фабрички модели, веќе постоело насобрано богато искуство за нивна рачна изработка. Исклучок денес претставуваат само таканаречените „безбедни“ (сунѓерести) нунчаки, чии палки се обложени со мек материјал. Тие овозможуваат минимизирање на повредите при вежбањето, а нивното домашно производство е посложено поради конкретните материјали. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Nunchaku}} [[Категорија:Ударно оружје]] [[Категорија:Ладно оружје]] 9ezkonjz8dubpypf6j9zxtev3viw5e8 5561788 5561786 2026-05-20T16:00:07Z Andrew012p 85224 5561788 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nunchaku.JPG|thumb|350px|Вид јапонски нунчаки со две палки.]] '''Нунчаки''' ({{langx|ja|ヌンчаク, 双節棍}} „нунчаку“,<ref>{{Cite web| script-title = ja:ヌンチャクについて|title = Regarding Nunchuks| publisher = Budoshop Japan| access-date = 2012-01-15| language = ja| url = http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20130420023451/http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-date = 2013-04-20}}</ref> {{Langx|zh|雙節棍}}) — источно инерцијално [[ладно оружје]] со ударно, ударно-раздробувачко и задушувачко дејство. Се состои од две еднакви палки со должина, по правило, од 25 до 35 см, изработени од цврст материјал и поврзани со раздвижен спој ([[јаже]] или [[синџир]]). Палките традиционално се изработувале од дрво, но современите нунчаки можат да бидат направени и од метал, пластика или стаклопластика. Традиционално, двете палки во еднаква мерка можат да ја вршат улогата на рачка или на боен (ударен) дел. Јажето се поврзувало со палките преку провлекување низ заемно нормални канали на нивните врвови, додека синџирот се прицврстувал со помош на метални алки. Поголема популарност уживале нунчаките поврзани со јаже, бидејќи некои синџири немале заварени споеви, па нивните алки се кинеле при екстремни оптоварувања. Нунчаките најшироко се користеле во [[Боречки вештини|боречките вештини]], како што се окинавското кобудо и [[Карате|каратето]], каде што служеле како оружје за тренинг, бидејќи овозможувале развивање на побрзи движења на рацете и ја подобрувале поставеноста на телото. Во некои земји, поседувањето на ова оружје е незаконски, со исклучок на неговата употреба во професионалните училишта за боречки вештини. == Историја на оружјето == Најпопуларната верзија за појавата на нунчаките гласи дека прототип на оружјето било [[Чукалка|чукалото]] за вршење [[ориз]].<ref>{{книга |заглавие=Comprehensive Asian Fighting Arts |год=1969 |isbn=978-0-87011-436-6 |язык= |автор=[[Доналд Дрегер|Donn F. Draeger]] & Rober W. Smith}}</ref> Постојат верзии дека тоа првично се појавило во [[Кина]] или во други земји од Источна Азија. Разликите главно се однесувале на должината на спојот (кај кинеските тој изнесувал 20–30 см, додека кај окинавските стандардот бил со ширина на стапалото или почесто — со ширина на дланката на сопственикот). Причините за ваквата промена на функцијата на оваа земјоделска алатка биле, прво, законската забрана за носење на какво било оружје од страна на селаните,<ref name="Levitas">{{Cite web | title = The real history of the nunchaku | author = Alex Levitas | work = nunchaku.tripod.com | access-date = 2016-07-27 | url = http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20160815073753/http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | archive-date = 2016-08-15}}</ref> и второ, фактот што нунчаките при удар со каква било сила не предизвикувале повратна реакција (одбивање) во раката што ги држи, што било многу попрактично од обичен стап. Од друга страна, за разлика од стапот, одбивањето (отскокнувањето на една од палките) кај неподготвен борец лесно можело да заврши во неговото лице, тело или друг дел од телото, најчесто сосема неочекувано. Според друга верзија, изнесена од авторитетните мајстори Мијаги и Икеда, оружјето што послужило како прототип на нунчаките на Окинава го донеле кинеските доселеници. Се смета дека ова била најверојатната верзија, бидејќи слични видови оружја биле познати многу порано во Кина.<ref>{{книга |заглавие=The Art of Shaolin Kung Fu |ссылка=https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong |год=1996 |издательство=[[HarperCollins|Element Books]] |isbn=1-85230-789-7 |страницы=[https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong/page/159 159] |ref=Kit |язык= |автор=Wong Kiew Kit}}</ref> Во поново време, нунчаките (познати и како табак-тојок) ги популаризирал глумецот и мајстор за боречки вештини [[Брус Ли]], како и неговиот ученик [[Ден Иносанто]], кој всушност прв му го претставил ова оружје на глумецот.<ref>{{cite web|title=Meet the Guy Who Introduced Bruce Lee to Nunchucks|url=http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|website=Angry Asian Man|access-date=2017-07-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170725023643/http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|archive-date=2017-07-25}}</ref> Уште една популарна асоцијација од современата поп-култура е ликот Микеланџело од [[Нинџа желки|Нинџа-желките]]. Поради рестриктивниот статус на ладното оружје во минатото, ентузијастите за боречки вештини во [[Македонија]] најчесто ги изработувале нунчаките сами за себе, користејќи едноставни материјали (како ногарки од столици или мазни дрвени стапови со еднаква тежина). Со текот на времето, кога пазарот се отворил и станале достапни фабрички модели, веќе постоело насобрано богато искуство за нивна рачна изработка. Исклучок денес претставуваат само таканаречените „безбедни“ (сунѓерести) нунчаки, чии палки се обложени со мек материјал. Тие овозможуваат минимизирање на повредите при вежбањето, а нивното домашно производство е посложено поради конкретните материјали. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Nunchaku}} [[Категорија:Ударно оружје]] [[Категорија:Ладно оружје]] nuuid2i59sxek7jhtjy1msudnis34gv 5561842 5561788 2026-05-20T18:27:56Z Andrew012p 85224 5561842 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nunchaku.JPG|thumb|350px|Вид јапонски нунчаки со две палки.]] '''Нунчаки''' ({{langx|ja|ヌンчаク, 双節棍}} „нунчаку“,<ref>{{Cite web| script-title = ja:ヌンチャクについて|title = Regarding Nunchuks| publisher = Budoshop Japan| access-date = 2012-01-15| language = ja| url = http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20130420023451/http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-date = 2013-04-20}}</ref> {{Langx|zh|雙節棍}}) — источно инерцијално [[ладно оружје]] со ударно, ударно-раздробувачко и задушувачко дејство. Се состои од две еднакви палки со должина, по правило, од 25 до 35 см, изработени од цврст материјал и поврзани со раздвижен спој ([[јаже]] или [[синџир]]). Палките традиционално се изработувале од дрво, но современите нунчаки можат да бидат направени и од метал, пластика или стаклопластика. Традиционално, двете палки во еднаква мерка можат да ја вршат улогата на рачка или на боен (ударен) дел. Јажето се поврзувало со палките преку провлекување низ заемно нормални канали на нивните врвови, додека синџирот се прицврстувал со помош на метални алки. Поголема популарност уживале нунчаките поврзани со јаже, бидејќи некои синџири немале заварени споеви, па нивните алки се кинеле при екстремни оптоварувања. Нунчаките најшироко се користеле во [[Боречки вештини|боречките вештини]], како што се окинавското кобудо и [[Карате|каратето]], каде што служеле како оружје за тренинг, бидејќи овозможувале развивање на побрзи движења на рацете и ја подобрувале поставеноста на телото. Во некои земји, поседувањето на ова оружје е незаконски, со исклучок на неговата употреба во професионалните училишта за боречки вештини. == Историја на оружјето == Најпопуларната верзија за појавата на нунчаките гласи дека прототип на оружјето било [[Чукалка|чукалото]] за вршење [[ориз]].<ref>{{книга |заглавие=Comprehensive Asian Fighting Arts |год=1969 |isbn=978-0-87011-436-6 |язык= |автор=[[Доналд Дрегер|Donn F. Draeger]] & Rober W. Smith}}</ref> Постојат верзии дека тоа првично се појавило во [[Кина]] или во други земји од Источна Азија. Разликите главно се однесувале на должината на спојот (кај кинеските тој изнесувал 20–30 см, додека кај окинавските стандардот бил со ширина на стапалото или почесто — со ширина на дланката на сопственикот). Причините за ваквата промена на функцијата на оваа земјоделска алатка биле, прво, законската забрана за носење на какво било оружје од страна на селаните,<ref name="Levitas">{{Cite web | title = The real history of the nunchaku | author = Alex Levitas | work = nunchaku.tripod.com | access-date = 2016-07-27 | url = http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20160815073753/http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | archive-date = 2016-08-15}}</ref> и второ, фактот што нунчаките при удар со каква било сила не предизвикувале повратна реакција (одбивање) во раката што ги држи, што било многу попрактично од обичен стап. Од друга страна, за разлика од стапот, одбивањето (отскокнувањето на една од палките) кај неподготвен борец лесно можело да заврши во неговото лице, тело или друг дел од телото, најчесто сосема неочекувано. Според друга верзија, изнесена од авторитетните мајстори Мијаги и Икеда, оружјето што послужило како прототип на нунчаките на Окинава го донеле кинеските доселеници. Се смета дека ова била најверојатната верзија, бидејќи слични видови оружја биле познати многу порано во Кина.<ref>{{книга |заглавие=The Art of Shaolin Kung Fu |ссылка=https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong |год=1996 |издательство=[[HarperCollins|Element Books]] |isbn=1-85230-789-7 |страницы=[https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong/page/159 159] |ref=Kit |язык= |автор=Wong Kiew Kit}}</ref> Во поново време, нунчаките (познати и како табак-тојок) ги популаризирал глумецот и мајстор за боречки вештини [[Брус Ли]], како и неговиот ученик [[Ден Иносанто]], кој всушност прв му го претставил ова оружје на глумецот.<ref>{{cite web|title=Meet the Guy Who Introduced Bruce Lee to Nunchucks|url=http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|website=Angry Asian Man|access-date=2017-07-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170725023643/http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|archive-date=2017-07-25}}</ref> Уште една популарна асоцијација од современата поп-култура е ликот Микеланџело од [[Нинџа желки|Нинџа-желките]]. Поради рестриктивниот статус на ладното оружје во минатото, љубителите за боречки вештини во [[Македонија]] најчесто ги изработувале нунчаките сами за себе, користејќи едноставни материјали (како ногарки од столици или мазни дрвени стапови со еднаква тежина). Со текот на времето, кога пазарот се отворил и станале достапни фабрички модели, веќе постоело насобрано богато искуство за нивна рачна изработка. Исклучок денес претставуваат само таканаречените „безбедни“ (сунѓерести) нунчаки, чии палки се обложени со мек материјал. Тие овозможуваат минимизирање на повредите при вежбањето, а нивното домашно производство е посложено поради конкретните материјали. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Nunchaku}} [[Категорија:Ударно оружје]] [[Категорија:Ладно оружје]] 56meo1lv90f88bdihx8oqesnpwzhnda 5561843 5561842 2026-05-20T18:31:13Z Andrew012p 85224 5561843 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nunchaku.JPG|thumb|350px|Вид јапонски нунчаки со две палки.]] '''Нунчаки''' ({{langx|ja|ヌンチャク, 双節棍}} „нунчаку“,<ref>{{Cite web| script-title = ja:ヌンチャクについて|title = Regarding Nunchuks| publisher = Budoshop Japan| access-date = 2012-01-15| language = ja| url = http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20130420023451/http://www.budoshop.co.jp/Yoshimine%20/bh2004/1123Nunchaku.htm| archive-date = 2013-04-20}}</ref> {{Langx|zh|雙節棍}}) — источно инерцијално [[ладно оружје]] со ударно, ударно-раздробувачко и задушувачко дејство. Се состои од две еднакви палки со должина, по правило, од 25 до 35 см, изработени од цврст материјал и поврзани со раздвижен спој ([[јаже]] или [[синџир]]). Палките традиционално се изработувале од дрво, но современите нунчаки можат да бидат направени и од метал, пластика или стаклопластика. Традиционално, двете палки во еднаква мерка можат да ја вршат улогата на рачка или на боен (ударен) дел. Јажето се поврзувало со палките преку провлекување низ заемно нормални канали на нивните врвови, додека синџирот се прицврстувал со помош на метални алки. Поголема популарност уживале нунчаките поврзани со јаже, бидејќи некои синџири немале заварени споеви, па нивните алки се кинеле при екстремни оптоварувања. Нунчаките најшироко се користеле во [[Боречки вештини|боречките вештини]], како што се окинавското кобудо и [[Карате|каратето]], каде што служеле како оружје за тренинг, бидејќи овозможувале развивање на побрзи движења на рацете и ја подобрувале поставеноста на телото. Во некои земји, поседувањето на ова оружје е незаконски, со исклучок на неговата употреба во професионалните училишта за боречки вештини. == Историја на оружјето == Најпопуларната верзија за појавата на нунчаките гласи дека прототип на оружјето било [[Чукалка|чукалото]] за вршење [[ориз]].<ref>{{книга |заглавие=Comprehensive Asian Fighting Arts |год=1969 |isbn=978-0-87011-436-6 |язык= |автор=[[Доналд Дрегер|Donn F. Draeger]] & Rober W. Smith}}</ref> Постојат верзии дека тоа првично се појавило во [[Кина]] или во други земји од Источна Азија. Разликите главно се однесувале на должината на спојот (кај кинеските тој изнесувал 20–30 см, додека кај окинавските стандардот бил со ширина на стапалото или почесто — со ширина на дланката на сопственикот). Причините за ваквата промена на функцијата на оваа земјоделска алатка биле, прво, законската забрана за носење на какво било оружје од страна на селаните,<ref name="Levitas">{{Cite web | title = The real history of the nunchaku | author = Alex Levitas | work = nunchaku.tripod.com | access-date = 2016-07-27 | url = http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20160815073753/http://nunchaku.tripod.com/about_r.htm | archive-date = 2016-08-15}}</ref> и второ, фактот што нунчаките при удар со каква било сила не предизвикувале повратна реакција (одбивање) во раката што ги држи, што било многу попрактично од обичен стап. Од друга страна, за разлика од стапот, одбивањето (отскокнувањето на една од палките) кај неподготвен борец лесно можело да заврши во неговото лице, тело или друг дел од телото, најчесто сосема неочекувано. Според друга верзија, изнесена од авторитетните мајстори Мијаги и Икеда, оружјето што послужило како прототип на нунчаките на Окинава го донеле кинеските доселеници. Се смета дека ова била најверојатната верзија, бидејќи слични видови оружја биле познати многу порано во Кина.<ref>{{книга |заглавие=The Art of Shaolin Kung Fu |ссылка=https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong |год=1996 |издательство=[[HarperCollins|Element Books]] |isbn=1-85230-789-7 |страницы=[https://archive.org/details/artofshaolinkung0000wong/page/159 159] |ref=Kit |язык= |автор=Wong Kiew Kit}}</ref> Во поново време, нунчаките (познати и како табак-тојок) ги популаризирал глумецот и мајстор за боречки вештини [[Брус Ли]], како и неговиот ученик [[Ден Иносанто]], кој всушност прв му го претставил ова оружје на глумецот.<ref>{{cite web|title=Meet the Guy Who Introduced Bruce Lee to Nunchucks|url=http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|website=Angry Asian Man|access-date=2017-07-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170725023643/http://blog.angryasianman.com/2017/07/meet-guy-who-introduced-bruce-lee-to.html|archive-date=2017-07-25}}</ref> Уште една популарна асоцијација од современата поп-култура е ликот Микеланџело од [[Нинџа желки|Нинџа-желките]]. Поради рестриктивниот статус на ладното оружје во минатото, љубителите за боречки вештини во [[Македонија]] најчесто ги изработувале нунчаките сами за себе, користејќи едноставни материјали (како ногарки од столици или мазни дрвени стапови со еднаква тежина). Со текот на времето, кога пазарот се отворил и станале достапни фабрички модели, веќе постоело насобрано богато искуство за нивна рачна изработка. Исклучок денес претставуваат само таканаречените „безбедни“ (сунѓерести) нунчаки, чии палки се обложени со мек материјал. Тие овозможуваат минимизирање на повредите при вежбањето, а нивното домашно производство е посложено поради конкретните материјали. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Nunchaku}} [[Категорија:Ударно оружје]] [[Категорија:Ладно оружје]] 0qh375l6vdphrdwvy5m887kfptz3tbk 1 1395496 5561787 2026-05-20T15:58:19Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561787 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1395497 5561793 2026-05-20T16:16:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox | titlestyle = background-color: #DCEBFF; font-weight: bold; text-align: center; | title = {{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{о... 5561793 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = background-color: #DCEBFF; font-weight: bold; text-align: center; | title = {{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{опис|{{{caption|}}}}}} | label1 = Други имиња | data1 = {{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} | label2 = Тип | data2 = {{{тип|{{{type|}}}}}} | label3 = Измислена од | data3 = {{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} | label4 = Компанија | data4 = {{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} | label5 = Земја | data5 = {{{земја|{{{country|}}}}}} | label6 = Достапност | data6 = {{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}{{{до|{{{to|}}}}}} | {{{од|{{{from|}}}}}}–{{{до|{{{to|сега}}}}}} }} | label7 = Материјали | data7 = {{{материјали|{{{materials|}}}}}} | label8 = Одлики | data8 = {{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} | label9 = Слоган | data9 = {{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|{{{слоган|{{{slogan|}}}}}} }} | data10 = {{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}} | {{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}} }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | caption | company | country | features | from | image | image_size | image_upright | inventor | materials | name | othernames | slogan | to | type | website }} 7xta1dx8sw77x66pfu7ktl692tjfhhh 5561795 5561793 2026-05-20T16:21:01Z Andrew012p 85224 5561795 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}{{{до|{{{to|}}}}}}|{{{од|{{{from|}}}}}}–{{{до|{{{to|сега}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}} 02t70ianatgusgfgtiqan74d8c3155d 5561797 5561795 2026-05-20T16:25:20Z Andrew012p 85224 5561797 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|{{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}{{{до|{{{to|}}}}}}|{{{од|{{{from|}}}}}}–{{{до|{{{to|сега}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> jdnzsvra7gcmt1jcpz539y0tlrck1sc 5561798 5561797 2026-05-20T16:26:15Z Andrew012p 85224 5561798 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|{{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|suppressplaceholder=yes}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}{{{до|{{{to|}}}}}}|{{{од|{{{from|}}}}}}–{{{до|{{{to|сега}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> a80uj5gjzk68y7x3e4h4ic0jq7ytnpf 5561809 5561798 2026-05-20T16:40:55Z Andrew012p 85224 5561809 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}{{{до|{{{to|}}}}}}|{{{од|{{{from|}}}}}}–{{{до|{{{to|сега}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> t1c2f2mk8y81m0gz0eqgbqhop33a4sn 5561821 5561809 2026-05-20T16:51:03Z Andrew012p 85224 5561821 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|{{{од|{{{from|}}}}}} — {{{до|{{{to}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> ayylm8zcn6x5s6ekhmoi00otr568gbw 5561823 5561821 2026-05-20T16:53:09Z Andrew012p 85224 5561823 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}| — {{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> ggo8pommoxu1ut40c8pkpsrror37mmt 5561825 5561823 2026-05-20T16:54:40Z Andrew012p 85224 5561825 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{{слоган|{{{slogan|}}}}}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> 2us0kapi8cvofoyqaaduny8z3ekqxc4 5561830 5561825 2026-05-20T16:57:26Z Andrew012p 85224 5561830 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;border-top:1px solid #a2a9b1;border-left:1px solid #a2a9b1;border-right:1px solid #a2a9b1; |title={{{наслов|{{{назив|{{{name|}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> kln3smya0yagbb2ewj8bfumxp0bo652 5561833 5561830 2026-05-20T17:03:22Z Andrew012p 85224 5561833 wikitext text/x-wiki {{Infobox |abovestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;font-size:115%; |above={{{наслов|{{{назив|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> 37nrg5aud0iufczatzb9fhngxoivymu 5561834 5561833 2026-05-20T17:07:30Z Andrew012p 85224 5561834 wikitext text/x-wiki {{Infobox |abovestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;font-size:115%; |above={{{наслов|{{{назив|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|<div style="border-top:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; text-align:center; padding:4px; margin-top:5px; font-size:95%; font-weight:bold;">Официјално мрежно место<br><span style="font-weight:normal;">{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}</span></div>}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> 02mgwmhsc5f230fcxcosl8nev7932mf 5561836 5561834 2026-05-20T17:07:51Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5561834|5561834]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5561836 wikitext text/x-wiki {{Infobox |abovestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;font-size:115%; |above={{{наслов|{{{назив|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> 37nrg5aud0iufczatzb9fhngxoivymu 5561837 5561836 2026-05-20T17:08:31Z Andrew012p 85224 5561837 wikitext text/x-wiki {{Infobox |abovestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;font-size:115%; |above={{{наслов|{{{назив|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |label10=Мрежно место |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> a35b5z6mmfg02498nnumkwsk39fqxg8 5561838 5561837 2026-05-20T17:08:54Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5561837|5561837]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5561838 wikitext text/x-wiki {{Infobox |abovestyle=background-color:#DCEBFF;font-weight:bold;text-align:center;font-size:115%; |above={{{наслов|{{{назив|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |image={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{слика|{{{image|}}}}}}|size={{{големина_на_слика|{{{image_size|}}}}}}|upright={{{исправено|{{{image_upright|}}}}}}|thumbtime={{{време_на_минијатура|{{{thumbtime|}}}}}}|pattern=frameless|alt={{{алт|{{{alt|}}}}}}|title={{{алт|{{{alt|}}}}}}}} |caption={{{опис|{{{caption|}}}}}} |label1=Други имиња |data1={{{други_имиња|{{{othernames|}}}}}} |label2=Тип |data2={{{тип|{{{type|}}}}}} |label3=Измислена од |data3={{{измислил|{{{пронаоѓач|{{{inventor|}}}}}}}}} |label4=Компанија |data4={{{компанија|{{{производител|{{{company|}}}}}}}}} |label5=Земја |data5={{{земја|{{{country|}}}}}} |label6=Достапност |data6={{#if:{{{од|{{{from|}}}}}}|{{{од|{{{from}}}}}}{{#if:{{{до|{{{to|}}}}}}|&#32;—&#32;{{{до|{{{to}}}}}}}}|{{{до|{{{to|}}}}}}}} |label7=Материјали |data7={{{материјали|{{{materials|}}}}}} |label8=Одлики |data8={{{одлики|{{{карактеристики|{{{features|}}}}}}}}} |label9=Слоган |data9={{#if:{{{слоган|{{{slogan|}}}}}}|''{{{слоган|{{{slogan}}}}}}''}} |data10={{#if:{{{мрежно_место|{{{website|}}}}}}|{{Official website|{{{мрежно_место|{{{website}}}}}}}}}} }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude><includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Страницата користи [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] со непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y|alt|caption|company|country|features|from|image|image_size|image_upright|inventor|materials|name|othernames|slogan|to|type|website|наслов|назив|слика|големина_на_слика|исправено|алт|опис|други_имиња|тип|измислил|пронаоѓач|компанија|производител|земја|од|до|материјали|одлики|карактеристики|слоган|мрежно_место}}</includeonly> 37nrg5aud0iufczatzb9fhngxoivymu 10 1395498 5561794 2026-05-20T16:18:38Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Синтакса ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube scrambled.jpg | тип = Сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = Унгарија | слоган =... 5561794 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Синтакса ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube scrambled.jpg | тип = Сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = Унгарија | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[Комбинациска сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = Унгарија | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Опис: Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Опис: Слика од играчката (без предзнакот Флај/File).", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Опис: Специфична големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Опис: Поставување на upright параметар за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Опис: Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Опис: Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Опис: Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Опис: Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Опис: Лицето или тимот кој ја измислил играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Опис: Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Опис: Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Опис: Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Опис: Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Опис: Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Опис: Главните карактеристики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Опис: Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Опис: Официјалната веб-страница на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> n3zlult5rolmwyk1fs9agtnxncbpl04 5561800 5561794 2026-05-20T16:29:44Z Andrew012p 85224 5561800 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube scrambled.jpg | тип = Сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = Унгарија | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[Комбинациска сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = Унгарија | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните карактеристики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалната веб-страница на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 87q8mpp6nkxvpb380mmqvg0i2cqn5ft 5561801 5561800 2026-05-20T16:30:20Z Andrew012p 85224 5561801 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube scrambled.jpg | тип = Сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = Унгарија | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[Комбинациска сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = Унгарија | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> oyckhakcunf3qzhxv4o7b89nvattk2v 5561802 5561801 2026-05-20T16:31:36Z Andrew012p 85224 5561802 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube scrambled.jpg | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 736rbze1a4ejy9j0sun3ke705z2p4g2 5561803 5561802 2026-05-20T16:32:50Z Andrew012p 85224 5561803 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> ks9uyz4l2h5bkif8q6237mnf78m3bij 5561806 5561803 2026-05-20T16:34:42Z Andrew012p 85224 5561806 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Податотека:Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Податотека:Rubik's cube.svg.png | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> jfto528t5rddl5ji2axeqh0a8jhjtuc 5561807 5561806 2026-05-20T16:35:08Z Andrew012p 85224 5561807 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Предлошки за бизнис инфокутии|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> pg948eptyxsvxns639m212ua49nqp2g 5561811 5561807 2026-05-20T16:41:51Z Andrew012p 85224 5561811 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сега | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или бренд.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде што е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сега').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 192thvp8t4esj7ywbawu17kqymsbphx 5561812 5561811 2026-05-20T16:42:55Z Andrew012p 85224 5561812 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = Волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> e28cmezsr10q4gpvgseqg0s9zj5pnxu 5561814 5561812 2026-05-20T16:46:36Z Andrew012p 85224 5561814 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, " тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> schapp3lzl2opz5k2c1yijpssrtjl0q 5561822 5561814 2026-05-20T16:51:16Z Andrew012p 85224 5561822 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | materiјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Пример === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 2lhphqm0jj67bm3terzxf6qf869foo8 5561824 5561822 2026-05-20T16:53:23Z Andrew012p 85224 5561824 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Примери === ==== Пример со временски распон ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> ==== Пример само со почетна година ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | од = 1977 }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправено слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> 62k7vi723ydltfem1rhmvf5h6ezmh5d 5561827 5561824 2026-05-20T16:56:04Z Andrew012p 85224 5561827 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Syntax ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Примери === ==== Пример со временски распон ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> ==== Пример само со почетна година ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | од = 1977 }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправена слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> dg743xirb0l3ta0sxq0w3lhvdzlql0k 5561839 5561827 2026-05-20T17:09:31Z Andrew012p 85224 5561839 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} === Употреба === ==== Синтакса ==== {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | тип = сложувалка | измислил = Ерне Рубик | земја = {{знаме|Унгарија}} | слоган = Сите ја вртат! }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = | слика = | големина_на_слика = | исправено = | алт = | опис = | други_имиња = | тип = | измислил = | компанија = | земја = | од = | до = | материјали = | одлики = | слоган = | мрежно_место = }} </syntaxhighlight> === Примери === ==== Пример со временски распон ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | слика = Rubik's cube.svg.png | други_имиња = волшебна коцка | тип = [[сложувалка]] | измислил = [[Ерне Рубик]] | земја = {{знаме|Унгарија}} | компанија = Rubik's Brand Ltd | од = 1977 | до = сѐ уште | мрежно_место = https://www.rubiks.com/ }} </syntaxhighlight> ==== Пример само со почетна година ==== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Инфокутија Играчка | наслов = Рубикова коцка | од = 1977 }} </syntaxhighlight> == Категории == * {{clc|Страници што користат инфокутија играчка со непознати параметри}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за играчки, друштвени игри и сложувалки.", "params": { "наслов": { "label": "Наслов", "description": "Името на играчката или производот.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["назив", "name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Слика од играчката (без предзнакот 'Податотека:').", "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "aliases": ["image"] }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Конкретна големина на сликата (на пр. 250px).", "type": "string", "aliases": ["image_size"] }, "исправено": { "label": "Исправена слика", "description": "Поставување на параметар upright за големина.", "type": "string", "aliases": ["image_upright"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Текст што ја опишува сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на сликата", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "други_имиња": { "label": "Други имиња", "description": "Алтернативни или историски имиња на играчката.", "type": "string", "aliases": ["othernames"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот или категоријата на играчката (на пр. кукла, друштвена игра).", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "измислил": { "label": "Измислена од", "description": "Лицето или групата што ја измислиле играчката.", "type": "string", "aliases": ["пронаоѓач", "inventor"] }, "компанија": { "label": "Компанија", "description": "Официјалниот производител или марка.", "type": "string", "aliases": ["производител", "company"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата каде е измислена или каде првпат се појавила.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "од": { "label": "Производство од", "description": "Годината кога почнало производството.", "type": "number", "aliases": ["from"] }, "до": { "label": "Производство до", "description": "Годината кога завршило производството (или 'сѐ уште').", "type": "string", "aliases": ["to"] }, "материјали": { "label": "Материјали", "description": "Материјалите од кои главно е изработена играчката (на пр. пластика, дрво).", "type": "string", "aliases": ["materials"] }, "одлики": { "label": "Одлики", "description": "Главните одлики или спецификации.", "type": "string", "aliases": ["карактеристики", "features"] }, "слоган": { "label": "Слоган", "description": "Рекламниот слоган поврзан со играчката.", "type": "string", "aliases": ["slogan"] }, "мрежно_место": { "label": "Мрежно место", "description": "Официјалното мрежно место на производот.", "type": "url", "aliases": ["website"] } }, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Категорија:Инфокутии за економија|Играчка]] [[Категорија:Предлошки за играчки|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> fr57734jnlx9qpavfg515gq5aslc29u 10 1395499 5561799 2026-05-20T16:26:47Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] 5561799 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Играчка]] 9jh726r09imgv9sj1ba6vf3zq5it0jt 6 1395500 5561804 2026-05-20T16:34:00Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = Рубикова коцка |Извор = Англиска википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Рубикова коцка |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5561804 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = Рубикова коцка |Извор = Англиска википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Рубикова коцка |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во}} gbc3wcjgr7wvcgeatucqev1k6y00nxu 5561805 5561804 2026-05-20T16:34:16Z Andrew012p 85224 /* Опис */ 5561805 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = Рубикова коцка |Извор = Англиска википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Рубикова коцка |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во|Рубикова коцка}} sjkhtvwmtgd6tgge00phhqxqlptzt3z 0 1395501 5561810 2026-05-20T16:41:09Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350416125|Apocynaceae]]“ 5561810 wikitext text/x-wiki '''Кучешки чемери''' ([[науч.]] ''Apocynaceae'') е семејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што вклучува дрвја, грмушки, билки, стеблести сукуленти и лози. Значајни членови на семејството вклучуваат [[зокум]], ''[[Apocynum]]'', ''[[Asclepias]],'' и ''[[Hoya]].'' Семејството е по потекло од европските, азиските, африканските, австралиските и американските тропски или суптропски предели, а има и некои умерени членови.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}</ref> Поранешното семејство Asclepiadaceae (сега познато како [[Asclepiadoideae]]) се смета за потсемејство на ''Apocynaceae'' и содржи 348 родови. Список на родови Apocynaceae може да се најде [[Список на потсемејства и родови од Apocynaceae|тука]]. Многу видови се високи дрвја што се наоѓаат во тропските шуми, но некои растат во тропски суви средини. [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишните]] билки се јавуваат и во [[Умерена клима|умерените зони]]. Многу од овие растенија имаат млечен латекс, а многу видови се отровни ако се проголтаат, семејството е богато со родови што содржат [[Алкалоид|алкалоиди]] и [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]], а оние што ги содржат вторите често наоѓаат употреба како отрови за стрели. Некои родови на ''Apocynaceae'', како што е ''[[Adenium]]'', испуштаат бистар сок без латекс кога се оштетени, а други, како што е ''[[Pachypodium]]'', имаат млечен латекс покрај нивниот сок. == Опис == [[Податотека:Alstonia_scholaris_by_kadavoor.JPG|мини|''[[Alstonia scholaris]]'', распоред на лисја]] Ова семејство е морфолошки разновидно, со најголема разновидност на форми во тропските и суптропските региони,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> и вклучува едногодишни растенија, повеќегодишни билки, стеблести сукуленти, дрвенести грмушки, дрвја или лози.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Повеќето испуштаат млечен латекс кога се сечат. Листовите се [[Лист (ботаника)|едноставни]]. Тие може да се појават еден по еден (поединечно) со секоја појава на наизменични страни од стеблото, но обично се јавуваат во парови (а ретко во спирали).<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Кога се спарени, тие се јавуваат на спротивните страни од стеблото, при што секој пар се појавува под агол ротиран 90° во однос на парот под него. [[Податотека:Rhigospira_quadrangularis_On_the_Apocynaceae_of_South_America,_with_some_preliminary_remarks_on_the_whole_family_(1878)_(20720691296)_(cropped).jpg|мини|''Rhigospira quadrangularis'', дел од растение. 1) инфлоресценција и 2) цвет, ''во лушпа'' ; 3) корола во пупка, која ја покажува пирамидалната форма на исправените сегменти во естивација и 4) истата се сече кога е раширена, покажувајќи ја нивната едноставна синусоидна конволуција и речиси базалната положба на прашниците, ''двата зголемени''; 5) чашка, диск, многу краток стил, клавункул и стигмати, ''во лушпа''; 6) истата, ''зголемена''; 7) прашник, ''многу зголемен''.<ref name="miers">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/cu31924001735277/#page/n274/mode/1up/search/quadrangularis|title=On the Apocynaceae of South America, with some preliminary remarks on the whole family|last=Miers, J.|year=1878|page=269}}</ref>]] Цветовите на видовите од ова семејство се сложени.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFishbeinLivshultzStraubSimões2018">Fishbein, Mark; Livshultz, Tatyana; Straub, Shannon C. K.; Simões, André O.; Boutte, Julien; McDonnell, Angela; Foote, Abbey (March 2018). [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067 "Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits"]. ''American Journal of Botany''. '''105''' (3): <span class="nowrap">495–</span>513. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1002/ajb2.1067|10.1002/ajb2.1067]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0002-9122 0002-9122].</cite></ref> Цветовите имаат радијална симетрија<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> и се појавуваат во [[соцветие]] или гроздови, или се осамени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}</ref> Тие се совршени (бисексуални), со петлобусни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во цевка во основата.<ref name="BotanicalReview2000" /><ref name=":0" /> Цветовите се со пет ливчиња, кои се споени во цевка со четири или пет [[Прашник|прашници]].<ref name="BotanicalReview2000" /> Плодот е [[бобинка]], капсула или често парен фоликул.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Семето често е крилесто или има додатоци од долги свиленкасти влакна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2|title=Apocynaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=2020-05-29}}</ref> == Таксономија == Од 2012 година, семејството било опишано како составено од околу 5.100 видови, во пет потсемејства: Поранешното семејство ''Asclepiadaceae'' е вклучено во ''Apocynaceae'' според модерниот, во голема мера молекуларно базиран систем на таксономија на цветни растенија од групата [[скриеносеменици]].<ref name="APGIII">{{Наведено списание|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society|Bot. J. Linn. Soc.]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Класификација, која вклучува 366 родови, 25 племиња и 49 потплемиња, била објавена во 2014 година. <ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress M.E., Liede-Schumann S. & Meve U.|year=2014|title=An updated classification for ''Apocynaceae''|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2014/f/p00159p194f.pdf|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}</ref> Моментално се прифатени 376 родови. == Распространетост и живеалиште == Видовите во ова семејство растат главно во тропските региони. Неколку родови се претпочитани ларвални растенија домаќини за кралицата пеперутка (''[[Danaus gilippus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=A Field Guide to the Butterflies of North America, East of the Great Plains|last=Klots|first=Alexander B.|publisher=The Riverside Press|year=1951|location=Cambridge, Massachusetts|pages=77–79}}</ref> == Токсичност == Многу видови растенија од ова семејство имаат одредена токсичност, при што некои се екстремно отровни ако деловите се проголтаат или ако не се ракува правилно со нив. Родовите што содржат [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]] - ''[[Cerbera]]'', ''[[Зокум|Nerium]]'', ''[[Asclepias]]'', ''[[Cascabela]]'', ''[[Strophanthus]],''<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae "PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae"]. ''plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-29</span></span>.</cite></ref> ''[[Acokanthera]]'',<ref>{{Наведено списание|last=de Mello|first=J.P.|date=1965|title=Offensive weapons of the world 3. Kenya arrow poison|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mdsclw5&div=13&id=&page=|journal=Med. Sci. & L.|volume=5|pages=44–5|doi=10.1177/002580246500500111|pmid=14269673|url-access=subscription|via=HeinOnline}}</ref> ''[[Apocynum]],''<ref>{{Наведено списание|last=Irie|first=K.|last2=Sato|first2=T.|last3=Tanaka|first3=I.|last4=Nakajima|first4=J.|last5=Kawaguchi|first5=M.|last6=Himi|first6=T.|date=2009|title=Cardiotonic effect of Apocynum venetum L. extracts on isolated guinea pig atrium|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=63|issue=2|pages=111–116|doi=10.1007/s11418-008-0296-2|issn=1340-3443|pmid=19002560}}</ref> ''[[Thevetia]],''<ref>{{Наведено списание|last=Kohls|first=S.|last2=Scholz-Böttcher|first2=B.M.|last3=Teske|first3=J.|last4=Zark|first4=Patrick|last5=Rullkötter|first5=J.|date=2012|title=Cardiac glycosides from Yellow Oleander (Thevetia peruviana) seeds|journal=Phytochemistry|language=en|volume=75|pages=114–127|bibcode=2012PChem..75..114K|doi=10.1016/j.phytochem.2011.11.019|pmid=22196940}}</ref> итн. - имаат терапевтски опсег, но често се поврзани со случајни труења, во многу случаи смртоносни. Видовите што произведуваат [[Алкалоид|алкалоиди]] како ''[[Rauvolfia serpentina]],'' ''[[Catharanthus roseus]]'' и ''[[Tabernanthe iboga]]'' се исто така извор на соединенија со терапевтски опсег, но кои имаат значителни поврзани токсичности ако не се земаат во соодветни дози и на контролиран начин. == Галерија == === Цветови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_2445.JPG|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Adenium_obesum3.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_flowers_2.JPG|''Allamanda cathartica'' Податотека:糖膠樹(黑板樹)_Alstonia_scholaris_-香港中央圖書館_Hong_Kong_Central_Library-_(9237370435).jpg|''Alstonia scholaris'' Податотека:Starr_030222-0002_Alyxia_oliviformis.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_kz01.jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis08.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Aspidosperma_quebracho-blanco_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-017.jpg|''Aspidosperma quebracho-blanco'' illustration in Köhler's Medizinal-Pflanzen Податотека:Caralluma_burchardii_IMGP8282.JPG|''Apteranthes burchardii'' Податотека:Asclepias_curassavica_1854.jpg|''Asclepias curassavica'' Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|''[[Caralluma acutangula]]'' Податотека:Caralluma_europaea_-_cvet.jpg|''[[Caralluma europaea]]'' Податотека:Caralluma_socotrana_01.jpg|''[[Caralluma socotrana]]'' Податотека:Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|''Cascabela thevetia'' (syn. ''Thevetia peruviana'') Податотека:Catharanthus_roseus-IMG_5432.jpg|''Catharanthus roseus'' Податотека:Cerbera_manghas_flower.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(2618297906).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Cycladeniahumilisjonesii.JPG|''Cycladenia humilis var.jonesii'' Податотека:Holarrhena_pubescens_flowers.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_1DS-II_2-3327.jpg|''Hoodia gordonii'' Податотека:Hoya_FR_2013.jpg|''[[Хоја|Hoya carnosa]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_pink.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_02.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_lamerei_5Dsr_1733.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Comarca_Oeste,_Las_Palmas,_Spain_-_panoramio.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Fiore_di_Periploca_graeca.jpg|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_rubra_L._(2257161947).jpg|''Plumeria rubra'' Податотека:Rhabdadenia_madida.jpg|''[[Rhabdadenia madida]]'' Податотека:Rauvolfia_serpentina_11.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_0002.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_alpini00.jpg|''Secamone alpini'' Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus_1DS-II_6026.jpg|''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_divaricata_flower_in_jaffna.JPG|''Tabernaemontana divaricata'' Податотека:Tabernanthe_iboga_MS_4098.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:(MAD)_T._jasminoides-1.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_minor_beentree.jpg|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_flowers_in_Keesaraguda,_AP_W_IMG_9109.jpg|''Wrightia tinctoria'' Податотека:Wrightia_antidysenterica_(2).JPG|''Wrightia antidysenterica'' Податотека:Wrightia_tinctoria_09.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Плодови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_03.jpg|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_MHNT.jpg|''Allamanda cathartica'' Податотека:Alstonia_scholaris_fruits.JPG|''Alstonia scholaris'' Податотека:Alyxia_oliviformis_fruit.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_container_plant_in_fruit_(paired_follicles).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_single_paired_follicle_detached_from_plant_(pale_side).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis,_vrugte,_Faerie_Glen_NR.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Milkweed-in-seed.jpg|''Asclepias syriaca'' Податотека:Asclepias_curassavica_003.JPG|''Asclepias curassavica'' Податотека:Thevetia_peruviana_04.JPG| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Thevetia_peruviana_-_Fruits.jpg| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Cerbera_tanghin_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-176.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(6048993215).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Holarrhena_pubescens_fruits.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_Frucht_P1010402.JPG|''[[Hoodia gordoniI]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis_9zz.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_seeds.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_fruit_1.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_namaquanum_1DS-II_1-C5587.jpg|''Pachypodium namaquanum'' Податотека:Periploca_graeca_Silk_Vine_ღვედკეცი.JPG|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_alba_(seed_pods).jpg|''Plumeria alba'' Податотека:സർപഗന്ധി_വിത്തുകൾ_13.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_MS_1367.JPG|''Saba senegalensis'' Податотека:Saba_senegalensis_-_fruit_pulp_sections.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_parvifolia_1DS-II_3-3506.jpg|''[[Secamone parvifolia]]'' Податотека:Stapelia_gigantea_1DS-II_8834.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus,_vrugkapsule_en_sade,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg| ''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_catharinensis_(1).JPG|''Tabernaemontana catharinensis'' Податотека:Iboga.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_fruits+seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_major_vima_002_php.jpg|''Vinca major'' Податотека:Illustration_Vinca_minor0_clean.png|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_32.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Видови === <gallery> Податотека:Desert_rose_Adenium_obesum_in_Tanzania_2259_Nevit.jpg|алт=Adenium obesum growth habit of wild specimens, Tanzania| ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Desert_Rose_(Adenium_obesum),_Ghana.jpg|алт=Adenium obesum close-up of colossal specimen, Ghana| ''Adenium obesum'' Податотека:Desert_Rose,_Socotra_Is_(17131661372).jpg|алт=Adenium obesum trunk of extreme pachycaul specimen, Socotra| Стебло ''на'' ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Pachypodium_lamerei_01.jpg|алт=Pachypodium lamerei wild specimen of maximum height (approx 6 m (20 ft)) attained by species| Див примерок од''[[Pachypodium lamerei]]'' со максимална висина (приближно 6 метри) Податотека:Pachypodium_lamieri1MTFL.jpg|алт=Pachypodium lamerei in flower| ''[[Pachypodium lamerei]]'' Податотека:PachypodiumLamerei.jpg|алт=Pachypodium lamerei mature, multi-trunked specimen cultivated in glasshouse| Зрел, повеќестеблест примерок ''од Pachypodium lamerei'', одгледуван во стаклена градина Податотека:Pachypodium_namaquanum00.jpg| ''[[Pachypodium namaquanum]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|28em}} == Надворешни врски == * [http://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/APOC-1.html Apocynaceae] во [http://www.botanical-dermatology-database.info/index.html BoDD – Ботаничка дерматолошка база на податоци] * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] 1xge25xb6a4w6e93zm6ut0r3ilkn5ay 5561815 5561810 2026-05-20T16:46:50Z Виолетова 1975 5561815 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Apocynum cannabinum 5.jpg | image_caption = ''[[Apocynum cannabinum]]'' | taxon = Apocynaceae | authority = [[Juss.]] | type_genus = ''[[Apocynum]]'' | type_genus_authority = [[L.]] | synonyms = *Asclepiadaceae <small>[[Borkh.]]</small> (nom. cons.) *Periplocaceae <small>[[Schltr.]]</small> (nom. cons.) *Plumeriaceae <small>[[Horan.]]</small> *Stapeliaceae <small>[[Horan.]]</small> *Vincaceae <small>[[Vest]]</small> *Willughbeiaceae <small>[[J. Agardh]]</small> }} '''Кучешки чемери''' ([[науч.]] ''Apocynaceae'') е семејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што вклучува дрвја, грмушки, билки, стеблести сукуленти и лози. Значајни членови на семејството вклучуваат [[зокум]], ''[[Apocynum]]'', ''[[Asclepias]],'' и ''[[Hoya]].'' Семејството е по потекло од европските, азиските, африканските, австралиските и американските тропски или суптропски предели, а има и некои умерени членови.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}</ref> Поранешното семејство Asclepiadaceae (сега познато како [[Asclepiadoideae]]) се смета за потсемејство на ''Apocynaceae'' и содржи 348 родови. Список на родови Apocynaceae може да се најде [[Список на потсемејства и родови од ''Apocynaceae''|тука]]. Многу видови се високи дрвја што се наоѓаат во тропските шуми, но некои растат во тропски суви средини. [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишните]] билки се јавуваат и во [[Умерена клима|умерените зони]]. Многу од овие растенија имаат млечен латекс, а многу видови се отровни ако се проголтаат, семејството е богато со родови што содржат [[Алкалоид|алкалоиди]] и [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]], а оние што ги содржат вторите често наоѓаат употреба како отрови за стрели. Некои родови на ''Apocynaceae'', како што е ''[[Adenium]]'', испуштаат бистар сок без латекс кога се оштетени, а други, како што е ''[[Pachypodium]]'', имаат млечен латекс покрај нивниот сок. == Опис == [[Податотека:Alstonia_scholaris_by_kadavoor.JPG|мини|''[[Alstonia scholaris]]'', распоред на лисја]] Ова семејство е морфолошки разновидно, со најголема разновидност на форми во тропските и суптропските региони,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> и вклучува едногодишни растенија, повеќегодишни билки, стеблести сукуленти, дрвенести грмушки, дрвја или лози.<ref name="BotanicalReview2000" /> Повеќето испуштаат млечен латекс кога се сечат. Листовите се [[Лист (ботаника)|едноставни]]. Тие може да се појават еден по еден (поединечно) со секоја појава на наизменични страни од стеблото, но обично се јавуваат во парови (а ретко во спирали).<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Кога се спарени, тие се јавуваат на спротивните страни од стеблото, при што секој пар се појавува под агол ротиран 90° во однос на парот под него. [[Податотека:Rhigospira_quadrangularis_On_the_Apocynaceae_of_South_America,_with_some_preliminary_remarks_on_the_whole_family_(1878)_(20720691296)_(cropped).jpg|мини|''Rhigospira quadrangularis'', дел од растение. 1) инфлоресценција и 2) цвет, ''во лушпа'' ; 3) корола во пупка, која ја покажува пирамидалната форма на исправените сегменти во естивација и 4) истата се сече кога е раширена, покажувајќи ја нивната едноставна синусоидна конволуција и речиси базалната положба на прашниците, ''двата зголемени''; 5) чашка, диск, многу краток стил, клавункул и стигмати, ''во лушпа''; 6) истата, ''зголемена''; 7) прашник, ''многу зголемен''.<ref name="miers">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/cu31924001735277/#page/n274/mode/1up/search/quadrangularis|title=On the Apocynaceae of South America, with some preliminary remarks on the whole family|last=Miers, J.|year=1878|page=269}}</ref>]] Цветовите на видовите од ова семејство се сложени.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFishbeinLivshultzStraubSimões2018">Fishbein, Mark; Livshultz, Tatyana; Straub, Shannon C. K.; Simões, André O.; Boutte, Julien; McDonnell, Angela; Foote, Abbey (March 2018). [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067 "Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits"]. ''American Journal of Botany''. '''105''' (3): <span class="nowrap">495–</span>513. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1002/ajb2.1067|10.1002/ajb2.1067]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0002-9122 0002-9122].</cite></ref> Цветовите имаат радијална симетрија<ref name="BotanicalReview2000" /> и се појавуваат во [[соцветие]] или гроздови, или се осамени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}</ref> Тие се совршени (бисексуални), со петлобусни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во цевка во основата.<ref name="BotanicalReview2000" /><ref name=":0" /> Цветовите се со пет ливчиња, кои се споени во цевка со четири или пет [[Прашник|прашници]].<ref name="BotanicalReview2000" /> Плодот е [[бобинка]], капсула или често парен фоликул.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Семето често е крилесто или има додатоци од долги свиленкасти влакна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2|title=Apocynaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=2020-05-29}}</ref> == Таксономија == Од 2012 година, семејството било опишано како составено од околу 5.100 видови, во пет потсемејства: * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 Поранешното семејство ''Asclepiadaceae'' е вклучено во ''Apocynaceae'' според модерниот, во голема мера молекуларно базиран систем на таксономија на цветни растенија од групата [[скриеносеменици]].<ref name="APGIII">{{Наведено списание|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society|Bot. J. Linn. Soc.]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Класификација, која вклучува 366 родови, 25 племиња и 49 потплемиња, била објавена во 2014 година. <ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress M.E., Liede-Schumann S. & Meve U.|year=2014|title=An updated classification for ''Apocynaceae''|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2014/f/p00159p194f.pdf|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}</ref> Моментално се прифатени 376 родови. == Распространетост и живеалиште == Видовите во ова семејство растат главно во тропските региони. Неколку родови се претпочитани ларвални растенија домаќини за кралицата пеперутка (''[[Danaus gilippus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=A Field Guide to the Butterflies of North America, East of the Great Plains|last=Klots|first=Alexander B.|publisher=The Riverside Press|year=1951|location=Cambridge, Massachusetts|pages=77–79}}</ref> == Токсичност == Многу видови растенија од ова семејство имаат одредена токсичност, при што некои се екстремно отровни ако деловите се проголтаат или ако не се ракува правилно со нив. Родовите што содржат [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]] - ''[[Cerbera]]'', ''[[Зокум|Nerium]]'', ''[[Asclepias]]'', ''[[Cascabela]]'', ''[[Strophanthus]],''<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae "PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae"]. ''plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-29</span></span>.</cite></ref> ''[[Acokanthera]]'',<ref>{{Наведено списание|last=de Mello|first=J.P.|date=1965|title=Offensive weapons of the world 3. Kenya arrow poison|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mdsclw5&div=13&id=&page=|journal=Med. Sci. & L.|volume=5|pages=44–5|doi=10.1177/002580246500500111|pmid=14269673|url-access=subscription|via=HeinOnline}}</ref> ''[[Apocynum]],''<ref>{{Наведено списание|last=Irie|first=K.|last2=Sato|first2=T.|last3=Tanaka|first3=I.|last4=Nakajima|first4=J.|last5=Kawaguchi|first5=M.|last6=Himi|first6=T.|date=2009|title=Cardiotonic effect of Apocynum venetum L. extracts on isolated guinea pig atrium|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=63|issue=2|pages=111–116|doi=10.1007/s11418-008-0296-2|issn=1340-3443|pmid=19002560}}</ref> ''[[Thevetia]],''<ref>{{Наведено списание|last=Kohls|first=S.|last2=Scholz-Böttcher|first2=B.M.|last3=Teske|first3=J.|last4=Zark|first4=Patrick|last5=Rullkötter|first5=J.|date=2012|title=Cardiac glycosides from Yellow Oleander (Thevetia peruviana) seeds|journal=Phytochemistry|language=en|volume=75|pages=114–127|bibcode=2012PChem..75..114K|doi=10.1016/j.phytochem.2011.11.019|pmid=22196940}}</ref> итн. - имаат терапевтски опсег, но често се поврзани со случајни труења, во многу случаи смртоносни. Видовите што произведуваат [[Алкалоид|алкалоиди]] како ''[[Rauvolfia serpentina]],'' ''[[Catharanthus roseus]]'' и ''[[Tabernanthe iboga]]'' се исто така извор на соединенија со терапевтски опсег, но кои имаат значителни поврзани токсичности ако не се земаат во соодветни дози и на контролиран начин. == Галерија == === Цветови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_2445.JPG|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Adenium_obesum3.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_flowers_2.JPG|''Allamanda cathartica'' Податотека:糖膠樹(黑板樹)_Alstonia_scholaris_-香港中央圖書館_Hong_Kong_Central_Library-_(9237370435).jpg|''Alstonia scholaris'' Податотека:Starr_030222-0002_Alyxia_oliviformis.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_kz01.jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis08.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Aspidosperma_quebracho-blanco_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-017.jpg|''Aspidosperma quebracho-blanco'' illustration in Köhler's Medizinal-Pflanzen Податотека:Caralluma_burchardii_IMGP8282.JPG|''Apteranthes burchardii'' Податотека:Asclepias_curassavica_1854.jpg|''Asclepias curassavica'' Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|''[[Caralluma acutangula]]'' Податотека:Caralluma_europaea_-_cvet.jpg|''[[Caralluma europaea]]'' Податотека:Caralluma_socotrana_01.jpg|''[[Caralluma socotrana]]'' Податотека:Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|''Cascabela thevetia'' (syn. ''Thevetia peruviana'') Податотека:Catharanthus_roseus-IMG_5432.jpg|''Catharanthus roseus'' Податотека:Cerbera_manghas_flower.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(2618297906).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Cycladeniahumilisjonesii.JPG|''Cycladenia humilis var.jonesii'' Податотека:Holarrhena_pubescens_flowers.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_1DS-II_2-3327.jpg|''Hoodia gordonii'' Податотека:Hoya_FR_2013.jpg|''[[Хоја|Hoya carnosa]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_pink.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_02.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_lamerei_5Dsr_1733.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Comarca_Oeste,_Las_Palmas,_Spain_-_panoramio.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Fiore_di_Periploca_graeca.jpg|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_rubra_L._(2257161947).jpg|''Plumeria rubra'' Податотека:Rhabdadenia_madida.jpg|''[[Rhabdadenia madida]]'' Податотека:Rauvolfia_serpentina_11.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_0002.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_alpini00.jpg|''Secamone alpini'' Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus_1DS-II_6026.jpg|''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_divaricata_flower_in_jaffna.JPG|''Tabernaemontana divaricata'' Податотека:Tabernanthe_iboga_MS_4098.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:(MAD)_T._jasminoides-1.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_minor_beentree.jpg|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_flowers_in_Keesaraguda,_AP_W_IMG_9109.jpg|''Wrightia tinctoria'' Податотека:Wrightia_antidysenterica_(2).JPG|''Wrightia antidysenterica'' Податотека:Wrightia_tinctoria_09.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Плодови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_03.jpg|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_MHNT.jpg|''Allamanda cathartica'' Податотека:Alstonia_scholaris_fruits.JPG|''Alstonia scholaris'' Податотека:Alyxia_oliviformis_fruit.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_container_plant_in_fruit_(paired_follicles).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_single_paired_follicle_detached_from_plant_(pale_side).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis,_vrugte,_Faerie_Glen_NR.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Milkweed-in-seed.jpg|''Asclepias syriaca'' Податотека:Asclepias_curassavica_003.JPG|''Asclepias curassavica'' Податотека:Thevetia_peruviana_04.JPG| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Thevetia_peruviana_-_Fruits.jpg| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Cerbera_tanghin_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-176.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(6048993215).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Holarrhena_pubescens_fruits.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_Frucht_P1010402.JPG|''[[Hoodia gordoniI]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis_9zz.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_seeds.jpg|''[[Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_fruit_1.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_namaquanum_1DS-II_1-C5587.jpg|''Pachypodium namaquanum'' Податотека:Periploca_graeca_Silk_Vine_ღვედკეცი.JPG|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_alba_(seed_pods).jpg|''Plumeria alba'' Податотека:സർപഗന്ധി_വിത്തുകൾ_13.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_MS_1367.JPG|''Saba senegalensis'' Податотека:Saba_senegalensis_-_fruit_pulp_sections.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_parvifolia_1DS-II_3-3506.jpg|''[[Secamone parvifolia]]'' Податотека:Stapelia_gigantea_1DS-II_8834.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus,_vrugkapsule_en_sade,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg| ''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_catharinensis_(1).JPG|''Tabernaemontana catharinensis'' Податотека:Iboga.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_fruits+seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_major_vima_002_php.jpg|''Vinca major'' Податотека:Illustration_Vinca_minor0_clean.png|''[[Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_32.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Видови === <gallery> Податотека:Desert_rose_Adenium_obesum_in_Tanzania_2259_Nevit.jpg|''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Desert_Rose_(Adenium_obesum),_Ghana.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Desert_Rose,_Socotra_Is_(17131661372).jpg|Стебло ''на'' ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Pachypodium_lamerei_01.jpg| Див примерок од''[[Pachypodium lamerei]]'' со максимална висина (приближно 6 метри) Податотека:Pachypodium_lamieri1MTFL.jpg|алт=Pachypodium lamerei in flower| ''[[Pachypodium lamerei]]'' Податотека:PachypodiumLamerei.jpg|алт=Pachypodium lamerei mature, multi-trunked specimen cultivated in glasshouse| Зрел, повеќестеблест примерок ''од Pachypodium lamerei'', одгледуван во стаклена градина Податотека:Pachypodium_namaquanum00.jpg| ''[[Pachypodium namaquanum]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|28em}} == Надворешни врски == * [http://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/APOC-1.html Apocynaceae] во [http://www.botanical-dermatology-database.info/index.html BoDD – Ботаничка дерматолошка база на податоци] * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] i2oqh9lg1w60ilbi9uav947y28vm8dl 5561818 5561815 2026-05-20T16:48:58Z Виолетова 1975 5561818 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Apocynum cannabinum 5.jpg | image_caption = ''[[Apocynum cannabinum]]'' | taxon = Apocynaceae | authority = [[Juss.]] | type_genus = ''[[Apocynum]]'' | type_genus_authority = [[L.]] | synonyms = *Asclepiadaceae <small>[[Borkh.]]</small> (nom. cons.) *Periplocaceae <small>[[Schltr.]]</small> (nom. cons.) *Plumeriaceae <small>[[Horan.]]</small> *Stapeliaceae <small>[[Horan.]]</small> *Vincaceae <small>[[Vest]]</small> *Willughbeiaceae <small>[[J. Agardh]]</small> }} '''Кучешки чемери''' ([[науч.]] ''Apocynaceae'') е семејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што вклучува дрвја, грмушки, билки, стеблести сукуленти и лози. Значајни членови на семејството вклучуваат [[зокум]], ''[[Apocynum]]'', ''[[Asclepias]],'' и ''[[Hoya]].'' Семејството е по потекло од европските, азиските, африканските, австралиските и американските тропски или суптропски предели, а има и некои умерени членови.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}</ref> Поранешното семејство Asclepiadaceae (сега познато како [[Asclepiadoideae]]) се смета за потсемејство на ''Apocynaceae'' и содржи 348 родови. Список на родови ''Apocynaceae'' може да се најде [[Список на потсемејства и родови од ''Apocynaceae''|тука]]. Многу видови се високи дрвја што се наоѓаат во тропските шуми, но некои растат во тропски суви средини. [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишните]] билки се јавуваат и во [[Умерена клима|умерените зони]]. Многу од овие растенија имаат млечен латекс, а многу видови се отровни ако се проголтаат, семејството е богато со родови што содржат [[Алкалоид|алкалоиди]] и [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]], а оние што ги содржат вторите често наоѓаат употреба како отрови за стрели. Некои родови на ''Apocynaceae'', како што е ''[[Adenium]]'', испуштаат бистар сок без латекс кога се оштетени, а други, како што е ''[[Pachypodium]]'', имаат млечен латекс покрај нивниот сок. == Опис == [[Податотека:Alstonia_scholaris_by_kadavoor.JPG|мини|''[[Alstonia scholaris]]'', распоред на лисја]] Ова семејство е морфолошки разновидно, со најголема разновидност на форми во тропските и суптропските региони,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> и вклучува едногодишни растенија, повеќегодишни билки, стеблести сукуленти, дрвенести грмушки, дрвја или лози.<ref name="BotanicalReview2000" /> Повеќето испуштаат млечен латекс кога се сечат. Листовите се [[Лист (ботаника)|едноставни]]. Тие може да се појават еден по еден (поединечно) со секоја појава на наизменични страни од стеблото, но обично се јавуваат во парови (а ретко во спирали).<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Кога се спарени, тие се јавуваат на спротивните страни од стеблото, при што секој пар се појавува под агол ротиран 90° во однос на парот под него. [[Податотека:Rhigospira_quadrangularis_On_the_Apocynaceae_of_South_America,_with_some_preliminary_remarks_on_the_whole_family_(1878)_(20720691296)_(cropped).jpg|мини|''Rhigospira quadrangularis'', дел од растение. 1) инфлоресценција и 2) цвет, ''во лушпа'' ; 3) корола во пупка, која ја покажува пирамидалната форма на исправените сегменти во естивација и 4) истата се сече кога е раширена, покажувајќи ја нивната едноставна синусоидна конволуција и речиси базалната положба на прашниците, ''двата зголемени''; 5) чашка, диск, многу краток стил, клавункул и стигмати, ''во лушпа''; 6) истата, ''зголемена''; 7) прашник, ''многу зголемен''.<ref name="miers">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/cu31924001735277/#page/n274/mode/1up/search/quadrangularis|title=On the Apocynaceae of South America, with some preliminary remarks on the whole family|last=Miers, J.|year=1878|page=269}}</ref>]] Цветовите на видовите од ова семејство се сложени.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFishbeinLivshultzStraubSimões2018">Fishbein, Mark; Livshultz, Tatyana; Straub, Shannon C. K.; Simões, André O.; Boutte, Julien; McDonnell, Angela; Foote, Abbey (March 2018). [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067 "Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits"]. ''American Journal of Botany''. '''105''' (3): <span class="nowrap">495–</span>513. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1002/ajb2.1067|10.1002/ajb2.1067]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0002-9122 0002-9122].</cite></ref> Цветовите имаат радијална симетрија<ref name="BotanicalReview2000" /> и се појавуваат во [[соцветие]] или гроздови, или се осамени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}</ref> Тие се совршени (бисексуални), со петлобусни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во цевка во основата.<ref name="BotanicalReview2000" /><ref name=":0" /> Цветовите се со пет ливчиња, кои се споени во цевка со четири или пет [[Прашник|прашници]].<ref name="BotanicalReview2000" /> Плодот е [[бобинка]], капсула или често парен фоликул.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Семето често е крилесто или има додатоци од долги свиленкасти влакна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2|title=Apocynaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=2020-05-29}}</ref> == Таксономија == Од 2012 година, семејството било опишано како составено од околу 5.100 видови, во пет потсемејства: * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 Поранешното семејство ''Asclepiadaceae'' е вклучено во ''Apocynaceae'' според модерниот, во голема мера молекуларно базиран систем на таксономија на цветни растенија од групата [[скриеносеменици]].<ref name="APGIII">{{Наведено списание|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society|Bot. J. Linn. Soc.]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Класификација, која вклучува 366 родови, 25 племиња и 49 потплемиња, била објавена во 2014 година. <ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress M.E., Liede-Schumann S. & Meve U.|year=2014|title=An updated classification for ''Apocynaceae''|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2014/f/p00159p194f.pdf|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}</ref> Моментално се прифатени 376 родови. == Распространетост и живеалиште == Видовите во ова семејство растат главно во тропските региони. Неколку родови се претпочитани ларвални растенија домаќини за кралицата пеперутка (''[[Danaus gilippus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=A Field Guide to the Butterflies of North America, East of the Great Plains|last=Klots|first=Alexander B.|publisher=The Riverside Press|year=1951|location=Cambridge, Massachusetts|pages=77–79}}</ref> == Токсичност == Многу видови растенија од ова семејство имаат одредена токсичност, при што некои се екстремно отровни ако деловите се проголтаат или ако не се ракува правилно со нив. Родовите што содржат [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]] - ''[[Cerbera]]'', ''[[Зокум|Nerium]]'', ''[[Asclepias]]'', ''[[Cascabela]]'', ''[[Strophanthus]],''<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae "PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae"]. ''plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-29</span></span>.</cite></ref> ''[[Acokanthera]]'',<ref>{{Наведено списание|last=de Mello|first=J.P.|date=1965|title=Offensive weapons of the world 3. Kenya arrow poison|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mdsclw5&div=13&id=&page=|journal=Med. Sci. & L.|volume=5|pages=44–5|doi=10.1177/002580246500500111|pmid=14269673|url-access=subscription|via=HeinOnline}}</ref> ''[[Apocynum]],''<ref>{{Наведено списание|last=Irie|first=K.|last2=Sato|first2=T.|last3=Tanaka|first3=I.|last4=Nakajima|first4=J.|last5=Kawaguchi|first5=M.|last6=Himi|first6=T.|date=2009|title=Cardiotonic effect of Apocynum venetum L. extracts on isolated guinea pig atrium|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=63|issue=2|pages=111–116|doi=10.1007/s11418-008-0296-2|issn=1340-3443|pmid=19002560}}</ref> ''[[Thevetia]],''<ref>{{Наведено списание|last=Kohls|first=S.|last2=Scholz-Böttcher|first2=B.M.|last3=Teske|first3=J.|last4=Zark|first4=Patrick|last5=Rullkötter|first5=J.|date=2012|title=Cardiac glycosides from Yellow Oleander (Thevetia peruviana) seeds|journal=Phytochemistry|language=en|volume=75|pages=114–127|bibcode=2012PChem..75..114K|doi=10.1016/j.phytochem.2011.11.019|pmid=22196940}}</ref> итн. - имаат терапевтски опсег, но често се поврзани со случајни труења, во многу случаи смртоносни. Видовите што произведуваат [[Алкалоид|алкалоиди]] како ''[[Rauvolfia serpentina]],'' ''[[Catharanthus roseus]]'' и ''[[Tabernanthe iboga]]'' се исто така извор на соединенија со терапевтски опсег, но кои имаат значителни поврзани токсичности ако не се земаат во соодветни дози и на контролиран начин. == Галерија == === Цветови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_2445.JPG|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Adenium_obesum3.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_flowers_2.JPG|''Allamanda cathartica'' Податотека:糖膠樹(黑板樹)_Alstonia_scholaris_-香港中央圖書館_Hong_Kong_Central_Library-_(9237370435).jpg|''Alstonia scholaris'' Податотека:Starr_030222-0002_Alyxia_oliviformis.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_kz01.jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis08.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Aspidosperma_quebracho-blanco_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-017.jpg|''Aspidosperma quebracho-blanco'' illustration in Köhler's Medizinal-Pflanzen Податотека:Caralluma_burchardii_IMGP8282.JPG|''Apteranthes burchardii'' Податотека:Asclepias_curassavica_1854.jpg|''Asclepias curassavica'' Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|''[[Caralluma acutangula]]'' Податотека:Caralluma_europaea_-_cvet.jpg|''[[Caralluma europaea]]'' Податотека:Caralluma_socotrana_01.jpg|''[[Caralluma socotrana]]'' Податотека:Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|''Cascabela thevetia'' (syn. ''Thevetia peruviana'') Податотека:Catharanthus_roseus-IMG_5432.jpg|''Catharanthus roseus'' Податотека:Cerbera_manghas_flower.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(2618297906).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Cycladeniahumilisjonesii.JPG|''Cycladenia humilis var.jonesii'' Податотека:Holarrhena_pubescens_flowers.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_1DS-II_2-3327.jpg|''Hoodia gordonii'' Податотека:Hoya_FR_2013.jpg|''[[Хоја|Hoya carnosa]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_pink.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_02.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_lamerei_5Dsr_1733.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Comarca_Oeste,_Las_Palmas,_Spain_-_panoramio.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Fiore_di_Periploca_graeca.jpg|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_rubra_L._(2257161947).jpg|''Plumeria rubra'' Податотека:Rhabdadenia_madida.jpg|''[[Rhabdadenia madida]]'' Податотека:Rauvolfia_serpentina_11.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_0002.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_alpini00.jpg|''Secamone alpini'' Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus_1DS-II_6026.jpg|''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_divaricata_flower_in_jaffna.JPG|''Tabernaemontana divaricata'' Податотека:Tabernanthe_iboga_MS_4098.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:(MAD)_T._jasminoides-1.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_minor_beentree.jpg|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_flowers_in_Keesaraguda,_AP_W_IMG_9109.jpg|''Wrightia tinctoria'' Податотека:Wrightia_antidysenterica_(2).JPG|''Wrightia antidysenterica'' Податотека:Wrightia_tinctoria_09.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Плодови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_03.jpg|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_MHNT.jpg|''Allamanda cathartica'' Податотека:Alstonia_scholaris_fruits.JPG|''Alstonia scholaris'' Податотека:Alyxia_oliviformis_fruit.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_container_plant_in_fruit_(paired_follicles).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_single_paired_follicle_detached_from_plant_(pale_side).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis,_vrugte,_Faerie_Glen_NR.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Milkweed-in-seed.jpg|''Asclepias syriaca'' Податотека:Asclepias_curassavica_003.JPG|''Asclepias curassavica'' Податотека:Thevetia_peruviana_04.JPG| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Thevetia_peruviana_-_Fruits.jpg| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Cerbera_tanghin_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-176.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(6048993215).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Holarrhena_pubescens_fruits.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_Frucht_P1010402.JPG|''[[Hoodia gordoniI]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis_9zz.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_seeds.jpg|''[[Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_fruit_1.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_namaquanum_1DS-II_1-C5587.jpg|''Pachypodium namaquanum'' Податотека:Periploca_graeca_Silk_Vine_ღვედკეცი.JPG|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_alba_(seed_pods).jpg|''Plumeria alba'' Податотека:സർപഗന്ധി_വിത്തുകൾ_13.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_MS_1367.JPG|''Saba senegalensis'' Податотека:Saba_senegalensis_-_fruit_pulp_sections.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_parvifolia_1DS-II_3-3506.jpg|''[[Secamone parvifolia]]'' Податотека:Stapelia_gigantea_1DS-II_8834.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus,_vrugkapsule_en_sade,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg| ''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_catharinensis_(1).JPG|''Tabernaemontana catharinensis'' Податотека:Iboga.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_fruits+seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_major_vima_002_php.jpg|''Vinca major'' Податотека:Illustration_Vinca_minor0_clean.png|''[[Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_32.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Видови === <gallery> Податотека:Desert_rose_Adenium_obesum_in_Tanzania_2259_Nevit.jpg|''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Desert_Rose_(Adenium_obesum),_Ghana.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Desert_Rose,_Socotra_Is_(17131661372).jpg|Стебло ''на'' ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Pachypodium_lamerei_01.jpg| Див примерок од''[[Pachypodium lamerei]]'' со максимална висина (приближно 6 метри) Податотека:Pachypodium_lamieri1MTFL.jpg|алт=Pachypodium lamerei in flower| ''[[Pachypodium lamerei]]'' Податотека:PachypodiumLamerei.jpg|алт=Pachypodium lamerei mature, multi-trunked specimen cultivated in glasshouse| Зрел, повеќестеблест примерок ''од Pachypodium lamerei'', одгледуван во стаклена градина Податотека:Pachypodium_namaquanum00.jpg| ''[[Pachypodium namaquanum]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|28em}} == Надворешни врски == * [http://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/APOC-1.html Apocynaceae] во [http://www.botanical-dermatology-database.info/index.html BoDD – Ботаничка дерматолошка база на податоци] * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] ee453vt0u7v5ea1oo1m9sbx96xx2zd2 5561819 5561818 2026-05-20T16:49:29Z Виолетова 1975 5561819 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Apocynum cannabinum 5.jpg | image_caption = ''[[Apocynum cannabinum]]'' | taxon = Apocynaceae | authority = [[Juss.]] | type_genus = ''[[Apocynum]]'' | type_genus_authority = [[L.]] | synonyms = *Asclepiadaceae <small>[[Borkh.]]</small> (nom. cons.) *Periplocaceae <small>[[Schltr.]]</small> (nom. cons.) *Plumeriaceae <small>[[Horan.]]</small> *Stapeliaceae <small>[[Horan.]]</small> *Vincaceae <small>[[Vest]]</small> *Willughbeiaceae <small>[[J. Agardh]]</small> }} '''Кучешки чемери''' ([[науч.]] ''Apocynaceae'') е семејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што вклучува дрвја, грмушки, билки, стеблести сукуленти и лози. Значајни членови на семејството вклучуваат [[зокум]], ''[[Apocynum]]'', ''[[Asclepias]],'' и ''[[Hoya]].'' Семејството е по потекло од европските, азиските, африканските, австралиските и американските тропски или суптропски предели, а има и некои умерени членови.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}</ref> Поранешното семејство Asclepiadaceae (сега познато како [[Asclepiadoideae]]) се смета за потсемејство на ''Apocynaceae'' и содржи 348 родови. Список на родови ''Apocynaceae'' може да се најде [[Список на потсемејства и родови од ''Apocynaceae''|тука]]. Многу видови се високи дрвја што се наоѓаат во тропските шуми, но некои растат во тропски суви средини. [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишните]] билки се јавуваат и во [[Умерена клима|умерените зони]]. Многу од овие растенија имаат млечен латекс, а многу видови се отровни ако се проголтаат, семејството е богато со родови што содржат [[Алкалоид|алкалоиди]] и [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]], а оние што ги содржат вторите често наоѓаат употреба како отрови за стрели. Некои родови на ''Apocynaceae'', како што е ''[[Adenium]]'', испуштаат бистар сок без латекс кога се оштетени, а други, како што е ''[[Pachypodium]]'', имаат млечен латекс покрај нивниот сок. == Опис == [[Податотека:Alstonia_scholaris_by_kadavoor.JPG|мини|''[[Alstonia scholaris]]'', распоред на лисја]] Ова семејство е морфолошки разновидно, со најголема разновидност на форми во тропските и суптропските региони,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> и вклучува едногодишни растенија, повеќегодишни билки, стеблести сукуленти, дрвенести грмушки, дрвја или лози.<ref name="BotanicalReview2000" /> Повеќето испуштаат млечен латекс кога се сечат. Листовите се [[Лист (ботаника)|едноставни]]. Тие може да се појават еден по еден (поединечно) со секоја појава на наизменични страни од стеблото, но обично се јавуваат во парови (а ретко во спирали).<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Кога се спарени, тие се јавуваат на спротивните страни од стеблото, при што секој пар се појавува под агол ротиран 90° во однос на парот под него. [[Податотека:Rhigospira_quadrangularis_On_the_Apocynaceae_of_South_America,_with_some_preliminary_remarks_on_the_whole_family_(1878)_(20720691296)_(cropped).jpg|мини|''Rhigospira quadrangularis'', дел од растение. 1) инфлоресценција и 2) цвет, ''во лушпа'' ; 3) корола во пупка, која ја покажува пирамидалната форма на исправените сегменти во естивација и 4) истата се сече кога е раширена, покажувајќи ја нивната едноставна синусоидна конволуција и речиси базалната положба на прашниците, ''двата зголемени''; 5) чашка, диск, многу краток стил, клавункул и стигмати, ''во лушпа''; 6) истата, ''зголемена''; 7) прашник, ''многу зголемен''.<ref name="miers">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/cu31924001735277/#page/n274/mode/1up/search/quadrangularis|title=On the Apocynaceae of South America, with some preliminary remarks on the whole family|last=Miers, J.|year=1878|page=269}}</ref>]] Цветовите на видовите од ова семејство се сложени.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFishbeinLivshultzStraubSimões2018">Fishbein, Mark; Livshultz, Tatyana; Straub, Shannon C. K.; Simões, André O.; Boutte, Julien; McDonnell, Angela; Foote, Abbey (March 2018). [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067 "Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits"]. ''American Journal of Botany''. '''105''' (3): <span class="nowrap">495–</span>513. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1002/ajb2.1067|10.1002/ajb2.1067]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0002-9122 0002-9122].</cite></ref> Цветовите имаат радијална симетрија<ref name="BotanicalReview2000" /> и се појавуваат во [[соцветие]] или гроздови, или се осамени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}</ref> Тие се совршени (бисексуални), со петлобусни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во цевка во основата.<ref name="BotanicalReview2000" /><ref name=":0" /> Цветовите се со пет ливчиња, кои се споени во цевка со четири или пет [[Прашник|прашници]].<ref name="BotanicalReview2000" /> Плодот е [[бобинка]], капсула или често парен фоликул.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Семето често е крилесто или има додатоци од долги свиленкасти влакна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2|title=Apocynaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=2020-05-29}}</ref> == Таксономија == Од 2012 година, семејството било опишано како составено од околу 5.100 видови, во пет потсемејства: * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 Поранешното семејство ''Asclepiadaceae'' е вклучено во ''Apocynaceae'' според модерниот, во голема мера молекуларно базиран систем на таксономија на цветни растенија од групата [[скриеносеменици]].<ref name="APGIII">{{Наведено списание|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society|Bot. J. Linn. Soc.]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Класификација, која вклучува 366 родови, 25 племиња и 49 потплемиња, била објавена во 2014 година. <ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress M.E., Liede-Schumann S. & Meve U.|year=2014|title=An updated classification for ''Apocynaceae''|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2014/f/p00159p194f.pdf|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}</ref> Моментално се прифатени 376 родови. Список на родови ''Apocynaceae'' може да се најде [[Список на потсемејства и родови од ''Apocynaceae''|тука]]. == Распространетост и живеалиште == Видовите во ова семејство растат главно во тропските региони. Неколку родови се претпочитани ларвални растенија домаќини за кралицата пеперутка (''[[Danaus gilippus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=A Field Guide to the Butterflies of North America, East of the Great Plains|last=Klots|first=Alexander B.|publisher=The Riverside Press|year=1951|location=Cambridge, Massachusetts|pages=77–79}}</ref> == Токсичност == Многу видови растенија од ова семејство имаат одредена токсичност, при што некои се екстремно отровни ако деловите се проголтаат или ако не се ракува правилно со нив. Родовите што содржат [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]] - ''[[Cerbera]]'', ''[[Зокум|Nerium]]'', ''[[Asclepias]]'', ''[[Cascabela]]'', ''[[Strophanthus]],''<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae "PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae"]. ''plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-29</span></span>.</cite></ref> ''[[Acokanthera]]'',<ref>{{Наведено списание|last=de Mello|first=J.P.|date=1965|title=Offensive weapons of the world 3. Kenya arrow poison|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mdsclw5&div=13&id=&page=|journal=Med. Sci. & L.|volume=5|pages=44–5|doi=10.1177/002580246500500111|pmid=14269673|url-access=subscription|via=HeinOnline}}</ref> ''[[Apocynum]],''<ref>{{Наведено списание|last=Irie|first=K.|last2=Sato|first2=T.|last3=Tanaka|first3=I.|last4=Nakajima|first4=J.|last5=Kawaguchi|first5=M.|last6=Himi|first6=T.|date=2009|title=Cardiotonic effect of Apocynum venetum L. extracts on isolated guinea pig atrium|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=63|issue=2|pages=111–116|doi=10.1007/s11418-008-0296-2|issn=1340-3443|pmid=19002560}}</ref> ''[[Thevetia]],''<ref>{{Наведено списание|last=Kohls|first=S.|last2=Scholz-Böttcher|first2=B.M.|last3=Teske|first3=J.|last4=Zark|first4=Patrick|last5=Rullkötter|first5=J.|date=2012|title=Cardiac glycosides from Yellow Oleander (Thevetia peruviana) seeds|journal=Phytochemistry|language=en|volume=75|pages=114–127|bibcode=2012PChem..75..114K|doi=10.1016/j.phytochem.2011.11.019|pmid=22196940}}</ref> итн. - имаат терапевтски опсег, но често се поврзани со случајни труења, во многу случаи смртоносни. Видовите што произведуваат [[Алкалоид|алкалоиди]] како ''[[Rauvolfia serpentina]],'' ''[[Catharanthus roseus]]'' и ''[[Tabernanthe iboga]]'' се исто така извор на соединенија со терапевтски опсег, но кои имаат значителни поврзани токсичности ако не се земаат во соодветни дози и на контролиран начин. == Галерија == === Цветови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_2445.JPG|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Adenium_obesum3.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_flowers_2.JPG|''Allamanda cathartica'' Податотека:糖膠樹(黑板樹)_Alstonia_scholaris_-香港中央圖書館_Hong_Kong_Central_Library-_(9237370435).jpg|''Alstonia scholaris'' Податотека:Starr_030222-0002_Alyxia_oliviformis.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_kz01.jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis08.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Aspidosperma_quebracho-blanco_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-017.jpg|''Aspidosperma quebracho-blanco'' illustration in Köhler's Medizinal-Pflanzen Податотека:Caralluma_burchardii_IMGP8282.JPG|''Apteranthes burchardii'' Податотека:Asclepias_curassavica_1854.jpg|''Asclepias curassavica'' Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|''[[Caralluma acutangula]]'' Податотека:Caralluma_europaea_-_cvet.jpg|''[[Caralluma europaea]]'' Податотека:Caralluma_socotrana_01.jpg|''[[Caralluma socotrana]]'' Податотека:Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|''Cascabela thevetia'' (syn. ''Thevetia peruviana'') Податотека:Catharanthus_roseus-IMG_5432.jpg|''Catharanthus roseus'' Податотека:Cerbera_manghas_flower.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(2618297906).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Cycladeniahumilisjonesii.JPG|''Cycladenia humilis var.jonesii'' Податотека:Holarrhena_pubescens_flowers.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_1DS-II_2-3327.jpg|''Hoodia gordonii'' Податотека:Hoya_FR_2013.jpg|''[[Хоја|Hoya carnosa]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_pink.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_02.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_lamerei_5Dsr_1733.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Comarca_Oeste,_Las_Palmas,_Spain_-_panoramio.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Fiore_di_Periploca_graeca.jpg|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_rubra_L._(2257161947).jpg|''Plumeria rubra'' Податотека:Rhabdadenia_madida.jpg|''[[Rhabdadenia madida]]'' Податотека:Rauvolfia_serpentina_11.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_0002.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_alpini00.jpg|''Secamone alpini'' Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus_1DS-II_6026.jpg|''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_divaricata_flower_in_jaffna.JPG|''Tabernaemontana divaricata'' Податотека:Tabernanthe_iboga_MS_4098.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:(MAD)_T._jasminoides-1.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_minor_beentree.jpg|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_flowers_in_Keesaraguda,_AP_W_IMG_9109.jpg|''Wrightia tinctoria'' Податотека:Wrightia_antidysenterica_(2).JPG|''Wrightia antidysenterica'' Податотека:Wrightia_tinctoria_09.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Плодови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_03.jpg|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_MHNT.jpg|''Allamanda cathartica'' Податотека:Alstonia_scholaris_fruits.JPG|''Alstonia scholaris'' Податотека:Alyxia_oliviformis_fruit.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_container_plant_in_fruit_(paired_follicles).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_single_paired_follicle_detached_from_plant_(pale_side).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis,_vrugte,_Faerie_Glen_NR.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Milkweed-in-seed.jpg|''Asclepias syriaca'' Податотека:Asclepias_curassavica_003.JPG|''Asclepias curassavica'' Податотека:Thevetia_peruviana_04.JPG| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Thevetia_peruviana_-_Fruits.jpg| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Cerbera_tanghin_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-176.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(6048993215).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Holarrhena_pubescens_fruits.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_Frucht_P1010402.JPG|''[[Hoodia gordoniI]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis_9zz.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_seeds.jpg|''[[Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_fruit_1.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_namaquanum_1DS-II_1-C5587.jpg|''Pachypodium namaquanum'' Податотека:Periploca_graeca_Silk_Vine_ღვედკეცი.JPG|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_alba_(seed_pods).jpg|''Plumeria alba'' Податотека:സർപഗന്ധി_വിത്തുകൾ_13.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_MS_1367.JPG|''Saba senegalensis'' Податотека:Saba_senegalensis_-_fruit_pulp_sections.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_parvifolia_1DS-II_3-3506.jpg|''[[Secamone parvifolia]]'' Податотека:Stapelia_gigantea_1DS-II_8834.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus,_vrugkapsule_en_sade,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg| ''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_catharinensis_(1).JPG|''Tabernaemontana catharinensis'' Податотека:Iboga.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_fruits+seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_major_vima_002_php.jpg|''Vinca major'' Податотека:Illustration_Vinca_minor0_clean.png|''[[Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_32.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Видови === <gallery> Податотека:Desert_rose_Adenium_obesum_in_Tanzania_2259_Nevit.jpg|''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Desert_Rose_(Adenium_obesum),_Ghana.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Desert_Rose,_Socotra_Is_(17131661372).jpg|Стебло ''на'' ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Pachypodium_lamerei_01.jpg| Див примерок од''[[Pachypodium lamerei]]'' со максимална висина (приближно 6 метри) Податотека:Pachypodium_lamieri1MTFL.jpg|алт=Pachypodium lamerei in flower| ''[[Pachypodium lamerei]]'' Податотека:PachypodiumLamerei.jpg|алт=Pachypodium lamerei mature, multi-trunked specimen cultivated in glasshouse| Зрел, повеќестеблест примерок ''од Pachypodium lamerei'', одгледуван во стаклена градина Податотека:Pachypodium_namaquanum00.jpg| ''[[Pachypodium namaquanum]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|28em}} == Надворешни врски == * [http://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/APOC-1.html Apocynaceae] во [http://www.botanical-dermatology-database.info/index.html BoDD – Ботаничка дерматолошка база на податоци] * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] j4o51uisa32afy50lnzbwojwiblkrid 5561820 5561819 2026-05-20T16:51:01Z Виолетова 1975 5561820 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Apocynum cannabinum 5.jpg | image_caption = ''[[Apocynum cannabinum]]'' | taxon = Apocynaceae | authority = [[Juss.]] | type_genus = ''[[Apocynum]]'' | type_genus_authority = [[L.]] | synonyms = *Asclepiadaceae <small>[[Borkh.]]</small> (nom. cons.) *Periplocaceae <small>[[Schltr.]]</small> (nom. cons.) *Plumeriaceae <small>[[Horan.]]</small> *Stapeliaceae <small>[[Horan.]]</small> *Vincaceae <small>[[Vest]]</small> *Willughbeiaceae <small>[[J. Agardh]]</small> }} '''Кучешки чемери''' ([[науч.]] ''Apocynaceae'') е семејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што вклучува дрвја, грмушки, билки, стеблести сукуленти и лози. Значајни членови на семејството вклучуваат [[зокум]], ''[[Apocynum]]'', ''[[Asclepias]],'' и ''[[Hoya]].'' Семејството е по потекло од европските, азиските, африканските, австралиските и американските тропски или суптропски предели, а има и некои умерени членови.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}</ref> Поранешното семејство Asclepiadaceae (сега познато како [[Asclepiadoideae]]) се смета за потсемејство на ''Apocynaceae'' и содржи 348 родови. Список на родови ''Apocynaceae'' може да се најде [[Список на потсемејства и родови од Apocynaceae|тука]]. Многу видови се високи дрвја што се наоѓаат во тропските шуми, но некои растат во тропски суви средини. [[Повеќегодишно растение|Повеќегодишните]] билки се јавуваат и во [[Умерена клима|умерените зони]]. Многу од овие растенија имаат млечен латекс, а многу видови се отровни ако се проголтаат, семејството е богато со родови што содржат [[Алкалоид|алкалоиди]] и [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]], а оние што ги содржат вторите често наоѓаат употреба како отрови за стрели. Некои родови на ''Apocynaceae'', како што е ''[[Adenium]]'', испуштаат бистар сок без латекс кога се оштетени, а други, како што е ''[[Pachypodium]]'', имаат млечен латекс покрај нивниот сок. == Опис == [[Податотека:Alstonia_scholaris_by_kadavoor.JPG|мини|''[[Alstonia scholaris]]'', распоред на лисја]] Ова семејство е морфолошки разновидно, со најголема разновидност на форми во тропските и суптропските региони,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}</ref> и вклучува едногодишни растенија, повеќегодишни билки, стеблести сукуленти, дрвенести грмушки, дрвја или лози.<ref name="BotanicalReview2000" /> Повеќето испуштаат млечен латекс кога се сечат. Листовите се [[Лист (ботаника)|едноставни]]. Тие може да се појават еден по еден (поединечно) со секоја појава на наизменични страни од стеблото, но обично се јавуваат во парови (а ретко во спирали).<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Кога се спарени, тие се јавуваат на спротивните страни од стеблото, при што секој пар се појавува под агол ротиран 90° во однос на парот под него. [[Податотека:Rhigospira_quadrangularis_On_the_Apocynaceae_of_South_America,_with_some_preliminary_remarks_on_the_whole_family_(1878)_(20720691296)_(cropped).jpg|мини|''Rhigospira quadrangularis'', дел од растение. 1) инфлоресценција и 2) цвет, ''во лушпа'' ; 3) корола во пупка, која ја покажува пирамидалната форма на исправените сегменти во естивација и 4) истата се сече кога е раширена, покажувајќи ја нивната едноставна синусоидна конволуција и речиси базалната положба на прашниците, ''двата зголемени''; 5) чашка, диск, многу краток стил, клавункул и стигмати, ''во лушпа''; 6) истата, ''зголемена''; 7) прашник, ''многу зголемен''.<ref name="miers">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/cu31924001735277/#page/n274/mode/1up/search/quadrangularis|title=On the Apocynaceae of South America, with some preliminary remarks on the whole family|last=Miers, J.|year=1878|page=269}}</ref>]] Цветовите на видовите од ова семејство се сложени.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Fishbein|first=Mark|last2=Livshultz|first2=Tatyana|last3=Straub|first3=Shannon C. K.|last4=Simões|first4=André O.|last5=Boutte|first5=Julien|last6=McDonnell|first6=Angela|last7=Foote|first7=Abbey|date=March 2018|title=Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=105|issue=3|pages=495–513|doi=10.1002/ajb2.1067|issn=0002-9122|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFishbeinLivshultzStraubSimões2018">Fishbein, Mark; Livshultz, Tatyana; Straub, Shannon C. K.; Simões, André O.; Boutte, Julien; McDonnell, Angela; Foote, Abbey (March 2018). [https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1067 "Evolution on the backbone: Apocynaceae phylogenomics and new perspectives on growth forms, flowers, and fruits"]. ''American Journal of Botany''. '''105''' (3): <span class="nowrap">495–</span>513. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1002/ajb2.1067|10.1002/ajb2.1067]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0002-9122 0002-9122].</cite></ref> Цветовите имаат радијална симетрија<ref name="BotanicalReview2000" /> и се појавуваат во [[соцветие]] или гроздови, или се осамени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}</ref> Тие се совршени (бисексуални), со петлобусни [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] споени во цевка во основата.<ref name="BotanicalReview2000" /><ref name=":0" /> Цветовите се со пет ливчиња, кои се споени во цевка со четири или пет [[Прашник|прашници]].<ref name="BotanicalReview2000" /> Плодот е [[бобинка]], капсула или често парен фоликул.<ref name="BotanicalReview2000">{{Наведено списание|last=Endress ME, Bruyns PV|year=2000|title=A revised classification of the Apocynaceae s.l.|url=http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf|journal=The Botanical Review|volume=66|issue=1|pages=1–56|bibcode=2000BotRv..66....1E|doi=10.1007/BF02857781}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEndress_ME,_Bruyns_PV2000">Endress ME, Bruyns PV (2000). [http://doc.rero.ch/record/321598/files/12229_2008_Article_BF02857781.pdf "A revised classification of the Apocynaceae s.l."] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Botanical Review''. '''66''' (1): <span class="nowrap">1–</span>56. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000BotRv..66....1E 2000BotRv..66....1E]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1007/BF02857781|10.1007/BF02857781]]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31739212 31739212].</cite></ref> Семето често е крилесто или има додатоци од долги свиленкасти влакна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2|title=Apocynaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|accessdate=2020-05-29}}</ref> == Таксономија == Од 2012 година, семејството било опишано како составено од околу 5.100 видови, во пет потсемејства: * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 Поранешното семејство ''Asclepiadaceae'' е вклучено во ''Apocynaceae'' според модерниот, во голема мера молекуларно базиран систем на таксономија на цветни растенија од групата [[скриеносеменици]].<ref name="APGIII">{{Наведено списание|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society|Bot. J. Linn. Soc.]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Класификација, која вклучува 366 родови, 25 племиња и 49 потплемиња, била објавена во 2014 година. <ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress M.E., Liede-Schumann S. & Meve U.|year=2014|title=An updated classification for ''Apocynaceae''|url=http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2014/f/p00159p194f.pdf|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2}}</ref> Моментално се прифатени 376 родови. Список на родови ''Apocynaceae'' може да се најде [[Список на потсемејства и родови од Apocynaceae|тука]]. == Распространетост и живеалиште == Видовите во ова семејство растат главно во тропските региони. Неколку родови се претпочитани ларвални растенија домаќини за кралицата пеперутка (''[[Danaus gilippus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=A Field Guide to the Butterflies of North America, East of the Great Plains|last=Klots|first=Alexander B.|publisher=The Riverside Press|year=1951|location=Cambridge, Massachusetts|pages=77–79}}</ref> == Токсичност == Многу видови растенија од ова семејство имаат одредена токсичност, при што некои се екстремно отровни ако деловите се проголтаат или ако не се ракува правилно со нив. Родовите што содржат [[Срцев гликозид|срцеви гликозиди]] - ''[[Cerbera]]'', ''[[Зокум|Nerium]]'', ''[[Asclepias]]'', ''[[Cascabela]]'', ''[[Strophanthus]],''<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae|title=PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae|work=plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au|accessdate=2020-05-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=fm&name=Apocynaceae "PlantNET - FloraOnline: Apocynaceae"]. ''plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-29</span></span>.</cite></ref> ''[[Acokanthera]]'',<ref>{{Наведено списание|last=de Mello|first=J.P.|date=1965|title=Offensive weapons of the world 3. Kenya arrow poison|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mdsclw5&div=13&id=&page=|journal=Med. Sci. & L.|volume=5|pages=44–5|doi=10.1177/002580246500500111|pmid=14269673|url-access=subscription|via=HeinOnline}}</ref> ''[[Apocynum]],''<ref>{{Наведено списание|last=Irie|first=K.|last2=Sato|first2=T.|last3=Tanaka|first3=I.|last4=Nakajima|first4=J.|last5=Kawaguchi|first5=M.|last6=Himi|first6=T.|date=2009|title=Cardiotonic effect of Apocynum venetum L. extracts on isolated guinea pig atrium|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=63|issue=2|pages=111–116|doi=10.1007/s11418-008-0296-2|issn=1340-3443|pmid=19002560}}</ref> ''[[Thevetia]],''<ref>{{Наведено списание|last=Kohls|first=S.|last2=Scholz-Böttcher|first2=B.M.|last3=Teske|first3=J.|last4=Zark|first4=Patrick|last5=Rullkötter|first5=J.|date=2012|title=Cardiac glycosides from Yellow Oleander (Thevetia peruviana) seeds|journal=Phytochemistry|language=en|volume=75|pages=114–127|bibcode=2012PChem..75..114K|doi=10.1016/j.phytochem.2011.11.019|pmid=22196940}}</ref> итн. - имаат терапевтски опсег, но често се поврзани со случајни труења, во многу случаи смртоносни. Видовите што произведуваат [[Алкалоид|алкалоиди]] како ''[[Rauvolfia serpentina]],'' ''[[Catharanthus roseus]]'' и ''[[Tabernanthe iboga]]'' се исто така извор на соединенија со терапевтски опсег, но кои имаат значителни поврзани токсичности ако не се земаат во соодветни дози и на контролиран начин. == Галерија == === Цветови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_2445.JPG|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Adenium_obesum3.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_flowers_2.JPG|''Allamanda cathartica'' Податотека:糖膠樹(黑板樹)_Alstonia_scholaris_-香港中央圖書館_Hong_Kong_Central_Library-_(9237370435).jpg|''Alstonia scholaris'' Податотека:Starr_030222-0002_Alyxia_oliviformis.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_kz01.jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis08.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Aspidosperma_quebracho-blanco_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-017.jpg|''Aspidosperma quebracho-blanco'' illustration in Köhler's Medizinal-Pflanzen Податотека:Caralluma_burchardii_IMGP8282.JPG|''Apteranthes burchardii'' Податотека:Asclepias_curassavica_1854.jpg|''Asclepias curassavica'' Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|''[[Caralluma acutangula]]'' Податотека:Caralluma_europaea_-_cvet.jpg|''[[Caralluma europaea]]'' Податотека:Caralluma_socotrana_01.jpg|''[[Caralluma socotrana]]'' Податотека:Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|''Cascabela thevetia'' (syn. ''Thevetia peruviana'') Податотека:Catharanthus_roseus-IMG_5432.jpg|''Catharanthus roseus'' Податотека:Cerbera_manghas_flower.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(2618297906).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Cycladeniahumilisjonesii.JPG|''Cycladenia humilis var.jonesii'' Податотека:Holarrhena_pubescens_flowers.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_1DS-II_2-3327.jpg|''Hoodia gordonii'' Податотека:Hoya_FR_2013.jpg|''[[Хоја|Hoya carnosa]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_pink.jpg|''[[Зокум|Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_02.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_lamerei_5Dsr_1733.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Comarca_Oeste,_Las_Palmas,_Spain_-_panoramio.jpg|''Pachypodium lamerei'' Податотека:Fiore_di_Periploca_graeca.jpg|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_rubra_L._(2257161947).jpg|''Plumeria rubra'' Податотека:Rhabdadenia_madida.jpg|''[[Rhabdadenia madida]]'' Податотека:Rauvolfia_serpentina_11.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_0002.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_alpini00.jpg|''Secamone alpini'' Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus_1DS-II_6026.jpg|''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_divaricata_flower_in_jaffna.JPG|''Tabernaemontana divaricata'' Податотека:Tabernanthe_iboga_MS_4098.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:(MAD)_T._jasminoides-1.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_minor_beentree.jpg|''[[Зелениче (растение)|Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_flowers_in_Keesaraguda,_AP_W_IMG_9109.jpg|''Wrightia tinctoria'' Податотека:Wrightia_antidysenterica_(2).JPG|''Wrightia antidysenterica'' Податотека:Wrightia_tinctoria_09.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Плодови === <gallery> Податотека:Acokanthera_oblongifolia_03.jpg|''Acokanthera oblongifolia'' Податотека:Fruits_in_Adenuim_Obesum_Plant_on_Terrace_garden.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Adenium_obesum_pod_and_seeds.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Allamanda_cathartica_MHNT.jpg|''Allamanda cathartica'' Податотека:Alstonia_scholaris_fruits.JPG|''Alstonia scholaris'' Податотека:Alyxia_oliviformis_fruit.jpg|''Alyxia oliviformis'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_container_plant_in_fruit_(paired_follicles).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Amsonia_tabernaemontana_single_paired_follicle_detached_from_plant_(pale_side).jpg|''Amsonia tabernaemontana'' Податотека:Ancylobothrys_capensis,_vrugte,_Faerie_Glen_NR.jpg|''Ancylobothrys capensis'' Податотека:Milkweed-in-seed.jpg|''Asclepias syriaca'' Податотека:Asclepias_curassavica_003.JPG|''Asclepias curassavica'' Податотека:Thevetia_peruviana_04.JPG| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Thevetia_peruviana_-_Fruits.jpg| ''Cascabela thevetia'' Податотека:Cerbera_tanghin_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-176.jpg|''Cerbera manghas'' Податотека:Cryptolepis_buchananii_(6048993215).jpg|''Cryptolepis dubia'' Податотека:Holarrhena_pubescens_fruits.jpg|''Holarrhena pubescens'' Податотека:Hoodia_gordonii_Frucht_P1010402.JPG|''[[Hoodia gordoniI]]'' Податотека:Mandevilla_boliviensis_9zz.jpg|''Mandevilla boliviensis'' Податотека:Nerium_oleander_seeds.jpg|''[[Nerium oleander]]'' Податотека:Ochrosia_borbonica_fruit_1.JPG|''Ochrosia borbonica'' Податотека:Pachypodium_namaquanum_1DS-II_1-C5587.jpg|''Pachypodium namaquanum'' Податотека:Periploca_graeca_Silk_Vine_ღვედკეცი.JPG|''[[Грчка грпка|Periploca graeca]]'' Податотека:Plumeria_alba_(seed_pods).jpg|''Plumeria alba'' Податотека:സർപഗന്ധി_വിത്തുകൾ_13.JPG|''Rauvolfia serpentina'' Податотека:Saba_senegalensis_MS_1367.JPG|''Saba senegalensis'' Податотека:Saba_senegalensis_-_fruit_pulp_sections.jpg|''Saba senegalensis'' Податотека:Secamone_parvifolia_1DS-II_3-3506.jpg|''[[Secamone parvifolia]]'' Податотека:Stapelia_gigantea_1DS-II_8834.jpg|''Stapelia gigantea'' Податотека:Strophanthus_speciosus,_vrugkapsule_en_sade,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg| ''Strophanthus speciosus'' Податотека:Tabernaemontana_catharinensis_(1).JPG|''Tabernaemontana catharinensis'' Податотека:Iboga.jpg|''Tabernanthe iboga'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_fruits+seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Trachelospermum_jasminoides_seeds.jpg|''Trachelospermum jasminoides'' Податотека:Vinca_major_vima_002_php.jpg|''Vinca major'' Податотека:Illustration_Vinca_minor0_clean.png|''[[Vinca minor]]'' Податотека:Wrightia_tinctoria_32.JPG|''Wrightia tinctoria'' </gallery> === Видови === <gallery> Податотека:Desert_rose_Adenium_obesum_in_Tanzania_2259_Nevit.jpg|''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Desert_Rose_(Adenium_obesum),_Ghana.jpg|''Adenium obesum'' Податотека:Desert_Rose,_Socotra_Is_(17131661372).jpg|Стебло ''на'' ''[[Adenium obesum]]'' Податотека:Pachypodium_lamerei_01.jpg| Див примерок од''[[Pachypodium lamerei]]'' со максимална висина (приближно 6 метри) Податотека:Pachypodium_lamieri1MTFL.jpg|алт=Pachypodium lamerei in flower| ''[[Pachypodium lamerei]]'' Податотека:PachypodiumLamerei.jpg|алт=Pachypodium lamerei mature, multi-trunked specimen cultivated in glasshouse| Зрел, повеќестеблест примерок ''од Pachypodium lamerei'', одгледуван во стаклена градина Податотека:Pachypodium_namaquanum00.jpg| ''[[Pachypodium namaquanum]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи|28em}} == Надворешни врски == * [http://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/APOC-1.html Apocynaceae] во [http://www.botanical-dermatology-database.info/index.html BoDD – Ботаничка дерматолошка база на податоци] * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] p7ox1j21z8hsr2fk37a6ocgt0htyupf 1 1395502 5561816 2026-05-20T16:47:07Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561816 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1395503 5561817 2026-05-20T16:47:42Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Кучешки чемери]] 5561817 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Кучешки чемери]] s1bdwxh83jkq7g62hw0zzrrosc0ktqf 0 1395504 5561826 2026-05-20T16:54:53Z Виолетова 1975 Создадена страница со: Ова е список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“ (''Apocynaceae''). ==Потсемејства== * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 ==Родови== Прифатени се 380 родо... 5561826 wikitext text/x-wiki Ова е список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“ (''Apocynaceae''). ==Потсемејства== * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 ==Родови== Прифатени се 380 родови.<ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2 ''Apocynaceae'' Juss.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 28 February 2026.</ref> ===A=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Acokanthera]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Acomosperma]]'' {{small|K.Schum. ex Ule}} * ''[[Adenium]]'' {{small|Roem. & Schult.}} * ''[[Aganosma]]'' {{small|(Blume) G.Don}} * ''[[Alafia (plant)|Alafia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Allamanda]]'' {{small|L.}} * ''[[Allomarkgrafia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Allowoodsonia]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Alstonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Alyxia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Amalocalyx]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Ambelania]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Amphineurion]]'' {{small|(A.DC.) Pichon}} * ''[[Amsonia]]'' {{small|Walter}} * ''[[Ancylobothrys]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Anechites]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Anemotrochus]]'' {{small|Mangelsdorff, Meve & Liede}} * ''[[Angadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Anisopus (plant)|Anisopus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Anisotoma]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Anodendron]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Apocynum]]'' {{small|L.}} * ''[[Apteranthes]]'' {{small|J.C.Mikan}} * ''[[Araujia]]'' {{small|Brot.}} * ''[[Artia (plant)|Artia]]'' {{small|Guillaumin}} * ''[[Asclepias]]'' {{small|L.}} * ''[[Asketanthera]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Aspidoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Aspidonepsis]]'' {{small|Nicholas & Goyder}} * ''[[Aspidosperma]]'' {{small|Mart. & Zucc.}} * ''[[Astephanus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Asterostemma (plant)|Asterostemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atherandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atrostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Australluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Austrochthamalia]]'' {{small|Morillo & Fontella}} {{div col end}} ===B=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Baharuia]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Bahiella]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Baissea]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Ballyanthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Barjonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Baroniella]]'' {{small|Costantin & Gallaud}} * ''[[Baseonema]]'' {{small|Schltr. & Rendle}} * ''[[Batesanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Baynesia]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Beaumontia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Blepharodon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Boucerosia]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Bousigonia]]'' {{small|Pierre}} * ''Brachystelma'' {{small|R.Br.}} – synonym of ''[[Ceropegia]]'' * ''[[Brargentina]]'' {{small|Morillo & H.A.Keller}} * ''[[Bruceholstia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Buckollia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} {{div col end}} ===C=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Caa]]'' {{small|H.A.Keller & Liede}} * ''[[Calciphila]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Callichilia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Calocrater]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Calotropis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Calyptranthera]]'' {{small|Klack.}} * ''[[Cameraria (plant)|Cameraria]]'' {{small|L.}} * ''[[Campestigma]]'' {{small|Pierre ex Costantin}} * ''[[Camptocarpus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Caralluma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Carissa]]'' {{small|L.}} * ''[[Carruthersia]]'' {{small|Seem.}} * ''[[Carvalhoa]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Cascabela]]'' {{small|Raf.}} * ''[[Catharanthus]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Caudanthera]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Cerbera]]'' {{small|L.}} * ''[[Cerberiopsis]]'' {{small|Vieill. ex Pancher & Sebert}} * ''[[Ceropegia]]'' {{small|L.}} * ''[[Chamaeclitandra]]'' {{small|(Stapf) Pichon}} * ''[[Chilocarpus]]'' {{small|Blume}} * ''[[Chlorocyathus]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Chloropetalum]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Chonemorpha]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Chthamalia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Cibirhiza]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Cionura]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Cleghornia]]'' {{small|Wight}} * ''[[Clitandra]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Condylocarpon]]'' {{small|Desf.}} * ''[[Conomitra (plant)|Conomitra]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Cordylogyne]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Cosmostigma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Couma]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Craspidospermum]]'' {{small|Bojer ex A.DC.}} * ''[[Crioceras (plant)|Crioceras]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cristobalia (plant)|Cristobalia]]'' {{small|Morillo, S.A.Cáceres & H.A.Keller}} * ''[[Cryptolepis (plant)|Cryptolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cryptostegia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cycladenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Cyclocotyla]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Cylindropsis]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cynanchum]]'' {{small|L.}} {{div col end}} ===D=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Dalzielia]]'' {{small|Turrill}} * ''[[Decalepis]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Decanema]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Desmidorchis]]'' {{small|Ehrenb.}} * ''[[Dewevrella]]'' {{small|De Wild.}} * ''[[Dictyanthus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Dictyophleba]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Diplolepis (plant)|Diplolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Diplorhynchus]]'' {{small|Welw. ex Ficalho & Hiern}} * ''[[Dischidanthus]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Dischidia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ditassa]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Dolichopetalum]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Duvalia]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Duvaliandra]]'' {{small|M.G.Gilbert}} * ''[[× Duvaliaranthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Dyera]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===E=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Echidnopsis]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Echites]]'' {{small|P.Browne}} * ''[[Ectadium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Ecua]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Edithcolea]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Elytropus]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Emicocarpus]]'' {{small|K.Schum. & Schltr.}} * ''[[Emplectanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Ephippiocarpa]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Epigynum (plant)|Epigynum]]'' {{small|Wight}} * ''[[Epistemma]]'' {{small|D.V.Field & J.B.Hall}} * ''[[Eucorymbia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Eustegia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===F=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Fanninia]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Farquharia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Finlaysonia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Fischeria (plant)|Fischeria]]'' {{small|DC.}} * ''[[Fockea]]'' {{small|Endl.}} * ''[[Forsteronia]]'' {{small|G.Mey.}} * ''[[Funastrum]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Funtumia]]'' {{small|Stapf}} {{div col end}} ===G=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Galactophora]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Geissospermum]]'' {{small|Allemão}} * ''Genianthus'' {{small|Hook.f.}} – synonym of ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Glossostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Gomphocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gongreos]]'' {{small|Rodda, Liede & Meve}} * ''[[Gongronema]]'' {{small|(Endl.) Decne.}} * ''[[Gongronemopsis]]'' {{small|S.Reuss, Liede & Meve}} * ''[[Gonioma]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Goniostemma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Gonolobus]]'' {{small|Michx.}} * ''[[Graciemoriana]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Gymnanthera]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnemopsis]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Gyrostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===H=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Hancornia]]'' {{small|Gomes}} * ''[[Haplophyton]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Harmandiella]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Hemidesmus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hemipogon (plant)|Hemipogon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Heterostemma]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Heynella]]'' {{small|Backer}} * ''[[Himatanthus]]'' {{small|Willd. ex Schult.}} * ''[[Holarrhena]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hoodia]]'' {{small|Sweet ex Decne.}} * ''[[× Hoodiapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiorbea]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiotriche]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Hoya (plant)|Hoya]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Huernia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hunteria]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Hylaea (plant)|Hylaea]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Hypolobus]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===I=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ibatia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Ichnocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ischnolepis]]'' {{small|Jum. & H.Perrier}} * ''[[Isonema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ixodonerium]]'' {{small|Pit.}} {{div col end}} ===J=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Jasminanthes]]'' {{small|Blume}} * ''[[Jobinia]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===K=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Kamettia]]'' {{small|Kostel.}} * ''[[Kanahia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Kerbera]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Kibatalia]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Kopsia]]'' {{small|Blume}} {{div col end}} ===L=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Lachnostoma]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Lacmellea]]'' {{small|H.Karst.}} * ''[[Landolphia]]'' {{small|P.Beauv.}} * ''[[Larryleachia]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laubertia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Lavrania]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laxoplumeria]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Leichhardtia (plant)|Leichhardtia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Lepinia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Lepiniopsis]]'' {{small|Valenton}} * ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Leuconotis]]'' {{small|Jack}} * ''[[Lygisma]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===M=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Maclaudia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} * ''[[Macoubea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Macropharynx]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Macroscepis]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Mahawoa]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Malouetia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mandevilla]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Manothrix]]'' {{small|Miers}} * ''[[Margaretta]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Marsdenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Mascarenhasia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Matelea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Melodinus]]'' {{small|J.R.Forst. & G.Forst.}} * ''[[Mesechites]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Metastelma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Meveampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Micrechites]]'' {{small|Miq.}} * ''[[Microloma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Microplumeria]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Microstelma]]'' {{small|Baill. ex Morillo}} * ''[[Minaria]]'' {{small|T.U.P.Konno & Rapini}} * ''[[Miraglossum]]'' {{small|Kupicha}} * ''[[Molongum]]'' {{small|Pichon}} * ''[[Mondia (plant)|Mondia]]'' {{small|Skeels}} * ''[[Monolluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Monsanima]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Morilloa]]'' {{small|Fontella, Goes & S.A.Cáceres}} * ''[[Mortoniella]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Motandra]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mucoa]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[Myriopteron]]'' {{small|Griff.}} {{div col end}} ===N=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Nautonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Neobracea]]'' {{small|Britton}} * ''[[Neocouma]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Neoschumannia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Nephradenia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Nerium]]'' {{small|L.}} * ''[[Notechidnopsis]]'' {{small|Lavranos & Bleck}} {{div col end}} ===O=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ochrosia]]'' {{small|Juss.}} * ''[[Odontadenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Odontostephana]]'' {{small|Alexander}} * ''[[Oncinema]]'' {{small|Arn.}} * ''[[Oncinotis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Ophionella]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Orbea (plant)|Orbea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[× Orbelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Oreosparte]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Orinoquia (plant)|Orinoquia]]'' {{small|Morillo}} * ''Orthanthera'' {{small|Wight}} – synonym of ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Orthopichonia]]'' {{small|H.Huber}} * ''[[Orthosia (plant)|Orthosia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Oxypetalum]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Oxystelma]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===P=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Pachycarpus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Pachypodium]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Pacouria]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Papuahoya]]'' {{small|Rodda & Simonsson}} * ''[[Papuechites]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Parahancornia]]'' {{small|Ducke}} * ''[[Parapodium (plant)|Parapodium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Parepigynum]]'' {{small|Tsiang & P.T.Li}} * ''[[Parsonsia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pattalias]]'' {{small|S.Watson}} * ''[[Pectinaria (plant)|Pectinaria]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Pentacyphus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Pentalinon]]'' {{small|Voigt}} * ''[[Pentasacme]]'' {{small|Wall. ex Wight}} * ''[[Pentatropis]]'' {{small|R.Br. ex Wight & Arn.}} * ''[[Pentopetia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Peplonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pergularia]]'' {{small|L.}} * ''[[Periglossum]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Periploca (plant)|Periploca]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Peruviasclepias]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pervillaea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Petalostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Petchia]]'' {{small|Livera}} * ''[[Phaeostemma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Pherotrichis]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Philibertia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Phyllanthera]]'' {{small|Blume}} * ''[[Piaranthus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Picralima]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Pinochia]]'' {{small|M.E.Endress & B.F.Hansen}} * ''[[Plectaneia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Pleiocarpa]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pleioceras]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Plumeria]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Polystemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pottsia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Prestonia (plant)|Prestonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pruskortizia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolachnostoma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolithos]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Pseudosarcolobus]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Pteralyxia]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Ptycanthera]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pycnobotrya]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pycnorhachis]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} ===Q=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Quaqua]]'' {{small|N.E.Br.}} {{div col end}} ===R=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Raphionacme]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Rauvolfia]]'' {{small|Plum ex L.}} * ''[[Rhabdadenia]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhazya]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Rhigospira]]'' {{small|Miers}} * ''[[Rhodocalyx]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhyssolobium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Rhytidocaulon]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Rhytidostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Richtersveldia (plant)|Richtersveldia]]'' {{small|Meve & Liede}} * ''[[Riocreuxia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Riparoampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Rojasia]]'' {{small|Malme}} * ''[[Rotundanthus]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Ruehssia]]'' {{small|H.Karst.}} {{div col end}} ===S=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Saba (plant)|Saba]]'' {{small|(Pichon) Pichon}} * ''[[Sacleuxia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Sarcolobus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Sarcorrhiza]]'' {{small|Bullock}} * ''[[Schistonema]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Schizoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Schizostephanus]]'' {{small|Hochst. ex Benth. & Hook.f.}} * ''[[Schizozygia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Schlechterella]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Schubertia]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Scyphostelma]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Secamonopsis]]'' {{small|Jum.}} * ''[[Secondatia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Sicyocarpus]]'' {{small|Bojer}} * ''[[Sindechites]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Sinomarsdenia]]'' {{small|P.T.Li & J.J.Chen}} * ''[[Sisyranthus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Skytanthus]]'' {{small|Meyen}} * ''[[Socotrella]]'' {{small|Bruyns & A.G.Mill.}} * ''[[Solenostemma]]'' {{small|Hayne}} * ''[[Spirolobium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Spongiosperma]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[× Staparesia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Stapelia]]'' {{small|L.}} * ''[[Stapelianthus]]'' {{small|Choux ex A.C.White & B.Sloane}} * ''[[Stapeliopsis]]'' {{small|Pillans}} * ''[[× Stapvalia]]'' {{small|D.M.Cumming}} * ''[[Stathmostelma]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stelmagonum]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stenostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stephanostegia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stephanostema]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stephanotis]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Stigmatorhynchus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stipecoma]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Stomatostemma]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Strempeliopsis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Streptocaulon]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Streptoechites]]'' {{small|D.J.Middleton & Livsh.}} * ''[[Strophanthus]]'' {{small|DC.}} * ''[[Suberogerens]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===T=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Tabernaemontana]]'' {{small|Plum. ex L.}} * ''[[Tabernanthe]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Tacazzea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Talayotea]]'' {{small|L.O.Alvarado}} * ''[[Tassadia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Tavaresia]]'' {{small|Welw.}} * ''[[Telectadium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Telosma]]'' {{small|Coville}} * ''[[Temnadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Tetragonocarpus]]'' {{small|Hassk.}} * ''[[Thenardia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Thevetia]]'' {{small|L.}} * ''[[Thoreauea]]'' {{small|J.K.Williams}} * ''[[Thyrsanthella]]'' {{small|(Baill.) Pichon}} * ''[[Tintinnabularia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Topea]]'' {{small|H.A.Keller}} * ''[[Toxocarpus]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Trachelospermum]]'' {{small|Lem.}} * ''[[Treutlera]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Trichosandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[× Tridentapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Tridentea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tromotriche]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tweedia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Tylodontia]]'' {{small|Griseb.}} {{div col end}} ===U=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Urceola (plant)|Urceola]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Urostephanus]]'' {{small|B.L.Rob. & Greenm.}} {{div col end}} ===V=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Vahadenia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Vailia]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Vallaris]]'' {{small|Burm.f.}} * ''[[Vallesia]]'' {{small|Ruiz & Pav.}} * ''[[Vinca]]'' {{small|L.}} * ''[[Vincetoxicum]]'' {{small|Wolf}} * ''[[Voacanga]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Vulcanoa]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===W=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[White-sloanea]]'' {{small|Chiov.}} * ''[[Willughbeia]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Woodia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Wrightia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===X=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Xysmalobium]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===Z=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Zygostelma]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} 3xuumk66iddnnihweeq0b0u0gy9im0q 5561828 5561826 2026-05-20T16:56:50Z Виолетова 1975 /* Z */ 5561828 wikitext text/x-wiki Ова е список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“ (''Apocynaceae''). ==Потсемејства== * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 ==Родови== Прифатени се 380 родови.<ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2 ''Apocynaceae'' Juss.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 28 February 2026.</ref> ===A=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Acokanthera]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Acomosperma]]'' {{small|K.Schum. ex Ule}} * ''[[Adenium]]'' {{small|Roem. & Schult.}} * ''[[Aganosma]]'' {{small|(Blume) G.Don}} * ''[[Alafia (plant)|Alafia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Allamanda]]'' {{small|L.}} * ''[[Allomarkgrafia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Allowoodsonia]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Alstonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Alyxia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Amalocalyx]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Ambelania]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Amphineurion]]'' {{small|(A.DC.) Pichon}} * ''[[Amsonia]]'' {{small|Walter}} * ''[[Ancylobothrys]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Anechites]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Anemotrochus]]'' {{small|Mangelsdorff, Meve & Liede}} * ''[[Angadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Anisopus (plant)|Anisopus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Anisotoma]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Anodendron]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Apocynum]]'' {{small|L.}} * ''[[Apteranthes]]'' {{small|J.C.Mikan}} * ''[[Araujia]]'' {{small|Brot.}} * ''[[Artia (plant)|Artia]]'' {{small|Guillaumin}} * ''[[Asclepias]]'' {{small|L.}} * ''[[Asketanthera]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Aspidoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Aspidonepsis]]'' {{small|Nicholas & Goyder}} * ''[[Aspidosperma]]'' {{small|Mart. & Zucc.}} * ''[[Astephanus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Asterostemma (plant)|Asterostemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atherandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atrostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Australluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Austrochthamalia]]'' {{small|Morillo & Fontella}} {{div col end}} ===B=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Baharuia]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Bahiella]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Baissea]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Ballyanthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Barjonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Baroniella]]'' {{small|Costantin & Gallaud}} * ''[[Baseonema]]'' {{small|Schltr. & Rendle}} * ''[[Batesanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Baynesia]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Beaumontia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Blepharodon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Boucerosia]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Bousigonia]]'' {{small|Pierre}} * ''Brachystelma'' {{small|R.Br.}} – synonym of ''[[Ceropegia]]'' * ''[[Brargentina]]'' {{small|Morillo & H.A.Keller}} * ''[[Bruceholstia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Buckollia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} {{div col end}} ===C=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Caa]]'' {{small|H.A.Keller & Liede}} * ''[[Calciphila]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Callichilia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Calocrater]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Calotropis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Calyptranthera]]'' {{small|Klack.}} * ''[[Cameraria (plant)|Cameraria]]'' {{small|L.}} * ''[[Campestigma]]'' {{small|Pierre ex Costantin}} * ''[[Camptocarpus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Caralluma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Carissa]]'' {{small|L.}} * ''[[Carruthersia]]'' {{small|Seem.}} * ''[[Carvalhoa]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Cascabela]]'' {{small|Raf.}} * ''[[Catharanthus]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Caudanthera]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Cerbera]]'' {{small|L.}} * ''[[Cerberiopsis]]'' {{small|Vieill. ex Pancher & Sebert}} * ''[[Ceropegia]]'' {{small|L.}} * ''[[Chamaeclitandra]]'' {{small|(Stapf) Pichon}} * ''[[Chilocarpus]]'' {{small|Blume}} * ''[[Chlorocyathus]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Chloropetalum]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Chonemorpha]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Chthamalia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Cibirhiza]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Cionura]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Cleghornia]]'' {{small|Wight}} * ''[[Clitandra]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Condylocarpon]]'' {{small|Desf.}} * ''[[Conomitra (plant)|Conomitra]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Cordylogyne]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Cosmostigma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Couma]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Craspidospermum]]'' {{small|Bojer ex A.DC.}} * ''[[Crioceras (plant)|Crioceras]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cristobalia (plant)|Cristobalia]]'' {{small|Morillo, S.A.Cáceres & H.A.Keller}} * ''[[Cryptolepis (plant)|Cryptolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cryptostegia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cycladenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Cyclocotyla]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Cylindropsis]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cynanchum]]'' {{small|L.}} {{div col end}} ===D=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Dalzielia]]'' {{small|Turrill}} * ''[[Decalepis]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Decanema]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Desmidorchis]]'' {{small|Ehrenb.}} * ''[[Dewevrella]]'' {{small|De Wild.}} * ''[[Dictyanthus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Dictyophleba]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Diplolepis (plant)|Diplolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Diplorhynchus]]'' {{small|Welw. ex Ficalho & Hiern}} * ''[[Dischidanthus]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Dischidia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ditassa]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Dolichopetalum]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Duvalia]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Duvaliandra]]'' {{small|M.G.Gilbert}} * ''[[× Duvaliaranthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Dyera]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===E=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Echidnopsis]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Echites]]'' {{small|P.Browne}} * ''[[Ectadium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Ecua]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Edithcolea]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Elytropus]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Emicocarpus]]'' {{small|K.Schum. & Schltr.}} * ''[[Emplectanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Ephippiocarpa]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Epigynum (plant)|Epigynum]]'' {{small|Wight}} * ''[[Epistemma]]'' {{small|D.V.Field & J.B.Hall}} * ''[[Eucorymbia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Eustegia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===F=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Fanninia]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Farquharia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Finlaysonia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Fischeria (plant)|Fischeria]]'' {{small|DC.}} * ''[[Fockea]]'' {{small|Endl.}} * ''[[Forsteronia]]'' {{small|G.Mey.}} * ''[[Funastrum]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Funtumia]]'' {{small|Stapf}} {{div col end}} ===G=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Galactophora]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Geissospermum]]'' {{small|Allemão}} * ''Genianthus'' {{small|Hook.f.}} – synonym of ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Glossostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Gomphocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gongreos]]'' {{small|Rodda, Liede & Meve}} * ''[[Gongronema]]'' {{small|(Endl.) Decne.}} * ''[[Gongronemopsis]]'' {{small|S.Reuss, Liede & Meve}} * ''[[Gonioma]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Goniostemma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Gonolobus]]'' {{small|Michx.}} * ''[[Graciemoriana]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Gymnanthera]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnemopsis]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Gyrostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===H=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Hancornia]]'' {{small|Gomes}} * ''[[Haplophyton]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Harmandiella]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Hemidesmus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hemipogon (plant)|Hemipogon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Heterostemma]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Heynella]]'' {{small|Backer}} * ''[[Himatanthus]]'' {{small|Willd. ex Schult.}} * ''[[Holarrhena]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hoodia]]'' {{small|Sweet ex Decne.}} * ''[[× Hoodiapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiorbea]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiotriche]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Hoya (plant)|Hoya]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Huernia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hunteria]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Hylaea (plant)|Hylaea]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Hypolobus]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===I=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ibatia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Ichnocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ischnolepis]]'' {{small|Jum. & H.Perrier}} * ''[[Isonema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ixodonerium]]'' {{small|Pit.}} {{div col end}} ===J=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Jasminanthes]]'' {{small|Blume}} * ''[[Jobinia]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===K=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Kamettia]]'' {{small|Kostel.}} * ''[[Kanahia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Kerbera]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Kibatalia]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Kopsia]]'' {{small|Blume}} {{div col end}} ===L=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Lachnostoma]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Lacmellea]]'' {{small|H.Karst.}} * ''[[Landolphia]]'' {{small|P.Beauv.}} * ''[[Larryleachia]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laubertia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Lavrania]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laxoplumeria]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Leichhardtia (plant)|Leichhardtia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Lepinia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Lepiniopsis]]'' {{small|Valenton}} * ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Leuconotis]]'' {{small|Jack}} * ''[[Lygisma]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===M=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Maclaudia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} * ''[[Macoubea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Macropharynx]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Macroscepis]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Mahawoa]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Malouetia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mandevilla]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Manothrix]]'' {{small|Miers}} * ''[[Margaretta]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Marsdenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Mascarenhasia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Matelea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Melodinus]]'' {{small|J.R.Forst. & G.Forst.}} * ''[[Mesechites]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Metastelma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Meveampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Micrechites]]'' {{small|Miq.}} * ''[[Microloma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Microplumeria]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Microstelma]]'' {{small|Baill. ex Morillo}} * ''[[Minaria]]'' {{small|T.U.P.Konno & Rapini}} * ''[[Miraglossum]]'' {{small|Kupicha}} * ''[[Molongum]]'' {{small|Pichon}} * ''[[Mondia (plant)|Mondia]]'' {{small|Skeels}} * ''[[Monolluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Monsanima]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Morilloa]]'' {{small|Fontella, Goes & S.A.Cáceres}} * ''[[Mortoniella]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Motandra]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mucoa]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[Myriopteron]]'' {{small|Griff.}} {{div col end}} ===N=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Nautonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Neobracea]]'' {{small|Britton}} * ''[[Neocouma]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Neoschumannia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Nephradenia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Nerium]]'' {{small|L.}} * ''[[Notechidnopsis]]'' {{small|Lavranos & Bleck}} {{div col end}} ===O=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ochrosia]]'' {{small|Juss.}} * ''[[Odontadenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Odontostephana]]'' {{small|Alexander}} * ''[[Oncinema]]'' {{small|Arn.}} * ''[[Oncinotis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Ophionella]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Orbea (plant)|Orbea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[× Orbelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Oreosparte]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Orinoquia (plant)|Orinoquia]]'' {{small|Morillo}} * ''Orthanthera'' {{small|Wight}} – synonym of ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Orthopichonia]]'' {{small|H.Huber}} * ''[[Orthosia (plant)|Orthosia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Oxypetalum]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Oxystelma]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===P=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Pachycarpus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Pachypodium]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Pacouria]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Papuahoya]]'' {{small|Rodda & Simonsson}} * ''[[Papuechites]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Parahancornia]]'' {{small|Ducke}} * ''[[Parapodium (plant)|Parapodium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Parepigynum]]'' {{small|Tsiang & P.T.Li}} * ''[[Parsonsia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pattalias]]'' {{small|S.Watson}} * ''[[Pectinaria (plant)|Pectinaria]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Pentacyphus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Pentalinon]]'' {{small|Voigt}} * ''[[Pentasacme]]'' {{small|Wall. ex Wight}} * ''[[Pentatropis]]'' {{small|R.Br. ex Wight & Arn.}} * ''[[Pentopetia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Peplonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pergularia]]'' {{small|L.}} * ''[[Periglossum]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Periploca (plant)|Periploca]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Peruviasclepias]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pervillaea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Petalostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Petchia]]'' {{small|Livera}} * ''[[Phaeostemma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Pherotrichis]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Philibertia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Phyllanthera]]'' {{small|Blume}} * ''[[Piaranthus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Picralima]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Pinochia]]'' {{small|M.E.Endress & B.F.Hansen}} * ''[[Plectaneia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Pleiocarpa]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pleioceras]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Plumeria]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Polystemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pottsia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Prestonia (plant)|Prestonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pruskortizia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolachnostoma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolithos]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Pseudosarcolobus]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Pteralyxia]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Ptycanthera]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pycnobotrya]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pycnorhachis]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} ===Q=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Quaqua]]'' {{small|N.E.Br.}} {{div col end}} ===R=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Raphionacme]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Rauvolfia]]'' {{small|Plum ex L.}} * ''[[Rhabdadenia]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhazya]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Rhigospira]]'' {{small|Miers}} * ''[[Rhodocalyx]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhyssolobium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Rhytidocaulon]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Rhytidostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Richtersveldia (plant)|Richtersveldia]]'' {{small|Meve & Liede}} * ''[[Riocreuxia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Riparoampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Rojasia]]'' {{small|Malme}} * ''[[Rotundanthus]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Ruehssia]]'' {{small|H.Karst.}} {{div col end}} ===S=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Saba (plant)|Saba]]'' {{small|(Pichon) Pichon}} * ''[[Sacleuxia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Sarcolobus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Sarcorrhiza]]'' {{small|Bullock}} * ''[[Schistonema]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Schizoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Schizostephanus]]'' {{small|Hochst. ex Benth. & Hook.f.}} * ''[[Schizozygia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Schlechterella]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Schubertia]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Scyphostelma]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Secamonopsis]]'' {{small|Jum.}} * ''[[Secondatia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Sicyocarpus]]'' {{small|Bojer}} * ''[[Sindechites]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Sinomarsdenia]]'' {{small|P.T.Li & J.J.Chen}} * ''[[Sisyranthus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Skytanthus]]'' {{small|Meyen}} * ''[[Socotrella]]'' {{small|Bruyns & A.G.Mill.}} * ''[[Solenostemma]]'' {{small|Hayne}} * ''[[Spirolobium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Spongiosperma]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[× Staparesia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Stapelia]]'' {{small|L.}} * ''[[Stapelianthus]]'' {{small|Choux ex A.C.White & B.Sloane}} * ''[[Stapeliopsis]]'' {{small|Pillans}} * ''[[× Stapvalia]]'' {{small|D.M.Cumming}} * ''[[Stathmostelma]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stelmagonum]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stenostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stephanostegia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stephanostema]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stephanotis]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Stigmatorhynchus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stipecoma]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Stomatostemma]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Strempeliopsis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Streptocaulon]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Streptoechites]]'' {{small|D.J.Middleton & Livsh.}} * ''[[Strophanthus]]'' {{small|DC.}} * ''[[Suberogerens]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===T=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Tabernaemontana]]'' {{small|Plum. ex L.}} * ''[[Tabernanthe]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Tacazzea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Talayotea]]'' {{small|L.O.Alvarado}} * ''[[Tassadia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Tavaresia]]'' {{small|Welw.}} * ''[[Telectadium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Telosma]]'' {{small|Coville}} * ''[[Temnadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Tetragonocarpus]]'' {{small|Hassk.}} * ''[[Thenardia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Thevetia]]'' {{small|L.}} * ''[[Thoreauea]]'' {{small|J.K.Williams}} * ''[[Thyrsanthella]]'' {{small|(Baill.) Pichon}} * ''[[Tintinnabularia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Topea]]'' {{small|H.A.Keller}} * ''[[Toxocarpus]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Trachelospermum]]'' {{small|Lem.}} * ''[[Treutlera]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Trichosandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[× Tridentapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Tridentea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tromotriche]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tweedia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Tylodontia]]'' {{small|Griseb.}} {{div col end}} ===U=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Urceola (plant)|Urceola]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Urostephanus]]'' {{small|B.L.Rob. & Greenm.}} {{div col end}} ===V=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Vahadenia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Vailia]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Vallaris]]'' {{small|Burm.f.}} * ''[[Vallesia]]'' {{small|Ruiz & Pav.}} * ''[[Vinca]]'' {{small|L.}} * ''[[Vincetoxicum]]'' {{small|Wolf}} * ''[[Voacanga]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Vulcanoa]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===W=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[White-sloanea]]'' {{small|Chiov.}} * ''[[Willughbeia]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Woodia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Wrightia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===X=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Xysmalobium]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===Z=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Zygostelma]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ}}:Apocynaceae список на потсемејства и родови}} [[Категорија:Кучешки чемери|*]] g3kbvljrr0j385zevop9fua7tsqu0sf 5561829 5561828 2026-05-20T16:57:21Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5561829 wikitext text/x-wiki Ова е список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“ (''Apocynaceae''). ==Потсемејства== * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 ==Родови== Прифатени се 380 родови.<ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2 ''Apocynaceae'' Juss.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 28 February 2026.</ref> ===A=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Acokanthera]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Acomosperma]]'' {{small|K.Schum. ex Ule}} * ''[[Adenium]]'' {{small|Roem. & Schult.}} * ''[[Aganosma]]'' {{small|(Blume) G.Don}} * ''[[Alafia (plant)|Alafia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Allamanda]]'' {{small|L.}} * ''[[Allomarkgrafia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Allowoodsonia]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Alstonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Alyxia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Amalocalyx]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Ambelania]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Amphineurion]]'' {{small|(A.DC.) Pichon}} * ''[[Amsonia]]'' {{small|Walter}} * ''[[Ancylobothrys]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Anechites]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Anemotrochus]]'' {{small|Mangelsdorff, Meve & Liede}} * ''[[Angadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Anisopus (plant)|Anisopus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Anisotoma]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Anodendron]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Apocynum]]'' {{small|L.}} * ''[[Apteranthes]]'' {{small|J.C.Mikan}} * ''[[Araujia]]'' {{small|Brot.}} * ''[[Artia (plant)|Artia]]'' {{small|Guillaumin}} * ''[[Asclepias]]'' {{small|L.}} * ''[[Asketanthera]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Aspidoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Aspidonepsis]]'' {{small|Nicholas & Goyder}} * ''[[Aspidosperma]]'' {{small|Mart. & Zucc.}} * ''[[Astephanus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Asterostemma (plant)|Asterostemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atherandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atrostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Australluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Austrochthamalia]]'' {{small|Morillo & Fontella}} {{div col end}} ===B=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Baharuia]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Bahiella]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Baissea]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Ballyanthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Barjonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Baroniella]]'' {{small|Costantin & Gallaud}} * ''[[Baseonema]]'' {{small|Schltr. & Rendle}} * ''[[Batesanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Baynesia]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Beaumontia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Blepharodon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Boucerosia]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Bousigonia]]'' {{small|Pierre}} * ''Brachystelma'' {{small|R.Br.}} – synonym of ''[[Ceropegia]]'' * ''[[Brargentina]]'' {{small|Morillo & H.A.Keller}} * ''[[Bruceholstia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Buckollia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} {{div col end}} ===C=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Caa]]'' {{small|H.A.Keller & Liede}} * ''[[Calciphila]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Callichilia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Calocrater]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Calotropis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Calyptranthera]]'' {{small|Klack.}} * ''[[Cameraria (plant)|Cameraria]]'' {{small|L.}} * ''[[Campestigma]]'' {{small|Pierre ex Costantin}} * ''[[Camptocarpus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Caralluma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Carissa]]'' {{small|L.}} * ''[[Carruthersia]]'' {{small|Seem.}} * ''[[Carvalhoa]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Cascabela]]'' {{small|Raf.}} * ''[[Catharanthus]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Caudanthera]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Cerbera]]'' {{small|L.}} * ''[[Cerberiopsis]]'' {{small|Vieill. ex Pancher & Sebert}} * ''[[Ceropegia]]'' {{small|L.}} * ''[[Chamaeclitandra]]'' {{small|(Stapf) Pichon}} * ''[[Chilocarpus]]'' {{small|Blume}} * ''[[Chlorocyathus]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Chloropetalum]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Chonemorpha]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Chthamalia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Cibirhiza]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Cionura]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Cleghornia]]'' {{small|Wight}} * ''[[Clitandra]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Condylocarpon]]'' {{small|Desf.}} * ''[[Conomitra (plant)|Conomitra]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Cordylogyne]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Cosmostigma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Couma]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Craspidospermum]]'' {{small|Bojer ex A.DC.}} * ''[[Crioceras (plant)|Crioceras]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cristobalia (plant)|Cristobalia]]'' {{small|Morillo, S.A.Cáceres & H.A.Keller}} * ''[[Cryptolepis (plant)|Cryptolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cryptostegia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cycladenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Cyclocotyla]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Cylindropsis]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cynanchum]]'' {{small|L.}} {{div col end}} ===D=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Dalzielia]]'' {{small|Turrill}} * ''[[Decalepis]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Decanema]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Desmidorchis]]'' {{small|Ehrenb.}} * ''[[Dewevrella]]'' {{small|De Wild.}} * ''[[Dictyanthus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Dictyophleba]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Diplolepis (plant)|Diplolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Diplorhynchus]]'' {{small|Welw. ex Ficalho & Hiern}} * ''[[Dischidanthus]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Dischidia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ditassa]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Dolichopetalum]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Duvalia]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Duvaliandra]]'' {{small|M.G.Gilbert}} * ''[[× Duvaliaranthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Dyera]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===E=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Echidnopsis]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Echites]]'' {{small|P.Browne}} * ''[[Ectadium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Ecua]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Edithcolea]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Elytropus]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Emicocarpus]]'' {{small|K.Schum. & Schltr.}} * ''[[Emplectanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Ephippiocarpa]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Epigynum (plant)|Epigynum]]'' {{small|Wight}} * ''[[Epistemma]]'' {{small|D.V.Field & J.B.Hall}} * ''[[Eucorymbia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Eustegia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===F=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Fanninia]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Farquharia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Finlaysonia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Fischeria (plant)|Fischeria]]'' {{small|DC.}} * ''[[Fockea]]'' {{small|Endl.}} * ''[[Forsteronia]]'' {{small|G.Mey.}} * ''[[Funastrum]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Funtumia]]'' {{small|Stapf}} {{div col end}} ===G=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Galactophora]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Geissospermum]]'' {{small|Allemão}} * ''Genianthus'' {{small|Hook.f.}} – synonym of ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Glossostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Gomphocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gongreos]]'' {{small|Rodda, Liede & Meve}} * ''[[Gongronema]]'' {{small|(Endl.) Decne.}} * ''[[Gongronemopsis]]'' {{small|S.Reuss, Liede & Meve}} * ''[[Gonioma]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Goniostemma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Gonolobus]]'' {{small|Michx.}} * ''[[Graciemoriana]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Gymnanthera]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnemopsis]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Gyrostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===H=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Hancornia]]'' {{small|Gomes}} * ''[[Haplophyton]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Harmandiella]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Hemidesmus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hemipogon (plant)|Hemipogon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Heterostemma]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Heynella]]'' {{small|Backer}} * ''[[Himatanthus]]'' {{small|Willd. ex Schult.}} * ''[[Holarrhena]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hoodia]]'' {{small|Sweet ex Decne.}} * ''[[× Hoodiapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiorbea]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiotriche]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Hoya (plant)|Hoya]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Huernia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hunteria]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Hylaea (plant)|Hylaea]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Hypolobus]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===I=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ibatia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Ichnocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ischnolepis]]'' {{small|Jum. & H.Perrier}} * ''[[Isonema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ixodonerium]]'' {{small|Pit.}} {{div col end}} ===J=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Jasminanthes]]'' {{small|Blume}} * ''[[Jobinia]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===K=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Kamettia]]'' {{small|Kostel.}} * ''[[Kanahia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Kerbera]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Kibatalia]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Kopsia]]'' {{small|Blume}} {{div col end}} ===L=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Lachnostoma]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Lacmellea]]'' {{small|H.Karst.}} * ''[[Landolphia]]'' {{small|P.Beauv.}} * ''[[Larryleachia]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laubertia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Lavrania]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laxoplumeria]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Leichhardtia (plant)|Leichhardtia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Lepinia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Lepiniopsis]]'' {{small|Valenton}} * ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Leuconotis]]'' {{small|Jack}} * ''[[Lygisma]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===M=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Maclaudia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} * ''[[Macoubea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Macropharynx]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Macroscepis]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Mahawoa]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Malouetia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mandevilla]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Manothrix]]'' {{small|Miers}} * ''[[Margaretta]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Marsdenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Mascarenhasia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Matelea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Melodinus]]'' {{small|J.R.Forst. & G.Forst.}} * ''[[Mesechites]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Metastelma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Meveampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Micrechites]]'' {{small|Miq.}} * ''[[Microloma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Microplumeria]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Microstelma]]'' {{small|Baill. ex Morillo}} * ''[[Minaria]]'' {{small|T.U.P.Konno & Rapini}} * ''[[Miraglossum]]'' {{small|Kupicha}} * ''[[Molongum]]'' {{small|Pichon}} * ''[[Mondia (plant)|Mondia]]'' {{small|Skeels}} * ''[[Monolluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Monsanima]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Morilloa]]'' {{small|Fontella, Goes & S.A.Cáceres}} * ''[[Mortoniella]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Motandra]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mucoa]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[Myriopteron]]'' {{small|Griff.}} {{div col end}} ===N=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Nautonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Neobracea]]'' {{small|Britton}} * ''[[Neocouma]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Neoschumannia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Nephradenia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Nerium]]'' {{small|L.}} * ''[[Notechidnopsis]]'' {{small|Lavranos & Bleck}} {{div col end}} ===O=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ochrosia]]'' {{small|Juss.}} * ''[[Odontadenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Odontostephana]]'' {{small|Alexander}} * ''[[Oncinema]]'' {{small|Arn.}} * ''[[Oncinotis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Ophionella]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Orbea (plant)|Orbea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[× Orbelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Oreosparte]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Orinoquia (plant)|Orinoquia]]'' {{small|Morillo}} * ''Orthanthera'' {{small|Wight}} – synonym of ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Orthopichonia]]'' {{small|H.Huber}} * ''[[Orthosia (plant)|Orthosia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Oxypetalum]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Oxystelma]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===P=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Pachycarpus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Pachypodium]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Pacouria]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Papuahoya]]'' {{small|Rodda & Simonsson}} * ''[[Papuechites]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Parahancornia]]'' {{small|Ducke}} * ''[[Parapodium (plant)|Parapodium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Parepigynum]]'' {{small|Tsiang & P.T.Li}} * ''[[Parsonsia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pattalias]]'' {{small|S.Watson}} * ''[[Pectinaria (plant)|Pectinaria]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Pentacyphus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Pentalinon]]'' {{small|Voigt}} * ''[[Pentasacme]]'' {{small|Wall. ex Wight}} * ''[[Pentatropis]]'' {{small|R.Br. ex Wight & Arn.}} * ''[[Pentopetia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Peplonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pergularia]]'' {{small|L.}} * ''[[Periglossum]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Periploca (plant)|Periploca]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Peruviasclepias]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pervillaea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Petalostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Petchia]]'' {{small|Livera}} * ''[[Phaeostemma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Pherotrichis]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Philibertia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Phyllanthera]]'' {{small|Blume}} * ''[[Piaranthus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Picralima]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Pinochia]]'' {{small|M.E.Endress & B.F.Hansen}} * ''[[Plectaneia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Pleiocarpa]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pleioceras]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Plumeria]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Polystemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pottsia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Prestonia (plant)|Prestonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pruskortizia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolachnostoma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolithos]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Pseudosarcolobus]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Pteralyxia]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Ptycanthera]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pycnobotrya]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pycnorhachis]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} ===Q=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Quaqua]]'' {{small|N.E.Br.}} {{div col end}} ===R=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Raphionacme]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Rauvolfia]]'' {{small|Plum ex L.}} * ''[[Rhabdadenia]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhazya]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Rhigospira]]'' {{small|Miers}} * ''[[Rhodocalyx]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhyssolobium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Rhytidocaulon]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Rhytidostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Richtersveldia (plant)|Richtersveldia]]'' {{small|Meve & Liede}} * ''[[Riocreuxia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Riparoampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Rojasia]]'' {{small|Malme}} * ''[[Rotundanthus]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Ruehssia]]'' {{small|H.Karst.}} {{div col end}} ===S=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Saba (plant)|Saba]]'' {{small|(Pichon) Pichon}} * ''[[Sacleuxia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Sarcolobus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Sarcorrhiza]]'' {{small|Bullock}} * ''[[Schistonema]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Schizoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Schizostephanus]]'' {{small|Hochst. ex Benth. & Hook.f.}} * ''[[Schizozygia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Schlechterella]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Schubertia]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Scyphostelma]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Secamonopsis]]'' {{small|Jum.}} * ''[[Secondatia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Sicyocarpus]]'' {{small|Bojer}} * ''[[Sindechites]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Sinomarsdenia]]'' {{small|P.T.Li & J.J.Chen}} * ''[[Sisyranthus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Skytanthus]]'' {{small|Meyen}} * ''[[Socotrella]]'' {{small|Bruyns & A.G.Mill.}} * ''[[Solenostemma]]'' {{small|Hayne}} * ''[[Spirolobium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Spongiosperma]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[× Staparesia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Stapelia]]'' {{small|L.}} * ''[[Stapelianthus]]'' {{small|Choux ex A.C.White & B.Sloane}} * ''[[Stapeliopsis]]'' {{small|Pillans}} * ''[[× Stapvalia]]'' {{small|D.M.Cumming}} * ''[[Stathmostelma]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stelmagonum]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stenostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stephanostegia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stephanostema]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stephanotis]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Stigmatorhynchus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stipecoma]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Stomatostemma]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Strempeliopsis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Streptocaulon]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Streptoechites]]'' {{small|D.J.Middleton & Livsh.}} * ''[[Strophanthus]]'' {{small|DC.}} * ''[[Suberogerens]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===T=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Tabernaemontana]]'' {{small|Plum. ex L.}} * ''[[Tabernanthe]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Tacazzea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Talayotea]]'' {{small|L.O.Alvarado}} * ''[[Tassadia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Tavaresia]]'' {{small|Welw.}} * ''[[Telectadium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Telosma]]'' {{small|Coville}} * ''[[Temnadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Tetragonocarpus]]'' {{small|Hassk.}} * ''[[Thenardia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Thevetia]]'' {{small|L.}} * ''[[Thoreauea]]'' {{small|J.K.Williams}} * ''[[Thyrsanthella]]'' {{small|(Baill.) Pichon}} * ''[[Tintinnabularia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Topea]]'' {{small|H.A.Keller}} * ''[[Toxocarpus]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Trachelospermum]]'' {{small|Lem.}} * ''[[Treutlera]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Trichosandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[× Tridentapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Tridentea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tromotriche]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tweedia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Tylodontia]]'' {{small|Griseb.}} {{div col end}} ===U=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Urceola (plant)|Urceola]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Urostephanus]]'' {{small|B.L.Rob. & Greenm.}} {{div col end}} ===V=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Vahadenia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Vailia]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Vallaris]]'' {{small|Burm.f.}} * ''[[Vallesia]]'' {{small|Ruiz & Pav.}} * ''[[Vinca]]'' {{small|L.}} * ''[[Vincetoxicum]]'' {{small|Wolf}} * ''[[Voacanga]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Vulcanoa]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===W=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[White-sloanea]]'' {{small|Chiov.}} * ''[[Willughbeia]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Woodia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Wrightia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===X=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Xysmalobium]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===Z=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Zygostelma]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Apocynaceae список на потсемејства и родови}} [[Категорија:Кучешки чемери|*]] gj7kdtfktq1op5bj0v7ryb5emu1kzht 5561831 5561829 2026-05-20T16:57:53Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Список на потсемејства и родови од Apocynaceae]] на [[Список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“]] 5561829 wikitext text/x-wiki Ова е список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“ (''Apocynaceae''). ==Потсемејства== * [[Apocynoideae]] Burnett, 1835 * [[Asclepiadoideae]] Burnett, 1835 (вклучувајќи ги [[Asclepiadaceae]]) * [[Periplocoideae]] Endl., 1838 * [[Rauvolfioideae]] Kostel., 1834 * [[Secamonoideae]] Endl., 1838 ==Родови== Прифатени се 380 родови.<ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000008-2 ''Apocynaceae'' Juss.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 28 February 2026.</ref> ===A=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Acokanthera]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Acomosperma]]'' {{small|K.Schum. ex Ule}} * ''[[Adenium]]'' {{small|Roem. & Schult.}} * ''[[Aganosma]]'' {{small|(Blume) G.Don}} * ''[[Alafia (plant)|Alafia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Allamanda]]'' {{small|L.}} * ''[[Allomarkgrafia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Allowoodsonia]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Alstonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Alyxia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Amalocalyx]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Ambelania]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Amphineurion]]'' {{small|(A.DC.) Pichon}} * ''[[Amsonia]]'' {{small|Walter}} * ''[[Ancylobothrys]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Anechites]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Anemotrochus]]'' {{small|Mangelsdorff, Meve & Liede}} * ''[[Angadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Anisopus (plant)|Anisopus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Anisotoma]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Anodendron]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Apocynum]]'' {{small|L.}} * ''[[Apteranthes]]'' {{small|J.C.Mikan}} * ''[[Araujia]]'' {{small|Brot.}} * ''[[Artia (plant)|Artia]]'' {{small|Guillaumin}} * ''[[Asclepias]]'' {{small|L.}} * ''[[Asketanthera]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Aspidoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Aspidonepsis]]'' {{small|Nicholas & Goyder}} * ''[[Aspidosperma]]'' {{small|Mart. & Zucc.}} * ''[[Astephanus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Asterostemma (plant)|Asterostemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atherandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Atrostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Australluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Austrochthamalia]]'' {{small|Morillo & Fontella}} {{div col end}} ===B=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Baharuia]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Bahiella]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Baissea]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Ballyanthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Barjonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Baroniella]]'' {{small|Costantin & Gallaud}} * ''[[Baseonema]]'' {{small|Schltr. & Rendle}} * ''[[Batesanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Baynesia]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Beaumontia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Blepharodon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Boucerosia]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Bousigonia]]'' {{small|Pierre}} * ''Brachystelma'' {{small|R.Br.}} – synonym of ''[[Ceropegia]]'' * ''[[Brargentina]]'' {{small|Morillo & H.A.Keller}} * ''[[Bruceholstia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Buckollia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} {{div col end}} ===C=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Caa]]'' {{small|H.A.Keller & Liede}} * ''[[Calciphila]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Callichilia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Calocrater]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Calotropis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Calyptranthera]]'' {{small|Klack.}} * ''[[Cameraria (plant)|Cameraria]]'' {{small|L.}} * ''[[Campestigma]]'' {{small|Pierre ex Costantin}} * ''[[Camptocarpus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Caralluma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Carissa]]'' {{small|L.}} * ''[[Carruthersia]]'' {{small|Seem.}} * ''[[Carvalhoa]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Cascabela]]'' {{small|Raf.}} * ''[[Catharanthus]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Caudanthera]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Cerbera]]'' {{small|L.}} * ''[[Cerberiopsis]]'' {{small|Vieill. ex Pancher & Sebert}} * ''[[Ceropegia]]'' {{small|L.}} * ''[[Chamaeclitandra]]'' {{small|(Stapf) Pichon}} * ''[[Chilocarpus]]'' {{small|Blume}} * ''[[Chlorocyathus]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Chloropetalum]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Chonemorpha]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Chthamalia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Cibirhiza]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Cionura]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Cleghornia]]'' {{small|Wight}} * ''[[Clitandra]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Condylocarpon]]'' {{small|Desf.}} * ''[[Conomitra (plant)|Conomitra]]'' {{small|Fenzl}} * ''[[Cordylogyne]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Cosmostigma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Couma]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Craspidospermum]]'' {{small|Bojer ex A.DC.}} * ''[[Crioceras (plant)|Crioceras]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cristobalia (plant)|Cristobalia]]'' {{small|Morillo, S.A.Cáceres & H.A.Keller}} * ''[[Cryptolepis (plant)|Cryptolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cryptostegia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Cycladenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Cyclocotyla]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Cylindropsis]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Cynanchum]]'' {{small|L.}} {{div col end}} ===D=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Dalzielia]]'' {{small|Turrill}} * ''[[Decalepis]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Decanema]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Desmidorchis]]'' {{small|Ehrenb.}} * ''[[Dewevrella]]'' {{small|De Wild.}} * ''[[Dictyanthus]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Dictyophleba]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Diplolepis (plant)|Diplolepis]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Diplorhynchus]]'' {{small|Welw. ex Ficalho & Hiern}} * ''[[Dischidanthus]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Dischidia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ditassa]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Dolichopetalum]]'' {{small|Tsiang}} * ''[[Duvalia]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Duvaliandra]]'' {{small|M.G.Gilbert}} * ''[[× Duvaliaranthus]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Dyera]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===E=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Echidnopsis]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Echites]]'' {{small|P.Browne}} * ''[[Ectadium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Ecua]]'' {{small|D.J.Middleton}} * ''[[Edithcolea]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Elytropus]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Emicocarpus]]'' {{small|K.Schum. & Schltr.}} * ''[[Emplectanthus]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Ephippiocarpa]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Epigynum (plant)|Epigynum]]'' {{small|Wight}} * ''[[Epistemma]]'' {{small|D.V.Field & J.B.Hall}} * ''[[Eucorymbia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Eustegia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===F=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Fanninia]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Farquharia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Finlaysonia]]'' {{small|Wall.}} * ''[[Fischeria (plant)|Fischeria]]'' {{small|DC.}} * ''[[Fockea]]'' {{small|Endl.}} * ''[[Forsteronia]]'' {{small|G.Mey.}} * ''[[Funastrum]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Funtumia]]'' {{small|Stapf}} {{div col end}} ===G=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Galactophora]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Geissospermum]]'' {{small|Allemão}} * ''Genianthus'' {{small|Hook.f.}} – synonym of ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Glossostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Gomphocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gongreos]]'' {{small|Rodda, Liede & Meve}} * ''[[Gongronema]]'' {{small|(Endl.) Decne.}} * ''[[Gongronemopsis]]'' {{small|S.Reuss, Liede & Meve}} * ''[[Gonioma]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Goniostemma]]'' {{small|Wight}} * ''[[Gonolobus]]'' {{small|Michx.}} * ''[[Graciemoriana]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Gymnanthera]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Gymnemopsis]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Gyrostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===H=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Hancornia]]'' {{small|Gomes}} * ''[[Haplophyton]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Harmandiella]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Hemidesmus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hemipogon (plant)|Hemipogon]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Heterostemma]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Heynella]]'' {{small|Backer}} * ''[[Himatanthus]]'' {{small|Willd. ex Schult.}} * ''[[Holarrhena]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hoodia]]'' {{small|Sweet ex Decne.}} * ''[[× Hoodiapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiorbea]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[× Hoodiotriche]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Hoya (plant)|Hoya]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Huernia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Hunteria]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Hylaea (plant)|Hylaea]]'' {{small|J.F.Morales}} * ''[[Hypolobus]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===I=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ibatia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Ichnocarpus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ischnolepis]]'' {{small|Jum. & H.Perrier}} * ''[[Isonema]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Ixodonerium]]'' {{small|Pit.}} {{div col end}} ===J=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Jasminanthes]]'' {{small|Blume}} * ''[[Jobinia]]'' {{small|E.Fourn.}} {{div col end}} ===K=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Kamettia]]'' {{small|Kostel.}} * ''[[Kanahia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Kerbera]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Kibatalia]]'' {{small|G.Don}} * ''[[Kopsia]]'' {{small|Blume}} {{div col end}} ===L=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Lachnostoma]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Lacmellea]]'' {{small|H.Karst.}} * ''[[Landolphia]]'' {{small|P.Beauv.}} * ''[[Larryleachia]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laubertia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Lavrania]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Laxoplumeria]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Leichhardtia (plant)|Leichhardtia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Lepinia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Lepiniopsis]]'' {{small|Valenton}} * ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Leuconotis]]'' {{small|Jack}} * ''[[Lygisma]]'' {{small|Hook.f.}} {{div col end}} ===M=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Maclaudia]]'' {{small|Venter & R.L.Verh.}} * ''[[Macoubea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Macropharynx]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Macroscepis]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Mahawoa]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Malouetia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mandevilla]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Manothrix]]'' {{small|Miers}} * ''[[Margaretta]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Marsdenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Mascarenhasia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Matelea]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Melodinus]]'' {{small|J.R.Forst. & G.Forst.}} * ''[[Mesechites]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Metastelma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Meveampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Micrechites]]'' {{small|Miq.}} * ''[[Microloma]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Microplumeria]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Microstelma]]'' {{small|Baill. ex Morillo}} * ''[[Minaria]]'' {{small|T.U.P.Konno & Rapini}} * ''[[Miraglossum]]'' {{small|Kupicha}} * ''[[Molongum]]'' {{small|Pichon}} * ''[[Mondia (plant)|Mondia]]'' {{small|Skeels}} * ''[[Monolluma]]'' {{small|Plowes}} * ''[[Monsanima]]'' {{small|Liede & Meve}} * ''[[Morilloa]]'' {{small|Fontella, Goes & S.A.Cáceres}} * ''[[Mortoniella]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Motandra]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Mucoa]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[Myriopteron]]'' {{small|Griff.}} {{div col end}} ===N=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Nautonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Neobracea]]'' {{small|Britton}} * ''[[Neocouma]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Neoschumannia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Nephradenia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Nerium]]'' {{small|L.}} * ''[[Notechidnopsis]]'' {{small|Lavranos & Bleck}} {{div col end}} ===O=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Ochrosia]]'' {{small|Juss.}} * ''[[Odontadenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Odontostephana]]'' {{small|Alexander}} * ''[[Oncinema]]'' {{small|Arn.}} * ''[[Oncinotis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Ophionella]]'' {{small|Bruyns}} * ''[[Orbea (plant)|Orbea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[× Orbelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Oreosparte]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Orinoquia (plant)|Orinoquia]]'' {{small|Morillo}} * ''Orthanthera'' {{small|Wight}} – synonym of ''[[Leptadenia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Orthopichonia]]'' {{small|H.Huber}} * ''[[Orthosia (plant)|Orthosia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Oxypetalum]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Oxystelma]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===P=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Pachycarpus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Pachypodium]]'' {{small|Lindl.}} * ''[[Pacouria]]'' {{small|Aubl.}} * ''[[Papuahoya]]'' {{small|Rodda & Simonsson}} * ''[[Papuechites]]'' {{small|Markgr.}} * ''[[Parahancornia]]'' {{small|Ducke}} * ''[[Parapodium (plant)|Parapodium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Parepigynum]]'' {{small|Tsiang & P.T.Li}} * ''[[Parsonsia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pattalias]]'' {{small|S.Watson}} * ''[[Pectinaria (plant)|Pectinaria]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Pentacyphus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Pentalinon]]'' {{small|Voigt}} * ''[[Pentasacme]]'' {{small|Wall. ex Wight}} * ''[[Pentatropis]]'' {{small|R.Br. ex Wight & Arn.}} * ''[[Pentopetia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Peplonia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pergularia]]'' {{small|L.}} * ''[[Periglossum]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Periploca (plant)|Periploca]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Peruviasclepias]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pervillaea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Petalostelma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Petchia]]'' {{small|Livera}} * ''[[Phaeostemma]]'' {{small|E.Fourn.}} * ''[[Pherotrichis]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Philibertia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Phyllanthera]]'' {{small|Blume}} * ''[[Piaranthus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Picralima]]'' {{small|Pierre}} * ''[[Pinochia]]'' {{small|M.E.Endress & B.F.Hansen}} * ''[[Plectaneia]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Pleiocarpa]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pleioceras]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Plumeria]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Polystemma]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pottsia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Prestonia (plant)|Prestonia]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Pruskortizia]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolachnostoma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Pseudolithos]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Pseudosarcolobus]]'' {{small|Costantin}} * ''[[Pteralyxia]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Ptycanthera]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Pycnobotrya]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Pycnorhachis]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} ===Q=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Quaqua]]'' {{small|N.E.Br.}} {{div col end}} ===R=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Raphionacme]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Rauvolfia]]'' {{small|Plum ex L.}} * ''[[Rhabdadenia]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhazya]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Rhigospira]]'' {{small|Miers}} * ''[[Rhodocalyx]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Rhyssolobium]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Rhytidocaulon]]'' {{small|P.R.O.Bally}} * ''[[Rhytidostemma]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Richtersveldia (plant)|Richtersveldia]]'' {{small|Meve & Liede}} * ''[[Riocreuxia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Riparoampelos]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Rojasia]]'' {{small|Malme}} * ''[[Rotundanthus]]'' {{small|Morillo}} * ''[[Ruehssia]]'' {{small|H.Karst.}} {{div col end}} ===S=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Saba (plant)|Saba]]'' {{small|(Pichon) Pichon}} * ''[[Sacleuxia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Sarcolobus]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Sarcorrhiza]]'' {{small|Bullock}} * ''[[Schistonema]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Schizoglossum]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Schizostephanus]]'' {{small|Hochst. ex Benth. & Hook.f.}} * ''[[Schizozygia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Schlechterella]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Schubertia]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Scyphostelma]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Secamone]]'' {{small|R.Br.}} * ''[[Secamonopsis]]'' {{small|Jum.}} * ''[[Secondatia]]'' {{small|A.DC.}} * ''[[Sicyocarpus]]'' {{small|Bojer}} * ''[[Sindechites]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Sinomarsdenia]]'' {{small|P.T.Li & J.J.Chen}} * ''[[Sisyranthus]]'' {{small|E.Mey.}} * ''[[Skytanthus]]'' {{small|Meyen}} * ''[[Socotrella]]'' {{small|Bruyns & A.G.Mill.}} * ''[[Solenostemma]]'' {{small|Hayne}} * ''[[Spirolobium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Spongiosperma]]'' {{small|Zarucchi}} * ''[[× Staparesia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Stapelia]]'' {{small|L.}} * ''[[Stapelianthus]]'' {{small|Choux ex A.C.White & B.Sloane}} * ''[[Stapeliopsis]]'' {{small|Pillans}} * ''[[× Stapvalia]]'' {{small|D.M.Cumming}} * ''[[Stathmostelma]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stelmagonum]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stenostelma]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stephanostegia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stephanostema]]'' {{small|K.Schum.}} * ''[[Stephanotis]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Stigmatorhynchus]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Stipecoma]]'' {{small|Müll.Arg.}} * ''[[Stomatostemma]]'' {{small|N.E.Br.}} * ''[[Strempeliopsis]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Streptocaulon]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Streptoechites]]'' {{small|D.J.Middleton & Livsh.}} * ''[[Strophanthus]]'' {{small|DC.}} * ''[[Suberogerens]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===T=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Tabernaemontana]]'' {{small|Plum. ex L.}} * ''[[Tabernanthe]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Tacazzea]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Talayotea]]'' {{small|L.O.Alvarado}} * ''[[Tassadia]]'' {{small|Decne.}} * ''[[Tavaresia]]'' {{small|Welw.}} * ''[[Telectadium]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Telosma]]'' {{small|Coville}} * ''[[Temnadenia]]'' {{small|Miers}} * ''[[Tetragonocarpus]]'' {{small|Hassk.}} * ''[[Thenardia]]'' {{small|Kunth}} * ''[[Thevetia]]'' {{small|L.}} * ''[[Thoreauea]]'' {{small|J.K.Williams}} * ''[[Thyrsanthella]]'' {{small|(Baill.) Pichon}} * ''[[Tintinnabularia]]'' {{small|Woodson}} * ''[[Topea]]'' {{small|H.A.Keller}} * ''[[Toxocarpus]]'' {{small|Wight & Arn.}} * ''[[Trachelospermum]]'' {{small|Lem.}} * ''[[Treutlera]]'' {{small|Hook.f.}} * ''[[Trichosandra]]'' {{small|Decne.}} * ''[[× Tridentapelia]]'' {{small|G.D.Rowley}} * ''[[Tridentea]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tromotriche]]'' {{small|Haw.}} * ''[[Tweedia]]'' {{small|Hook. & Arn.}} * ''[[Tylodontia]]'' {{small|Griseb.}} {{div col end}} ===U=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Urceola (plant)|Urceola]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Urostephanus]]'' {{small|B.L.Rob. & Greenm.}} {{div col end}} ===V=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Vahadenia]]'' {{small|Stapf}} * ''[[Vailia]]'' {{small|Rusby}} * ''[[Vallaris]]'' {{small|Burm.f.}} * ''[[Vallesia]]'' {{small|Ruiz & Pav.}} * ''[[Vinca]]'' {{small|L.}} * ''[[Vincetoxicum]]'' {{small|Wolf}} * ''[[Voacanga]]'' {{small|Thouars}} * ''[[Vulcanoa]]'' {{small|Morillo}} {{div col end}} ===W=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[White-sloanea]]'' {{small|Chiov.}} * ''[[Willughbeia]]'' {{small|Roxb.}} * ''[[Woodia]]'' {{small|Schltr.}} * ''[[Wrightia]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===X=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Xysmalobium]]'' {{small|R.Br.}} {{div col end}} ===Z=== {{div col|colwidth=18em}} * ''[[Zygostelma]]'' {{small|Benth.}} {{div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Apocynaceae список на потсемејства и родови}} [[Категорија:Кучешки чемери|*]] gj7kdtfktq1op5bj0v7ryb5emu1kzht 0 1395505 5561832 2026-05-20T16:57:53Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Список на потсемејства и родови од Apocynaceae]] на [[Список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“]] 5561832 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Список на потсемејства и родови од семејството „кучешки чемери“]] o8sg8ovyntzbehemrek08y8jvfwu3bj 0 1395506 5561841 2026-05-20T18:21:10Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:cs:Special:Redirect/revision/25087373|Krokoměr]]“ 5561841 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pedometer.JPG|мини|Стар механички чекоромер]] '''Чекоромер''' или '''педометар''' - преносен [[Електроника|електронски]], електромеханички или чисто механички уред кој брои [[Krok (chůze)|чекори]] при одење. == Принцип на работа == '''Чекоромерот''' работи на начелото на механички [[сетилник]] и уред за броење чекори. Првите уреди користеле [[Механика|механички]] уред и едноставен [[Сметалка|бројач]] за да ги бележи чекорите. Како што уредот се движел, [[Олово|оловно]] топче се движело напред-назад, или [[НИшало|нишало]] го бележело замавнувањето на телото. Сегашните уреди користат микроелектромеханички системи, имаат внатрешни сетилници и [[Програмска опрема|софтвер]] за откривање и бележење на бројот на чекори. Ова дава поточни резултати и помалку лажни позитиви. Уредот може да се прикачи на различни места (на ремен, во џеб од кошула, на ранец, во џеб на панталони). == Точност == [[Точност|Точноста]] на чекоромерот се разликува во зависност од типот на уредот. Уредот е најточен при мерење на разумно брзо одење на рамна површина кога уредот е монтиран во оптимална положба. Првите чекоромери имале грешки при броењето на чекорите, особено на различен [[терен]] (наклон, нерамнини), додека сегашните уреди се релативно точни дури и во нестандардни услови. Сепак, сè уште е можно да се забележат несакани чекори во текот на денот, додека се вози [[автомобил]] или се прават случајни движења. Точноста зависи и од должината на чекорот што корисникот однапред ја внел во уредот. [[Должина|Должината]] на чекорот е растојанието од врвот на едното [[Табан|стапало]] до врвот на другото стапало. Препорачливо е да се изведат 10 чекори, да се измери растојанието и добиената бројка да се подели со 10. Пример – 10 чекори = 5,5 м (вкупно растојание)/10 = 0,55 м (55 см). == Историја == Првите уреди за [[мерење]] на растојание ги користеле [[Стар Рим|Римјаните]], познати во историјата како педометри, кој бил [[Калибрација|калибриран]] за мерење на растојание и за цивилни и за воени цели. Сепак, тие не биле уреди за мерење чекори. Цртежите од 15 век укажуваат дека создавачот на концептот на чекоромер бил [[Леонардо да Винчи]] како уред со нишало, чија рачка се движела напред-назад и го бележела замавот на долните екстремитети при одење. Изумот му се припишува и на [[Томас Џеферсон]]. Современите чекоромери се појавиле во средината на 1960-тите во врска со [[Летни олимписки игри 1964|Олимписките игри во Јапонија]] во 1964 година, кога чекоромерот станал успешна мотивациска алатка за милиони [[Јапонија|Јапонци]]. Поимот манпо-кеи се преведува како 10.000 чекори, а неговиот творец е д-р Јоширо Хатано, јапонски истражувач кој тврдел дека просечното лице прави 3.500-5.000 чекори дневно и дека за подобрување на здравјето би било пожелно овој број да се зголеми на 10.000 чекори. == Чекоромерот и животниот стил == Чекоромерот се користи во [[Спорт|спортски]] и [[фитнес]] вежби, а е популарен поради можноста за бележење на количината на дневно движење. Неговата основна функција е да го бележи бројот на чекори дневно и да го пресметува растојанието што лицето го поминало во [[Километар|километри]] или [[Милја|милји]] (растојание = број на чекори × должина на чекорот). Чекоромерот, според извештаите, може значително да придонесе за подобрување на [[Физичка кондиција|физичката кондиција]] или зајакнување на [[Мотивација|мотивацијата]] за губење на тежината. За активен животен стил се препорачуваат 10.000 чекори дневно, што е еквивалентно на околу 8 км. Сепак, оваа бројка предизвикува и расправа меѓу стручњаците: „Иако 10.000 чекори дневно е медиумски промовирана бројка како цел за подобрување на здравјето, фактот е дека нема научна поддршка и е сомнително дека оваа бројка треба да биде вежечка за целата популација. Затоа, таквата универзална цел треба да се зема со претпазливост. Подобро е да се постават лични цели во зависност од вредностите на почетниот преглед, специфичните здравствени цели и одржливоста на целите во секојдневниот живот.“ [[Клиничко испитување|Клиничките студии]] објавени во ''Journal of The American Medical Association'' од ноември 2007 година, заклучиле дека „резултатите потврдуваат дека употребата на чекоромер е поврзана со значително зголемување на физичката активност и значително намалување на [[Крвен притисок|крвниот притисок]] и [[Индекс на телесна маса|индексот на телесна маса]] ([[Индекс на телесна маса|ИТМ]])“. Исто така е можно да се користи интерактивна [[Светска мрежа|веб-страница]] што му овозможува на корисникот да ги следи рутите на виртуелна [[Географска карта|мапа]] . == Чекоромерот и работната физиологија == Чекромерите можат да се користат не само за спортски и фитнес активности, туку и за следење на физичката активност во професии каде што одењето е главен дел од работниот процес. На пример, една студија на здравствени работници покажала дека тие одат помеѓу 4 и 7 км по смена. == Наводи == === Литература === === Надворешни врски === [[Категорија:Мерење]] [[Категорија:Википедија:Статии со нормативна контрола (GND)]] 4p4b4ickneb87dl7bf46jie2g0zu6wd 5561849 5561841 2026-05-20T18:54:06Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5561849 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pedometer.JPG|мини|Стар механички чекоромер]] '''Чекоромер''' или '''педометар''' — преносен [[Електроника|електронски]], електромеханички или чисто механички уред кој брои [[Krok (chůze)|чекори]] при одење. == Начело на работа == '''Чекоромерот''' работи на начелото на механички [[сетилник]] и уред за броење чекори. Првите уреди користеле [[Механика|механички]] уред и едноставен [[Сметалка|бројач]] за да ги бележи чекорите. Како што уредот се движел, [[Олово|оловно]] топче се движело напред-назад, или [[НИшало|нишало]] го бележело замавнувањето на телото. Сегашните уреди користат микроелектромеханички системи, имаат внатрешни сетилници и [[Програмска опрема|софтвер]] за откривање и бележење на бројот на чекори. Ова дава поточни резултати и помалку лажни позитиви. Уредот може да се прикачи на различни места (на ремен, во џеб од кошула, на ранец, во џеб на панталони). == Точност == [[Точност|Точноста]] на чекоромерот се разликува во зависност од типот на уредот. Уредот е најточен при мерење на разумно брзо одење на рамна површина кога уредот е монтиран во оптимална положба. Првите чекоромери имале грешки при броењето на чекорите, особено на различен [[терен]] (наклон, нерамнини), додека сегашните уреди се релативно точни дури и во нестандардни услови. Сепак, сè уште е можно да се забележат несакани чекори во текот на денот, додека се вози [[автомобил]] или се прават случајни движења. Точноста зависи и од должината на чекорот што корисникот однапред ја внел во уредот. [[Должина|Должината]] на чекорот е растојанието од врвот на едното [[стапало]] до врвот на другото стапало. Препорачливо е да се изведат 10 чекори, да се измери растојанието и добиената бројка да се подели со 10. Пример – 10 чекори = 5,5 м (вкупно растојание)/10 = 0,55 м (55 см). == Историја == Првите уреди за [[мерење]] на растојание ги користеле [[Стар Рим|Римјаните]], познати во историјата како одометри,<ref>{{наведено списание |last=Sleeswyk |first=André Wegener |date=1981 |title=Vitruvius' Odometer |url=https://www.jstor.org/stable/24964584 |journal=Scientific American |volume=245 |issue=4 |pages=188–201 |doi=10.1038/scientificamerican1081-188 |jstor=24964584 |bibcode=1981SciAm.245d.188S |issn=0036-8733}}</ref> кои биле [[Калибрација|калибрирани]] за мерење на растојание и се користеле и за цивилни и за воени цели. Сепак, тие не биле уреди за мерење чекори. Цртежите од 15 век укажуваат дека создавачот на концептот на чекоромер бил [[Леонардо да Винчи]] како уред со нишало, чие клатно се движело напред-назад и го бележела замавот на долните екстремитети при одење. Изумот му се припишува и на [[Томас Џеферсон]].<ref>{{нмс | last=Kissel | first=Joe | author= | title=The Inventions of Thomas Jefferson | url=https://itotd.com/articles/2385/the-inventions-of-thomas-jefferson/ | date= | work= | publisher=Intersting Thing of the Day | accessdate=20 мај 2026}}</ref> Современите чекоромери се појавиле во средината на 1960-тите во врска со [[Летни олимписки игри 1964|Олимписките игри во Јапонија]] во 1964 година, кога чекоромерот станал успешна мотивациска алатка за милиони [[Јапонија|Јапонци]]. Поимот манпо-кеи се преведува како 10.000 чекори, а неговиот творец е д-р Јоширо Хатано, јапонски истражувач кој тврдел дека просечното лице прави 3.500-5.000 чекори дневно и дека за подобрување на здравјето би било пожелно овој број да се зголеми на 10.000 чекори.<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title=10,000 Steps: A Brief History | url=https://millionsteps.com/10000-steps-a-brief-history/ | date=20 ноември 2020 | work= | publisher=one million steps | accessdate=20 мај 2026 }}</ref> == Чекоромерот и животниот стил == Чекоромерот се користи во [[Спорт|спортски]] и [[фитнес]] вежби, а е популарен поради можноста за бележење на количината на дневно движење. Неговата основна функција е да го бележи бројот на чекори дневно и да го пресметува растојанието што лицето го поминало во [[Километар|километри]] или [[Милја|милји]] (растојание = број на чекори × должина на чекорот). Чекоромерот, според извештаите, може значително да придонесе за подобрување на [[Физичка кондиција|физичката кондиција]] или зајакнување на [[Мотивација|мотивацијата]] за губење на тежината. За активен животен стил се препорачуваат 10.000 чекори дневно, што е еквивалентно на околу 8 км. Сепак, оваа бројка предизвикува и расправа меѓу стручњаците: „Иако 10.000 чекори дневно е медиумски промовирана бројка како цел за подобрување на здравјето, фактот е дека нема научна поддршка и е сомнително дека оваа бројка треба да биде вежечка за целата популација. Затоа, таквата универзална цел треба да се зема со претпазливост. Подобро е да се постават лични цели во зависност од вредностите на почетниот преглед, специфичните здравствени цели и одржливоста на целите во секојдневниот живот.“ [[Клиничко испитување|Клиничките студии]] објавени во ''Journal of The American Medical Association'' од ноември 2007 година, заклучиле дека „резултатите потврдуваат дека употребата на чекоромер е поврзана со значително зголемување на физичката активност и значително намалување на [[Крвен притисок|крвниот притисок]] и [[Индекс на телесна маса|индексот на телесна маса]] ([[Индекс на телесна маса|ИТМ]])“. Исто така е можно да се користи интерактивна [[Светска мрежа|веб-страница]] што му овозможува на корисникот да ги следи рутите на виртуелна [[Географска карта|мапа]] . == Чекоромерот и работната физиологија == Чекромерите можат да се користат не само за спортски и фитнес активности, туку и за следење на физичката активност во професии каде што одењето е главен дел од работниот процес. На пример, една студија на здравствени работници покажала дека тие одат помеѓу 4 и 7 км по смена. == Наводи == {{наводи}} === Надворешни врски === {{рвр|Pedometers}} *{{cite journal |author=VanWormer JJ |title=Pedometers and brief e-counseling: increasing physical activity for overweight adults |journal=J Appl Behav Anal |volume=37 |issue=3 |pages=421–5 |year=2004 |pmid=15529901 |pmc=1284519 |doi=10.1901/jaba.2004.37-421 }} * [https://web.archive.org/web/20070902054039/http://www.centre4activeliving.ca/publications/quickfacts/pedinfosheet.htm Pedometer Information Sheet] from Alberta Centre for Active Living * [http://www.mathsinstruments.me.uk/page70.html Collection with descriptions of old mechanic pedometers] [[Категорија:Мерење]] [[Категорија:Википедија:Статии со нормативна контрола (GND)]] ntfpnls71rl63vhlmfnwwno4p5qc3e2 5561850 5561849 2026-05-20T18:54:18Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561850 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pedometer.JPG|мини|Стар механички чекоромер]] '''Чекоромер''' или '''педометар''' — преносен [[Електроника|електронски]], електромеханички или чисто механички уред кој брои [[Krok (chůze)|чекори]] при одење. == Начело на работа == '''Чекоромерот''' работи на начелото на механички [[сетилник]] и уред за броење чекори. Првите уреди користеле [[Механика|механички]] уред и едноставен [[Сметалка|бројач]] за да ги бележи чекорите. Како што уредот се движел, [[Олово|оловно]] топче се движело напред-назад, или [[НИшало|нишало]] го бележело замавнувањето на телото. Сегашните уреди користат микроелектромеханички системи, имаат внатрешни сетилници и [[Програмска опрема|софтвер]] за откривање и бележење на бројот на чекори. Ова дава поточни резултати и помалку лажни позитиви. Уредот може да се прикачи на различни места (на ремен, во џеб од кошула, на ранец, во џеб на панталони). == Точност == [[Точност|Точноста]] на чекоромерот се разликува во зависност од типот на уредот. Уредот е најточен при мерење на разумно брзо одење на рамна површина кога уредот е монтиран во оптимална положба. Првите чекоромери имале грешки при броењето на чекорите, особено на различен [[терен]] (наклон, нерамнини), додека сегашните уреди се релативно точни дури и во нестандардни услови. Сепак, сè уште е можно да се забележат несакани чекори во текот на денот, додека се вози [[автомобил]] или се прават случајни движења. Точноста зависи и од должината на чекорот што корисникот однапред ја внел во уредот. [[Должина|Должината]] на чекорот е растојанието од врвот на едното [[стапало]] до врвот на другото стапало. Препорачливо е да се изведат 10 чекори, да се измери растојанието и добиената бројка да се подели со 10. Пример – 10 чекори = 5,5 м (вкупно растојание)/10 = 0,55 м (55 см). == Историја == Првите уреди за [[мерење]] на растојание ги користеле [[Стар Рим|Римјаните]], познати во историјата како одометри,<ref>{{наведено списание |last=Sleeswyk |first=André Wegener |date=1981 |title=Vitruvius' Odometer |url=https://www.jstor.org/stable/24964584 |journal=Scientific American |volume=245 |issue=4 |pages=188–201 |doi=10.1038/scientificamerican1081-188 |jstor=24964584 |bibcode=1981SciAm.245d.188S |issn=0036-8733}}</ref> кои биле [[Калибрација|калибрирани]] за мерење на растојание и се користеле и за цивилни и за воени цели. Сепак, тие не биле уреди за мерење чекори. Цртежите од 15 век укажуваат дека создавачот на концептот на чекоромер бил [[Леонардо да Винчи]] како уред со нишало, чие клатно се движело напред-назад и го бележела замавот на долните екстремитети при одење. Изумот му се припишува и на [[Томас Џеферсон]].<ref>{{нмс | last=Kissel | first=Joe | author= | title=The Inventions of Thomas Jefferson | url=https://itotd.com/articles/2385/the-inventions-of-thomas-jefferson/ | date= | work= | publisher=Intersting Thing of the Day | accessdate=20 мај 2026}}</ref> Современите чекоромери се појавиле во средината на 1960-тите во врска со [[Летни олимписки игри 1964|Олимписките игри во Јапонија]] во 1964 година, кога чекоромерот станал успешна мотивациска алатка за милиони [[Јапонија|Јапонци]]. Поимот манпо-кеи се преведува како 10.000 чекори, а неговиот творец е д-р Јоширо Хатано, јапонски истражувач кој тврдел дека просечното лице прави 3.500-5.000 чекори дневно и дека за подобрување на здравјето би било пожелно овој број да се зголеми на 10.000 чекори.<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title=10,000 Steps: A Brief History | url=https://millionsteps.com/10000-steps-a-brief-history/ | date=20 ноември 2020 | work= | publisher=one million steps | accessdate=20 мај 2026 }}</ref> == Чекоромерот и животниот стил == Чекоромерот се користи во [[Спорт|спортски]] и [[фитнес]] вежби, а е популарен поради можноста за бележење на количината на дневно движење. Неговата основна функција е да го бележи бројот на чекори дневно и да го пресметува растојанието што лицето го поминало во [[Километар|километри]] или [[Милја|милји]] (растојание = број на чекори × должина на чекорот). Чекоромерот, според извештаите, може значително да придонесе за подобрување на [[Физичка кондиција|физичката кондиција]] или зајакнување на [[Мотивација|мотивацијата]] за губење на тежината. За активен животен стил се препорачуваат 10.000 чекори дневно, што е еквивалентно на околу 8 км. Сепак, оваа бројка предизвикува и расправа меѓу стручњаците: „Иако 10.000 чекори дневно е медиумски промовирана бројка како цел за подобрување на здравјето, фактот е дека нема научна поддршка и е сомнително дека оваа бројка треба да биде вежечка за целата популација. Затоа, таквата универзална цел треба да се зема со претпазливост. Подобро е да се постават лични цели во зависност од вредностите на почетниот преглед, специфичните здравствени цели и одржливоста на целите во секојдневниот живот.“ [[Клиничко испитување|Клиничките студии]] објавени во ''Journal of The American Medical Association'' од ноември 2007 година, заклучиле дека „резултатите потврдуваат дека употребата на чекоромер е поврзана со значително зголемување на физичката активност и значително намалување на [[Крвен притисок|крвниот притисок]] и [[Индекс на телесна маса|индексот на телесна маса]] ([[Индекс на телесна маса|ИТМ]])“. Исто така е можно да се користи интерактивна [[Светска мрежа|веб-страница]] што му овозможува на корисникот да ги следи рутите на виртуелна [[Географска карта|мапа]] . == Чекоромерот и работната физиологија == Чекромерите можат да се користат не само за спортски и фитнес активности, туку и за следење на физичката активност во професии каде што одењето е главен дел од работниот процес. На пример, една студија на здравствени работници покажала дека тие одат помеѓу 4 и 7 км по смена. == Наводи == {{наводи}} === Надворешни врски === {{рвр|Pedometers}} *{{cite journal |author=VanWormer JJ |title=Pedometers and brief e-counseling: increasing physical activity for overweight adults |journal=J Appl Behav Anal |volume=37 |issue=3 |pages=421–5 |year=2004 |pmid=15529901 |pmc=1284519 |doi=10.1901/jaba.2004.37-421 }} * [https://web.archive.org/web/20070902054039/http://www.centre4activeliving.ca/publications/quickfacts/pedinfosheet.htm Pedometer Information Sheet] from Alberta Centre for Active Living * [http://www.mathsinstruments.me.uk/page70.html Collection with descriptions of old mechanic pedometers] [[Категорија:Мерење]] [[Категорија:Википедија:Статии со нормативна контрола (GND)]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 47byx2sqgpn5lhta9lctidfey4rvg09 0 1395507 5561844 2026-05-20T18:37:19Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1275554723|Atanas Bornosuzov]]“ 5561844 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox football biography 3|name=Atanas Bornosuzov|fullname=Atanas Yosifov Bornosuzov|image=Atanas Bornosuzov.jpg|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1979|10|5}}|birth_place=[[Plovdiv]], [[Bulgaria]]|height={{height|meters=1.80}}|currentclub=[[FC CSKA 1948 Sofia|CSKA 1948]] (assistant)|clubnumber=|position=[[Midfielder]]|youthyears1=|youthclubs1=[[FC Maritsa Plovdiv|Maritsa Plovdiv]]|years1=1997–1998|clubs1=Sokol Komatevo|caps1=17|goals1=2|years2=1998|clubs2=Olimpik Teteven|caps2=9|goals2=1|years3=1999|clubs3=[[PFC Dobrudzha Dobrich|Dobrudzha Dobrich]]|caps3=5|goals3=0|years4=1999–2003|clubs4=[[PFC Litex Lovech|Litex Lovech]]|caps4=106|goals4=18|years5=2004–2005|clubs5=[[PFC Naftex Burgas|Naftex Burgas]]|caps5=42|goals5=10|years6=2005–2006|clubs6=[[FC Tom Tomsk|Tom Tomsk]]|caps6=10|goals6=1|years7=2006|clubs7=[[PFC Levski Sofia|Levski Sofia]]|caps7=4|goals7=0|years8=2007|clubs8=[[FC Terek Grozny|Terek Grozny]]|caps8=34|goals8=2|years9=2008|clubs9=[[Aris Limassol F.C.|Aris Limassol]]|caps9=|goals9=|years10=2008|clubs10=[[Al Salmiya Club|Al Salmiya]]|caps10=|goals10=|years11=2009–2010|clubs11=[[PFC Cherno More Varna|Cherno More]]|caps11=37|goals11=3|years12=2010|clubs12=[[FC Astra Ploieşti|Astra Ploieşti]]|caps12=7|goals12=0|years13=2011|clubs13=[[Bnei Sakhnin F.C.|Bnei Sakhnin]]|caps13=8|goals13=0|years14=2011|clubs14=[[PFC Slavia Sofia|Slavia Sofia]]|caps14=12|goals14=0|years15=2012–2013|clubs15=[[PFC Lokomotiv Sofia|Lokomotiv Sofia]]|caps15=24|goals15=0|nationalyears1=1998–2001|nationalteam1=[[Bulgaria national under-21 football team|Bulgaria U21]]|nationalcaps1=22|nationalgoals1=0|manageryears1=2015–2020|managerclubs1=[[PFC CSKA Sofia|CSKA Sofia]] (youth team)|manageryears2=2020–|managerclubs2=[[FC CSKA 1948 Sofia|CSKA 1948]] (assistant)|pcupdate=|ntupdate=}}'''Атанас Борносузов''' ({{Langx|bg|Атанас Борносузов}}; роден на 5 октомври 1979 година) бил поранешен [[Бугарија|бугарски]] [[Фудбал|фудбалер]] кој играл како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Играл за репрезентацијата на Бугарија до 21 година, Борносузов одигра 22 натпревари. == Кариера == Борносузов почнал да игра фудбал во Марица Пловдив.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.7sport.net/archive7ds/2004/11/11/forum/d3791_6.htm|title=Зеленчуков бос осигурява парите|date=11 November 2004|work=7sport.net|access-date=20 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115248/http://www.7sport.net/archive7ds/2004/11/11/forum/d3791_6.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> Откако ги поминал првите две години од својата кариера во малите клубови Сокол Коматево, Олимпик Тетевен и Добруџа Добрич, во 1999 година Борносузов потпишал договор со [[Прва професионална фудбалска лига на Бугарија|шампионот на Бугарија]] за сезоната 1998-99 [[ФК Ловеч|Литекс Ловеч]]. Четири години во Литекс и во овој период одиграл 106 натпревари, постигнал 18 гола и го освоил Купот на Бугарија во 2001 година. Во јануари 2004 година, Борносузов направил трансфер во Нафтекс Бургас за сума од 100.000 евра. Една година подоцна, Атанас потпишал со рускиот тим [[ФК Том Томск|Том Томск]]. Во јуни 2006 година бил во [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]]. Од јануари 2007 година играл во ФК Терек Грозни. На 1 јули 2008 година Борносузов потпишал со Ал Салмија од [[Кувајт]]. Три месеци подоцна, на 5 октомври, неговиот сонародник Кирил Николов се приклучил на клубот. Во февруари 2009 година, Борносузов се врати во [[Бугарија]] и потпишал со [[ПФК Черно Море|Черно Море Варна]]. За „Морнарите“, Борносузов одиграл 37 натпревари и постигнал 3 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?CTID=7&CPID=11&TEID=6439&PLID=184101&pStr=Player|title=Stats Centre: Atanas Bornosuzov Facts|publisher=[[Guardian.co.uk]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004131859/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?CTID=7&CPID=11&TEID=6439&PLID=184101&pStr=Player|archive-date=2012-10-04|accessdate=2009-08-17}}</ref> == Награди == * Бугарско првенство 1998–99 * Бугарски куп 2001 == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://en.levskisofia.info/player/atanas-bornosuzov/ Профил на Levskisofia.info] {{In lang|en}} {{DEFAULTSORT:Bornosuzov, Atanas}} [[Категорија:Фудбалери на ПФК Локомотив (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Славија (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Левски (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Том Томск]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Литекс (Ловеч)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Терек Грозни]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1979 година]] [[Категорија:Бугарски фудбалери]] ni0x0u6g4ageosvu5qt0zenmp3r7wsl 5561976 5561844 2026-05-21T07:52:26Z BosaFi 115936 5561976 wikitext text/x-wiki '''Атанас Борносузов''' (роден на 5 октомври 1979 година) е поранешен [[Бугарија|бугарски]] [[Фудбал|фудбалер]] кој играл како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Играл за репрезентацијата на Бугарија до 21 година, Борносузов одиграл 22 натпревари. == Кариера == Борносузов почнал да игра фудбал во Марица Пловдив.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.7sport.net/archive7ds/2004/11/11/forum/d3791_6.htm|title=Зеленчуков бос осигурява парите|date=11 November 2004|work=7sport.net|access-date=20 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115248/http://www.7sport.net/archive7ds/2004/11/11/forum/d3791_6.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> Откако ги поминал првите две години од својата кариера во малите клубови Сокол Коматево, Олимпик Тетевен и Добруџа Добрич, во 1999 година Борносузов потпишал договор со [[Прва професионална фудбалска лига на Бугарија|шампионот на Бугарија]] за сезоната 1998-99 [[ФК Ловеч]]. Четири години играл во Ловеч и во овој период одиграл 106 натпревари, постигнал 18 гола и го освоил Купот на Бугарија во 2001 година. Во јануари 2004 година, Борносузов направил трансфер во Нафтекс Бургас за сума од 100.000 евра. Една година подоцна, Атанас потпишал со рускиот тим [[ФК Том Томск]]. Во јуни 2006 година бил во [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]]. Од јануари 2007 година играл во ФК Терек Грозни. На 1 јули 2008 година Борносузов потпишал со Ал Салмија од [[Кувајт]]. Три месеци подоцна, на 5 октомври, неговиот сонародник Кирил Николов се приклучил на клубот. Во февруари 2009 година, Борносузов се врати во [[Бугарија]] и потпишал со [[ПФК Черно Море]]. За „Морнарите“, Борносузов одиграл 37 натпревари и постигнал 3 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?CTID=7&CPID=11&TEID=6439&PLID=184101&pStr=Player|title=Stats Centre: Atanas Bornosuzov Facts|publisher=[[Guardian.co.uk]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004131859/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?CTID=7&CPID=11&TEID=6439&PLID=184101&pStr=Player|archive-date=2012-10-04|accessdate=2009-08-17}}</ref> == Награди == * Бугарско првенство 1998–99 * Бугарски куп 2001 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://en.levskisofia.info/player/atanas-bornosuzov/ Профил на Levskisofia.info] {{In lang|en}} {{DEFAULTSORT:Борносузов, Атанас}} [[Категорија:Фудбалери на ПФК Локомотив (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Славија (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Левски (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Том Томск]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Литекс (Ловеч)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Терек Грозни]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1979 година]] [[Категорија:Бугарски фудбалери]] qbp8vcgdatpansddqv3ovhvo4jt1cck 0 1395508 5561845 2026-05-20T18:45:59Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' (официјално: '''каме... 5561845 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' (официјално: '''камера за во возило''') — уред за снимање, наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за [[таен надзор]], кои ги нарушуваат правата на другите лица за [[заштита на приватноста|неприкосновеност на приватниот живот]], поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на постапувачкиот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] pz63uyw1zk7ri79iwhsoa1pwk52nfdq 5561847 5561845 2026-05-20T18:47:02Z Andrew012p 85224 5561847 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање, наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за [[таен надзор]], кои ги нарушуваат правата на другите лица за [[заштита на приватноста|неприкосновеност на приватниот живот]], поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на постапувачкиот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] 5cnwafghorb217okn8ecuo42vagf25p 5561848 5561847 2026-05-20T18:52:30Z Andrew012p 85224 /* Македонија */ 5561848 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање, наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за [[таен надзор]], кои ги нарушуваат правата на другите лица за [[заштита на приватноста|неприкосновеност на приватниот живот]], поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на надлежниот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] gwl4fyys7x98no2772jndsncj2fbhan 5561854 5561848 2026-05-20T18:55:50Z Andrew012p 85224 5561854 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање, наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на лични лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за таен надзор, кои ги нарушуваат правата на другите лица за неприкосновеност на приватниот живот, поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на надлежниот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] gltwwwzbpm0smci960phol1wjfsw351 5561855 5561854 2026-05-20T18:56:12Z Andrew012p 85224 5561855 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање, наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за таен надзор, кои ги нарушуваат правата на другите лица за неприкосновеност на приватниот живот, поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на надлежниот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] bpu1237z49oshu7etoxqn3alcylb04w 5561857 5561855 2026-05-20T19:02:48Z Andrew012p 85224 5561857 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за таен надзор, кои ги нарушуваат правата на другите лица за неприкосновеност на приватниот живот, поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Северна Македонија|Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на надлежниот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] lyc68cs30xfr4zh8kduvsqwh33sdkgw 5561858 5561857 2026-05-20T19:05:55Z Andrew012p 85224 5561858 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Видеорегистратор двухсторонний (снимает внутри салона и то, что происходит по пути движения ТС). Фото А. Щекинова.jpg|thumb|десно|282px|Типична автокамера со полнач што работи преку запалката во автомобилот.]] '''Автокамера''' ({{Langx|en|dashcam}}) — уред за снимање наменет за видео и аудиофиксација на сообраќајната околина околу [[Автомобил|автомобилот]] при неговото движење или кога е паркиран, како и во внатрешноста на кабината (незадолжително — доколку поседува дополнителна внатрешна камера). Исто така, уредот може да се вгради на мотоцикли, велосипеди и други превозни средства. Неговата главна намена е собирање доказен материјал во спорни ситуации и при сообраќајни незгоди. == Правен статус == Во различните земји, употребата на автокамери од страна на приватни лица се разгледува на различен начин: во некои држави таа е дозволена без никакви ограничувања, но во други, користењето на овие камери од страна на физички лица може да биде прогласено за незаконски. Во таквите случаи, автокамерите можат да бидат третирани како уреди за таен надзор, кои ги нарушуваат правата на другите лица за неприкосновеност на приватниот живот, поради што нивната употреба е дозволена само за државните органи на кои со закон им е доделено такво право. === Македонија === Во [[Македонија]], користењето на автокамери од страна на физички лица за лични потреби (за сопствена безбедност или хоби) во суштина не е изразито забрането со закон, но подлежи на строги правила поставени од Агенцијата за заштита на личните податоци (АЗЛП). Според регулативите за видеонадзор, доколку снимениот материјал јавно се објавува (на пример, на социјалните мрежи или на платформи како [[YouTube]]), сопственикот на снимката е должен да ги замати лицата на минувачите и регистарските таблички на другите возила за да не го прекрши законот за заштита на личните податоци. Во случај на сообраќајна незгода, снимките можат да се приложат како доказен материјал пред осигурителните компании или на суд, но нивното конечно прифаќање и правна тежина зависат исклучиво од индивидуалната процена на надлежниот судија во секој конкретен случај. === Русија === [[Податотека:Dashcams P1210466.JPG|мини|Автокамери во внатрешноста на автомобил.]] Податоците зачувани од автокамерата, во согласност со Законот за административни прекршоци, можат да се разгледуваат како доказ во постапките за административни прекршоци.<ref>{{Cite web |url=http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |title=«Видеорегистратор — лучший друг автовладельца» |access-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707181843/http://www.moigorod.ru/news/details.asp?n=2146419735 |archive-date=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Одлуката за тоа дали снимката од камерата ќе биде вклучена во предметот ја носи [[судија|судијата]]. === Австрија === Комисијата за заштита на податоци при сојузната влада на Австрија ја забранила употребата на автокамери во лични возила, сметајќи ја за нелегитимно мешање во личниот живот, бидејќи на снимките можат да се појават лица на луѓе и регистарски таблички. Доколку се утврди неовластено поставување на автокамера, се изрекува парична казна од 10.000 €, а при повторен прекршок казната изнесува до 25.000 €.<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/04/30/dashcams/|title=В Австрии запретили видеорегистраторы на частном транспорте|date=2013-04-30|publisher=Lenta.ru|lang=ru|access-date=2013-05-13}}</ref> === Германија === Германските судови немаат едногласен став за дозволеноста на користењето на овие снимки како доказ. Во некои случаи, окружните судови дозволуваат приложување на снимката кон предметот, додека во други случаи тоа е строго забрането.<ref>{{cite web|title=Die Aufzeichnungen aus einer Dash-Cam können im Zivilprozess nicht als Beweismittel verwertet werden|url=https://openjur.de/u/712753.html|date=2014-08-13|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref><ref>{{cite web|title=Die private Videoaufnahme als Beweismittel im Zivilprozess|url=http://www.justiz.bayern.de/gericht/ag/m/presse/archiv/2013/04014/|date=2013-07-08|access-date=2015-11-23|language=de}}</ref> Меѓутоа, со новите одлуки на Врховниот суд, снимањето во кратки и наменски циклуси (кои се активираат само при несреќа) може да биде прифатено на суд. === САД === Употребата на автокамери во повеќето сојузни држави е дозволена за лични лица, но постојат одредени ограничувања во однос на местото каде камерата смее да се вгради на шофершајбната, за да не се блокира видното поле на возачот. Камерите се исто така масовно прифатени од полициските служби. === Украина === Од март 2022 г., поради воведената воена состојба на територијата на Украина, строго е забрането користењето на автокамери од страна на граѓански лица со цел да се спречи откривање на местата и движењата на воените сили и одбранбените објекти. == Употреба == === Обезбедување возила и објекти === Некои автокамери можат да се користат како сигурносни камери за видеонадзор во паркиран автомобил или како камери во затворени простории. Голем дел од нив имаат т.н. „режим за паркирање“ (детектирање и снимање на движења или потреси кои паѓаат во видното поле на уредот). Исто така, одредени модели поддржуваат посебен режим за видеонадзор (CCTV). Доколку се прицврстат на таван и се поврзат со електричната мрежа, тие можат да послужат како алтернатива за системи за видеонадзор, снимајќи со намалена кадарна честота (со цел да се заштеди мемориски простор). Современите модели опремени со модул Wi-Fi можат да го пренесуваат видеото во реално време на паметни телефони или на оддалечен опслужувач на интернет. === Преносни камери === Доколку поседуваат внатрешна батерија со поголем капацитет за подолготрајно снимање и соодветни држачи за облека, овие уреди можат да се користат во пешачки режим — од страна на туристи, патувачи или припадници на полицијата. Овие конкретни уреди се нарекуваат градни камери ([[Англиски јазик|англ]]. ''body cams''). [[Податотека:Видеорегистратор на мотоцикле.jpg|left|200px|thumb|Автокамера вградена на мотоцикл.]] === Камери за велосипеди и мотоцикли === Специјалните држачи овозможуваат преносната автокамера стабилно да се прицврсти на управувачот на мотоцикл или велосипед, како и на која било друга цевка со соодветен пречник, за снимање на патувањето или за безбедносни цели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Automobile cameras}} [[Категорија:Автомобилска технологија]] [[Категорија:Фотоапарати по тип]] h0afumphch6ahf2cldb8qp218p1ur36 1 1395509 5561846 2026-05-20T18:46:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561846 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1395510 5561851 2026-05-20T18:54:33Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5561851 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1395511 5561852 2026-05-20T18:55:11Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Чекоромер]] 5561852 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чекоромер]] 7w8hrpizswr1yisuwwt7xxekmlm7qxx 5561853 5561852 2026-05-20T18:55:33Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561853 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чекоромер]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] tv8i3pmf92cznk0iu4vjrtsh4ywv6cl 5561856 5561853 2026-05-20T18:59:23Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5561856 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чекоромер]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Грцизми]] 001oe3qeq1bgn0je6n2bizc8bxnz9yc 0 1395512 5561865 2026-05-20T19:29:28Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Благовештение“ - Глобочани]] на [[Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] 5561865 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] i5plbgt9vj1gtm0i8xxczsbzksg0pqy 1 1395513 5561867 2026-05-20T19:29:28Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Црква „Благовештение“ - Глобочани]] на [[Разговор:Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] 5561867 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Црква „Св. Благовештение“ - Глобочани]] cpt5nto3j2810gn11b7oysdjdeei2de 0 1395514 5561869 2026-05-20T19:31:51Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1314617469|Norman Kendal]]“ 5561869 wikitext text/x-wiki [[Податотека:NormanKendalInCheshireRegimentUniform.jpg|мини|444x444пкс|Кендал во воена униформа со значка на Чеширскиот полк.]] '''Сер Норман Кендал,''' [[Ред на Британската Империја|CBE]] (13 јули 1880 &#x2013; 8 март 1966) бил [[Англија|англиски]] адвокат и полицаец во [[Лондон|Лондонската]] метрополитенска полиција.<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}</ref> Кендал бил роден во Чидл, Чешир. Се школувал во училиштето Росал и колеџот Ориел во Оксфорд, каде што студирал модерна историја, а бил повикан на адвокатура од страна на Внатрешниот Темпл во 1906 година, вежбајќи на Северниот круг. Во 1914 година, бил распореден во 5-тиот баталјон, Чеширски полк. Бил ранет во [[Битка на Сома|Битката кај Сома]] во 1916 година, а во 1917 година бил приклучен кон Министерството за национална служба како [[Штаб|штабен офицер]].<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Бил унапреден во поручник во јули 1917 година. Во октомври 1918 година, тој поднел оставка од својата служба поради лошо здравје предизвикано од раните. Во ноември 1918 година, Кендал бил назначен за началник на полицијата (CID) во Метрополитенската полиција, а следната година, по создавањето на чинот, бил унапреден во заменик-помошник комесар (CID).<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Тој бил назначен [[Ред на Британската Империја|за командант на Редот на Британската империја]] (CBE) на роденденските почести во 1927 година, а во декември 1928 година бил назначен за помошник комесар „L“ (правен). Во 1931 година бил преместен во помошник-комесар „Ц“ (Криминал), на која останал до неговото пензионирање на 1 март 1945 година. Во меѓувреме, бил прогласен за витез во 1937 година. Починал во 1966 година во својот дом во Чалфонт Сент Џајлс, [[Бакингемшир]].<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Кендал е прадедо по таткова линија на креаторот на содржини Оли Кендал.<ref>{{Наведено видео|title=Two Brits try Culvers for the first time!}}</ref> == Фусноти == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp80487/sir-norman-kendal?search=sas&sText=norman+kendal Фотографски портрети на Кендал во Националната галерија на портрети] {{Почетна кутија}} {{s-civ|pol}} {{succession box|title=[[Chief Constable#Metropolitan Police|Chief Constable (CID), Metropolitan Police]]|years=1918&ndash;1919|before=[[Trevor Bigham]]<br /><small>1909&ndash;1914</small>|after=[[Frederick Porter Wensley]]<br /><small>1924&ndash;1929</small>}} {{succession box|title=[[Deputy Assistant Commissioner|Deputy Assistant Commissioner (CID), Metropolitan Police]]|years=1919&ndash;1928|before=First incumbent|after=[[Henry Archer (police officer)|Henry Archer]]}} {{succession box|title=[[Assistant Commissioner of Police of the Metropolis|Assistant Commissioner "L", Metropolitan Police]]|years=1928&ndash;1931|before=[[Trevor Bigham]]|after=[[Maurice Tomlin]]<br /><small>Assistant Commissioner "D"</small>}} {{succession box|title=[[Assistant Commissioner of Police of the Metropolis|Assistant Commissioner "C", Metropolitan Police]]|years=1931&ndash;1945|before=[[Trevor Bigham|Sir Trevor Bigham]]|after=[[Ronald Howe]]}} {{end box}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1880 година]] ixv7ss1niw1ucq6lk7z4ulaoho332go 5561974 5561869 2026-05-21T07:42:53Z BosaFi 115936 5561974 wikitext text/x-wiki [[Податотека:NormanKendalInCheshireRegimentUniform.jpg|мини|444x444пкс|Кендал во воена униформа со значка на Чеширскиот полк.]] '''Сер Норман Кендал,''' [[Ред на Британската Империја|CBE]] (13 јули 1880 &#x2013; 8 март 1966) бил [[Англија|англиски]] адвокат и полицаец во [[Лондон|Лондонската]] метрополитенска полиција.<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}</ref> Кендал бил роден во Чидл, Чешир. Се школувал во училиштето Росал и колеџот Ориел во Оксфорд, каде што студирал модерна историја, а бил повикан на адвокатура од страна на Внатрешниот Темпл во 1906 година, вежбајќи на Северниот круг. Во 1914 година, бил распореден во 5-тиот баталјон, Чеширски полк. Бил ранет во [[Битка на Сома|Битката на Сома]] во 1916 година, а во 1917 година бил приклучен кон Министерството за национална служба како [[Штаб|штабен офицер]].<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Бил унапреден во поручник во јули 1917 година. Во октомври 1918 година, поднел оставка од својата служба поради лошо здравје предизвикано од раните. Во ноември 1918 година, Кендал бил назначен за началник на полицијата (CID) во Метрополитенската полиција, а следната година, по создавањето на чинот, бил унапреден во заменик-помошник комесар (CID).<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Тој бил назначен [[Ред на Британската Империја|за командант на Редот на Британската империја]] (CBE) на роденденските почести во 1927 година, а во декември 1928 година бил назначен за помошник комесар „L“ (правен). Во 1931 година бил преместен во помошник-комесар „Ц“ (Криминал), на која останал до неговото пензионирање на 1 март 1945 година. Во меѓувреме, бил прогласен за витез во 1937 година. Починал во 1966 година во својот дом во Чалфонт Сент Џајлс, [[Бакингемшир]].<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">"Obituary: Sir Norman Kendal". ''[[Тајмс|The Times]]''. 9 March 1966. p.&nbsp;12.</cite></ref> Кендал е прадедо по таткова линија на јутуберот Оли Кендал.<ref>{{Наведено видео|title=Two Brits try Culvers for the first time!}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp80487/sir-norman-kendal?search=sas&sText=norman+kendal Фотографски портрети на Кендал во Националната галерија на портрети] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кендал, Норман }} [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1880 година]] ml7cn7pu98esjkztezb8c4f6bllq48v 5561975 5561974 2026-05-21T07:43:49Z BosaFi 115936 5561975 wikitext text/x-wiki [[Податотека:NormanKendalInCheshireRegimentUniform.jpg|мини|444x444пкс|Кендал во воена униформа со значка на Чеширскиот полк.]] '''Сер Норман Кендал,''' [[Ред на Британската Империја|CBE]] (13 јули 1880 &#x2013; 8 март 1966) бил [[Англија|англиски]] адвокат и полицаец во [[Лондон|Лондонската]] метрополитенска полиција.<ref name="times">{{Наведени вести|title=Obituary: Sir Norman Kendal|date=9 March 1966|work=[[The Times]]|page=12}}</ref> Кендал бил роден во Чидл, Чешир. Се школувал во училиштето Росал и колеџот Ориел во Оксфорд, каде што студирал модерна историја, а бил повикан на адвокатура од страна на Внатрешниот Темпл во 1906 година, вежбајќи на Северниот круг. Во 1914 година, бил распореден во 5-тиот баталјон, Чеширски полк. Бил ранет во [[Битка на Сома|Битката на Сома]] во 1916 година, а во 1917 година бил приклучен кон Министерството за национална служба како [[Штаб|штабен офицер]].<ref name="times"/> Бил унапреден во поручник во јули 1917 година. Во октомври 1918 година, поднел оставка од својата служба поради лошо здравје предизвикано од раните. Во ноември 1918 година, Кендал бил назначен за началник на полицијата (CID) во Метрополитенската полиција, а следната година, по создавањето на чинот, бил унапреден во заменик-помошник комесар (CID).<ref name="times"/> Тој бил назначен [[Ред на Британската Империја|за командант на Редот на Британската империја]] (CBE) на роденденските почести во 1927 година, а во декември 1928 година бил назначен за помошник комесар „L“ (правен). Во 1931 година бил преместен во помошник-комесар „Ц“ (Криминал), на која останал до неговото пензионирање на 1 март 1945 година. Во меѓувреме, бил прогласен за витез во 1937 година. Починал во 1966 година во својот дом во Чалфонт Сент Џајлс, [[Бакингемшир]].<ref name="times"/> Кендал е прадедо по таткова линија на јутуберот Оли Кендал.<ref>{{Наведено видео|title=Two Brits try Culvers for the first time!}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp80487/sir-norman-kendal?search=sas&sText=norman+kendal Фотографски портрети на Кендал во Националната галерија на портрети] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кендал, Норман }} [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Починати во 1966 година]] [[Категорија:Родени во 1880 година]] 73uebmz2j0w8ae2yxakem4x8snr32kn 0 1395515 5561874 2026-05-20T19:41:56Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Свети Никола“ - Пустец]] на [[Црква „Св. Никола“ - Пустец]] 5561874 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Црква „Св. Никола“ - Пустец]] kxsaq1usddf7mzts0ylm3teu3924p16 1 1395516 5561876 2026-05-20T19:41:56Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Разговор:Црква „Свети Никола“ - Пустец]] на [[Разговор:Црква „Св. Никола“ - Пустец]] 5561876 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Црква „Св. Никола“ - Пустец]] iguxainxv6ijqa3a3sqdh32p94mgdo7 0 1395517 5561882 2026-05-20T19:47:47Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Црква „Света Петка“ - Пустец]] на [[Црква „Св. Петка“ - Пустец]] 5561882 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Црква „Св. Петка“ - Пустец]] 5lq17whs7jfeb7e76pg1ivdyaso5urd 0 1395518 5561892 2026-05-20T20:17:55Z ~2026-30359-08 133358 Создавање страница за диригентот Најден Тодоров со проверливи извори. 5561892 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nayden Todorov.jpg|мини|Најден Тодоров, 2013]] '''Најден Тодоров''' ([[Пловдив]], [[8 април]] [[1974]]) е бугарски [[диригент]], музички раководител и културен менаџер. Од 2017 година е уметнички директор на [[Софиска филхармонија|Софиската филхармонија]].<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/sofia-philharmonic-a-historic-orchestra-in-its-prime „Sofia Philharmonic: ‘A historic orchestra, in its prime’“], ''Gramophone'', 20 декември 2019. Посетено на 20 мај 2026.</ref><ref>[https://bachtrack.com/interview-nayden-todorov-sofia-philharmonic-september-2023 David Karlin, „Sofia’s musical polymath: Nayden Todorov“], ''Bachtrack'', 8 септември 2023. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Биографија == Тодоров е роден во [[Пловдив]] во 1974 година. Професионалната диригентска кариера ја започнал на 16-годишна возраст. Студирал диригирање во Виена кај Карл Естеррајхер и Урош Лајовиц, а во 1996 година се усовршувал на Академијата „Рубин“ во Ерусалим кај Менди Родан.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во младоста го основал Младинскиот оркестар во Пловдив, со кој настапувал во повеќе европски земји. Во 1998 година го добил својот прв постојан меѓународен ангажман во Хаифа, Израел, а подоцна станал генерален музички директор во Пловдив.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во 2002 година дебитирал во Софиската национална опера. Во периодот 2005–2017 бил директор на Државната опера во Русе, со која реализирал настапи во повеќе европски земји и други меѓународни музички центри.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Софиска филхармонија == Тодоров првпат настапил со Софиската филхармонија во 2001 година. Од 2004 година бил нејзин постојан гостин-диригент, подоцна главен гостин-диригент, а во 2017 година бил избран за нејзин управник и уметнички директор.<ref>[https://www.filharmonija.mk/team/nayden-todorov/?lang=en „Nayden Todorov“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Под негово раководство Софиската филхармонија настапувала на сцени како салата на УНЕСКО во Париз, BOZAR во Брисел, [[Музикферајн]] во Виена, [[Берлинска филхармонија|Берлинската филхармонија]] и Бољшој театарот во Москва.<ref>[https://www.filharmonija.mk/events/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/ „Гостување на Софиска филхармонија“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во декември 2022 година Тодоров ја диригирал Софиската филхармонија во Берлинската филхармонија, во програма со дела од Панчо Владигеров и Феликс Менделсон-Бартолди.<ref>[https://www.medici.tv/en/concerts/nayden-todorov-vladigerov-and-mendelssohn-bartholdy-ludmil-angelov-sofia-philharmonic-berlin „Nayden Todorov conducts Vladigerov and Mendelssohn — With Ludmil Angelov“], Medici.tv. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Списанието ''Gramophone'' во 2019 година ја опишало Софиската филхармонија под раководство на Тодоров како оркестар со поширок и похрабар репертоар и со зголемено присуство на истакнати солисти и гостин-диригенти.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/sofia-philharmonic-a-historic-orchestra-in-its-prime „Sofia Philharmonic: ‘A historic orchestra, in its prime’“], ''Gramophone'', 20 декември 2019. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во интервју за ''Bachtrack'' во 2023 година Тодоров го опишал својот пристап кон програмирањето на сезоните како процес што ги комбинира реакциите на публиката, мислењето на оркестарот и анализата на меѓународните концертни програми.<ref>[https://bachtrack.com/interview-nayden-todorov-sofia-philharmonic-september-2023 David Karlin, „Sofia’s musical polymath: Nayden Todorov“], ''Bachtrack'', 8 септември 2023. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Меѓународна диригентска дејност == Тодоров диригирал симфониски концерти, оперски и балетски претстави во повеќе земји во Европа, Азија, Африка, Северна и Јужна Америка.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Меѓу оркестрите со кои настапувал се наведуваат Берлинските симфоничари, Виенските симфоничари, Чешкиот национален симфониски оркестар, Националниот филхармониски оркестар на Колумбија, Македонската филхармонија и други ансамбли.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref><ref>[https://www.operabase.com/productions/kaleidoscope-237650/en „Kaleidoscope“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref><ref>[https://www.operabase.com/productions/infinity-239028/en „Infinity“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во 2019 година Дизни организирал голема концертна презентација на ''Star Wars in Concert'' во повеќе градови во Кина, со Софиската филхармонија под диригентство на Најден Тодоров.<ref>[https://www.filharmonija.mk/team/nayden-todorov/?lang=en „Nayden Todorov“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Настапи во Северна Македонија == Тодоров има повеќе настапи со македонски музички институции. Во мај 2012 година, во рамките на 40. издание на фестивалот „Мајски оперски вечери“, диригирал изведба на балетот „Лебедово езеро“ од Петар Илич Чајковски во Македонската опера и балет во Скопје.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=C1D5295FC9E29949A9D166ECC82D3339 „Лебедово езеро“ на „Мајски оперски вечери“], ''Утрински весник'', 18 мај 2012. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во мај 2013 година диригирал продукција на операта „Хофманови раскази“ од Жак Офенбах во Македонската опера и балет.<ref>[https://www.operabase.com/productions/les-contes-dhoffmann-65284/en „Les contes d'Hoffmann, Republic of North Macedonia National Opera and Ballet, May 9 2013, Skopje“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во мај 2019 година диригирал и продукција на „Лучија од Ламермур“ од Гаетано Доницети во истата институција, во режија на Лев Пуљезе.<ref>[https://www.operabase.com/productions/lucia-di-lammermoor-106589/en „Lucia di Lammermoor, Republic of North Macedonia National Opera and Ballet, May 15 2019, Skopje“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Тодоров има настапувано и со [[Македонска филхармонија]]. Во декември 2021 година диригирал концерт во салата на Филхармонијата во Скопје, со програма што вклучувала дела од Модест Мусоргски и Карл Филип Емануел Бах.<ref>[https://www.operabase.com/productions/kaleidoscope-237650/en „Kaleidoscope“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Во декември 2023 година диригирал концерт со Македонска филхармонија и виолинистката Албена Данаилова, со дела од Јоханес Брамс и Сезар Франк.<ref>[https://www.operabase.com/productions/infinity-239028/en „Infinity“], Operabase. Посетено на 20 мај 2026.</ref> На 11 март 2023 година Тодоров ја диригирал Софиската филхармонија и Националниот филхармониски хор на гостување во салата на Филхармонијата во Скопје. Концертот бил најавен под наслов „Новите класици“ и вклучувал музика од Веселин Стојанов, Карл Џенкинс, Дмитриј Шостакович, Џон Вилијамс, Енио Мориконе и други автори.<ref>[https://www.filharmonija.mk/events/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/ „Гостување на Софиска филхармонија“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> На 20 јуни 2026 година е најавено негово гостување со Македонска филхармонија на концертот „Филхармонија на отворено“ во Градскиот парк во Скопје. Во програмата е кантатата „Кармина Бурана“ од Карл Орф, со солистите Ана Дурловски, Николас Спанос и Иво Јорданов.<ref>[https://www.filharmonija.mk/nastani-i-bileti/ „Настани и билети“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Снимања == Тодоров има реализирано повеќе аудио и видео записи како диригент. Со Пловдивската филхармонија снимал дела од данскиот композитор Луис Глас, а со Софиската филхармонија и други ансамбли учествувал во оперски, симфониски и концертни продукции.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Негов концерт со Софиската филхармонија од Берлинската филхармонија е дистрибуиран преку Medici.tv.<ref>[https://www.medici.tv/en/concerts/nayden-todorov-vladigerov-and-mendelssohn-bartholdy-ludmil-angelov-sofia-philharmonic-berlin „Nayden Todorov conducts Vladigerov and Mendelssohn — With Ludmil Angelov“], Medici.tv. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Награди == Тодоров двапати е избран за „Музичар на годината“ во Бугарија.<ref>[https://www.filharmonija.mk/team/nayden-todorov/?lang=en „Nayden Todorov“], Филхармонија на Северна Македонија. Посетено на 20 мај 2026.</ref> Меѓу неговите признанија се наведуваат и награди поврзани со неговата работа со Софиската филхармонија и со оперската и симфониската дејност.<ref>[https://www.hollaender-calix.at/biogafie/nayden-todorov/ „Nayden Todorov“], Hollaender-Calix. Посетено на 20 мај 2026.</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://www.filharmonija.mk/team/nayden-todorov/?lang=en Најден Тодоров] на страницата на Филхармонијата на Северна Македонија * [https://www.operabase.com/nayden-todorov-a12951/en Најден Тодоров] на Operabase * [https://bachtrack.com/interview-nayden-todorov-sofia-philharmonic-september-2023 Интервју со Најден Тодоров] на Bachtrack {{DEFAULTSORT:Тодоров, Најден}} [[Категорија:Бугарски диригенти]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Пловдив]] 0pjfyb4s2n6uzccszqd1124onmtcj7b 0 1395519 5561894 2026-05-20T20:20:42Z Filip GIMNAZIJA 131489 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1342027310|Bratunac]]“ 5561894 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|official_name=Братунац|native_name={{lang|sr-Cyrl|Братунац}}|other_name=|settlement_type=[[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Republika Srpska|Општина]]|image_skyline=Kravička zelena dolina - panoramio.jpg|image_caption=Братунац|image_shield=Bratunac veliki grb.jpg|image_map=Bratunac municipality.svg|map_caption=Локацијата на Братунац во Босна и Херцеговина|pushpin_map=|pushpin_map_caption=Локацијата на Братунац во Босна и Херцеговина|pushpin_label=Братунац|pushpin_label_position=лево|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{Nowrap|{{Flag|Bosnia and Herzegovina}}}}|subdivision_type1=[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Eнтитет]]|subdivision_name1={{Nowrap|{{Flag|Republika Srpska}}}}|subdivision_type2=Географски [[регион]]|subdivision_name2=[[Подринје]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Lazar Prodanović (Лазар Проданович)|leader_party=[[Alliance of Independent Social Democrats|SNSD]]|area_blank1_title=Град|area_blank1_km2=|area_blank2_title=Општина|area_blank2_km2=293.49|population_as_of=попис од 2013 година|population_blank1_title=Град|population_blank1=8359|population_density_blank1_km2=auto|population_blank2_title=Општина|population_blank2=20340|population_density_blank2_km2=auto|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|area_code=56|website={{URL|http://opstinabratunac.com/}}|name=|image_map1=Bratunac-naselja.PNG}} {| class="infobox ib-settlement vcard" |- lang="sr-Cyrl" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Братунац</div><div class="nickname ib-settlement-native"> <span title="Serbian-language text"><span lang="sr-Cyrl">Братунац</span></span></div> |- class="infobox-full-data" colspan="2" | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Republika Srpska|општина]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Kravička_zelena_dolina_-_panoramio.jpg|250x250пкс|Bratunac]]<div class="ib-settlement-caption"> Братунац </div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" | |} '''Братунац''' — град-општина во [[Република Српска]] и [[Босна и Херцеговина]]. Според пописот од 2013 година, општината имала население од 20.340 жители, додека градот Братунац имал 8.359 жители. == Историја == === Рана историја === Во 1381 година, името Братунац за прв пат се споменува поради директниот пат кој што водел од [[Босна и Херцеговина]] до [[Србија]]. Во овој период, Братунац се состоел само од пет куќи и население со околу 30-ина жители. Во 1461 година, регионот бил освоен од [[Отоманско Царство|Османлиите]] под [[Мехмед II]]. Под османлиска власт, бил трансформиран во касба што вклучувала [[Џамија|џамии]], [[медреса]], неколку [[Мектеб|мектепи]], [[Шадрван|шадирвани]], [[Карвансарај|каравансараи]] и други видови на [[Исламска архитектура|исламската архитектура]]. Во 1878 година, кога [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] активно се распаѓало, Австро-Унгарија ја анектирала Босна и Херцеговина и владеела со Братунац до неговото распаѓање на крајот од [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во 1927 година, Братунац за прв пат станал општина. == Населби == Освен градот Братунац, општината се состои и од следниве населби:<templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Демографија == [[Податотека:Bratunac-Serbian-Cemetery-Bosnia-War.jpg|мини|278x278пкс|Српските православни гробишта во Братунац]] Според ''„Колумбија-Липинкот“'', во 1948 година, Братунац имало население од 5.033 жители. === Население === {| class="wikitable" ! colspan="9" |Број на население на населените места – општина Братунац |- | |Населба |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Вкупно |5,234 |9,647 |23,149 |26,513 |30,333 |33,375 |20,340 |- |1 |Biljača | | | | | |655 |211 |- |2 |Bjelovac | | | | | |290 |201 |- |3 |'''Bratunac''' | | |1,410 |2,716 |5,515 |7,695 |8,359 |- |4 |Dubravice | | | | | |388 |269 |- |5 |Glogova | | | | | |1,913 |848 |- |6 |Hranča | | | | | |701 |317 |- |7 |Hrnčići | | | | | |1,226 |646 |- |8 |Ježeštica | | | | | |503 |342 |- |9 |Konjevići | | | | | |998 |615 |- |10 |Krasanovići | | | | | |532 |284 |- |11 |Kravica | | | | | |363 |558 |- |12 |Magašići | | | | | |646 |486 |- |13 |Mihaljevići | | | | | |391 |224 |- |14 |Opravdići | | | | | |441 |247 |- |15 |Pobuđe | | | | | |2,359 |993 |- |16 |Polom | | | | | |436 |206 |- |17 |Rakovac | | | | | |537 |423 |- |18 |Repovac | | | | | |504 |351 |- |19 |Slapašnica | | | | | |542 |286 |- |20 |Suha | | | | | |988 |371 |- |21 |Urkovići | | | | | |1,095 |460 |- |22 |Voljavica | | | | | |1,379 |273 |- |23 |Zagoni | | | | | |588 |305 |- |24 |Žlijebac | | | | | |380 |240 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Братунац |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 8.359 (100,0%) | 7.695 (100,0%) | 5.515 (100,0%) | 2.716 (100,0%) |- | Муслимани/Бошњаци | | 4.311 (56,02%) | 2.715 (49,23%) | 1.210 (44,55%) |- | Срби | | 3 037 (39,47%) | 2.308 (41,85%) | 1.406 (51,77%) |- | Југословени | | 159 (2.066%) | 312 (5.657%) | 1 (0,037%) |- | Други | | 156 (2.027%) | 26 (0,471%) | 32 (1.178%) |- | Хрвати | | 32 (0,416%) | 31 (0,562%) | 32 (1.178%) |- | Рома | | | 87 (1.578%) | 9 (0,331%) |- | Албанци | | | 18 (0,326%) | 11 (0,405%) |- | Црногорците | | | 15 (0,272%) | 12 (0,442%) |- | Македонци | | | 3 (0,054%) | 2 (0,074%) |- | Унгарци | | | | 1 (0,037%) |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Братунац |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.340 (100,0%) | 33.619 (100,0%) | 33.033 (100,0%) | 26.513 (100,0%) |- | Срби | 12.350 (60,72%) | 11.475 (34,13%) | 12.055 (36,49%) | 12.820 (48,35%) |- | Муслимани/Бошњаци | 7.803 (38,36%) | 21.535 (64,06%) | 17.349 (52,52%) | 13.428 (50,65%) |- | Други | 154 (0,757%) | 346 (1.029%) | 2.766 (8.373%) | 118 (0,445%) |- | Хрвати | 33 (0,162%) | 40 (0,119%) | 41 (0,124%) | 50 (0,189%) |- | Југословени | | 223 (0,663%) | 645 (1.953%) | 15 (0,057%) |- | Рома | | | 124 (0,375%) | 26 (0,098%) |- | Црногорците | | | 31 (0,094%) | 36 (0,136%) |- | Албанци | | | 18 (0,054%) | 16 (0,060%) |- | Македонци | | | 4 (0,012%) | 3 (0,011%) |- | Унгарци | | | | 1 (0,004%) |} ; Податоци по населби {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="6" |Етничката структура на населението во општина Братунац, по населени места, попис од 2013 година |- !Населба !Вкупно !Муслимани/Бошњаци !Хрвати !Срби !Други |- | rowspan="1" |Biljača |306 |301 |0 |5 |0 |- | rowspan="1" |Bjelovac |207 |2 |0 |205 |0 |- | rowspan="1" |Bratunac |7,827 |730 |27 |6,997 |73 |- | rowspan="1" |Dubravice |270 |0 |0 |270 |0 |- | rowspan="1" |Glogova |920 |914 |0 |6 |0 |- | rowspan="1" |Hranča |368 |259 |0 |99 |0 |- | rowspan="1" |Hrnčići |780 |780 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Ježeštica |345 |0 |0 |345 |0 |- | rowspan="1" |Konjevići |735 |735 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Krasanovići |287 |156 |0 |130 |1 |- | rowspan="1" |Kravica |567 |0 |0 |567 |0 |- | rowspan="1" |Magašići |527 |236 |2 |289 |0 |- | rowspan="1" |Mihaljevići |233 |231 |0 |2 |0 |- | rowspan="1" |Opravdići |275 |23 |0 |252 |0 |- | rowspan="1" |Pobuđe |1,286 |1,286 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Polom |217 |0 |0 |216 |1 |- | rowspan="1" |Rakovac |433 |36 |0 |388 |9 |- | rowspan="1" |Repovac |352 |13 |3 |336 |0 |- | rowspan="1" |Slapašnica |304 |37 |0 |266 |1 |- | rowspan="1" |Suha |396 |202 |1 |193 |0 |- | rowspan="1" |Urkovići |504 |504 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Voljavica |419 |417 |0 |2 |0 |- | rowspan="1" |Zagoni |316 |18 |0 |298 |0 |- | rowspan="1" |Žlijebac |272 |0 |0 |272 |0 |- |} == Економија == [[Податотека:Opravdići_(_pogled_sa_Mlakve)_-_panoramio.jpg|десно|мини|Пејзаж од Братунац]] Следната табела ни покажува јасен преглед на вкупниот број на регистрирани лица кои се вработени во професионалните области (2018 година):<ref name="stats2018">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/gradovi_i_opstine_republike_srpske/2019/Gradovi_I_Opstine_Republike_Srpske_2019_WEB.pdf|title=Cities and Municipalities of Republika Srpska|date=25 December 2019|work=rzs.rs.ba|publisher=Republika Srspka Institute of Statistics|format=PDF|accessdate=31 December 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Професионална област ! Вкупно |- | Земјоделство, шумарство и рибарство | align="right" | 43 |- | Рударство и вадење камен | align="right" | - |- | Производство | align="right" | 645 |- | Снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација | align="right" | 57 |- | Водоснабдување; канализација, управување со отпад и активности за санација | align="right" | 50 |- | Градежништво | align="right" | 94 |- | Трговија на големо и мало, поправка на моторни возила и мотоцикли | align="right" | 337 |- | Транспорт и складирање | align="right" | 58 |- | Сместување и услуги за храна | align="right" | 118 |- | Информации и комуникација | align="right" | 11 |- | Финансиски и осигурителни активности | align="right" | 25 |- | Активности со недвижности | align="right" | 1 |- | Професионални, научни и технички активности | align="right" | 30 |- | Административни и помошни услужни дејности | align="right" | 6 |- | Јавна администрација и одбрана; задолжително социјално осигурување | align="right" | 147 |- | Образование | align="right" | 266 |- | Активности за човеково здравје и социјална работа | align="right" | 95 |- | Уметност, забава и рекреација | align="right" | 11 |- | Други услужни дејности | align="right" | 56 |- class="sortbottom" | '''Вкупно''' | align="right" | '''2.050''' |} == Дополнителни информации == * Општини на Република Српска * Коњевиќ Поље * Нападот во Кравица * [[Veljaci Bratunac|Вељачи Братунац]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Bratunac}} * [http://www.opstinabratunac.com/ Официјална страница] {{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Bratunac}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Република Српска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на српски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] t6lc4glqz11t6o3ekmtyqej3oepuvbt 5561971 5561894 2026-05-21T07:37:56Z BosaFi 115936 5561971 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|official_name=Братунац|native_name={{lang|sr-Cyrl|Братунац}}|other_name=|settlement_type=[[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Republika Srpska|Општина]]|image_skyline=Kravička zelena dolina - panoramio.jpg|image_caption=Братунац|image_shield=Bratunac veliki grb.jpg|image_map=Bratunac municipality.svg|map_caption=Локацијата на Братунац во Босна и Херцеговина|pushpin_map=|pushpin_map_caption=Локацијата на Братунац во Босна и Херцеговина|pushpin_label=Братунац|pushpin_label_position=лево|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{Nowrap|{{Flag|Bosnia and Herzegovina}}}}|subdivision_type1=[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Eнтитет]]|subdivision_name1={{Nowrap|{{Flag|Republika Srpska}}}}|subdivision_type2=Географски [[регион]]|subdivision_name2=[[Подринје]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Лазар Продановиќ|leader_party=[[СНСД]]|area_blank1_title=Град|area_blank1_km2=|area_blank2_title=Општина|area_blank2_km2=293.49|population_as_of=попис од 2013 година|population_blank1_title=Град|population_blank1=8359|population_density_blank1_km2=auto|population_blank2_title=Општина|population_blank2=20340|population_density_blank2_km2=auto|timezone=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|area_code=56|website={{URL|http://opstinabratunac.com/}}|name=|image_map1=Bratunac-naselja.PNG}} {| class="infobox ib-settlement vcard" |- lang="sr-Cyrl" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Братунац</div><div class="nickname ib-settlement-native"> <span title="Serbian-language text"><span lang="sr-Cyrl">Братунац</span></span></div> |- class="infobox-full-data" colspan="2" | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Republika Srpska|општина]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Kravička_zelena_dolina_-_panoramio.jpg|250x250пкс|Bratunac]]<div class="ib-settlement-caption"> Братунац </div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" | |} '''Братунац''' — град-општина во [[Република Српска]] и [[Босна и Херцеговина]]. Според пописот од 2013 година, општината имала население од 20.340 жители, додека градот Братунац имал 8.359 жители. == Историја == === Рана историја === Во 1381 година, името Братунац за прв пат се споменува поради директниот пат кој што водел од [[Босна и Херцеговина]] до [[Србија]]. Во овој период, Братунац се состоел само од пет куќи и население со околу 30-ина жители. Во 1461 година, регионот бил освоен од [[Отоманско Царство|Османлиите]] под [[Мехмед II]]. Под османлиска власт, бил трансформиран во касба што вклучувала [[Џамија|џамии]], [[медреса]], неколку [[Мектеб|мектепи]], [[Шадрван|шадирвани]], [[Карвансарај|каравансараи]] и други видови на [[Исламска архитектура|исламската архитектура]]. Во 1878 година, кога [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] активно се распаѓало, Австро-Унгарија ја анектирала Босна и Херцеговина и владеела со Братунац до неговото распаѓање на крајот од [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во 1927 година, Братунац за прв пат станал општина. == Демографија == [[Податотека:Bratunac-Serbian-Cemetery-Bosnia-War.jpg|мини|278x278пкс|Српските православни гробишта во Братунац]] Според ''„Колумбија-Липинкот“'', во 1948 година, Братунац имало население од 5.033 жители. === Население === {| class="wikitable" ! colspan="9" |Број на население на населените места – општина Братунац |- | |Населба |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Вкупно |5,234 |9,647 |23,149 |26,513 |30,333 |33,375 |20,340 |- |1 |Биљача | | | | | |655 |211 |- |2 |Бјеловац | | | | | |290 |201 |- |3 |'''Братунац''' | | |1,410 |2,716 |5,515 |7,695 |8,359 |- |4 |Дубравице | | | | | |388 |269 |- |5 |Глогова | | | | | |1,913 |848 |- |6 |Хранча | | | | | |701 |317 |- |7 |Хрнчиќи | | | | | |1,226 |646 |- |8 |Јежештица | | | | | |503 |342 |- |9 |Коњевиќи | | | | | |998 |615 |- |10 |Красановиќи | | | | | |532 |284 |- |11 |Кравица | | | | | |363 |558 |- |12 |Магашиќи | | | | | |646 |486 |- |13 |Михајлевиќи | | | | | |391 |224 |- |14 |Оправдиќи | | | | | |441 |247 |- |15 |Побуѓе | | | | | |2,359 |993 |- |16 |Полом | | | | | |436 |206 |- |17 |Раковац | | | | | |537 |423 |- |18 |Реповац | | | | | |504 |351 |- |19 |Слапашница | | | | | |542 |286 |- |20 |Суха | | | | | |988 |371 |- |21 |Урковиќи | | | | | |1,095 |460 |- |22 |Вољавица | | | | | |1,379 |273 |- |23 |Загони | | | | | |588 |305 |- |24 |Жлијебац | | | | | |380 |240 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Братунац |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 8.359 (100,0%) | 7.695 (100,0%) | 5.515 (100,0%) | 2.716 (100,0%) |- | Муслимани/Бошњаци | | 4.311 (56,02%) | 2.715 (49,23%) | 1.210 (44,55%) |- | Срби | | 3 037 (39,47%) | 2.308 (41,85%) | 1.406 (51,77%) |- | Југословени | | 159 (2.066%) | 312 (5.657%) | 1 (0,037%) |- | Други | | 156 (2.027%) | 26 (0,471%) | 32 (1.178%) |- | Хрвати | | 32 (0,416%) | 31 (0,562%) | 32 (1.178%) |- | Рома | | | 87 (1.578%) | 9 (0,331%) |- | Албанци | | | 18 (0,326%) | 11 (0,405%) |- | Црногорците | | | 15 (0,272%) | 12 (0,442%) |- | Македонци | | | 3 (0,054%) | 2 (0,074%) |- | Унгарци | | | | 1 (0,037%) |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Братунац |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.340 (100,0%) | 33.619 (100,0%) | 33.033 (100,0%) | 26.513 (100,0%) |- | Срби | 12.350 (60,72%) | 11.475 (34,13%) | 12.055 (36,49%) | 12.820 (48,35%) |- | Муслимани/Бошњаци | 7.803 (38,36%) | 21.535 (64,06%) | 17.349 (52,52%) | 13.428 (50,65%) |- | Други | 154 (0,757%) | 346 (1.029%) | 2.766 (8.373%) | 118 (0,445%) |- | Хрвати | 33 (0,162%) | 40 (0,119%) | 41 (0,124%) | 50 (0,189%) |- | Југословени | | 223 (0,663%) | 645 (1.953%) | 15 (0,057%) |- | Рома | | | 124 (0,375%) | 26 (0,098%) |- | Црногорците | | | 31 (0,094%) | 36 (0,136%) |- | Албанци | | | 18 (0,054%) | 16 (0,060%) |- | Македонци | | | 4 (0,012%) | 3 (0,011%) |- | Унгарци | | | | 1 (0,004%) |} ; Податоци по населби {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! colspan="6" |Етничката структура на населението во општина Братунац, по населени места, попис од 2013 година |- !Населба !Вкупно !Муслимани/Бошњаци !Хрвати !Срби !Други |- | rowspan="1" |Биљача |306 |301 |0 |5 |0 |- | rowspan="1" |Бјеловац |207 |2 |0 |205 |0 |- | rowspan="1" |Братунац |7,827 |730 |27 |6,997 |73 |- | rowspan="1" |Дубравице |270 |0 |0 |270 |0 |- | rowspan="1" |Глогова |920 |914 |0 |6 |0 |- | rowspan="1" |Хранча |368 |259 |0 |99 |0 |- | rowspan="1" |Хрнчиќи |780 |780 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Јежештица |345 |0 |0 |345 |0 |- | rowspan="1" |Коњевиќи |735 |735 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Красановиќи |287 |156 |0 |130 |1 |- | rowspan="1" |Кравица |567 |0 |0 |567 |0 |- | rowspan="1" |Магашиќи |527 |236 |2 |289 |0 |- | rowspan="1" |Михајлевиќи |233 |231 |0 |2 |0 |- | rowspan="1" |Оправдиќи |275 |23 |0 |252 |0 |- | rowspan="1" |Побуѓе |1,286 |1,286 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Полом |217 |0 |0 |216 |1 |- | rowspan="1" |Раковац |433 |36 |0 |388 |9 |- | rowspan="1" |Реповац |352 |13 |3 |336 |0 |- | rowspan="1" |Слапашница |304 |37 |0 |266 |1 |- | rowspan="1" |Суха |396 |202 |1 |193 |0 |- | rowspan="1" |Урковиќи |504 |504 |0 |0 |0 |- | rowspan="1" |Вољавица |419 |417 |0 |2 |0 |- | rowspan="1" |Загони |316 |18 |0 |298 |0 |- | rowspan="1" |Жлијебац |272 |0 |0 |272 |0 |- |} == Економија == [[Податотека:Opravdići_(_pogled_sa_Mlakve)_-_panoramio.jpg|десно|мини|Пејзаж од Братунац]] Следната табела ни покажува јасен преглед на вкупниот број на регистрирани лица кои се вработени во професионалните области (2018 година):<ref name="stats2018">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/gradovi_i_opstine_republike_srpske/2019/Gradovi_I_Opstine_Republike_Srpske_2019_WEB.pdf|title=Cities and Municipalities of Republika Srpska|date=25 December 2019|work=rzs.rs.ba|publisher=Republika Srspka Institute of Statistics|format=PDF|accessdate=31 December 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Професионална област ! Вкупно |- | Земјоделство, шумарство и рибарство | align="right" | 43 |- | Рударство и вадење камен | align="right" | - |- | Производство | align="right" | 645 |- | Снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација | align="right" | 57 |- | Водоснабдување; канализација, управување со отпад и активности за санација | align="right" | 50 |- | Градежништво | align="right" | 94 |- | Трговија на големо и мало, поправка на моторни возила и мотоцикли | align="right" | 337 |- | Транспорт и складирање | align="right" | 58 |- | Сместување и услуги за храна | align="right" | 118 |- | Информации и комуникација | align="right" | 11 |- | Финансиски и осигурителни активности | align="right" | 25 |- | Активности со недвижности | align="right" | 1 |- | Професионални, научни и технички активности | align="right" | 30 |- | Административни и помошни услужни дејности | align="right" | 6 |- | Јавна администрација и одбрана; задолжително социјално осигурување | align="right" | 147 |- | Образование | align="right" | 266 |- | Активности за човеково здравје и социјална работа | align="right" | 95 |- | Уметност, забава и рекреација | align="right" | 11 |- | Други услужни дејности | align="right" | 56 |- class="sortbottom" | '''Вкупно''' | align="right" | '''2.050''' |} == Поврзано == * [[Општини на Република Српска]] * [[Veljaci Bratunac|Вељачи Братунац]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bratunac}} * [http://www.opstinabratunac.com/ Официјална страница] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Република Српска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на српски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] cbcuy0f4gdgw28l0x3glvoq3sqb9oxe 0 1395520 5561895 2026-05-20T20:28:56Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година в... 5561895 wikitext text/x-wiki '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година во Мол, во тогашна Австро-Унгарија, а починал на 25 ноември 1956 година во Југославија. Својата научна кариера ја посветил на проучување на средновековната историја на Балканот, српската историја, византиските извори и односите меѓу јужнословенските народи и Османлиското Царство. Основното и средното образование го завршил во Нови Сад, а потоа студирал на Универзитетот во Виена, каде што бил ученик на познатите научници како Konstantin Jireček и Vatroslav Jagić. Докторирал во 1896 година и уште рано започнал да се занимава со историски истражувања. Одреден период работел како наставник во српската гимназија во Цариград, а исто така бил поврзан и со Рускиот археолошки институт во истиот град. Подоцна работел како библиотекар во Матица српска, а од 1905 година започнал да предава на Универзитетот во Белград. Радониќ се истакнал како историчар кој настојувал националната историја да ја проучува преку критичка анализа на извори, а не преку митолошки и романтичарски толкувања. Тој бил продолжувач на историската школа на Ilarion Ruvarac и се смета за еден од оние што помогнале современата српска историографија да добие понаучен и покритички карактер. Неговите истражувања особено биле насочени кон средновековните балкански држави, османлиската експанзија и политичките односи меѓу народите на Балканот. Меѓу неговите најзначајни дела се „''Гроф Ѓорѓе Бранковиќ и неговото време''“, „''Ѓураѓ Кастриот Скендербег и Арбанија во XV век''“, „''Дубровнички акти и повелби''“ и „''Римската курија и јужнословенските земји од XVI до XIX век''“. Особено важен придонес претставува неговото преведување и дополнување на историјата на Србите од Јиречек, со што помогнал ова дело да стане едно од основните историски изданија во српската наука. Во текот на животот бил член, а подоцна и генерален секретар на Српската кралска академија. Бил и пратеник во меѓувоениот период и учествувал во поширокиот научен и културен живот на тогашна Југославија. Денес се смета за еден од најважните историчари на своето време и за значајна фигура во развојот на модерната балканска историографија. gngv73pqfbs0zsqe7bj8lmuxdn9nxvf 5561896 5561895 2026-05-20T20:29:27Z Buli 2648 5561896 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јован Радониќ | image = Jovan Radonić photo.jpg | alt = | caption = A photograph of Jovan Radonić (1873-1956), a Serbian historian. | birth_name = Јован Радонић | birth_date = {{Birth date|1873|02|09|df=y}} | birth_place = [[Mol (Serbia)|Mol]], [[Austria-Hungary]] | death_date = {{Death date and age|1956|11|25|1873|02|09|df=y}} | death_place = [[Yugoslavia]] | nationality = | other_names = | occupation = [[historian]] and librarian | known_for = }} '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година во Мол, во тогашна Австро-Унгарија, а починал на 25 ноември 1956 година во Југославија. Својата научна кариера ја посветил на проучување на средновековната историја на Балканот, српската историја, византиските извори и односите меѓу јужнословенските народи и Османлиското Царство. Основното и средното образование го завршил во Нови Сад, а потоа студирал на Универзитетот во Виена, каде што бил ученик на познатите научници како Konstantin Jireček и Vatroslav Jagić. Докторирал во 1896 година и уште рано започнал да се занимава со историски истражувања. Одреден период работел како наставник во српската гимназија во Цариград, а исто така бил поврзан и со Рускиот археолошки институт во истиот град. Подоцна работел како библиотекар во Матица српска, а од 1905 година започнал да предава на Универзитетот во Белград. Радониќ се истакнал како историчар кој настојувал националната историја да ја проучува преку критичка анализа на извори, а не преку митолошки и романтичарски толкувања. Тој бил продолжувач на историската школа на Ilarion Ruvarac и се смета за еден од оние што помогнале современата српска историографија да добие понаучен и покритички карактер. Неговите истражувања особено биле насочени кон средновековните балкански држави, османлиската експанзија и политичките односи меѓу народите на Балканот. Меѓу неговите најзначајни дела се „''Гроф Ѓорѓе Бранковиќ и неговото време''“, „''Ѓураѓ Кастриот Скендербег и Арбанија во XV век''“, „''Дубровнички акти и повелби''“ и „''Римската курија и јужнословенските земји од XVI до XIX век''“. Особено важен придонес претставува неговото преведување и дополнување на историјата на Србите од Јиречек, со што помогнал ова дело да стане едно од основните историски изданија во српската наука. Во текот на животот бил член, а подоцна и генерален секретар на Српската кралска академија. Бил и пратеник во меѓувоениот период и учествувал во поширокиот научен и културен живот на тогашна Југославија. Денес се смета за еден од најважните историчари на своето време и за значајна фигура во развојот на модерната балканска историографија. qtx6kjdt85uzl7shacpaafl4y97c7bn 5561897 5561896 2026-05-20T20:33:13Z Buli 2648 5561897 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јован Радониќ | image = Jovan Radonić photo.jpg | alt = | caption = A photograph of Jovan Radonić (1873-1956), a Serbian historian. | birth_name = Јован Радонић | birth_date = {{Birth date|1873|02|09|df=y}} | birth_place = [[Mol (Serbia)|Mol]], [[Austria-Hungary]] | death_date = {{Death date and age|1956|11|25|1873|02|09|df=y}} | death_place = [[Yugoslavia]] | nationality = | other_names = | occupation = [[historian]] and librarian | known_for = }} '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година во Мол, во тогашна Австро-Унгарија, а починал на 25 ноември 1956 година во Југославија. Својата научна кариера ја посветил на проучување на средновековната историја на Балканот, српската историја, византиските извори и односите меѓу јужнословенските народи и Османлиското Царство. Основното и средното образование го завршил во Нови Сад, а потоа студирал на Универзитетот во Виена, каде што бил ученик на познатите научници како [[Константин Јиречек]] и [[Ватрослав Јагиќ]]. Докторирал во 1896 година и уште рано започнал да се занимава со историски истражувања. Одреден период работел како наставник во српската гимназија во Цариград, а исто така бил поврзан и со Рускиот археолошки институт во истиот град. Подоцна работел како библиотекар во [[Матица српска]], а од 1905 година започнал да предава на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Радониќ се истакнал како историчар кој настојувал националната историја да ја проучува преку критичка анализа на извори, а не преку митолошки и романтичарски толкувања. Тој бил продолжувач на историската школа на [[Иларион Руварац]] и се смета за еден од оние што помогнале современата српска историографија да добие понаучен и покритички карактер. Неговите истражувања особено биле насочени кон средновековните балкански држави, османлиската експанзија и политичките односи меѓу народите на Балканот. Меѓу неговите најзначајни дела се „''Гроф Ѓорѓе Бранковиќ и неговото време''“, „''Ѓураѓ Кастриот Скендербег и Арбанија во XV век''“, „''Дубровнички акти и повелби''“ и „''Римската курија и јужнословенските земји од XVI до XIX век''“. Особено важен придонес претставува неговото преведување и дополнување на историјата на Србите од Јиречек, со што помогнал ова дело да стане едно од основните историски изданија во српската наука. Во текот на животот бил член, а подоцна и генерален секретар на Српската кралска академија. Бил и пратеник во меѓувоениот период и учествувал во поширокиот научен и културен живот на тогашна Југославија. Денес се смета за еден од најважните историчари на своето време и за значајна фигура во развојот на модерната балканска историографија. 65xptihkmp3e4fgry580xfd9j9htjjy 5561898 5561897 2026-05-20T20:34:09Z Buli 2648 5561898 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јован Радониќ | image = Jovan Radonić photo.jpg | alt = | caption = A photograph of Jovan Radonić (1873-1956), a Serbian historian. | birth_name = Јован Радонић | birth_date = {{Birth date|1873|02|09|df=y}} | birth_place = [[Mol (Serbia)|Mol]], [[Austria-Hungary]] | death_date = {{Death date and age|1956|11|25|1873|02|09|df=y}} | death_place = [[Yugoslavia]] | nationality = | other_names = | occupation = [[historian]] and librarian | known_for = }} '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година во Мол, во тогашна Австро-Унгарија, а починал на 25 ноември 1956 година во Југославија. Својата научна кариера ја посветил на проучување на средновековната историја на Балканот, српската историја, византиските извори и односите меѓу јужнословенските народи и Османлиското Царство. Основното и средното образование го завршил во Нови Сад, а потоа студирал на Универзитетот во Виена, каде што бил ученик на познатите научници како [[Константин Јиречек]] и [[Ватрослав Јагиќ]]. Докторирал во 1896 година и уште рано започнал да се занимава со историски истражувања. Одреден период работел како наставник во српската гимназија во Цариград, а исто така бил поврзан и со Рускиот археолошки институт во истиот град. Подоцна работел како библиотекар во [[Матица српска]], а од 1905 година започнал да предава на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Радониќ се истакнал како историчар кој настојувал националната историја да ја проучува преку критичка анализа на извори, а не преку митолошки и романтичарски толкувања. Тој бил продолжувач на историската школа на [[Иларион Руварац]] и се смета за еден од оние што помогнале современата српска историографија да добие понаучен и покритички карактер. Неговите истражувања особено биле насочени кон средновековните балкански држави, османлиската експанзија и политичките односи меѓу народите на Балканот. Меѓу неговите најзначајни дела се „''Гроф Ѓорѓе Бранковиќ и неговото време''“, „''Ѓураѓ Кастриот Скендербег и Арбанија во XV век''“, „''Дубровнички акти и повелби''“ и „''Римската курија и јужнословенските земји од XVI до XIX век''“. Особено важен придонес претставува неговото преведување и дополнување на историјата на Србите од Јиречек, со што помогнал ова дело да стане едно од основните историски изданија во српската наука. Во текот на животот бил член, а подоцна и генерален секретар на Српската кралска академија. Бил и пратеник во меѓувоениот период и учествувал во поширокиот научен и културен живот на тогашна Југославија. Денес се смета за еден од најважните историчари на своето време и за значајна фигура во развојот на модерната балканска историографија. [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Југословенски историчари]] i6x35jaft1e7uasa55ly50tsczqle4y 5561900 5561898 2026-05-20T20:35:33Z Buli 2648 5561900 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јован Радониќ | image = Jovan Radonić photo.jpg | alt = | caption = | birth_name = Јован Радонић | birth_date = {{Birth date|1873|02|09|df=y}} | birth_place = [[Мол (Србија)|Мол]], [[Австроунгарија]] | death_date = {{Death date and age|1956|11|25|1873|02|09|df=y}} | death_place = [[СФР Југославија]] | nationality = | other_names = | occupation = [[историчар]] | known_for = }} '''Јован Радониќ''' бил српски историчар, славист, византолог, универзитетски професор и академик, кој се вбројува меѓу најзначајните претставници на критичката историографија на Балканот во првата половина на XX век. Роден е на 9 февруари 1873 година во Мол, во тогашна Австро-Унгарија, а починал на 25 ноември 1956 година во Југославија. Својата научна кариера ја посветил на проучување на средновековната историја на Балканот, српската историја, византиските извори и односите меѓу јужнословенските народи и Османлиското Царство. Основното и средното образование го завршил во Нови Сад, а потоа студирал на Универзитетот во Виена, каде што бил ученик на познатите научници како [[Константин Јиречек]] и [[Ватрослав Јагиќ]]. Докторирал во 1896 година и уште рано започнал да се занимава со историски истражувања. Одреден период работел како наставник во српската гимназија во Цариград, а исто така бил поврзан и со Рускиот археолошки институт во истиот град. Подоцна работел како библиотекар во [[Матица српска]], а од 1905 година започнал да предава на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Радониќ се истакнал како историчар кој настојувал националната историја да ја проучува преку критичка анализа на извори, а не преку митолошки и романтичарски толкувања. Тој бил продолжувач на историската школа на [[Иларион Руварац]] и се смета за еден од оние што помогнале современата српска историографија да добие понаучен и покритички карактер. Неговите истражувања особено биле насочени кон средновековните балкански држави, османлиската експанзија и политичките односи меѓу народите на Балканот. Меѓу неговите најзначајни дела се „''Гроф Ѓорѓе Бранковиќ и неговото време''“, „''Ѓураѓ Кастриот Скендербег и Арбанија во XV век''“, „''Дубровнички акти и повелби''“ и „''Римската курија и јужнословенските земји од XVI до XIX век''“. Особено важен придонес претставува неговото преведување и дополнување на историјата на Србите од Јиречек, со што помогнал ова дело да стане едно од основните историски изданија во српската наука. Во текот на животот бил член, а подоцна и генерален секретар на Српската кралска академија. Бил и пратеник во меѓувоениот период и учествувал во поширокиот научен и културен живот на тогашна Југославија. Денес се смета за еден од најважните историчари на своето време и за значајна фигура во развојот на модерната балканска историографија. [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Југословенски историчари]] eus2mu7w9yssgjemoeyxxj02x729e8w 0 1395521 5561929 2026-05-20T21:46:23Z ГП 23995 нова страница 5561929 wikitext text/x-wiki '''Ултраизам''' — шпанско авангардно [[поезија|поетско]] движење од првата половина на [[20 век]]. ==Карактеристики== Ултраизмот настанал под влијание на [[Гомес де ла Серна]] и [[Висенте Уидобро]] (творецот на кресионизмот), од една страна, како и [[Гијом Аполинер|Аполинер]], Реверди, [[Филипо Томазо Маринети|Маринети]], [[Дадаизам|дадаизмот]] и [[Експресионизам|експресионизмот]], од друга страна. Во него членувала разновидна група поети, како: Уидобро, Кансинос Асенс, Гилермо де Торе и [[Хорхе Луис Борхес]]. Антихеројството, космополитскиот дух, култот кон поетската слика и вербалната игра, интересот за модерната [[цивилизација]] и секојдневието се основните одлики на ова движење, кое траело кратко време — од 1918 до 1922 година во [[Шпанија]], а до 1927 година во [[Аргентина]]. Токму поради краткото постоење, но и поради претераната извештаченост, ултраизмот не оставил големи дела, иако некои негови припадници (како Борхес) подоцна се стекнале со голема книжевна слава.<ref>Радивоје Константиновић, „Борхес песник“, во: Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. X-XI.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шпанска книжевност]] [[Категорија:Аргентинска книжевност]] [[Категорија:Поетски правци]] igx4bvkkj3de44yp159m3eodm21lcrr 0 1395522 5561937 2026-05-20T22:43:48Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349970993|Čelić]]“ 5561937 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Челиќ|native_name=Čelić {{!}} Челић|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|image_skyline=Ratkoviči.jpg|image_map=Celic Municipality Location.svg|image_seal=|image_shield=|map_caption=Локација на Челиќ|subdivision_type=[[Земји во светот|Земја]]|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=Тузлански кантон|subdivision_type3=Географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Семберија]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Адмир Хрустановиќ ([[Социјалдемократска партија на Босна и Херцеговина|СДП БиХ]])|area_total_km2=140|population_total=10502|population_urban=3471|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=86|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Челиќ|area_code=+387 35|timezone=[[Централноевропско време|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Централноевропско летно време|CEST]]|utc_offset_DST=+2|website={{url|http://www.celic.ba}}}} {| class="infobox ib-settlement vcard" |- class="category" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Челиќ</div><div class="nickname ib-settlement-native"> Челиќ</div> |- class="mw-file-description" href="./File:Ratkoviči.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|општина]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Ratkoviči.jpg|250x250пкс]] |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Celic_Municipality_Location.svg|250x250пкс|Location of Čelić]]<div class="ib-settlement-caption"> Локација на Челиќ </div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" | |} '''Челиќ''' – општина и град, сместен во [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] кој претставува ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Челиќ бил дел од општина [[Lopare|Лопаре]] пред [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а делот од општината што бил контролиран од [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Армијата на Република Босна и Херцеговина]] станал општина Челиќ. == Географија == Општината опфаќа 132km² со население од 12.000 жители, сместено во ридовите на [[Мајевица]] и се граничи со општините [[Сребреник (град)|Сребреник]], [[Тузла]], [[Lopare|Лопаре]] и [[Брчко (округ)|округот Брчко]]. == Демографија == Според пописот од 2013 година, населението на општината броело 10.502 жители, а во урбаниот центар на Челиќ живееле 3.436 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11231|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref>, а покрај тоа, во делот Лопаре живееле и 35 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=20320|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref> === Етнички групи === Етничкиот состав на општината: {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! ! % |- | style="text-align:left;" | Челиќ | 9.341 | 88,94 | 843 | 8.02 | | 1,82 | 10.502 |} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čelić}}{{Čelić municipality}}{{Lopare municipality}}{{Tuzla Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{DEFAULTSORT:Celic}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] dsgez1p667helx28v7pn3rpito7nxzv 5561942 5561937 2026-05-20T23:41:54Z IvanKonev123 98191 5561942 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Челиќ|native_name=Čelić {{!}} Челић|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|image_skyline=Ratkoviči.jpg|image_map=Celic Municipality Location.svg|image_seal=|image_shield=|map_caption=Локација на Челиќ|subdivision_type=[[Земји во светот|Земја]]|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=Тузлански кантон|subdivision_type3=Географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Семберија]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Адмир Хрустановиќ ([[Социјалдемократска партија на Босна и Херцеговина|СДП БиХ]])|area_total_km2=140|population_total=10502|population_urban=3471|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=86|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Челиќ|area_code=+387 35|timezone=[[Централноевропско време|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Централноевропско летно време|CEST]]|utc_offset_DST=+2|website={{url|http://www.celic.ba}}}} {| class="infobox ib-settlement vcard" |- class="category" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Челиќ</div><div class="nickname ib-settlement-native"> Челиќ</div> |- class="mw-file-description" href="./File:Ratkoviči.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Град]] и [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|општина]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Ratkoviči.jpg|250x250пкс]] |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Celic_Municipality_Location.svg|250x250пкс|Location of Čelić]]<div class="ib-settlement-caption"> Локација на Челиќ </div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" | |} '''Челиќ''' – општина и град, сместен во [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] кој претставува ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Челиќ бил дел од општина [[Lopare|Лопаре]] пред [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а делот од општината што бил контролиран од [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Армијата на Република Босна и Херцеговина]] станал општина Челиќ. == Географија == Општината опфаќа 132km² со население од 12.000 жители, сместено во ридовите на [[Мајевица]] и се граничи со општините [[Сребреник (град)|Сребреник]], [[Тузла]], [[Lopare|Лопаре]] и [[Брчко (округ)|округот Брчко]]. == Демографија == Според пописот од 2013 година, населението на општината броело 10.502 жители, а во урбаниот центар на Челиќ живееле 3.436 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11231|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref>, а покрај тоа, во делот Лопаре живееле и 35 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=20320|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref> === Етнички групи === Етничкиот состав на општината: {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! ! % |- | style="text-align:left;" | Челиќ | 9.341 | 88,94 | 843 | 8.02 | | 1,82 | 10.502 |} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čelić}}{{Čelić municipality}}{{Lopare municipality}}{{Tuzla Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{DEFAULTSORT:Celic}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] 0o2dr6qmhfbtbt712e0e0z3g431z2ad 5561977 5561942 2026-05-21T08:02:21Z BosaFi 115936 5561977 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Челиќ|native_name=Čelić {{!}} Челић|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|image_skyline=Ratkoviči.jpg|image_map=Celic Municipality Location.svg|image_seal=|image_shield=|map_caption=Локација на Челиќ|subdivision_type=[[Земји во светот|Земја]]|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=Тузлански кантон|subdivision_type3=Географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Семберија]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Адмир Хрустановиќ ([[Социјалдемократска партија на Босна и Херцеговина|СДП БиХ]])|area_total_km2=140|population_total=10502|population_urban=3471|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=86|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Челиќ|area_code=+387 35|timezone=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|website={{url|http://www.celic.ba}}}} '''Челиќ''' – општина и град, сместен во [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] кој претставува ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Челиќ бил дел од општина [[Lopare|Лопаре]] пред [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а делот од општината што бил контролиран од Армијата на Република Босна и Херцеговина станал општина Челиќ. == Географија == Општината опфаќа 132km² со население од 12.000 жители, сместено во ридовите на [[Мајевица]] и се граничи со општините [[Сребреник (град)|Сребреник]], [[Тузла]], Лопаре и [[Брчко (округ)|округот Брчко]]. == Демографија == Според пописот од 2013 година, населението на општината броело 10.502 жители, а во урбаниот центар на Челиќ живееле 3.436 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11231|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref>, а покрај тоа, во делот Лопаре живееле и 35 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=20320|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref> === Етнички групи === Етничкиот состав на општината: {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! ! % |- | style="text-align:left;" | Челиќ | 9.341 | 88,94 | 843 | 8.02 | | 1,82 | 10.502 |} == Наводи == {{Наводи}}{{Ризница-врска|Čelić}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] 80o36m5hffglh7lz0mxsftl21r0pvy4 5561978 5561977 2026-05-21T08:02:46Z BosaFi 115936 5561978 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Челиќ|native_name=Čelić {{!}} Челић|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|image_skyline=Ratkoviči.jpg|image_map=Celic Municipality Location.svg|image_seal=|image_shield=|map_caption=Локација на Челиќ|subdivision_type=[[Земји во светот|Земја]]|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2=Тузлански кантон|subdivision_type3=Географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Семберија]]|leader_title=Градоначалник на општината|leader_name=Адмир Хрустановиќ ([[Социјалдемократска партија на Босна и Херцеговина|СДП БиХ]])|area_total_km2=140|population_total=10502|population_urban=3471|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=86|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Челиќ|area_code=+387 35|timezone=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|website={{url|http://www.celic.ba}}}} '''Челиќ''' – општина и град, сместен во [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] кој претставува ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Челиќ бил дел од општина [[Lopare|Лопаре]] пред [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а делот од општината што бил контролиран од Армијата на Република Босна и Херцеговина станал општина Челиќ. == Географија == Општината опфаќа 132km² со население од 12.000 жители, сместено во ридовите на [[Мајевица]] и се граничи со општините [[Сребреник (град)|Сребреник]], [[Тузла]], Лопаре и [[Брчко (округ)|округот Брчко]]. == Демографија == Според пописот од 2013 година, населението на општината броело 10.502 жители, а во урбаниот центар на Челиќ живееле 3.436 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=11231|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref>, а покрај тоа, во делот Лопаре живееле и 35 луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=20320|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|publisher=Statistical Office of Bosnia and Herzegovina|language=Bosnian|accessdate=January 2, 2022}}</ref> === Етнички групи === Етничкиот состав на општината: {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! ! % |- | style="text-align:left;" | Челиќ | 9.341 | 88,94 | 843 | 8.02 | | 1,82 | 10.502 |} == Наводи == {{Наводи}}{{Ризница-врска|Čelić}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] mz991zvrh9504oxbgj9np9u0u5eppdo 0 1395523 5561938 2026-05-20T22:54:12Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1342372328|Busovača]]“ 5561938 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|the village in Kupres municipality|Bućovača}}<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {{Инфокутија Населено место|name=Busovača|official_name=|native_name=Бусовача|image_shield=Grb Općine Busovača.png|image_skyline=Uitzicht op Busovača.jpg|settlement_type=[[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Town]] and [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|municipality]]|subdivision_type=Country|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]]|subdivision_name1=[[Federation of Bosnia and Herzegovina]]|subdivision_type2=[[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]]|subdivision_name2={{flag|Central Bosnia}}|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|map_caption=|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Municipal&nbsp;mayor|image_map=|population_total=18488|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=119|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Location of Busovača|pushpin_mapsize=|area_code=+387 30|leader_name=Asim Mekić ([[Party of Democratic Action|SDA]])|website=https://opcina-busovaca.com/}}'''Бусовача –''' град и општина сместена во [[Среднобосански кантон|Централен Босански Кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и е воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] која се наоѓа на 60км од [[Сараево]], 21км од [[Зеница (град)|Зеница]], и 30км од [[Травник]]. == Историја == За време на [[Бошњачко-хрватска војна|Хрватско-бошанската војна]], градот бил сведок на жестоки борби меѓу [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Босанската армија]] и [[Croatian Defence Council|Хрватскиот одбранбен совет]], а градот со својата мала економија и инфраструктура, станува важна раскрсница меѓу поголемите градови. == Демографија == === 1971 година === Вкупно 14.428 * [[Хрвати]] - 7.646 (53%) * [[Бошњаци]] - 5.896 (40,9%) * [[Срби]] - 735 (5,1%) * Југословени - 60 (0,4%) * други - 91 (0,65%) === 1991 година === Вкупно 18.879 * Хрвати - 9.093 (48,1%) * Бошњаци - 8.451 (44,8%) * Срби - 623 (3,3%) * Југословени - 510 (2,7%) * Други - 202 (1%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|title=Bosnian Congres - census 1991 - Central Bosnia|work=www.hdmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/19991001075355/http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|archive-date=1 October 1999|accessdate=17 January 2022}}</ref> === 2013 година === Вкупно 17.910 * Хрвати - 8.873 (49,5%) * Бошњаци - 8.681 (48,5%) * Срби - 205 (1,1%) * Други - 151 (0,8%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|archive-date=2017-12-24|accessdate=2016-12-18}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Rudolf Arapović|Рудолф Араповиќ]] - хрватски писател, дисидент * [[Senad Brkić|Сенад Бркиќ]] - поранешен босански фудбалер * [[Marinko Čavara|Маринко Чавара]] - босански политичар * [[Vedran Vrhovac|Ведран Врховац]] - босански фудбалер * [[Mirnesa Bešlić|Мирнеса Бешлиќ]] - обвинета за кражба од милион долари == Населби == • [[Bare (Busovača)|Баре]] • [[Bukovci|Буковци]] • [[Buselji|Бусељи]] • [[Бусовача]] • [[Carica (Busovača)|Царица]] • [[Dobraljevo|Добраљево]] • [[Dolac (Busovača)|Долац]] • [[Donja Rovna|Доња Ровна]] • [[Gornja Rovna|Горња Ровна]] • [[Grablje (Busovača)|Грабље]] • [[Granice (Busovača)|Границе]] • [[Gusti Grab|Густи Граб]] •[[Hozanovići|Хозановиќи]] • [[Hrasno (Busovača)ж|Храсно]] • [[Javor (Busovača)|Јавор]] • [[Jazvine, Busovača|Јазвине]] • [[Jelinak|Јелинак]] • [[Kaćuni|Каќуни]] • [[Kaonik|Каоник]] • [[Katići|Катиќи]] • [[Kovačevac (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krčevine (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krvavičići|Кувачериќ]] • [[Lončari (Busovača)|Лончари]] • [[Mehurići|Мехуриќи]] • [[Merdani|Мердани]] • [[Mihaljevići (Busovača)|Михаљевиќи]] • [[Milavice|Милавице]] • [[Nezirovići|Незировиќи]] • [[Očehnići|Очехници]] • [[Oselište|Оселиште]] • [[Podbare|Подбаре]] • [[Podjele|Подјеле]] • [[Podstijena|Подстијена]] • [[Polje (Busovača)|Поље]] • [[Prosje|Просје]] • [[Putiš|Путиш]] • [[Ravan, (Busovača)|Раван]] • [[Skradno|Скрадно]] • [[Solakovići (Busovača)|Солаковиќ]] • [[Strane (Busovača)|Стране]] • [[Stubica (Busovača)|Забица]] • [[Šudine|Турчиќ]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == *   == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Busovača}} * [https://web.archive.org/web/20100425003411/http://www.busovaca.net/ Официјална веб-страница] * [http://www.radio-busovaca.com Веб-страница на Радио-Бусовача] {{Central Bosnia Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Busovaca}}Познати личности: Мирнеса Бешлиќ [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] t8pq092bp5hgk9reo73bz95xlmxztuy 5561939 5561938 2026-05-20T22:57:19Z IvanKonev123 98191 5561939 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|the village in Kupres municipality|Bućovača}}<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {{Инфокутија Населено место|name=Бусовача|official_name=|native_name=Бусовача|image_shield=Grb Općine Busovača.png|image_skyline=Uitzicht op Busovača.jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2={{flag|Central Bosnia}}|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|map_caption=|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Градоначалник на општината|image_map=|population_total=18488|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=119|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Бусовача|pushpin_mapsize=|area_code=+387 30|leader_name=Асим Мекиќ ([[Партија за демократска акција|СДА]])|website=https://opcina-busovaca.com/}}'''Бусовача –''' град и општина сместена во [[Среднобосански кантон|Централен Босански Кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и е воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] која се наоѓа на 60км од [[Сараево]], 21км од [[Зеница (град)|Зеница]], и 30км од [[Травник]]. == Историја == За време на [[Бошњачко-хрватска војна|Хрватско-бошанската војна]], градот бил сведок на жестоки борби меѓу [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Босанската армија]] и [[Croatian Defence Council|Хрватскиот одбранбен совет]], а градот со својата мала економија и инфраструктура, станува важна раскрсница меѓу поголемите градови. == Демографија == === 1971 година === Вкупно 14.428 * [[Хрвати]] - 7.646 (53%) * [[Бошњаци]] - 5.896 (40,9%) * [[Срби]] - 735 (5,1%) * Југословени - 60 (0,4%) * други - 91 (0,65%) === 1991 година === Вкупно 18.879 * Хрвати - 9.093 (48,1%) * Бошњаци - 8.451 (44,8%) * Срби - 623 (3,3%) * Југословени - 510 (2,7%) * Други - 202 (1%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|title=Bosnian Congres - census 1991 - Central Bosnia|work=www.hdmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/19991001075355/http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|archive-date=1 October 1999|accessdate=17 January 2022}}</ref> === 2013 година === Вкупно 17.910 * Хрвати - 8.873 (49,5%) * Бошњаци - 8.681 (48,5%) * Срби - 205 (1,1%) * Други - 151 (0,8%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|archive-date=2017-12-24|accessdate=2016-12-18}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Rudolf Arapović|Рудолф Араповиќ]] - хрватски писател, дисидент * [[Senad Brkić|Сенад Бркиќ]] - поранешен босански фудбалер * [[Marinko Čavara|Маринко Чавара]] - босански политичар * [[Vedran Vrhovac|Ведран Врховац]] - босански фудбалер * [[Mirnesa Bešlić|Мирнеса Бешлиќ]] - обвинета за кражба од милион долари == Населби == • [[Bare (Busovača)|Баре]] • [[Bukovci|Буковци]] • [[Buselji|Бусељи]] • [[Бусовача]] • [[Carica (Busovača)|Царица]] • [[Dobraljevo|Добраљево]] • [[Dolac (Busovača)|Долац]] • [[Donja Rovna|Доња Ровна]] • [[Gornja Rovna|Горња Ровна]] • [[Grablje (Busovača)|Грабље]] • [[Granice (Busovača)|Границе]] • [[Gusti Grab|Густи Граб]] •[[Hozanovići|Хозановиќи]] • [[Hrasno (Busovača)ж|Храсно]] • [[Javor (Busovača)|Јавор]] • [[Jazvine, Busovača|Јазвине]] • [[Jelinak|Јелинак]] • [[Kaćuni|Каќуни]] • [[Kaonik|Каоник]] • [[Katići|Катиќи]] • [[Kovačevac (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krčevine (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krvavičići|Кувачериќ]] • [[Lončari (Busovača)|Лончари]] • [[Mehurići|Мехуриќи]] • [[Merdani|Мердани]] • [[Mihaljevići (Busovača)|Михаљевиќи]] • [[Milavice|Милавице]] • [[Nezirovići|Незировиќи]] • [[Očehnići|Очехници]] • [[Oselište|Оселиште]] • [[Podbare|Подбаре]] • [[Podjele|Подјеле]] • [[Podstijena|Подстијена]] • [[Polje (Busovača)|Поље]] • [[Prosje|Просје]] • [[Putiš|Путиш]] • [[Ravan, (Busovača)|Раван]] • [[Skradno|Скрадно]] • [[Solakovići (Busovača)|Солаковиќ]] • [[Strane (Busovača)|Стране]] • [[Stubica (Busovača)|Забица]] • [[Šudine|Турчиќ]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == *   == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Busovača}} * [https://web.archive.org/web/20100425003411/http://www.busovaca.net/ Официјална веб-страница] * [http://www.radio-busovaca.com Веб-страница на Радио-Бусовача] {{Central Bosnia Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Busovaca}}Познати личности: Мирнеса Бешлиќ [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] o0spzfqf3xtqdgqvaa6m7h07bpn49bu 5561943 5561939 2026-05-20T23:42:22Z IvanKonev123 98191 5561943 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|the village in Kupres municipality|Bućovača}}<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {{Инфокутија Населено место|name=Бусовача|official_name=|native_name=Бусовача|image_shield=Grb Općine Busovača.png|image_skyline=Uitzicht op Busovača.jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2={{flag|Central Bosnia}}|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|map_caption=|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Градоначалник на општината|image_map=|population_total=18488|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=119|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Бусовача|pushpin_mapsize=|area_code=+387 30|leader_name=Асим Мекиќ ([[Партија за демократска акција|СДА]])|website=https://opcina-busovaca.com/}}'''Бусовача –''' град и општина сместена во [[Среднобосански кантон|Централен Босански Кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и е воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] која се наоѓа на 60км од [[Сараево]], 21км од [[Зеница (град)|Зеница]], и 30км од [[Травник]]. == Историја == За време на [[Бошњачко-хрватска војна|Хрватско-бошанската војна]], градот бил сведок на жестоки борби меѓу [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Босанската армија]] и [[Croatian Defence Council|Хрватскиот одбранбен совет]], а градот со својата мала економија и инфраструктура, станува важна раскрсница меѓу поголемите градови. == Демографија == === 1971 година === Вкупно 14.428 * [[Хрвати]] - 7.646 (53%) * [[Бошњаци]] - 5.896 (40,9%) * [[Срби]] - 735 (5,1%) * Југословени - 60 (0,4%) * други - 91 (0,65%) === 1991 година === Вкупно 18.879 * Хрвати - 9.093 (48,1%) * Бошњаци - 8.451 (44,8%) * Срби - 623 (3,3%) * Југословени - 510 (2,7%) * Други - 202 (1%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|title=Bosnian Congres - census 1991 - Central Bosnia|work=www.hdmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/19991001075355/http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|archive-date=1 October 1999|accessdate=17 January 2022}}</ref> === 2013 година === Вкупно 17.910 * Хрвати - 8.873 (49,5%) * Бошњаци - 8.681 (48,5%) * Срби - 205 (1,1%) * Други - 151 (0,8%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|archive-date=2017-12-24|accessdate=2016-12-18}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Rudolf Arapović|Рудолф Араповиќ]] - хрватски писател, дисидент * [[Senad Brkić|Сенад Бркиќ]] - поранешен босански фудбалер * [[Marinko Čavara|Маринко Чавара]] - босански политичар * [[Vedran Vrhovac|Ведран Врховац]] - босански фудбалер * [[Mirnesa Bešlić|Мирнеса Бешлиќ]] - обвинета за кражба од милион долари == Населби == • [[Bare (Busovača)|Баре]] • [[Bukovci|Буковци]] • [[Buselji|Бусељи]] • [[Бусовача]] • [[Carica (Busovača)|Царица]] • [[Dobraljevo|Добраљево]] • [[Dolac (Busovača)|Долац]] • [[Donja Rovna|Доња Ровна]] • [[Gornja Rovna|Горња Ровна]] • [[Grablje (Busovača)|Грабље]] • [[Granice (Busovača)|Границе]] • [[Gusti Grab|Густи Граб]] •[[Hozanovići|Хозановиќи]] • [[Hrasno (Busovača)ж|Храсно]] • [[Javor (Busovača)|Јавор]] • [[Jazvine, Busovača|Јазвине]] • [[Jelinak|Јелинак]] • [[Kaćuni|Каќуни]] • [[Kaonik|Каоник]] • [[Katići|Катиќи]] • [[Kovačevac (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krčevine (Busovača)|Кувачериќ]] • [[Krvavičići|Кувачериќ]] • [[Lončari (Busovača)|Лончари]] • [[Mehurići|Мехуриќи]] • [[Merdani|Мердани]] • [[Mihaljevići (Busovača)|Михаљевиќи]] • [[Milavice|Милавице]] • [[Nezirovići|Незировиќи]] • [[Očehnići|Очехници]] • [[Oselište|Оселиште]] • [[Podbare|Подбаре]] • [[Podjele|Подјеле]] • [[Podstijena|Подстијена]] • [[Polje (Busovača)|Поље]] • [[Prosje|Просје]] • [[Putiš|Путиш]] • [[Ravan, (Busovača)|Раван]] • [[Skradno|Скрадно]] • [[Solakovići (Busovača)|Солаковиќ]] • [[Strane (Busovača)|Стране]] • [[Stubica (Busovača)|Забица]] • [[Šudine|Турчиќ]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == *   == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Busovača}} * [https://web.archive.org/web/20100425003411/http://www.busovaca.net/ Официјална веб-страница] * [http://www.radio-busovaca.com Веб-страница на Радио-Бусовача] {{Central Bosnia Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Busovaca}}Познати личности: Мирнеса Бешлиќ [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] csd6kmgufchbxxwmsccupih37k0z6al 5561984 5561943 2026-05-21T09:00:16Z BosaFi 115936 5561984 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Бусовача|official_name=|native_name=Бусовача|image_shield=Grb Općine Busovača.png|image_skyline=Uitzicht op Busovača.jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|timezone=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|map_caption=|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Градоначалник на општината|image_map=|population_total=18488|population_footnotes=|population_as_of=2013 попис|population_density_km2=119|pushpin_map=Босна и Херцеговина|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Локација на Бусовача|pushpin_mapsize=|area_code=+387 30|leader_name=Асим Мекиќ ([[Партија за демократска акција|СДА]])|website=https://opcina-busovaca.com/}} '''Бусовача –''' град и општина сместена во [[Среднобосански кантон|Среднобосански Кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и е воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] која се наоѓа на 60км од [[Сараево]], 21км од [[Зеница (град)|Зеница]], и 30км од [[Травник]]. == Историја == За време на [[Бошњачко-хрватска војна|Бошњачко-хрватската војна]], градот бил сведок на жестоки борби меѓу Босанската армија и Хрватскиот одбранбен совет, а градот со својата мала економија и инфраструктура, станал важна раскрсница меѓу поголемите градови. == Демографија == === 1971 година === Вкупно 14.428 * [[Хрвати]] - 7.646 (53%) * [[Бошњаци]] - 5.896 (40,9%) * [[Срби]] - 735 (5,1%) * Југословени - 60 (0,4%) * други - 91 (0,65%) === 1991 година === Вкупно 18.879 * Хрвати - 9.093 (48,1%) * Бошњаци - 8.451 (44,8%) * Срби - 623 (3,3%) * Југословени - 510 (2,7%) * Други - 202 (1%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|title=Bosnian Congres - census 1991 - Central Bosnia|work=www.hdmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/19991001075355/http://www.hdmagazine.com/bosnia/census/cens-c.html|archive-date=1 October 1999|accessdate=17 January 2022}}</ref> === 2013 година === Вкупно 17.910 * Хрвати - 8.873 (49,5%) * Бошњаци - 8.681 (48,5%) * Срби - 205 (1,1%) * Други - 151 (0,8%) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|archive-date=2017-12-24|accessdate=2016-12-18}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Рудолф Араповиќ]] - хрватски писател, дисидент * [[Сенад Бркиќ]] - поранешен босански фудбалер * [[Маринко Чавара]] - босански политичар * [[Ведран Врховац]] - босански фудбалер * [[Мирнеса Бешлиќ]] - обвинета за кражба од милион долари == Населби == * Баре * Буковци * Бусељи * Бусовача * Царица * Добраљево * Долац * Доња Ровна * Горња Ровна * Грабље * Границе * Густи Граб * Хозановиќи * Храсно * Јавор * Јазвине * Јелинак * Каќуни * Каоник * Катиќи * Кувачериќ * Лончари * Мехуриќи * Мердани * Михаљевиќи * Милавице * Незировиќи * Очехници * Оселиште * Подбаре * Подјеле * Подстијена * Поље * Просје * Путиш * Раван * Скрадно * Солаковиќ * Стране * Забица * Турчиќ == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Busovača}} * [https://web.archive.org/web/20100425003411/http://www.busovaca.net/ Официјална веб-страница] * [http://www.radio-busovaca.com Веб-страница на Радио-Бусовача] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Busovaca}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] psskup88dx034l577sfh33c3dwcnz34 0 1395524 5561941 2026-05-20T23:40:59Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1344676087|Bužim]]“ 5561941 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Други места}}{{Инфокутија Населено место|||official_name=Bužim|image_skyline=Pogled na Bužim sa starog grada (29. 4. 2017. - 14-15).jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2={{flag|Una-Sana}}|subdivision_type3=Geographical [[region]]|subdivision_name3=[[Bosanska Krajina]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|map_caption=Локацијата на Бужим во Босна и Херцеговина.|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Municipal&nbsp;mayor|image_map=BiH municipality location Bužim.svg|leader_name=Mersudin Nanić ([[Party of Democratic Action|SDA]])|area_total_km2=129|population_urban=2191|population_total=19340|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=157.3|pushpin_map=|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=|area_code=+387 37|website={{url|http://www.opcinabuzim.ba}}|name=Бужим|image_flag=Flag of Bužim.gif|image_shield=Coat of Arms of Bužim.png|image_caption=Бужим}}'''Бужим''' – општина и град сместен во [[Унско-сански кантон|Унско-Санскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] кој се наоѓа во [[Босанска Краина]] во најсеверозападниот дел на Босна и Херцеговина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/Tourism-g7937883-Buzim_Una_Sana_Canton_Federation_of_Bosnia_and_Herzegovina-Vacations.html|title=Bužim, Bosnia and Herzegovina 2023: Best Places to Visit|work=Tripadvisor|language=en|accessdate=2023-02-24}}</ref> == Географија == Бужим се граничи на исток со [[Босанска Крупа]], на југ со [[Цазин]], на запад и север со [[Велика Кладуша]] и на североисток со [[Хрватска|Република Хрватска]], а географски, поголемиот дел од општината е планински. Вкупната површина на Бужим е околу 129км² со население од 20.000 жители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opcinabuzim.ba/2014/intervju-nacelnika-opcine-buzim-agana-bunica-za-preporod/|title=Intervju|work=opcinabuzim.ba|publisher=2013}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sarajevotimes.com/world-phenomenon-in-bih-a-city-with-about-200-twins/|title=World Phenomenon in BiH: A City with about 200 Twins|date=3 April 2023|work=Sarajevo Times}}</ref> и е на околу 180м–400м надморска височина. == Историја == Подрачјето на општина Бужим било населено пред доаѓањето на [[Стар Рим|Римјаните]], а населението во ова подрачје се занимавало со земјоделство, сточарство, рударство и трговија. Постоењето на [[Mint (facility)|ковница]] во 14 век укажува на тоа дека трговијата била развиена во тие времиња и дека градот бил центар на трговијата во регионот дури и по османлиското освојување.<ref>{{Наведена книга|title=Bosnia and Herzegovina: A Tourist Guide|last=Jokić|first=Gojko|date=1969|publisher=Association of Journalists of Bosnia-Herzegovina|page=98}}</ref> [[Податотека:Buzim_Castle,_Bosnia-Herzegovina.JPG|десно|мини|[[Тврдина Бужим|Замокот Бужим]]]] Градот е доминиран од урнатините на средновековната хрватска тврдина и стариот град, а постариот, внатрешен дел од [[Тврдина Бужим|замокот Бужим]] бил изграден не подоцна од првата половина на 14 век и првпат бил споменат во 1334 година, заедно со самиот град. Во 1848 година тврдината била проширена и подоцна реновирана неколку пати, а во 1494 година, кралот [[Владислав Јагелонски|Владислав II од Унгарија]] му го доделил замокот Бужим и неговите поврзани земјишта на ''Јоханес Кеглевит де Поричане'', од подоцнежното хрватско-унгарско [[Keglević family|семејство Кеглевиќ]], кое го добило своето име ''Кеглевич де Бужин'' по оваа тврдина. Хрватска била во [[Кралство Хрватска и Далмација|државна унија со Унгарија]] од 1102 година, а замокот одиграл клучна улога во одбраната на хрватскиот пограничен регион од [[Отоманско Царство|отоманските]] напади и, извесно време, бил седиште на хрватското благородничко семејство [[Jelačić family|Јелачиќ]], чиј најпознат член - [[Јосип Јелачиќ]] - се сметал за национален херој во [[Хрватска]]. Во 1576 година османлиите го освоиле градот. [[Податотека:Stari_grad_Bužim_(29._4._2017._-_14-27).jpg|десно|мини|Замокот Бужим]] Пред [[Босанска војна|Босанската војна]], градот Бужим официјално бил дел од општина [[Босанска Крупа]], а веќе во 1996 година, Бужим станал општина. Градот бил бранет од [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Армијата на Република Босна и Херцеговина]] за време на [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а една од најелитните и најпознатите бригади на Армијата на Република Босна и Херцеговина, [[505th Bužim Brigade|505-та бригада]], била формирана и сместена токму во Бужим. Поради толку многу близнаци што се раѓале во Бужим, се правел обид да се прогласи за „Град на близнаци“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|title=Remote corner of Bosnia to declare itself "Town of Twins"|work=[[MSN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074455/http://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|archive-date=2016-03-04|accessdate=2015-04-17}}</ref> == Демографија == === Население === {| class="wikitable" ! colspan="6" |Население на населени места – општина Бужим |- | | Населба | 1971 година. | 1981 година. | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 12.579 | 15.413 | 16.940 | 19.340 |- | 1 | Торба | | | 644 | 571 |- | 2 | '''Бужим''' | 1.312 | 1.550 | 1.697 | 2.191 |- | 3 | Добро Село | | | 1.752 | 2.242 |- | 4 | Коњодор | | | 1.762 | 2.085 |- | 5 | Лубарда | | | 2.944 | 3.198 |- | 6 | Мразовац | | | 3.149 | 3.653 |- | 7 | Варошка Риека | | | 4.992 | 5.400 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 2.191 (100,0%) | 1.697 (100,0%) | 1.550 (100,0%) | 1.312 (100,0%) |- | Бошњаци | 2.181 (99,54%) | 1.643 (96,82%) | 1.468 (94,71%) | 1.275 (97,18%) |- | Непознато | 4 (0,183%) | | | |- | Срби | 2 (0,091%) | 20 (1.179%) | 20 (1.290%) | 29 (2.210%) |- | Неприпадник | 2 (0,091%) | | | |- | Хрвати | 1 (0,046%) | 3 (0,177%) | 7 (0,452%) | 2 (0,152%) |- | Словенците | 1 (0,046%) | | | |- | Други | | 21 (1.237%) | 18 (1.161%) | 6 (0,457%) |- | Југословени | | 10 (0,589%) | 37 (2.387%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.298 (100,0%) | 16.940 (100,0%) | 15.413 (100,0%) | 12.579 (100,0%) |- | Бошњаци | 19.298 (99,78%) | 16.680 (98,47%) | 15.091 (97,91%) | 12.280 (97,62%) |- | Непознато | 22 (0,114%) | | | |- | Хрвати | 8 (0,041%) | 5 (0,030%) | 16 (0,104%) | 18 (0,143%) |- | Неприпадник | 6 (0,031%) | | | |- | Словенците | 4 (0,021%) | | | |- | Срби | 2 (0,010%) | 91 (0,537%) | 124 (0,805%) | 229 (1.820%) |- | Други | | 141 (0,832%) | 63 (0,409%) | 50 (0,397%) |- | Југословени | | 23 (0,136%) | 119 (0,772%) | 2 (0,016%) |} == Видете исто така == * [[Унско-сански кантон|Кантон Уна-Сана]] * [[Босанска Краина]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * [http://www.opcinabuzim.ba Официјална страница] {{Una Sana Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Нормативна контрола}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|45|03|N|16|02|E|region:BA_type:city(17596)}}{{DEFAULTSORT:Buzim}} [[Категорија:Статии со краток опис]] 9jy5sfj5z0uhw21jq59sqdgz0xakvi0 5561944 5561941 2026-05-20T23:44:23Z IvanKonev123 98191 5561944 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Други места}}{{Инфокутија Населено место|||official_name=Bužim|image_skyline=Pogled na Bužim sa starog grada (29. 4. 2017. - 14-15).jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Политички поделби на Босна и Херцеговина|Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type2=[[Кантони на Федерацијата на Босна и Херцеговина|Кантон]]|subdivision_name2={{flag|Una-Sana}}|subdivision_type3=Geographical [[region]]|subdivision_name3=[[Bosanska Krajina]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|map_caption=Локацијата на Бужим во Босна и Херцеговина.|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Municipal&nbsp;mayor|image_map=BiH municipality location Bužim.svg|leader_name=Mersudin Nanić ([[Party of Democratic Action|SDA]])|area_total_km2=129|population_urban=2191|population_total=19340|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=157.3|pushpin_map=|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=|area_code=+387 37|website={{url|http://www.opcinabuzim.ba}}|name=Бужим|image_flag=Flag of Bužim.gif|image_shield=Coat of Arms of Bužim.png|image_caption=Бужим}}'''Бужим''' – општина и град сместен во [[Унско-сански кантон|Унско-Санскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] кој се наоѓа во [[Босанска Краина]] во најсеверозападниот дел на Босна и Херцеговина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/Tourism-g7937883-Buzim_Una_Sana_Canton_Federation_of_Bosnia_and_Herzegovina-Vacations.html|title=Bužim, Bosnia and Herzegovina 2023: Best Places to Visit|work=Tripadvisor|language=en|accessdate=2023-02-24}}</ref> == Географија == Бужим се граничи на исток со [[Босанска Крупа]], на југ со [[Цазин]], на запад и север со [[Велика Кладуша]] и на североисток со [[Хрватска|Република Хрватска]], а географски, поголемиот дел од општината е планински. Вкупната површина на Бужим е околу 129км² со население од 20.000 жители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opcinabuzim.ba/2014/intervju-nacelnika-opcine-buzim-agana-bunica-za-preporod/|title=Intervju|work=opcinabuzim.ba|publisher=2013}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sarajevotimes.com/world-phenomenon-in-bih-a-city-with-about-200-twins/|title=World Phenomenon in BiH: A City with about 200 Twins|date=3 April 2023|work=Sarajevo Times}}</ref> и е на околу 180м–400м надморска височина. == Историја == Подрачјето на општина Бужим било населено пред доаѓањето на [[Стар Рим|Римјаните]], а населението во ова подрачје се занимавало со земјоделство, сточарство, рударство и трговија. Постоењето на [[Mint (facility)|ковница]] во 14 век укажува на тоа дека трговијата била развиена во тие времиња и дека градот бил центар на трговијата во регионот дури и по османлиското освојување.<ref>{{Наведена книга|title=Bosnia and Herzegovina: A Tourist Guide|last=Jokić|first=Gojko|date=1969|publisher=Association of Journalists of Bosnia-Herzegovina|page=98}}</ref> [[Податотека:Buzim_Castle,_Bosnia-Herzegovina.JPG|десно|мини|[[Тврдина Бужим|Замокот Бужим]]]] Градот е доминиран од урнатините на средновековната хрватска тврдина и стариот град, а постариот, внатрешен дел од [[Тврдина Бужим|замокот Бужим]] бил изграден не подоцна од првата половина на 14 век и првпат бил споменат во 1334 година, заедно со самиот град. Во 1848 година тврдината била проширена и подоцна реновирана неколку пати, а во 1494 година, кралот [[Владислав Јагелонски|Владислав II од Унгарија]] му го доделил замокот Бужим и неговите поврзани земјишта на ''Јоханес Кеглевит де Поричане'', од подоцнежното хрватско-унгарско [[Keglević family|семејство Кеглевиќ]], кое го добило своето име ''Кеглевич де Бужин'' по оваа тврдина. Хрватска била во [[Кралство Хрватска и Далмација|државна унија со Унгарија]] од 1102 година, а замокот одиграл клучна улога во одбраната на хрватскиот пограничен регион од [[Отоманско Царство|отоманските]] напади и, извесно време, бил седиште на хрватското благородничко семејство [[Jelačić family|Јелачиќ]], чиј најпознат член - [[Јосип Јелачиќ]] - се сметал за национален херој во [[Хрватска]]. Во 1576 година османлиите го освоиле градот. [[Податотека:Stari_grad_Bužim_(29._4._2017._-_14-27).jpg|десно|мини|Замокот Бужим]] Пред [[Босанска војна|Босанската војна]], градот Бужим официјално бил дел од општина [[Босанска Крупа]], а веќе во 1996 година, Бужим станал општина. Градот бил бранет од [[Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina|Армијата на Република Босна и Херцеговина]] за време на [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], а една од најелитните и најпознатите бригади на Армијата на Република Босна и Херцеговина, [[505th Bužim Brigade|505-та бригада]], била формирана и сместена токму во Бужим. Поради толку многу близнаци што се раѓале во Бужим, се правел обид да се прогласи за „Град на близнаци“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|title=Remote corner of Bosnia to declare itself "Town of Twins"|work=[[MSN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074455/http://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|archive-date=2016-03-04|accessdate=2015-04-17}}</ref> == Демографија == === Население === {| class="wikitable" ! colspan="6" |Население на населени места – општина Бужим |- | | Населба | 1971 година. | 1981 година. | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 12.579 | 15.413 | 16.940 | 19.340 |- | 1 | Торба | | | 644 | 571 |- | 2 | '''Бужим''' | 1.312 | 1.550 | 1.697 | 2.191 |- | 3 | Добро Село | | | 1.752 | 2.242 |- | 4 | Коњодор | | | 1.762 | 2.085 |- | 5 | Лубарда | | | 2.944 | 3.198 |- | 6 | Мразовац | | | 3.149 | 3.653 |- | 7 | Варошка Риека | | | 4.992 | 5.400 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 2.191 (100,0%) | 1.697 (100,0%) | 1.550 (100,0%) | 1.312 (100,0%) |- | Бошњаци | 2.181 (99,54%) | 1.643 (96,82%) | 1.468 (94,71%) | 1.275 (97,18%) |- | Непознато | 4 (0,183%) | | | |- | Срби | 2 (0,091%) | 20 (1.179%) | 20 (1.290%) | 29 (2.210%) |- | Неприпадник | 2 (0,091%) | | | |- | Хрвати | 1 (0,046%) | 3 (0,177%) | 7 (0,452%) | 2 (0,152%) |- | Словенците | 1 (0,046%) | | | |- | Други | | 21 (1.237%) | 18 (1.161%) | 6 (0,457%) |- | Југословени | | 10 (0,589%) | 37 (2.387%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.298 (100,0%) | 16.940 (100,0%) | 15.413 (100,0%) | 12.579 (100,0%) |- | Бошњаци | 19.298 (99,78%) | 16.680 (98,47%) | 15.091 (97,91%) | 12.280 (97,62%) |- | Непознато | 22 (0,114%) | | | |- | Хрвати | 8 (0,041%) | 5 (0,030%) | 16 (0,104%) | 18 (0,143%) |- | Неприпадник | 6 (0,031%) | | | |- | Словенците | 4 (0,021%) | | | |- | Срби | 2 (0,010%) | 91 (0,537%) | 124 (0,805%) | 229 (1.820%) |- | Други | | 141 (0,832%) | 63 (0,409%) | 50 (0,397%) |- | Југословени | | 23 (0,136%) | 119 (0,772%) | 2 (0,016%) |} == Видете исто така == * [[Унско-сански кантон|Кантон Уна-Сана]] * [[Босанска Краина]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * [http://www.opcinabuzim.ba Официјална страница] {{Una Sana Canton}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Нормативна контрола}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|45|03|N|16|02|E|region:BA_type:city(17596)}}{{DEFAULTSORT:Buzim}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] 0hlk6t5utvrxfp8m5hocq873d6l98i6 5561980 5561944 2026-05-21T08:49:26Z BosaFi 115936 5561980 wikitext text/x-wiki {{Други места}}{{Инфокутија Населено место|||official_name=Bužim|image_skyline=Pogled na Bužim sa starog grada (29. 4. 2017. - 14-15).jpg|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|subdivision_type=Држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Ентитет]]|subdivision_name1=[[Федерација на Босна и Херцеговина]]|subdivision_type3=географски [[регион]]|subdivision_name3=[[Босанска Краина]]|timezone1=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|map_caption=Локацијата на Бужим во Босна и Херцеговина.|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=градоначалник|image_map=BiH municipality location Bužim.svg|leader_name=Мерсудин Наниќ ([[СДА]])|area_total_km2=129|population_urban=2191|population_total=19340|population_footnotes=|population_as_of=2013 попис|population_density_km2=157.3|pushpin_map=|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=|area_code=+387 37|website={{url|http://www.opcinabuzim.ba}}|name=Бужим|image_flag=Flag of Bužim.gif|image_shield=Coat of Arms of Bužim.png|image_caption=Бужим}}'''Бужим''' – општина и град сместен во [[Унско-сански кантон|Унско-санскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и воедно ентитет на [[Босна и Херцеговина]] кој се наоѓа во [[Босанска Краина]] во најсеверозападниот дел на Босна и Херцеговина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/Tourism-g7937883-Buzim_Una_Sana_Canton_Federation_of_Bosnia_and_Herzegovina-Vacations.html|title=Bužim, Bosnia and Herzegovina 2023: Best Places to Visit|work=Tripadvisor|language=en|accessdate=2023-02-24}}</ref> == Географија == Бужим се граничи на исток со [[Босанска Крупа]], на југ со [[Цазин]], на запад и север со [[Велика Кладуша]] и на североисток со [[Хрватска|Република Хрватска]], а географски, поголемиот дел од општината е планински. Вкупната површина на Бужим е околу 129км² со население од 20.000 жители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opcinabuzim.ba/2014/intervju-nacelnika-opcine-buzim-agana-bunica-za-preporod/|title=Intervju|work=opcinabuzim.ba|publisher=2013}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sarajevotimes.com/world-phenomenon-in-bih-a-city-with-about-200-twins/|title=World Phenomenon in BiH: A City with about 200 Twins|date=3 April 2023|work=Sarajevo Times}}</ref> и е на околу 180м–400м надморска височина. == Историја == Подрачјето на општина Бужим било населено пред доаѓањето на [[Стар Рим|Римјаните]], а населението во ова подрачје се занимавало со земјоделство, сточарство, рударство и трговија. Постоењето на ковница во 14 век укажува на тоа дека трговијата била развиена во тие времиња и дека градот бил центар на трговијата во регионот дури и по османлиското освојување.<ref>{{Наведена книга|title=Bosnia and Herzegovina: A Tourist Guide|last=Jokić|first=Gojko|date=1969|publisher=Association of Journalists of Bosnia-Herzegovina|page=98}}</ref> [[Податотека:Buzim_Castle,_Bosnia-Herzegovina.JPG|десно|мини|[[Тврдина Бужим]]]] Градот е доминиран од урнатините на средновековната хрватска тврдина и стариот град, а постариот, внатрешен дел од [[Тврдина Бужим|тврдината Бужим]] бил изграден не подоцна од првата половина на 14 век и првпат бил споменат во 1334 година, заедно со самиот град. Во 1848 година тврдината била проширена и подоцна реновирана неколку пати, а во 1494 година, кралот [[Владислав Јагелонски|Владислав Јгелонски]] му го доделил тврдината Бужим и неговите поврзани земјишта на ''Јоханес Кеглевит де Поричане'', од подоцнежното хрватско-унгарско семејство Кеглевиќ, кое го добило своето име ''Кеглевич де Бужин'' по оваа тврдина. Хрватска била во [[Кралство Хрватска и Далмација|државна унија со Унгарија]] од 1102 година, а тврдината одиграл клучна улога во одбраната на хрватскиот пограничен регион од [[Отоманско Царство|отоманските]] напади и, извесно време, бил седиште на хрватското благородничко семејство [[Jelačić family|Јелачиќ]], чиј најпознат член - [[Јосип Јелачиќ]] - се сметал за национален херој во [[Хрватска]]. Во 1576 година османлиите го освоиле градот. [[Податотека:Stari_grad_Bužim_(29._4._2017._-_14-27).jpg|десно|мини|Тврдина Бужим]] Пред [[Босанска војна|Босанската војна]], градот Бужим официјално бил дел од општина [[Босанска Крупа]], а веќе во 1996 година, Бужим станал општина. Градот бил бранет од Армијата на Република Босна и Херцеговина за време на [[Босанска војна|Босанската војна]], а една од најелитните и најпознатите бригади на Армијата на Република Босна и Херцеговина, 505-та бригада, била формирана и сместена токму во Бужим. Поради толку многу близнаци што се раѓале во Бужим, се правел обид да се прогласи за „Град на близнаци“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|title=Remote corner of Bosnia to declare itself "Town of Twins"|work=[[MSN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074455/http://www.msn.com/en-us/news/offbeat/remote-corner-of-bosnia-to-declare-itself-town-of-twins/ar-AAb8Xy9|archive-date=2016-03-04|accessdate=2015-04-17}}</ref> == Демографија == === Население === {| class="wikitable" ! colspan="6" |Население на населени места – општина Бужим |- | | Населба | 1971 година. | 1981 година. | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 12.579 | 15.413 | 16.940 | 19.340 |- | 1 | Торба | | | 644 | 571 |- | 2 | '''Бужим''' | 1.312 | 1.550 | 1.697 | 2.191 |- | 3 | Добро Село | | | 1.752 | 2.242 |- | 4 | Коњодор | | | 1.762 | 2.085 |- | 5 | Лубарда | | | 2.944 | 3.198 |- | 6 | Мразовац | | | 3.149 | 3.653 |- | 7 | Варошка Риека | | | 4.992 | 5.400 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 2.191 (100,0%) | 1.697 (100,0%) | 1.550 (100,0%) | 1.312 (100,0%) |- | Бошњаци | 2.181 (99,54%) | 1.643 (96,82%) | 1.468 (94,71%) | 1.275 (97,18%) |- | Непознато | 4 (0,183%) | | | |- | Срби | 2 (0,091%) | 20 (1.179%) | 20 (1.290%) | 29 (2.210%) |- | Неприпадник | 2 (0,091%) | | | |- | Хрвати | 1 (0,046%) | 3 (0,177%) | 7 (0,452%) | 2 (0,152%) |- | Словенците | 1 (0,046%) | | | |- | Други | | 21 (1.237%) | 18 (1.161%) | 6 (0,457%) |- | Југословени | | 10 (0,589%) | 37 (2.387%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Бужим |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 20.298 (100,0%) | 16.940 (100,0%) | 15.413 (100,0%) | 12.579 (100,0%) |- | Бошњаци | 19.298 (99,78%) | 16.680 (98,47%) | 15.091 (97,91%) | 12.280 (97,62%) |- | Непознато | 22 (0,114%) | | | |- | Хрвати | 8 (0,041%) | 5 (0,030%) | 16 (0,104%) | 18 (0,143%) |- | Неприпадник | 6 (0,031%) | | | |- | Словенците | 4 (0,021%) | | | |- | Срби | 2 (0,010%) | 91 (0,537%) | 124 (0,805%) | 229 (1.820%) |- | Други | | 141 (0,832%) | 63 (0,409%) | 50 (0,397%) |- | Југословени | | 23 (0,136%) | 119 (0,772%) | 2 (0,016%) |} == Поврзано == * [[Унско-сански кантон]] * [[Босанска Краина]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.opcinabuzim.ba Официјална страница] {{Нормативна контрола}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|45|03|N|16|02|E|region:BA_type:city(17596)}}{{DEFAULTSORT:Buzim}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] 9eh9hnpsw9rqcxloefgj37l36nbdv7w 0 1395525 5561945 2026-05-20T23:50:16Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341382413|Čapljina]]“ 5561945 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место}} њеффдњдеагв43грњгвњ сдцсњдефеб адњфефњеф ењффњфењффњевб ањд == Историја == дњдфњ а њвњ њ њддњ д њ њ њ њддњ њ њ њ дњ њ њ а њ њ дњд њ њ дњвњд њдд њ е ад њњ њ == Статус == дњдњд а ње њфд њњњј јдњ ењјо јњ ње == Населби == <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} == Демографија == [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 6.340 (100,0%) | 7.461 (100,0%) | 6.191 (100,0%) | 4.647 (100,0%) |- | Хрвати | 4.724 (81,82%) | 3.067 (41,11%) | 2.542 (41,06%) | 1.854 (39,90%) |- | Бошњаци | 687 (11,90%) | 2.191 (29,37%) | 1.661 (26,83%) | 1.605 (34,54%) |- | Други | 187 (3.239%) | 229 (3.069%) | 46 (0,743%) | 40 (0,861%) |- | Срби | 176 (3.048%) | 1 267 (16,98%) | 896 (14,47%) | 945 (20,34%) |- | Југословени | | 707 (9.476%) | 955 (15,43%) | 125 (2.690%) |- | Албанци | | | 35 (0,565%) | 20 (0,430%) |- | Црногорците | | | 31 (0,501%) | 36 (0,775%) |- | Македонци | | | 16 (0,258%) | 11 (0,237%) |- | Словенците | | | 9 (0,145%) | 11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. | 1961 година. | 1953 година. | 1948 година. |- | Вкупно | 28.122 (100,0%) | 27.882 (100,0%) | 26.032 (100,0%) | 28.240 (100,0%) | 25.543 (100,0%) | 24.364 (100,0%) | 22.086 (100,0%) |- | Хрвати | 20.538 (78,52%) | 14.969 (53,69%) | 13.931 (53,51%) | 16.884 (59,79%) | 15.444 (60,46%) | 17.072 (70,07%) | 15.699 (71,08%) |- | Бошњаци | 4.541 (17,36%) | 7.672 (27,52%) | 6.830 (26,24%) | 6.999 (24,78%) | 5.630 (22,04%) | | |- | Срби | 714 (2.730%) | 3.753 (13,46%) | 3.467 (13,32%) | 3.896 (13,80%) | 4.076 (15,96%) | 3.355 (13,77%) | 2.670 (12,09%) |- | Други | 364 (1.392%) | 441 (1.582%) | 87 (0,334%) | 113 (0,400%) | 393 (1,54%) | 3.937 (16,16%) | 3.717 (16,83%) |- | Југословени | | 1 047 (3.755%) | 1 591 (6.112%) | 206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | | 49 (0,188%) | 79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | | 42 (0,161%) | 25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | | 23 (0,088%) | 16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | | 12 (0,046%) | 18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | | 4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} == Култура == Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: * ХКУД Чапљина * HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) * HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) * ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) * ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) * ХКУД „Зора“ Струге-Горица * КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] * [[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер * [[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] * [[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар * [[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер * [[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер * [[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец * [[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер * [[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател * [[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер * [[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер * [[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести * [[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер * [[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка * [[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар * [[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар * [[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер == Спорт == * [[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) * [[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) * [[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) == Градови близнаци – градови збратимени == Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: * {{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|CRO}} [[Пожега (Хрватска)|Požega]], Croatia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hms.ba/capljina-i-pozega-potpisali-sporazum-o-bratimljenju/|title=Čapljina i Požega potpisali sporazum o bratimljenju|date=2019-03-13|work=hms.ba|publisher=Hrvatski Medijski Servis|language=bs|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|SVN}} [[Врхника|Vrhnika]], Slovenia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vrhnika.si/?m=pages&id=11|title=Pobratene občine|work=vrhnika.si|publisher=Občina Vrhnika|language=sl|accessdate=2020-12-28}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ouwt3cap05wrjho7pdej1m1k2dltmhr 5561947 5561945 2026-05-20T23:53:08Z IvanKonev123 98191 5561947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Čapljina | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|City]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Panoramic view of Čapljina | image_caption = Čapljina | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{BIH}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = {{flag|Herzegovina-Neretva}} | subdivision_type3 = Geographical [[region]] | subdivision_name3 = [[Herzegovina]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]] | leader_title = Mayor | leader_name = Iva Raguž | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Post code | postal_code = 88300 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = +387 36 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' ({{lang-cyrl|Чапљина}}, {{IPA|hr|t͡ʃâpʎina|прон}}) е град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на [[Федерацијата Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само {{convert|20|км|милји}} од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200.{{потребен цитат|датум=јуни 2018}} Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] беше запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили беа убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикаа големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласија состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref>{{cite web |title=sjednica Владе Федерација БиХ |url=https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |website=bihvlada.gov.ba |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628222552/https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |archive-date=28.06.20202020 | ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]].<ref>{{Наведете веб|url=https://istinomjer.ba/opcina-capljina-i-sluzbeno-postala-grad-capljinaplućbenoČbejniplužnoČbe postala Град Чапљина|last=Ašćerić|first=Selma|date=23 мај 2019|website=Istinomjer|trans-title=Општина Чапљина официјално стана Град Чапљина|access-date=6 март 2020}}</> == Населби == <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} == Демографија == [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. |- | Вкупно | 6.340 (100,0%) | 7.461 (100,0%) | 6.191 (100,0%) | 4.647 (100,0%) |- | Хрвати | 4.724 (81,82%) | 3.067 (41,11%) | 2.542 (41,06%) | 1.854 (39,90%) |- | Бошњаци | 687 (11,90%) | 2.191 (29,37%) | 1.661 (26,83%) | 1.605 (34,54%) |- | Други | 187 (3.239%) | 229 (3.069%) | 46 (0,743%) | 40 (0,861%) |- | Срби | 176 (3.048%) | 1 267 (16,98%) | 896 (14,47%) | 945 (20,34%) |- | Југословени | | 707 (9.476%) | 955 (15,43%) | 125 (2.690%) |- | Албанци | | | 35 (0,565%) | 20 (0,430%) |- | Црногорците | | | 31 (0,501%) | 36 (0,775%) |- | Македонци | | | 16 (0,258%) | 11 (0,237%) |- | Словенците | | | 9 (0,145%) | 11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | | 2013 година. | 1991 година. | 1981 година. | 1971 година. | 1961 година. | 1953 година. | 1948 година. |- | Вкупно | 28.122 (100,0%) | 27.882 (100,0%) | 26.032 (100,0%) | 28.240 (100,0%) | 25.543 (100,0%) | 24.364 (100,0%) | 22.086 (100,0%) |- | Хрвати | 20.538 (78,52%) | 14.969 (53,69%) | 13.931 (53,51%) | 16.884 (59,79%) | 15.444 (60,46%) | 17.072 (70,07%) | 15.699 (71,08%) |- | Бошњаци | 4.541 (17,36%) | 7.672 (27,52%) | 6.830 (26,24%) | 6.999 (24,78%) | 5.630 (22,04%) | | |- | Срби | 714 (2.730%) | 3.753 (13,46%) | 3.467 (13,32%) | 3.896 (13,80%) | 4.076 (15,96%) | 3.355 (13,77%) | 2.670 (12,09%) |- | Други | 364 (1.392%) | 441 (1.582%) | 87 (0,334%) | 113 (0,400%) | 393 (1,54%) | 3.937 (16,16%) | 3.717 (16,83%) |- | Југословени | | 1 047 (3.755%) | 1 591 (6.112%) | 206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | | 49 (0,188%) | 79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | | 42 (0,161%) | 25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | | 23 (0,088%) | 16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | | 12 (0,046%) | 18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | | 4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} == Култура == Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: * ХКУД Чапљина * HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) * HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) * ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) * ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) * ХКУД „Зора“ Струге-Горица * КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] * [[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер * [[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] * [[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар * [[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер * [[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер * [[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец * [[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер * [[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател * [[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер * [[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер * [[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести * [[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер * [[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка * [[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар * [[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар * [[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер == Спорт == * [[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) * [[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) * [[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) == Градови близнаци – градови збратимени == Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: * {{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|CRO}} [[Пожега (Хрватска)|Požega]], Croatia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hms.ba/capljina-i-pozega-potpisali-sporazum-o-bratimljenju/|title=Čapljina i Požega potpisali sporazum o bratimljenju|date=2019-03-13|work=hms.ba|publisher=Hrvatski Medijski Servis|language=bs|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|SVN}} [[Врхника|Vrhnika]], Slovenia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vrhnika.si/?m=pages&id=11|title=Pobratene občine|work=vrhnika.si|publisher=Občina Vrhnika|language=sl|accessdate=2020-12-28}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] amq56d5g3l1mqlkceebq1mkhsfbdjjk 5561948 5561947 2026-05-20T23:53:35Z IvanKonev123 98191 5561948 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Čapljina | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|City]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Panoramic view of Čapljina | image_caption = Čapljina | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{BIH}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = {{flag|Herzegovina-Neretva}} | subdivision_type3 = Geographical [[region]] | subdivision_name3 = [[Herzegovina]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]] | leader_title = Mayor | leader_name = Iva Raguž | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Post code | postal_code = 88300 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = +387 36 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' – град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на [[Федерацијата Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само {{convert|20|км|милји}} од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200.{{потребен цитат|датум=јуни 2018}} Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] беше запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили беа убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикаа големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласија состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref><nowiki>{{cite web |title=sjednica Владе Федерација БиХ |url=</nowiki>https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |website=bihvlada.gov.ba |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628222552/https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |archive-date=28.06.20202020 | ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]].<nowiki><ref></nowiki>{{Наведете веб|url=https://istinomjer.ba/opcina-capljina-i-sluzbeno-postala-grad-capljinaplućbenoČbejniplužnoČbe postala Град Чапљина|last=Ašćerić|first=Selma|date=23 мај 2019|website=Istinomjer|trans-title=Општина Чапљина официјално стана Град Чапљина|access-date=6 март 2020}}</> ==Населби== <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} ==Демографија== [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} ===Етнички состав=== {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |- |Вкупно |6.340 (100,0%) |7.461 (100,0%) |6.191 (100,0%) |4.647 (100,0%) |- |Хрвати |4.724 (81,82%) |3.067 (41,11%) |2.542 (41,06%) |1.854 (39,90%) |- |Бошњаци |687 (11,90%) |2.191 (29,37%) |1.661 (26,83%) |1.605 (34,54%) |- |Други |187 (3.239%) |229 (3.069%) |46 (0,743%) |40 (0,861%) |- |Срби |176 (3.048%) |1 267 (16,98%) |896 (14,47%) |945 (20,34%) |- |Југословени | |707 (9.476%) |955 (15,43%) |125 (2.690%) |- |Албанци | | |35 (0,565%) |20 (0,430%) |- |Црногорците | | |31 (0,501%) |36 (0,775%) |- |Македонци | | |16 (0,258%) |11 (0,237%) |- |Словенците | | |9 (0,145%) |11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |1961 година. |1953 година. |1948 година. |- |Вкупно |28.122 (100,0%) |27.882 (100,0%) |26.032 (100,0%) |28.240 (100,0%) |25.543 (100,0%) |24.364 (100,0%) |22.086 (100,0%) |- |Хрвати |20.538 (78,52%) |14.969 (53,69%) |13.931 (53,51%) |16.884 (59,79%) |15.444 (60,46%) |17.072 (70,07%) |15.699 (71,08%) |- |Бошњаци |4.541 (17,36%) |7.672 (27,52%) |6.830 (26,24%) |6.999 (24,78%) |5.630 (22,04%) | | |- |Срби |714 (2.730%) |3.753 (13,46%) |3.467 (13,32%) |3.896 (13,80%) |4.076 (15,96%) |3.355 (13,77%) |2.670 (12,09%) |- |Други |364 (1.392%) |441 (1.582%) |87 (0,334%) |113 (0,400%) |393 (1,54%) |3.937 (16,16%) |3.717 (16,83%) |- |Југословени | |1 047 (3.755%) |1 591 (6.112%) |206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | |49 (0,188%) |79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | |42 (0,161%) |25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | |23 (0,088%) |16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | |12 (0,046%) |18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | |4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} ==Култура== Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: *ХКУД Чапљина *HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) *HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) *ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) *ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) *ХКУД „Зора“ Струге-Горица *КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] *[[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер *[[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] *[[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар *[[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер *[[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер *[[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец *[[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер *[[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател *[[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер *[[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер *[[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести *[[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер *[[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка *[[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар *[[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар *[[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер ==Спорт== *[[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) *[[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) *[[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) ==Градови близнаци – градови збратимени== Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: *{{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<nowiki><ref></nowiki>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|CRO}} [[Пожега (Хрватска)|Požega]], Croatia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hms.ba/capljina-i-pozega-potpisali-sporazum-o-bratimljenju/|title=Čapljina i Požega potpisali sporazum o bratimljenju|date=2019-03-13|work=hms.ba|publisher=Hrvatski Medijski Servis|language=bs|accessdate=2020-12-28}}</ref> * {{Знамеикона|SVN}} [[Врхника|Vrhnika]], Slovenia<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vrhnika.si/?m=pages&id=11|title=Pobratene občine|work=vrhnika.si|publisher=Občina Vrhnika|language=sl|accessdate=2020-12-28}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] cpc2trcos4vmb9s3j5m0ve6qzkctm38 5561951 5561948 2026-05-20T23:55:13Z IvanKonev123 98191 5561951 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Čapljina | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|City]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Panoramic view of Čapljina | image_caption = Čapljina | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{BIH}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = {{flag|Herzegovina-Neretva}} | subdivision_type3 = Geographical [[region]] | subdivision_name3 = [[Herzegovina]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]] | leader_title = Mayor | leader_name = Iva Raguž | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Post code | postal_code = 88300 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = +387 36 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' – град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на [[Федерацијата Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само {{convert|20|км|милји}} од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200.{{потребен цитат|датум=јуни 2018}} Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] беше запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили беа убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикаа големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласија состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref><nowiki>{{cite web |title=sjednica Владе Федерација БиХ |url=</nowiki>https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |website=bihvlada.gov.ba |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628222552/https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |archive-date=28.06.20202020 | ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]].<nowiki><ref></nowiki>{{Наведете веб|url=https://istinomjer.ba/opcina-capljina-i-sluzbeno-postala-grad-capljinaplućbenoČbejniplužnoČbe postala Град Чапљина|last=Ašćerić|first=Selma|date=23 мај 2019|website=Istinomjer|trans-title=Општина Чапљина официјално стана Град Чапљина|access-date=6 март 2020}}</> ==Населби== <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} ==Демографија== [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} ===Етнички состав=== {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |- |Вкупно |6.340 (100,0%) |7.461 (100,0%) |6.191 (100,0%) |4.647 (100,0%) |- |Хрвати |4.724 (81,82%) |3.067 (41,11%) |2.542 (41,06%) |1.854 (39,90%) |- |Бошњаци |687 (11,90%) |2.191 (29,37%) |1.661 (26,83%) |1.605 (34,54%) |- |Други |187 (3.239%) |229 (3.069%) |46 (0,743%) |40 (0,861%) |- |Срби |176 (3.048%) |1 267 (16,98%) |896 (14,47%) |945 (20,34%) |- |Југословени | |707 (9.476%) |955 (15,43%) |125 (2.690%) |- |Албанци | | |35 (0,565%) |20 (0,430%) |- |Црногорците | | |31 (0,501%) |36 (0,775%) |- |Македонци | | |16 (0,258%) |11 (0,237%) |- |Словенците | | |9 (0,145%) |11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |1961 година. |1953 година. |1948 година. |- |Вкупно |28.122 (100,0%) |27.882 (100,0%) |26.032 (100,0%) |28.240 (100,0%) |25.543 (100,0%) |24.364 (100,0%) |22.086 (100,0%) |- |Хрвати |20.538 (78,52%) |14.969 (53,69%) |13.931 (53,51%) |16.884 (59,79%) |15.444 (60,46%) |17.072 (70,07%) |15.699 (71,08%) |- |Бошњаци |4.541 (17,36%) |7.672 (27,52%) |6.830 (26,24%) |6.999 (24,78%) |5.630 (22,04%) | | |- |Срби |714 (2.730%) |3.753 (13,46%) |3.467 (13,32%) |3.896 (13,80%) |4.076 (15,96%) |3.355 (13,77%) |2.670 (12,09%) |- |Други |364 (1.392%) |441 (1.582%) |87 (0,334%) |113 (0,400%) |393 (1,54%) |3.937 (16,16%) |3.717 (16,83%) |- |Југословени | |1 047 (3.755%) |1 591 (6.112%) |206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | |49 (0,188%) |79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | |42 (0,161%) |25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | |23 (0,088%) |16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | |12 (0,046%) |18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | |4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} ==Култура== Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: *ХКУД Чапљина *HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) *HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) *ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) *ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) *ХКУД „Зора“ Струге-Горица *КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] *[[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер *[[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] *[[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар *[[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер *[[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер *[[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец *[[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер *[[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател *[[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер *[[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер *[[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести *[[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер *[[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка *[[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар *[[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар *[[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер ==Спорт== *[[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) *[[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) *[[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) ==Градови близнаци – градови збратимени== Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: *{{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<nowiki><ref></nowiki>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]]. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] a6hkr65fs5i0n8fewwd2r9fgr8wy2jw 5561957 5561951 2026-05-21T00:00:01Z IvanKonev123 98191 /* Статус */ 5561957 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Čapljina | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|City]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Panoramic view of Čapljina | image_caption = Čapljina | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{BIH}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = {{flag|Herzegovina-Neretva}} | subdivision_type3 = Geographical [[region]] | subdivision_name3 = [[Herzegovina]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]] | leader_title = Mayor | leader_name = Iva Raguž | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Post code | postal_code = 88300 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = +387 36 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' – град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на [[Федерацијата Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само {{convert|20|км|милји}} од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200.{{потребен цитат|датум=јуни 2018}} Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] беше запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили беа убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикаа големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласија состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref><nowiki>{{cite web |title=sjednica Владе Федерација БиХ |url=</nowiki>https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |website=bihvlada.gov.ba |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628222552/https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |archive-date=28.06.20202020 | ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]].<nowiki><ref></nowiki>{{Наведете веб|url=https://istinomjer.ba/opcina-capljina-i-sluzbeno-postala-grad-capljinaplućbenoČbejniplužnoČbe postala Град Чапљина|last=Ašćerić|first=Selma|date=23 мај 2019|website=Istinomjer|trans-title=Општина Чапљина официјално стана Град Чапљина|access-date=6 март 2020}}</> ==Населби== <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} ==Демографија== [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} ===Етнички состав=== {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |- |Вкупно |6.340 (100,0%) |7.461 (100,0%) |6.191 (100,0%) |4.647 (100,0%) |- |Хрвати |4.724 (81,82%) |3.067 (41,11%) |2.542 (41,06%) |1.854 (39,90%) |- |Бошњаци |687 (11,90%) |2.191 (29,37%) |1.661 (26,83%) |1.605 (34,54%) |- |Други |187 (3.239%) |229 (3.069%) |46 (0,743%) |40 (0,861%) |- |Срби |176 (3.048%) |1 267 (16,98%) |896 (14,47%) |945 (20,34%) |- |Југословени | |707 (9.476%) |955 (15,43%) |125 (2.690%) |- |Албанци | | |35 (0,565%) |20 (0,430%) |- |Црногорците | | |31 (0,501%) |36 (0,775%) |- |Македонци | | |16 (0,258%) |11 (0,237%) |- |Словенците | | |9 (0,145%) |11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |1961 година. |1953 година. |1948 година. |- |Вкупно |28.122 (100,0%) |27.882 (100,0%) |26.032 (100,0%) |28.240 (100,0%) |25.543 (100,0%) |24.364 (100,0%) |22.086 (100,0%) |- |Хрвати |20.538 (78,52%) |14.969 (53,69%) |13.931 (53,51%) |16.884 (59,79%) |15.444 (60,46%) |17.072 (70,07%) |15.699 (71,08%) |- |Бошњаци |4.541 (17,36%) |7.672 (27,52%) |6.830 (26,24%) |6.999 (24,78%) |5.630 (22,04%) | | |- |Срби |714 (2.730%) |3.753 (13,46%) |3.467 (13,32%) |3.896 (13,80%) |4.076 (15,96%) |3.355 (13,77%) |2.670 (12,09%) |- |Други |364 (1.392%) |441 (1.582%) |87 (0,334%) |113 (0,400%) |393 (1,54%) |3.937 (16,16%) |3.717 (16,83%) |- |Југословени | |1 047 (3.755%) |1 591 (6.112%) |206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | |49 (0,188%) |79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | |42 (0,161%) |25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | |23 (0,088%) |16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | |12 (0,046%) |18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | |4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} ==Култура== Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: *ХКУД Чапљина *HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) *HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) *ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) *ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) *ХКУД „Зора“ Струге-Горица *КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] *[[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер *[[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] *[[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар *[[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер *[[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер *[[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец *[[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер *[[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател *[[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер *[[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер *[[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести *[[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер *[[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка *[[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар *[[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар *[[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер ==Спорт== *[[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) *[[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) *[[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) ==Градови близнаци – градови збратимени== Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: *{{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<nowiki><ref></nowiki>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чаплина станала [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]]. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] 9ulo38geyh04d9b72lz19swin7v4s2l 5561986 5561957 2026-05-21T09:05:49Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Чаплина]] на [[Чапљина]] 5561957 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Čapljina | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|City]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Panoramic view of Čapljina | image_caption = Čapljina | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{BIH}} | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = {{flag|Herzegovina-Neretva}} | subdivision_type3 = Geographical [[region]] | subdivision_name3 = [[Herzegovina]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]] | leader_title = Mayor | leader_name = Iva Raguž | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Post code | postal_code = 88300 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = +387 36 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' – град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на [[Федерацијата Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само {{convert|20|км|милји}} од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200.{{потребен цитат|датум=јуни 2018}} Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] беше запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили беа убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикаа големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласија состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref><nowiki>{{cite web |title=sjednica Владе Федерација БиХ |url=</nowiki>https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |website=bihvlada.gov.ba |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628222552/https://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=41&col=sjed_onasa |archive-date=28.06.20202020 | ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина стана [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]].<nowiki><ref></nowiki>{{Наведете веб|url=https://istinomjer.ba/opcina-capljina-i-sluzbeno-postala-grad-capljinaplućbenoČbejniplužnoČbe postala Град Чапљина|last=Ašćerić|first=Selma|date=23 мај 2019|website=Istinomjer|trans-title=Општина Чапљина официјално стана Град Чапљина|access-date=6 март 2020}}</> ==Населби== <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bajovci]] * [[Bivolje Brdo]] * Bobanovo selo * [[Crnići (Čapljina)|Crnići]] * '''Čapljina''' * [[Čeljevo]] * [[Doljani, Čapljina|Doljani]] * [[Domanovići]] * [[Dračevo (Čapljina)|Dračevo]] * [[Dretelj]] * [[Dubravica (Čapljina)|Dubravica]] * [[Gabela, Čapljina|Gabela]] * [[Gabela Polje]] * [[Gnjilišta]] * [[Gorica (Čapljina)|Gorica]] * [[Grabovina]] * [[Hotanj]] * [[Jasenica (Čapljina)|Jasenica]] * [[Klepci]] * [[Lokve (Čapljina)|Lokve]] * Modrič * [[Opličići]] * [[Počitelj]] * [[Prćavci]] * [[Prebilovci]] * [[Sjekose]] * [[Stanojevići]] * [[Struge, Bosnia and Herzegovina|Struge]] * [[Svitava (Čapljina)|Svitava]] * [[Ševaš Njive]] * [[Šurmanci]] * Šuškovo * [[Tasovčići]] * [[Trebižat]] * [[Višići]] * [[Zvirovići]]}} ==Демографија== [[Податотека:Capljina_panorama_(5).jpg|мини|Поглед на центарот на градот.]] [[Податотека:Osnovna_skola_V_Pavlovica_Capljina.jpg|мини|ОУ „Владимир Павловиќ“.]] [[Податотека:Srednja_skola_Capljina.jpg|мини|Средно училиште.]] [[Податотека:Posta_Capljina.jpg|мини|Поштата.]] [[Податотека:Crkva_sv_Franje_Capljina_(1).jpg|мини|Католичката црква Свети Франциск во центарот на градот (узурпирана од поранешни францисканци).]] [[Податотека:Matije_Gupca_Street_in_the_centre_of_Čapljina,_2024.jpg|мини|Улицата Матије Гупча во центарот на Чапљина во 2024 година.]] {| class="wikitable" ! colspan="9" |Population of settlements – Čapljina municipality |- | |Settlement |1948. |1953. |1961. |1971. |1981. |1991. |2013. |- | |Total |22,086 |24,364 |25,543 |28,240 |26,032 |27,882 |28,122 |- |1 |Bivolje Brdo | | | | | |841 |1,026 |- |2 |'''Čapljina''' | | | |4,647 |6,191 |7,461 |6,340 |- |3 |Čeljevo | | | | | |1,058 |1,256 |- |4 |Doljani | | | | | |365 |495 |- |5 |Domanovići | | | | | |1,270 |1,493 |- |6 |Dračevo | | | | | |630 |556 |- |7 |Dretelj | | | | | |576 |569 |- |8 |Gabela | | | | | |2,440 |2,315 |- |9 |Gnjilišta | | | | | |345 |315 |- |10 |Gorica | | | | | |456 |442 |- |11 |Grabovina | | | | | |947 |960 |- |12 |Hotanj | | | | | |275 |451 |- |13 |Lokve | | | | | |587 |861 |- |14 |Opličići | | | | | |1,386 |1,268 |- |15 |Počitelj | | | | | |905 |799 |- |16 |Prćavci | | | | | |260 |255 |- |17 |Ševaš Njive | | | | | |262 |243 |- |18 |Struge | | | | | |437 |433 |- |19 |Šurmanci | | | | | |403 |301 |- |20 |Svitava | | | | | |319 |239 |- |21 |Tasovčići | | | | | |1,675 |1,950 |- |22 |Trebižat | | | | | |1,399 |1,272 |- |23 |Višići | | | | | |1,788 |1,765 |- |24 |Zvirovići | | | | | |440 |373 |} ===Етнички состав=== {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |- |Вкупно |6.340 (100,0%) |7.461 (100,0%) |6.191 (100,0%) |4.647 (100,0%) |- |Хрвати |4.724 (81,82%) |3.067 (41,11%) |2.542 (41,06%) |1.854 (39,90%) |- |Бошњаци |687 (11,90%) |2.191 (29,37%) |1.661 (26,83%) |1.605 (34,54%) |- |Други |187 (3.239%) |229 (3.069%) |46 (0,743%) |40 (0,861%) |- |Срби |176 (3.048%) |1 267 (16,98%) |896 (14,47%) |945 (20,34%) |- |Југословени | |707 (9.476%) |955 (15,43%) |125 (2.690%) |- |Албанци | | |35 (0,565%) |20 (0,430%) |- |Црногорците | | |31 (0,501%) |36 (0,775%) |- |Македонци | | |16 (0,258%) |11 (0,237%) |- |Словенците | | |9 (0,145%) |11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |1961 година. |1953 година. |1948 година. |- |Вкупно |28.122 (100,0%) |27.882 (100,0%) |26.032 (100,0%) |28.240 (100,0%) |25.543 (100,0%) |24.364 (100,0%) |22.086 (100,0%) |- |Хрвати |20.538 (78,52%) |14.969 (53,69%) |13.931 (53,51%) |16.884 (59,79%) |15.444 (60,46%) |17.072 (70,07%) |15.699 (71,08%) |- |Бошњаци |4.541 (17,36%) |7.672 (27,52%) |6.830 (26,24%) |6.999 (24,78%) |5.630 (22,04%) | | |- |Срби |714 (2.730%) |3.753 (13,46%) |3.467 (13,32%) |3.896 (13,80%) |4.076 (15,96%) |3.355 (13,77%) |2.670 (12,09%) |- |Други |364 (1.392%) |441 (1.582%) |87 (0,334%) |113 (0,400%) |393 (1,54%) |3.937 (16,16%) |3.717 (16,83%) |- |Југословени | |1 047 (3.755%) |1 591 (6.112%) |206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | |49 (0,188%) |79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | |42 (0,161%) |25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | |23 (0,088%) |16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | |12 (0,046%) |18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | |4 (0,014%) | | | |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Ethnic composition (1991) – Čapljina municipality by settlements ! !Settlement !Total !Croats !Muslims !Serbs !Yugoslavs !Others |- | |'''total''' |27,882 |14,969 |7,672 |3,753 |1,047 |441 |- |1 |Bajovci |181 |176 |5 |0 |0 |0 |- |2 |Bivolje Brdo |841 |256 |562 |4 |6 |13 |- |3 |Crnići |50 |50 |0 |0 |0 |0 |- |4 |'''Čapljina''' |7,461 |3,067 |2,191 |1,267 |707 |229 |- |5 |Čeljevo |1,058 |827 |194 |1 |8 |28 |- |6 |Doljani |365 |357 |0 |5 |0 |3 |- |7 |Domanovići |1,270 |326 |727 |186 |21 |10 |- |8 |Dračevo |630 |582 |0 |41 |0 |7 |- |9 |Dretelj |576 |508 |53 |3 |11 |1 |- |10 |Dubravica |7 |1 |3 |3 |0 |0 |- |11 |Gabela |2,440 |2,046 |32 |324 |24 |14 |- |12 |Gnjilišta |345 |338 |1 |0 |0 |6 |- |13 |Gorica |456 |380 |65 |1 |4 |6 |- |14 |Grabovina |947 |817 |29 |57 |29 |15 |- |15 |Hotanj |275 |178 |93 |0 |4 |0 |- |16 |Jasenica |165 |1 |157 |0 |0 |7 |- |17 |Klepci |417 |14 |0 |383 |13 |7 |- |18 |Lokve |587 |0 |395 |192 |0 |0 |- |19 |Opličići |1,386 |108 |916 |357 |0 |5 |- |20 |Počitelj |905 |172 |660 |20 |36 |17 |- |21 |Prćavci |260 |260 |0 |0 |0 |0 |- |22 |Prebilovci |174 |1 |0 |171 |0 |2 |- |23 |Sjekose |169 |146 |10 |12 |0 |1 |- |24 |Stanojevići |194 |31 |163 |0 |0 |0 |- |25 |Struge |437 |284 |130 |2 |16 |5 |- |26 |Svitava |319 |317 |0 |0 |0 |2 |- |27 |Ševaš Njive |262 |69 |191 |0 |2 |0 |- |28 |Šurmanci |403 |354 |47 |0 |2 |0 |- |29 |Tasovčići |1,675 |294 |511 |698 |138 |34 |- |30 |Trebižat |1,399 |1,371 |9 |1 |11 |7 |- |31 |Višići |1,788 |1,207 |528 |23 |15 |15 |- |32 |Zvirovići |440 |431 |0 |2 |0 |7 |} ==Култура== Во областа Чапљина, културните здруженија вклучуваат следново: *ХКУД Чапљина *HKUD Вишиќи ([[Višići|Вишиќи]]) *HKUD Лука ([[Višići|Вишиќи]]) *ХКУД Свети Анте ([[Dretelj|Дретељ]]) *ХКУД Сељачка Слога ([[Trebižat|Требижат]]) *ХКУД „Зора“ Струге-Горица *КУД „Коло Дубравско“ ([[Bivolje Brdo|Бивоље Брдо]]) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] *[[Dejan Aćimović|Дејан Аќимовиќ]] (роден 1963), хрватски актер *[[Dragan Bender|Драган Бендер]] (роден 1997), хрватски кошаркар во [[Israeli Basketball Premier League|израелската кошаркарска Премиер лига]] *[[Milorad Ekmečić|Милорад Екмечиќ]] (1928–2015), српски историчар *[[Mirsad Fazlagić|Мирсад Фазлагиќ]] (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер *[[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер *[[Vukašin Mandrapa|Вукашин Мандрапа]] (? - 1943), српски православен светец *[[Semjon Milošević|Семјон Милошевиќ]] (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер *[[Slobodan Praljak|Слободан Праљак]] (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател *[[Admir Salihović|Адмир Салиховиќ]] (роден 1988), босански фудбалер *[[Ivo Prskalo|Иво Прскало]] (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер *[[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести *[[Jasmin Repeša|Јасмин Репеша]] (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер *[[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка *[[Marko Vego|Марко Вего]] (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар *[[Nikola Prce|Никола Прце]] (роден 1980), босански ракометар *[[Josip Šutalo|Јосип Шутало]] (роден 2000 г.), хрватски фудбалер ==Спорт== *[[HNK Čapljina|ХНК Чапљина]] ([[фудбал]]) *[[GOŠK Gabela|ГОШК Габела]] ([[фудбал]]) *[[HKK Čapljina Lasta|ХКК Чапљина Ласта]] ([[кошарка]]) ==Градови близнаци – градови збратимени== Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: *{{Знамеикона|CRO}} [[Копривница|Koprivnica]], Croatia<nowiki><ref></nowiki>{{Наведена мрежна страница|url=https://koprivnica.hr/koprivnica/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|work=koprivnica.hr|publisher=Koprivnica|language=hr|accessdate=2020-12-28}}</ref> ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чаплина станала [[Официјални градови на Босна и Херцеговина|официјален град]]. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} === Библиографија === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čapljina}}{{Villages of Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}}{{Neretva}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] 9ulo38geyh04d9b72lz19swin7v4s2l 5562011 5561986 2026-05-21T11:36:07Z BosaFi 115936 5562011 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Чапљина | native_name = Чапљина | official_name = ''Grad Čapljina''<br />Град Чапљина<br />City of Čapljina | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Bosnia and Herzegovina|град]] | image_skyline = Capljina panorama (4).jpg | image_alt = Панорамски поглед на Чапљина | image_caption = Чапљина | image_flag = Flag of Capljina.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Capljina.svg | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = BiH municipality location Čapljina.svg | map_alt = | map_caption = Location of Čapljina within Bosnia and Herzegovina | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|06|42.58|N|17|42|19.74|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | leader_party = [[ХДЗ БИХ]] | leader_title = градоначалник | leader_name = Ива Рагуж | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 256 | area_land_km2 = 256 | area_water_km2 = 0 | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | population_urban = 6340 | population_total = 28122 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[Средноевропско време]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = поштенски код | postal_code = 88300 | iso_code = | website = {{URL|http://www.capljina.ba/}} | footnotes = }} '''Чапљина''' – град сместен во [[Херцеговско-неретванскиот кантон]] на Федерацијата [[Босна и Херцеговина]], ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Се наоѓа на границата со [[Хрватска]] само 20 км од [[Јадранското Море]]. Реката [[Неретва]] тече низ градот и се влева во Јадранското Море веднаш преку границата. Значајно место на градот е статуата на [[кралот Томислав]]. Црквата Свети Франциск Асишки е исто така истакнат аспект на градот. Градскиот [[грб]] ја содржи [[хрватската шаховска табла]], блиската кула во [[Почитељ]] и [[Свети Франциск Асишки]]. Градот има богата [[археолошка]] историја и недопрена [[дивина]] и почнува да развива земјоделски туризам. Исто така, тој е дом на [[Хутово Блато|Паркот Хутово Блато]], кој содржи една од најразновидните популации на птици во цела [[Европа]]. Хрватскиот град [[Метковиќ]] се наоѓа веднаш преку границата и постојат значајни комерцијални и други врски помеѓу двата града. ==Историја== Не се знае многу за овој град, но го основале Римјаните во 5 година п.н.е. Сепак, античките грчки, а подоцна и римските карти јасно покажуваат дека областа била населена од неколку староседелски [[илирски народи]], вклучувајќи ги и [[Ардијаните]], кои античкиот географ Страбон ги наведува како еден од трите најсилни илирски народи - другите два се [[Аутаријатите]] и [[Дарданите]].<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5&highlight=ardiaei|title=Страбон, Географија, Книга 7, поглавје 5|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Чапљина се наоѓа во поширокиот регион на долината Неретва (првобитната татковина на античкиот илирски народ „Ардијаните“), а нејзиното име потекнува од „чапља“ што значи „[[чапја]]“. Латинскиот збор за чапја е „ardea“, збор што има впечатлива сличност со името „Ardiaei“, и можеби е негов сроден. Оваа теорија отвора многу можности за толкување на првобитната татковина на Ардијаните и етимологијата на нивното име. На пример, чапјата можеби имала тотемска паганска вредност меѓу локалните Илири, поради нејзиното присуство во оваа област, и не е неверојатно да се заклучи дека еден од тие илирски народи се именувал по чапја, „Ardiaei“. [[Латинскиот]] збор „ardea“ може да биде латински превод на некој оригинален илирски збор за „чапја“ што [[Стариот Рим|Римјаните]] го пронашле кога се населиле во оваа област, или самиот „ardea“ може да бил илирски збор што го презеле Римјаните, кои можеби малку го измениле и го интегрирале во својот јазик, латинскиот. Всушност, зборот „Ardiaei“ се наоѓа во антички грчки извори што претходат на доаѓањето на Римјаните и нивниот јазик во илирските земји. Исто така е можно античките Илири или Римјани да го нарекле ова место „место на чапји“, а словенските доселеници, кои се населиле на поранешните илирски земји околу 6 век од н.е. го превеле името на ова место на нивниот/нивните јазик/јазици, што пак го дало името „Чапљина“, „''местото на чапји““.<ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/2490281|title=Културно богатство на Босна и Херцеговина издание - праисториски и антички период - Книга 2 - Илирска Босна и Херцеговина - преглед на културното наследство/ Антички Илири на Босна и Херцеговина |first=Ардијан |last=Адзанела}}</ref> [[Масакрот во Пребиловци]], во кој вкупно биле убиени околу 4.000 луѓе (главно Срби), вклучувајќи 300 селани од [[Пребиловци]] фрлени во јама, е едно од најзначајните злосторства во оваа област за време на [[Геноцидот на Србите во Независната Држава Хрватска]]. Од околу 700 селани од Пребиловци, преживеале помалку од 200. Како одмазда, во 1942 година, српските ројалисти [[четници]] нападнале неколку села во областа Чапљина. Селото [[Хотањ]] било запалено, а многу хрватски и бошњачки цивили биле убиени.<ref>{{cite book|last1=Dizdar|first1=Zdravko|last2=Sobolevski|first2=Mihajlo|year=1999|title=Прешувачки четнички злочини во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|trans-title=Потиснати четнички злосторства во Хрватска и Босна и Херцеговина 1941–1945|publisher=Хрватски институт за историја|location=Загреб|isbn=978-953-6491-28-5|url=https://books.google.com/books?id=FfBmAAAAMAAJ|page=132}}</ref> Од Втората светска војна, тоа е важна патна и железничка транспортна врска, поврзувајќи го остатокот од Босна и Херцеговина со [[пристаништето Плоче]] во [[Хрватска]]. За време на [[Босанската војна|1992–1995 војната во Босна и Херцеговина]] градот бил преземен од [[Хрватскиот совет за одбрана]], кој го протерал несрпското население и поставил концентрациони логори за [[Бошњаците]] во [[кампот Габела]]<ref>[https://www.un.org/icty/bhs/cases/prlic/indictment/prl-ii040302b.htm Предмет Прлиќ и други (IT-04-74) - Оптузница], UN.org; пристапено на 16 април 2018 година.</ref> и [[камп Дретељ]]. Во текот на летото 2007 година [[шумски пожари]] предизвикале големи штети низ руралниот дел на општината.<ref>{{Наведете веб|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vise-pozara-oko-capljine/070701036|title=Više požaplejindateČ. Август 2007}}</ref> Официјалните лица на Чапљина, Столац, Читлук и Неум прогласиле состојба на природна катастрофа на нивните територии.<ref>*</ref> ==Статус== Во мај 2019 година, општината Чапљина станала официјален град. ==Демографија== ===Етнички состав=== {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – град Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |- |Вкупно |6.340 (100,0%) |7.461 (100,0%) |6.191 (100,0%) |4.647 (100,0%) |- |Хрвати |4.724 (81,82%) |3.067 (41,11%) |2.542 (41,06%) |1.854 (39,90%) |- |Бошњаци |687 (11,90%) |2.191 (29,37%) |1.661 (26,83%) |1.605 (34,54%) |- |Други |187 (3.239%) |229 (3.069%) |46 (0,743%) |40 (0,861%) |- |Срби |176 (3.048%) |1 267 (16,98%) |896 (14,47%) |945 (20,34%) |- |Југословени | |707 (9.476%) |955 (15,43%) |125 (2.690%) |- |Албанци | | |35 (0,565%) |20 (0,430%) |- |Црногорците | | |31 (0,501%) |36 (0,775%) |- |Македонци | | |16 (0,258%) |11 (0,237%) |- |Словенците | | |9 (0,145%) |11 (0,237%) |} {| class="wikitable" ! colspan="11" |Етнички состав – општина Чапљина |- | |2013 година. |1991 година. |1981 година. |1971 година. |1961 година. |1953 година. |1948 година. |- |Вкупно |28.122 (100,0%) |27.882 (100,0%) |26.032 (100,0%) |28.240 (100,0%) |25.543 (100,0%) |24.364 (100,0%) |22.086 (100,0%) |- |Хрвати |20.538 (78,52%) |14.969 (53,69%) |13.931 (53,51%) |16.884 (59,79%) |15.444 (60,46%) |17.072 (70,07%) |15.699 (71,08%) |- |Бошњаци |4.541 (17,36%) |7.672 (27,52%) |6.830 (26,24%) |6.999 (24,78%) |5.630 (22,04%) | | |- |Срби |714 (2.730%) |3.753 (13,46%) |3.467 (13,32%) |3.896 (13,80%) |4.076 (15,96%) |3.355 (13,77%) |2.670 (12,09%) |- |Други |364 (1.392%) |441 (1.582%) |87 (0,334%) |113 (0,400%) |393 (1,54%) |3.937 (16,16%) |3.717 (16,83%) |- |Југословени | |1 047 (3.755%) |1 591 (6.112%) |206 (0,729%) | | | |- |Црногорците | | |49 (0,188%) |79 (0,280%) | | | |- |Албанци | | |42 (0,161%) |25 (0,089%) | | | |- |Македонци | | |23 (0,088%) |16 (0,057%) | | | |- |Словенците | | |12 (0,046%) |18 (0,064%) | | | |- |Рома | | | |4 (0,014%) | | | |} ==Култура== Во областа Чапљина, културните здруженија ги вклучуваат следниве: * ХКУД Чапљина * HKUD Вишиќи (Вишиќи) * HKUD Лука (Вишиќи) * ХКУД Свети Анте (Дретељ) * ХКУД Сељачка Слога (Требижат) * ХКУД „Зора“ Струге-Горица * КУД „Коло Дубравско“ (Бивоље Брдо) [[Податотека:Dragan_Bender.JPG|мини|208x208пкс|Драган Бендер]] [[Податотека:Slobodan_Praljak.jpg|мини|259x259пкс|Слободан Праљак]] == Познати личности == * Дејан Аќимовиќ (роден 1963), хрватски актер * Драган Бендер (роден 1997), хрватски кошаркар во израелската кошаркарска Премиер лига * Милорад Екмечиќ (1928–2015), српски историчар * Мирсад Фазлагиќ (роден 1943), пензиониран југословенски фудбалер * [[Никица Јелавиќ]] (родена 1985), хрватски фудбалер * Вукашин Мандрапа (? - 1943), српски православен светец * Семјон Милошевиќ (роден 1979 г.), пензиониран фудбалер * Слободан Праљак (1945–2017), хрватски генерал, политичар, воен злосторник и писател * Адмир Салиховиќ (роден 1988), босански фудбалер * Иво Прскало (роден 1948), пензиониран југословенски и австралиски фудбалер * [[Дада Вујасиновиќ]] (1964–1994), српски новинар и известувач за вести * Јасмин Репеша (роден 1961), хрватски кошаркарски тренер * [[Феминем|Памела Рамљак]] (родена 1979 г.), хрватска пејачка * Марко Вего (1907–1985), југословенски археолог, епиграф и историчар * Никола Прце (роден 1980), босански ракометар * Јосип Шутало (роден 2000 г.), хрватски фудбалер ==Спорт== * ХНК Чапљина ([[фудбал]]) * ГОШК Габела ([[фудбал]]) * ХКК Чапљина Ласта ([[кошарка]]) ==Градови близнаци – градови збратимени== Чапљина е [[Збратимени градови|збратимена]] со: * {{Знамеикона|CRO}} [[Копривница]], Хрватска == Наводи == {{Наводи}}  == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Čapljina}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] b9ve3p7c8dury99c2s4cq2l2txos6hc 0 1395526 5561946 2026-05-20T23:52:53Z Buli 2648 Создадена страница со: Бесарабиските Бугари претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот Бесарабија, област што денес е поделена помеѓу Украина и Молдавија. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVI... 5561946 wikitext text/x-wiki Бесарабиските Бугари претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот Бесарабија, област што денес е поделена помеѓу Украина и Молдавија. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. qmiqdpoe2f9uwihpmblzvcyonxvi6gk 5561949 5561946 2026-05-20T23:54:04Z Buli 2648 5561949 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Bulgarians at a wine festival in [[Bolhrad]], November 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} Бесарабиските Бугари претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот Бесарабија, област што денес е поделена помеѓу Украина и Молдавија. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. n3veg5xgz0efpyi4twat00k03q3ak3l 5561950 5561949 2026-05-20T23:54:30Z Buli 2648 5561950 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Bulgarians at a wine festival in [[Bolhrad]], November 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} Бесарабиските Бугари претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот Бесарабија, област што денес е поделена помеѓу Украина и Молдавија. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Наводи == {{наводи}} qn7k1vs1pz8c6k59l91yi4hyq1506z4 5561952 5561950 2026-05-20T23:55:52Z Buli 2648 5561952 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Bulgarians at a wine festival in [[Bolhrad]], November 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Наводи == {{наводи}} ojqp4e29t2t78a0pgn6yvob7qxgdk0v 5561953 5561952 2026-05-20T23:57:57Z Buli 2648 5561953 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Bulgarians at a wine festival in [[Bolhrad]], November 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугари]] bcsbugx6eurm6hn4ozlwqwvspwyvqui 5561954 5561953 2026-05-20T23:58:58Z Buli 2648 5561954 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Бугари на вински фестивал во [[Болград]], ноември 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугари]] or67xgl1f5619ndi7f9j2ptiualfap7 5561958 5561954 2026-05-21T00:11:24Z Buli 2648 5561958 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Бугари на вински фестивал во [[Болград]], ноември 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Историја == === Големите преселби во 19 век === Најголемиот бран преселувања бил поврзан со [[Руско-турска војна (1806-1812)|Руско-турската војна (1806-1812)]] и [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1828-1829)]]. За време на овие војни голем број жители од источните и североисточните бугарски области ги напуштиле своите домови и преминале преку Дунав, во [[Руска Империја|Руската Империја]]. Многу луѓе очекувале дека руските воени успеси ќе доведат до ослободување на христијанското население на Балканот. Кога руските армии се повлекувале, дел од населението стравувало од османлиски репресии поради соработка со Русите. Поради тоа илјадници семејства заминале заедно со руските сили кон север. Руската власт активно ги поттикнувала овие населувања. Новоосвоените степски области во јужна Бесарабија биле релативно слабо населени, па властите сакале да создадат стабилно земјоделско население. Доселениците добивале земја, одредени даночни олеснувања и привремено ослободување од воена служба. === Создавање на бугарските колонии === По доаѓањето во Бесарабија, бугарските доселеници основале нови села и населби. Некои населби биле целосно нови, додека други се развиле врз постоечки населени места. Во јужниот дел на Бесарабија постепено се формирала густа мрежа на бугарски села. Особено значење добил градот [[Болград]], кој станал важен културен и административен центар. Бугарското население претежно се занимавало со земјоделство, сточарство и лозарство. Плодните степски површини овозможиле брз економски развој, а многу населби со текот на времето станале релативно богати. Во Бесарабија не живееле само Бугари. Во истиот простор се населувале и Руси, Украинци, Молдавци, Германци, Гагаузи и други народи. Поради тоа регионот развил изразено мултиетнички карактер. === Улогата во бугарската национална преродба === Во текот на 19 век Бесарабиските Бугари имале значајна улога во процесот на [[Бугарска преродба|бугарската национална преродба]]. Во период кога бугарските земји сè уште биле под Османлиското Царство, Бесарабија станала еден од просторите каде бугарското население можело полесно да развива образовни, културни и општествени активности. Поради тоа, регионот постепено се претворил во важен интелектуален центар за бугарската заедница надвор од традиционалните бугарски области. Во османлиските земји во првата половина на 19 век отворањето училишта и ширењето на национални идеи често се соочувало со административни и политички ограничувања. Во Бесарабија, пак, бугарските доселеници добиле можност да создадат свои населби и институции. Ова создало средина во која полесно се развивале идеи поврзани со образование, јазик и национална свест. Особено значење имало основањето на Болградската гимназија во 1858 година. Ова училиште често се смета за првата модерна бугарска гимназија. Неговото основање претставувало важен чекор во создавањето образуван кадар што подоцна ќе има улога во развојот на бугарското општество. Во гимназијата се изучувале предмети како историја, јазици, природни науки и литература, а наставата придонела за ширење на бугарската книжевна традиција и националните идеи. Покрај образованието, Бесарабија станала важен простор и за развој на книжевноста и печатот. Во 19 век печатените книги, учебници и различни текстови биле едно од главните средства преку кои се ширеле националните идеи меѓу Бугарите. Учители и интелектуалци од бесарабиските населби учествувале во подготовка на образовни материјали и во создавање книжевни дела на бугарски јазик. Бесарабиските Бугари исто така помогнале во создавањето образувана интелигенција која подоцна се вклучила во политичкиот и културниот живот на Бугарија. По создавањето на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] во 1878 година, значителен број луѓе од бесарабиските заедници се преселиле во новата држава. Тие работеле како учители, државни службеници, офицери и јавни дејци. Улогата на Бесарабиските Бугари не се ограничувала само на образование. Дел од нив учествувале и во доброволни воени единици и активности поврзани со ослободителните движења. Во текот на 19 век меѓу дел од населението се развила силна идеја дека образованието и културниот развој претставуваат средство за создавање модерна национална заедница. Поради тоа Бесарабија во историјата често се смета не само за место каде се населиле бугарски доселеници, туку и за еден од важните центри што придонеле кон развојот на бугарската национална преродба. Таму се создала средина во која образованието, културниот живот и националните идеи можеле да се развиваат во период кога тие процеси во многу делови од Балканот сè уште се наоѓале во рана фаза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугари]] gdu1xgcfzaswzhlip525lsk235xl1bc 5561959 5561958 2026-05-21T00:13:20Z Buli 2648 /* Улогата во бугарската национална преродба */ 5561959 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Бугари на вински фестивал во [[Болград]], ноември 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Bulgarian language|Bulgarian]]<br>[[Ukrainian language|Ukrainian]]<br>[[Russian language|Russian]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Историја == === Големите преселби во 19 век === Најголемиот бран преселувања бил поврзан со [[Руско-турска војна (1806-1812)|Руско-турската војна (1806-1812)]] и [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1828-1829)]]. За време на овие војни голем број жители од источните и североисточните бугарски области ги напуштиле своите домови и преминале преку Дунав, во [[Руска Империја|Руската Империја]]. Многу луѓе очекувале дека руските воени успеси ќе доведат до ослободување на христијанското население на Балканот. Кога руските армии се повлекувале, дел од населението стравувало од османлиски репресии поради соработка со Русите. Поради тоа илјадници семејства заминале заедно со руските сили кон север. Руската власт активно ги поттикнувала овие населувања. Новоосвоените степски области во јужна Бесарабија биле релативно слабо населени, па властите сакале да создадат стабилно земјоделско население. Доселениците добивале земја, одредени даночни олеснувања и привремено ослободување од воена служба. === Создавање на бугарските колонии === По доаѓањето во Бесарабија, бугарските доселеници основале нови села и населби. Некои населби биле целосно нови, додека други се развиле врз постоечки населени места. Во јужниот дел на Бесарабија постепено се формирала густа мрежа на бугарски села. Особено значење добил градот [[Болград]], кој станал важен културен и административен центар. Бугарското население претежно се занимавало со земјоделство, сточарство и лозарство. Плодните степски површини овозможиле брз економски развој, а многу населби со текот на времето станале релативно богати. Во Бесарабија не живееле само Бугари. Во истиот простор се населувале и Руси, Украинци, Молдавци, Германци, Гагаузи и други народи. Поради тоа регионот развил изразено мултиетнички карактер. === Улогата во бугарската национална преродба === Во текот на 19 век Бесарабиските Бугари имале значајна улога во процесот на [[Бугарска преродба|бугарската национална преродба]]. Во период кога бугарските земји сè уште биле под Османлиското Царство, Бесарабија станала еден од просторите каде бугарското население можело полесно да развива образовни, културни и општествени активности. Поради тоа, регионот постепено се претворил во важен интелектуален центар за бугарската заедница надвор од традиционалните бугарски области. Во османлиските земји во првата половина на 19 век отворањето училишта и ширењето на национални идеи често се соочувало со административни и политички ограничувања. Во Бесарабија, пак, бугарските доселеници добиле можност да создадат свои населби и институции. Ова создало средина во која полесно се развивале идеи поврзани со образование, јазик и национална свест. [[Податотека:Historical image of Bolhrad High School (Romania time).jpg|мини|Зградата на Болградската гимназија]] Особено значење имало основањето на Болградската гимназија во 1858 година. Ова училиште често се смета за првата модерна бугарска гимназија. Неговото основање претставувало важен чекор во создавањето образуван кадар што подоцна ќе има улога во развојот на бугарското општество. Во гимназијата се изучувале предмети како историја, јазици, природни науки и литература, а наставата придонела за ширење на бугарската книжевна традиција и националните идеи. Покрај образованието, Бесарабија станала важен простор и за развој на книжевноста и печатот. Во 19 век печатените книги, учебници и различни текстови биле едно од главните средства преку кои се ширеле националните идеи меѓу Бугарите. Учители и интелектуалци од бесарабиските населби учествувале во подготовка на образовни материјали и во создавање книжевни дела на бугарски јазик. Бесарабиските Бугари исто така помогнале во создавањето образувана интелигенција која подоцна се вклучила во политичкиот и културниот живот на Бугарија. По создавањето на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] во 1878 година, значителен број луѓе од бесарабиските заедници се преселиле во новата држава. Тие работеле како учители, државни службеници, офицери и јавни дејци. Улогата на Бесарабиските Бугари не се ограничувала само на образование. Дел од нив учествувале и во доброволни воени единици и активности поврзани со ослободителните движења. Во текот на 19 век меѓу дел од населението се развила силна идеја дека образованието и културниот развој претставуваат средство за создавање модерна национална заедница. Поради тоа Бесарабија во историјата често се смета не само за место каде се населиле бугарски доселеници, туку и за еден од важните центри што придонеле кон развојот на бугарската национална преродба. Таму се создала средина во која образованието, културниот живот и националните идеи можеле да се развиваат во период кога тие процеси во многу делови од Балканот сè уште се наоѓале во рана фаза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугари]] h376i8ruzmglp20kw9p11s7ebgvtnhj 5561960 5561959 2026-05-21T00:14:03Z Buli 2648 5561960 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Бесарабиски Бугари | native_name = | native_name_lang = | image = Bulgarian Wine Festival 2019 in Bolhrad, Ukraine.jpg | image_caption = Бугари на вински фестивал во [[Болград]], ноември 2019 | image_alt = | image_upright = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|Ukraine}}: 204,600<ref name="Detrez">{{cite book|author=Raymond Detrez|title=Historical Dictionary of Bulgaria|year=2006|page=49-50|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4901-3}}</ref><br />{{flag|Moldova}}: 88,400<ref name="Detrez" /> | languages = [[Бугарски јазик|бугарски]]<br>[[Украински јазик|украински]]<br>[[Руски јазик|руски]] | religions = Predominantly '''† [[Eastern Orthodox Christianity]]'''<br />([[Bulgarian Orthodox Church]]) | related_groups = | footnotes = }} '''Бесарабиските Бугари''' претставуваат историска бугарска етничка заедница која се формирала во регионот [[Бесарабија]], област што денес е поделена помеѓу [[Украина]] и [[Молдавија]]. Нивното населување во оваа област започнало во поголем обем кон крајот на XVIII и во првата половина на XIX век. Иако помали бугарски групи се појавувале и порано, главниот бран преселби бил тесно поврзан со руско-османлиските војни. Во текот на овие судири многу православни жители од бугарските земји биле принудени да ги напуштат своите домови. Дел од нив заминувале поради воените разурнувања, дел поради страв од репресии, а други биле привлечени од можноста да добијат земја и подобри услови за живот во областите што тогаш се наоѓале под руска власт. == Историја == === Големите преселби во 19 век === Најголемиот бран преселувања бил поврзан со [[Руско-турска војна (1806-1812)|Руско-турската војна (1806-1812)]] и [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1828-1829)]]. За време на овие војни голем број жители од источните и североисточните бугарски области ги напуштиле своите домови и преминале преку Дунав, во [[Руска Империја|Руската Империја]]. Многу луѓе очекувале дека руските воени успеси ќе доведат до ослободување на христијанското население на Балканот. Кога руските армии се повлекувале, дел од населението стравувало од османлиски репресии поради соработка со Русите. Поради тоа илјадници семејства заминале заедно со руските сили кон север. Руската власт активно ги поттикнувала овие населувања. Новоосвоените степски области во јужна Бесарабија биле релативно слабо населени, па властите сакале да создадат стабилно земјоделско население. Доселениците добивале земја, одредени даночни олеснувања и привремено ослободување од воена служба. === Создавање на бугарските колонии === По доаѓањето во Бесарабија, бугарските доселеници основале нови села и населби. Некои населби биле целосно нови, додека други се развиле врз постоечки населени места. Во јужниот дел на Бесарабија постепено се формирала густа мрежа на бугарски села. Особено значење добил градот [[Болград]], кој станал важен културен и административен центар. Бугарското население претежно се занимавало со земјоделство, сточарство и лозарство. Плодните степски површини овозможиле брз економски развој, а многу населби со текот на времето станале релативно богати. Во Бесарабија не живееле само Бугари. Во истиот простор се населувале и Руси, Украинци, Молдавци, Германци, Гагаузи и други народи. Поради тоа регионот развил изразено мултиетнички карактер. === Улогата во бугарската национална преродба === Во текот на 19 век Бесарабиските Бугари имале значајна улога во процесот на [[Бугарска преродба|бугарската национална преродба]]. Во период кога бугарските земји сè уште биле под Османлиското Царство, Бесарабија станала еден од просторите каде бугарското население можело полесно да развива образовни, културни и општествени активности. Поради тоа, регионот постепено се претворил во важен интелектуален центар за бугарската заедница надвор од традиционалните бугарски области. Во османлиските земји во првата половина на 19 век отворањето училишта и ширењето на национални идеи често се соочувало со административни и политички ограничувања. Во Бесарабија, пак, бугарските доселеници добиле можност да создадат свои населби и институции. Ова создало средина во која полесно се развивале идеи поврзани со образование, јазик и национална свест. [[Податотека:Historical image of Bolhrad High School (Romania time).jpg|мини|Зградата на Болградската гимназија]] Особено значење имало основањето на Болградската гимназија во 1858 година. Ова училиште често се смета за првата модерна бугарска гимназија. Неговото основање претставувало важен чекор во создавањето образуван кадар што подоцна ќе има улога во развојот на бугарското општество. Во гимназијата се изучувале предмети како историја, јазици, природни науки и литература, а наставата придонела за ширење на бугарската книжевна традиција и националните идеи. Покрај образованието, Бесарабија станала важен простор и за развој на книжевноста и печатот. Во 19 век печатените книги, учебници и различни текстови биле едно од главните средства преку кои се ширеле националните идеи меѓу Бугарите. Учители и интелектуалци од бесарабиските населби учествувале во подготовка на образовни материјали и во создавање книжевни дела на бугарски јазик. Бесарабиските Бугари исто така помогнале во создавањето образувана интелигенција која подоцна се вклучила во политичкиот и културниот живот на Бугарија. По создавањето на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] во 1878 година, значителен број луѓе од бесарабиските заедници се преселиле во новата држава. Тие работеле како учители, државни службеници, офицери и јавни дејци. Улогата на Бесарабиските Бугари не се ограничувала само на образование. Дел од нив учествувале и во доброволни воени единици и активности поврзани со ослободителните движења. Во текот на 19 век меѓу дел од населението се развила силна идеја дека образованието и културниот развој претставуваат средство за создавање модерна национална заедница. Поради тоа Бесарабија во историјата често се смета не само за место каде се населиле бугарски доселеници, туку и за еден од важните центри што придонеле кон развојот на бугарската национална преродба. Таму се создала средина во која образованието, културниот живот и националните идеи можеле да се развиваат во период кога тие процеси во многу делови од Балканот сè уште се наоѓале во рана фаза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугари]] rp0kz4r1gi8p7nkq3zyhbxed6wh0ub4 0 1395527 5561955 2026-05-20T23:59:04Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341574367|Čitluk, Herzegovina-Neretva Canton]]“ 5561955 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Čitluk|native_name={{native name|hr|Općina Čitluk|italics=off}}|settlement_type=[[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Town]] and [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|municipality]]|image_skyline=Crkva_Krista_Kralja_(Church_of_Christ_the_King),_Čitluk,_Bosnia_and_Herzegovina_(July_31,_2022).jpg|image_alt=|image_caption=Church of Christ the King, Čitluk|image_flag=File:Čitluk_flag.gif|flag_alt=|image_seal=File:Citluk_Seal.gif|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|image_map=BiH_municipality_location_Čitluk.svg|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]]|subdivision_name1=[[Federation of Bosnia and Herzegovina]]|subdivision_type2=[[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]]|subdivision_name2={{flag|Herzegovina-Neretva}}|subdivision_type3=Geographical [[region]]|subdivision_name3=[[Herzegovina]]|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Municipal&nbsp;mayor|leader_name=Marin Radišić ([[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]])|area_total_km2=181|population_total=18140|population_urban=3312<ref>{{cite web|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=10260|publisher=[[Statistical Office of Bosnia and Herzegovina]]|accessdate=September 28, 2021|language=Bosnian}}</ref>|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=102,5|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Location of Čitluk|pushpin_mapsize=|area_code=+387 36|website=http://www.citluk.ba}}'''Читлук''' – град и општина во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговачко-неретвскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и ентитет на [[Босна и Херцеговина]].фњевбрб кјсојњфјо њојвнњиовнњив Областа има најголеми лозја во земјата, кои се состојат главно од грозје [[Blatina|Блатина]], [[Жилавка]] и [[Вранец]]. љњдењврбјенфиуњевњејв јњр бњр == Преглед == Општината го вклучува селото [[Меѓугорје]] каде што се пријавени [[Our Lady of Medjugorje|јавувања на Марија]], а други места во близина се [[Služanj|Служањ]], [[Potpolje|Потпоље]], [[Čerin|Черин]] и [[Hamzići|Хамзиќи]]. лњфнјев и ј уудњфвњеф == Населби == <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bijakovići]] * [[Biletići]] * [[Blatnica (Čitluk)|Blatnica]] * [[Blizanci (Čitluk)|Blizanci]] * [[Čalići]] * [[Čerin]] * Čitluk * [[Dobro Selo (Čitluk)|Dobro Selo]] * [[Dragičina (Čitluk)|Dragićina]] * [[Gradnići]] * [[Hamzići (Čitluk)|Hamzići]] * [[Krehin Gradac]] * [[Krućevići]] * [[Mali Ograđenik]] * [[Međugorje]] * [[Paoča]] * [[Potpolje]] * [[Služanj]] * [[Tepčići]] * [[Veliki Ograđenik]] * [[Vionica, Bosnia and Herzegovina|Vionica]]}} == Демографија == === 1971 година === Вкупно 15.359 * [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] - 15.055 (98,02%) * [[Бошњаци]] - 183 (1,19%) * [[Срби во Босна и Херцеговина|Срби]] - 64 (0,41%) * Други - 57 (0,38%) === 1991 година === Во 1991 година, општината броела од 14.709 жители: * 14.544 [[Хрвати]] (98,9%) * 110 [[Бошњаци]] (0,8%) * 19 [[Срби]] (0,1%) * 17 [[Југословени]] (0,1%) * 19 други (0,1%) {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! Срби ! % |- | style="text-align:left;" | Читлук | 29 | 0,15 | 17.900 | 98,67 | 18 | 0,09 | 18.140 |} == Спорт == [[Податотека:Hnk-brotnjo-nk-hajduk-0-6_a93.jpg|десно|мини|300x300пкс|НК Бротњо - [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук Сплит]], 2013 г.]] Градот е дом на [[Фудбал|фудбалскиот]] клуб [[NK Brotnjo|НК Бротњо]] и [[Кошарка|кошаркарскиот]] клуб [[HKK Brotnjo|ХКК Бротњо]] . == Значајни луѓе == * [[Иван Додиг]], тенисер * [[Марин Чилиќ]], тенисер * [[Zoran Planinić|Зоран Планиниќ]], кошаркар * [[Mate Bulić|Мате Булиќ]], пејач * [[Ivica Zubac|Ивица Зубац]], кошаркар * [[Didak Buntić|Фра Дидак Бунтиќ]], католички свештеник == Градови близнаци – градови збратимени == Читлук е [[Збратимени градови|збратимен]] со: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brotnjo.info/2018/01/23/veleposlanik-republike-italije-posjetio-opcinu-citluk/|title=Veleposlanik Republike Italije posjetio Općinu Čitluk|date=2018-01-23|work=brotnjo.info|publisher=Brotnjo.info|language=bs|accessdate=2021-02-17}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krizevci.hr/svetom-misom-proslavljen-blagdan-sv-marka-krizevcanina/|title=Svetom misom proslavljen blagdan sv. Marka Križevčanina|date=2019-09-07|work=krizevci.hr|publisher=Križevci|language=hr|accessdate=2021-02-17}}</ref> * {{Знамеикона|ITA}} [[Fossò]], Italy * {{Знамеикона|CRO}} [[Крижевци|Križevci]], Croatia * {{Знамеикона|ITA}} [[Poggio San Marcello]], Italy == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čitluk}} * [http://www.citluk.ba/ Општина Читлук - официјална веб-страница] {{In lang|hr}} {{Čitluk municipality}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}} [[Категорија:Статии со извори на босански (bs)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] fd4acy4k4kkhv2wbg9gl6oxojtfzq4u 5561956 5561955 2026-05-20T23:59:24Z IvanKonev123 98191 5561956 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Čitluk|native_name={{native name|hr|Općina Čitluk|italics=off}}|settlement_type=[[List of cities in Bosnia and Herzegovina|Town]] and [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|municipality]]|image_skyline=Crkva_Krista_Kralja_(Church_of_Christ_the_King),_Čitluk,_Bosnia_and_Herzegovina_(July_31,_2022).jpg|image_alt=|image_caption=Church of Christ the King, Čitluk|image_flag=File:Čitluk_flag.gif|flag_alt=|image_seal=File:Citluk_Seal.gif|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|image_map=BiH_municipality_location_Čitluk.svg|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_type1=[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]]|subdivision_name1=[[Federation of Bosnia and Herzegovina]]|subdivision_type2=[[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]]|subdivision_name2={{flag|Herzegovina-Neretva}}|subdivision_type3=Geographical [[region]]|subdivision_name3=[[Herzegovina]]|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=Municipal&nbsp;mayor|leader_name=Marin Radišić ([[Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina|HDZ BiH]])|area_total_km2=181|population_total=18140|population_urban=3312<ref>{{cite web|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=10260|publisher=[[Statistical Office of Bosnia and Herzegovina]]|accessdate=September 28, 2021|language=Bosnian}}</ref>|population_footnotes=|population_as_of=2013 census|population_density_km2=102,5|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Location of Čitluk|pushpin_mapsize=|area_code=+387 36|website=http://www.citluk.ba}}'''Читлук''' – град и општина во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговачко-неретвскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Областа има најголеми лозја во земјата, кои се состојат главно од грозје [[Blatina|Блатина]], [[Жилавка]] и [[Вранец]]. == Преглед == Општината го вклучува селото [[Меѓугорје]] каде што се пријавени [[Our Lady of Medjugorje|јавувања на Марија]], а други места во близина се [[Služanj|Служањ]], [[Potpolje|Потпоље]], [[Čerin|Черин]] и [[Hamzići|Хамзиќи]]. == Населби == <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Раменсписок|* [[Bijakovići]] * [[Biletići]] * [[Blatnica (Čitluk)|Blatnica]] * [[Blizanci (Čitluk)|Blizanci]] * [[Čalići]] * [[Čerin]] * Čitluk * [[Dobro Selo (Čitluk)|Dobro Selo]] * [[Dragičina (Čitluk)|Dragićina]] * [[Gradnići]] * [[Hamzići (Čitluk)|Hamzići]] * [[Krehin Gradac]] * [[Krućevići]] * [[Mali Ograđenik]] * [[Međugorje]] * [[Paoča]] * [[Potpolje]] * [[Služanj]] * [[Tepčići]] * [[Veliki Ograđenik]] * [[Vionica, Bosnia and Herzegovina|Vionica]]}} == Демографија == === 1971 година === Вкупно 15.359 * [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] - 15.055 (98,02%) * [[Бошњаци]] - 183 (1,19%) * [[Срби во Босна и Херцеговина|Срби]] - 64 (0,41%) * Други - 57 (0,38%) === 1991 година === Во 1991 година, општината броела од 14.709 жители: * 14.544 [[Хрвати]] (98,9%) * 110 [[Бошњаци]] (0,8%) * 19 [[Срби]] (0,1%) * 17 [[Југословени]] (0,1%) * 19 други (0,1%) {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! Срби ! % |- | style="text-align:left;" | Читлук | 29 | 0,15 | 17.900 | 98,67 | 18 | 0,09 | 18.140 |} == Спорт == [[Податотека:Hnk-brotnjo-nk-hajduk-0-6_a93.jpg|десно|мини|300x300пкс|НК Бротњо - [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук Сплит]], 2013 г.]] Градот е дом на [[Фудбал|фудбалскиот]] клуб [[NK Brotnjo|НК Бротњо]] и [[Кошарка|кошаркарскиот]] клуб [[HKK Brotnjo|ХКК Бротњо]] . == Значајни луѓе == * [[Иван Додиг]], тенисер * [[Марин Чилиќ]], тенисер * [[Zoran Planinić|Зоран Планиниќ]], кошаркар * [[Mate Bulić|Мате Булиќ]], пејач * [[Ivica Zubac|Ивица Зубац]], кошаркар * [[Didak Buntić|Фра Дидак Бунтиќ]], католички свештеник == Градови близнаци – градови збратимени == Читлук е [[Збратимени градови|збратимен]] со: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brotnjo.info/2018/01/23/veleposlanik-republike-italije-posjetio-opcinu-citluk/|title=Veleposlanik Republike Italije posjetio Općinu Čitluk|date=2018-01-23|work=brotnjo.info|publisher=Brotnjo.info|language=bs|accessdate=2021-02-17}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krizevci.hr/svetom-misom-proslavljen-blagdan-sv-marka-krizevcanina/|title=Svetom misom proslavljen blagdan sv. Marka Križevčanina|date=2019-09-07|work=krizevci.hr|publisher=Križevci|language=hr|accessdate=2021-02-17}}</ref> * {{Знамеикона|ITA}} [[Fossò]], Italy * {{Знамеикона|CRO}} [[Крижевци|Križevci]], Croatia * {{Знамеикона|ITA}} [[Poggio San Marcello]], Italy == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Čitluk}} * [http://www.citluk.ba/ Општина Читлук - официјална веб-страница] {{In lang|hr}} {{Čitluk municipality}}{{Херцеговско-неретвански кантон}}{{Political divisions of Bosnia and Herzegovina}} [[Категорија:Статии со извори на босански (bs)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Градови и места во Федерацијата на Босна и Херцеговина]] ndwi1e7pvfe3pfye0cchiurwrqfnfgo 5561985 5561956 2026-05-21T09:05:29Z BosaFi 115936 5561985 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Читлук|native_name={{native name|hr|Općina Čitluk|italics=off}}|settlement_type=[[Список на градови во Босна и Херцеговина|Град]] и [[Општини на Босна и Херцеговина|општина]]|image_skyline=Crkva_Krista_Kralja_(Church_of_Christ_the_King),_Čitluk,_Bosnia_and_Herzegovina_(July_31,_2022).jpg|image_alt=|image_caption=Црквата на Христос Господар, Читлук|image_flag=File:Čitluk_flag.gif|flag_alt=|image_seal=File:Citluk_Seal.gif|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|image_map=BiH_municipality_location_Čitluk.svg|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=држава|subdivision_name={{BIH}}|subdivision_name1=[[Босна и Херцеговина]]|timezone=[[Средноевропско време]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Средноевропско летно време]]|utc_offset_DST=+2|leader_title=градоначалник|leader_name=Марин Радишиќ ([[ХДЗ БИХ]])|area_total_km2=181|population_total=18140|population_urban=3312<ref>{{cite web|title=Naseljena Mjesta 1991/2013|url=http://www.statistika.ba/?show=12&id=10260|publisher=[[Statistical Office of Bosnia and Herzegovina]]|accessdate=September 28, 2021|language=Bosnian}}</ref>|population_footnotes=|population_as_of=2013 попис|population_density_km2=102,5|pushpin_map=Bosnia and Herzegovina|pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->|pushpin_map_caption=Location of Čitluk|pushpin_mapsize=|area_code=+387 36|website=http://www.citluk.ba}}'''Читлук''' – град и општина во [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговачко-неретвскиот кантон]] на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]] и ентитет на [[Босна и Херцеговина]]. Областа има најголеми лозја во земјата, кои се состојат главно од грозје [[Блатина]], [[Жилавка]] и [[Вранец]]. == Преглед == Општината го вклучува селото [[Меѓугорје]] каде што се пријавени јавувања на Марија, а други места во близина се Служањ, Потпоље, Черин и Хамзиќи. == Демографија == === 1971 година === Вкупно 15.359 * [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] - 15.055 (98,02%) * [[Бошњаци]] - 183 (1,19%) * [[Срби во Босна и Херцеговина|Срби]] - 64 (0,41%) * Други - 57 (0,38%) === 1991 година === Во 1991 година, општината броела од 14.709 жители: * 14.544 [[Хрвати]] (98,9%) * 110 [[Бошњаци]] (0,8%) * 19 [[Срби]] (0,1%) * 17 [[Југословени]] (0,1%) * 19 други (0,1%) {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |Општина ! colspan="6" | Националност ! rowspan="2" | Вкупно |- ! Бошњаци ! % ! Хрвати ! % ! Срби ! % |- | style="text-align:left;" | Читлук | 29 | 0,15 | 17.900 | 98,67 | 18 | 0,09 | 18.140 |} == Спорт == [[Податотека:Hnk-brotnjo-nk-hajduk-0-6_a93.jpg|десно|мини|300x300пкс|НК Бротњо - [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук Сплит]], 2013 г.]] Градот е дом на [[Фудбал|фудбалскиот]] клуб НК Бротњо и [[Кошарка|кошаркарскиот]] клуб ХКК Бротњо. == Значајни луѓе == * [[Иван Додиг]], тенисер * [[Марин Чилиќ]], тенисер * Зоран Планиниќ, кошаркар * Мате Булиќ, пејач * Ивица Зубац, кошаркар * Фра Дидак Бунтиќ, католички свештеник == Градови близнаци – градови збратимени == Читлук е [[Збратимени градови|збратимен]] со:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brotnjo.info/2018/01/23/veleposlanik-republike-italije-posjetio-opcinu-citluk/|title=Veleposlanik Republike Italije posjetio Općinu Čitluk|date=2018-01-23|work=brotnjo.info|publisher=Brotnjo.info|language=bs|accessdate=2021-02-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krizevci.hr/svetom-misom-proslavljen-blagdan-sv-marka-krizevcanina/|title=Svetom misom proslavljen blagdan sv. Marka Križevčanina|date=2019-09-07|work=krizevci.hr|publisher=Križevci|language=hr|accessdate=2021-02-17}}</ref> * {{Знамеикона|ITA}} [[Fossò|Фосо]], Итаија * {{Знамеикона|CRO}} [[Крижевци]], Хрватска * {{Знамеикона|ITA}} [[Poggio San Marcello|Погио Сан Марсело]], Италија == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Čitluk}} * [http://www.citluk.ba/ Општина Читлук - официјална веб-страница] {{In lang|hr}} {{Херцеговско-неретвански кантон}} [[Категорија:Статии со извори на босански (bs)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] o3hspp619n9xa9rzh6r8fp7yzzczk42 0 1395528 5561970 2026-05-21T06:01:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30950173|Билећа]]“ 5561970 wikitext text/x-wiki '''Билеќа''' - [[населено место]] и седиште на истоимената општина во [[Република Српска]], [[Босна и Херцеговина]]. На [[Попис становништва у Босни и Херцеговини 2013.|пописот]] од [[Попис становништва у Босни и Херцеговини 2013.|2013 година]], Билеќа имала население од '''7.476''' жители според Републичкиот завод за статистика на Република Српска, <ref name="ПописРЗС">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/rezultati_popisa_po_naseljenim_mjestima/Rezultati_Popisa_2013_Naseljena_mjesta_WEB.pdf|title=Попис становништва, домаћинстава и станова у Републици Српској 2013, РЕЗУЛТАТИ ПОПИСА|work=www2.rzs.rs.ba/|publisher=Републички завод за статистику}}</ref> и '''7.568''' според Агенцијата за статистика на Босна и Херцеговина.<ref name="ш">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Попис становништва у БиХ 2013.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|archive-date=24. 12. 2017|accessdate=18. 11. 2017}}</ref> == Име == Името Билеќа потекнува од прасловенскиот збор „набзвати“, кој денес се дефинира како збор за набавување или добивање. == Географија == [[Податотека:Bilecko_Jezero.jpg|лево|мини|[[Билеќко Езеро]]]] Билеќа се наоѓа во Источна Херцеговина. Надморската височина на градот е 476 метри. Во областа Билеќа се преплетуваат средоземната и континентално-планинската клима. Релјефот е ридест, со [[Карст|карстни]] полиња меѓу нив: [[Дабарско ПОле|Дабарско Поле]], [[Фатничко Поле]], [[Планско Поле]] и [[Билеќко Поле]]. Јужно од Билеќа е изворот на реката [[Требишница]]. Со изградбата на хидроцентрала во 1966 година, создадена е една од најголемите вештачки акумулации во светот, [[Билеќко Езеро|Билеќкото Езеро]], кое е долго 18 км и широко 3-4 км. === Клима === Климата во Билеќа е во премин од средоземна кон умерено-континентална. Билеќа е малку посвежа од [[Требиње]] (30 км). Просечната годишна температура е 13,4&nbsp;°C. Додека најстудениот месец е јануари со просечна температура од 4,5&nbsp;°C, а најтопол месец е јули со просечна температура од 22,5°C. Количината на годишните врнежи изнесува 1.549 мм. == Историја == [[Податотека:Nekropola_stećaka_Bileća_02.jpg|лево|мини|Некропола на [[Стеќак|стеќски]] надгробни споменици Билеќа]] Првите траги на цивилизација на подрачјето на општина Билеќа потекнуваат од [[Младо камено време|неолитот]], за што сведочат [[Археолошко наоѓалиште|археолошките наоѓалишта]], кои сè уште се недоволно истражени. Првото споменување на Билеќа како населено место се наоѓа во документите [[Дубровнички архив|на Дубровничкиот архив]] од 1286 година, кога се споменува под името . Исто така, во истите извори и под истото име, Билеќа се споменува во 14 и 15 век како важна раскрсница на средновековниот [[Караван (патување)|каравански]] пат. Во документ од 8 септември 1388 година, се забележува дека војската на војводата Влатко Вуковиќ на полето кај Билеќа тешко ја поразила [[Отоманско Царство|османлиската]] војска под команда на Шахин-паша. Во периодот од 13 до 16 век, историјата бележи и голем број [[Стеќак|стеќачки надгробни плочи]] во овие области, кои, како монолити, тежат и до 5 тони. Билеќа паднала под османлиска власт во 1466 година и многу страдала во текот на вековите на османлиската власт во овие области поради постојаните бунтови и отпор. Во непосредна близина на Билеќа се наоѓа Вучји До, каде што во 1876 година се одвила Битката кај Вучидол, во која учествувале 16 билечки чети. Со одлука [[Берлински конгрес|на Берлинскиот конгрес,]] Билеќа станала дел од [[Австроунгарија|Австроунгарската монархија]] и во тој период се случил економски развој. Првото основно училиште во Билеќа било отворено во 1880 година. Основното училиште „Свети Сава“ (Билеќа) се наоѓа тука. == Култура == Билеќа е седиште на Културно-уметничкото друштво „Зора Херцеговина“.<ref name="Смотра дјечјег фолклора, 2012.">{{Наведена мрежна страница|url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=63186|title=Смотра дјечјег фолклора|last=|authorlink=|date=10. 06. 2012|work=|publisher=Радио-телевизија Републике Српске|format=|archive-url=|archive-date=|accessdate=11. 06. 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://istokrs.com/kultura/bileca-najvece-kulturno-blago-u-jednoj-od-najstarijih-zgrada-u-gradu/|title=Bileća: Najveće kulturno blago u jednoj od najstarijih zgrada u gradu|date=2020-03-05|work=Istok|language=sr-RS|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127202255/https://istokrs.com/kultura/bileca-najvece-kulturno-blago-u-jednoj-od-najstarijih-zgrada-u-gradu/|archive-date=27. 01. 2023|accessdate=2023-01-27}}</ref> Тука се наоѓаат [[Завичајни музеј Билећа|Музејот на роднокрајната историја на Билеќа]] и Царевата џамија во Билеќа. == Население == == Спорт == Билеќа е седиште на фудбалскиот клуб Херцеговац. == Познати луѓе == * [[Тијана Бошковиќ]], српска одбојкарка. * Јефто Бошњак, народен херој на Југославија. * [[Радослав Братиќ]], српски писател и драматург. * [[Душан Вукотиќ]], филмски режисер, сценарист, аниматор и добитник на Оскар. * [[Владимир Гаќиновиќ]], српски писател и член на Млада Босна. * Јевто Дедијер, доцент по географија на Универзитетот во Белград. * [[Сафет Исовиќ]], босанско-херцеговски и југословенски пејач, изведувач на севдалинки. * Карл Малден, американски глумец од српско потекло. * [[Милан Милошевиќ (кошаркар)|Милан Милошевиќ]], српски и босанско-херцеговски кошаркар. * [[Ненад Мишановиќ]], српски кошаркар. == Поврзано == * Општина Билеќа * [[Билеќко Езеро]] * Црква Свети Сава во Билеќа * Видовденска црква во Билеќа == Наводи == [[Категорија:Населени места во Република Српска]] abg427jhx38thmxbulozoxt9i28fsyc 4 1395529 5561981 2026-05-21T08:57:33Z Ehrlich91 24281 нс 5561981 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Викиекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Викиекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2026 година планирани се четири '''[[Википедија:Викиекспедиции|викиекспедиции]]''', со кои би биле опфатени следните области: :# [[Струмичко Поле]] ([[Општина Босилово]] и [[Општина Василев]]) — дводневна експедиција (1-2 мај); :# [[Железник]] ([[Општина Демир Хисар]]) — дводневна експедиција (планирана во јуни); :# [[Полошка Котлина|Горен Полог]] ([[Општина Врапчиште]] и [[Општина Боговиње]]) — дводневна експедиција (планирана во август); и :# [[Прилепско Поле]] ([[Општина Прилеп]]) — дводневна експедиција (планирана во октомври). == Прва експедиција == === Струмичко Поле === [[Податотека:Maps of areas covered by Macedonian Wikiexpeditions.svg|мини|300п|десно|Карта на посетени села по спроведената експедиција во Струмичко]] Првата експедиција за оваа година повторно беше одредена во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]], со што продолживме таму каде што застанавме минатата година со цел конечно да ги документираме струмичките села. Во попладневните часови на 30 април 2025 година (четврток), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]], [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] и [[Корисник:MacedonianMaps]] се упатија кон сместувањето во градот Струмица. ==== Прв ден ==== ==== Втор ден ==== ==== Исход ==== Со фотографирани '''20 нови села и поминати над 400 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција. Можеби бројот на селата е помал од нашиот просек, но бројот на фотографирани објекти и далеку над нашиот просек. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg|Манастирската црква „Св. Леонтиј“ </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[]] — ||[[Податотека:|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] || статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Strumica Valley|Струмичко Поле}} == Поврзано == * [[Википедија:Викиекспедиции 2026/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Викиекспедиции 2026| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Викиекспедиции]] iciegbev8ktep2bztaylhf66w3j35zy 5561982 5561981 2026-05-21T08:57:44Z Ehrlich91 24281 5561982 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Викиекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Викиекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2026 година планирани се четири '''[[Википедија:Викиекспедиции|викиекспедиции]]''', со кои би биле опфатени следните области: :# [[Струмичко Поле]] ([[Општина Босилово]] и [[Општина Василево]]) — дводневна експедиција (1-2 мај); :# [[Железник]] ([[Општина Демир Хисар]]) — дводневна експедиција (планирана во јуни); :# [[Полошка Котлина|Горен Полог]] ([[Општина Врапчиште]] и [[Општина Боговиње]]) — дводневна експедиција (планирана во август); и :# [[Прилепско Поле]] ([[Општина Прилеп]]) — дводневна експедиција (планирана во октомври). == Прва експедиција == === Струмичко Поле === [[Податотека:Maps of areas covered by Macedonian Wikiexpeditions.svg|мини|300п|десно|Карта на посетени села по спроведената експедиција во Струмичко]] Првата експедиција за оваа година повторно беше одредена во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]], со што продолживме таму каде што застанавме минатата година со цел конечно да ги документираме струмичките села. Во попладневните часови на 30 април 2025 година (четврток), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]], [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] и [[Корисник:MacedonianMaps]] се упатија кон сместувањето во градот Струмица. ==== Прв ден ==== ==== Втор ден ==== ==== Исход ==== Со фотографирани '''20 нови села и поминати над 400 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција. Можеби бројот на селата е помал од нашиот просек, но бројот на фотографирани објекти и далеку над нашиот просек. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg|Манастирската црква „Св. Леонтиј“ </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[]] — ||[[Податотека:|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] || статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Strumica Valley|Струмичко Поле}} == Поврзано == * [[Википедија:Викиекспедиции 2026/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Викиекспедиции 2026| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Викиекспедиции]] quczpeqh10hiqvrpg9ri5xjup8yh7ts 5561983 5561982 2026-05-21T08:58:47Z Ehrlich91 24281 /* Исход */ 5561983 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Викиекспедиции“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Викиекспедиции.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{кратенка|ВП:ЕКСПЕДИЦИИ}} Во текот на 2026 година планирани се четири '''[[Википедија:Викиекспедиции|викиекспедиции]]''', со кои би биле опфатени следните области: :# [[Струмичко Поле]] ([[Општина Босилово]] и [[Општина Василево]]) — дводневна експедиција (1-2 мај); :# [[Железник]] ([[Општина Демир Хисар]]) — дводневна експедиција (планирана во јуни); :# [[Полошка Котлина|Горен Полог]] ([[Општина Врапчиште]] и [[Општина Боговиње]]) — дводневна експедиција (планирана во август); и :# [[Прилепско Поле]] ([[Општина Прилеп]]) — дводневна експедиција (планирана во октомври). == Прва експедиција == === Струмичко Поле === [[Податотека:Maps of areas covered by Macedonian Wikiexpeditions.svg|мини|300п|десно|Карта на посетени села по спроведената експедиција во Струмичко]] Првата експедиција за оваа година повторно беше одредена во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]], со што продолживме таму каде што застанавме минатата година со цел конечно да ги документираме струмичките села. Во попладневните часови на 30 април 2025 година (четврток), вообичаените членови [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Полупрофесионален Шофер|Полупрофесионален Шофер]], [[Корисник:Деан Лазаревски|Деан Лазаревски]] и [[Корисник:MacedonianMaps]] се упатија кон сместувањето во градот Струмица. ==== Прв ден ==== ==== Втор ден ==== ==== Исход ==== Со фотографирани '''25 нови села, 5 историски села и поминати над 500 километри''', можеме да кажеме дека имавме уште една успешна експедиција. ==== Галерија ==== <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg|Манастирската црква „Св. Леонтиј“ </gallery> ;Статии {| class="wikitable sortable" width=90% !width=5% |Број !width=56%|Статија !width=20%|Фотографија !width=20%|Предмет на Википодатоци !width=15%|Забелешки |- |1. |[[]] — ||[[Податотека:|200п|]] ||[[:wikidata:|wikidata:]] || статија |- |} === Фотографии === Сите фотографии направени за време на викиекспедицијата се достапни во следнава категорија: {{Ризница-ред|Wikiexpedition to Strumica Valley|Струмичко Поле}} == Поврзано == * [[Википедија:Викиекспедиции 2026/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Викиекспедиции 2026| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година|Викиекспедиции]] 6pqn7z9bp0oehmmc5k6skjo313kvtvp 0 1395530 5561987 2026-05-21T09:05:49Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Чаплина]] на [[Чапљина]] 5561987 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чапљина]] hdfl5wrbykg4tak076ihhesrbiecfx2 0 1395531 5561998 2026-05-21T10:49:57Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345127174|Doboj South]]“ 5561998 wikitext text/x-wiki '''Добој Југ''' — општина во [[Зеничко-добојски кантон|Зеничко-добојскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]], [[Босна и Херцеговина]]. Се граничи со општина [[Добој]]. Седиште на општината е селото [[Матузиќи]]. == Опис == Општина Добој Југ е новоформирана општина, основана како директна последица на воените активности во оваа област. Не е многу голема општина, со површина од само 10 километри квадратни. Се наоѓа на раскрсницата на патиштата М-4 и М-17, како и на вливот на реката [[Усора (Река)|Усора]] и реката [[Босна (река)|Босна]]. == Демографија == === Населби === Општината ја сочинуваат селата [[Матузиќи]] и [[Мравиќи]]. === Население === {| class="wikitable" ! colspan="4" |Население на населени места – општина Добој Југ |- | | Населба | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 3.259 | 4.409 |- | 1 | '''Матузиќи''' | 1.783 | 2.591 |- | 2 | Мравиќи | 1.476 | 1.546 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Добој Југ |- | | 2013 година. | 1991 година. |- | Вкупно | 4.409 (100,0%) | 3.259 (100,0%) |- | Бошњаци | 4.047 (97,82%) | 3.045 (93,43%) |- | Роми | 26 (0,628%) | |- | Хрвати | 24 (0,580%) | 97 (2.976%) |- | Неизјаснети | 14 (0,338%) | |- | Срби | 9 (0,218%) | 19 (0,583%) |- | Други | 7 (0,169%) | 39 (1.197%) |- | Непознато | 6 (0,145%) | |- | Албанци | 4 (0,097%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав (1991) – општина Добој Југ по населени места |- | | Населба | Вкупно | Бошњаци | Срби | Хрвати | Други |- | 1 | rowspan="1" | Матузиќи | 1.783 | 1.698 | 18 | 10 | 39 | 18 |- | 2 | rowspan="1" | Мравиќи | 1.476 | 1.347 | 1 | 87 | 20 | 21 |} == Спорт == Локалниот фудбалски клуб, НК Градина Добој-Југ, игра во Регионалната лига на Федерацијата на Босна и Херцеговина. == Надворешни врски == * [http://dobojjug.ba/ Матична мрежна страница] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] potgtuedkh266khu7gaj2uio4io6ria 5562007 5561998 2026-05-21T11:27:49Z Jtasevski123 69538 5562007 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> | official_name = Добој Југ | native_name = | native_name_lang = sr-cyr | image_skyline = | image_shield = | settlement_type = [[Список на градови во Босна и Херцеговина|село]] и [[Општини во Босна и Херцеговина|општина]] |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{BIH}} |subdivision_type1 = [[Административна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]] |subdivision_name1 = [[Федерација Босна и Херцеговина]] |subdivision_type2 = [[Кантони во Федерацијата Босна и Херцеговина|Кантон]] |subdivision_name2 = [[Зеничко-добојски кантон]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | map_caption = Местоположба на Добој Југ во Босна и Херцеговина | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | leader_title = Градоначалник | leader_name = Мирнес Тукиќ | image_map = BiH municipality location Doboj Jug.svg | area_total_km2 = 10,2 | population_total = 4137 | population_as_of = 2013 | population_density_km2 = 432 latd = | coordinates = | area_code = +387 32 | parts = | website = {{url|http://www.dobojjug.ba}}| | name = }} '''Добој Југ''' — општина во [[Зеничко-добојски кантон|Зеничко-добојскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]], [[Босна и Херцеговина]]. Се граничи со општина [[Добој]]. Седиште на општината е селото [[Матузиќи]]. == Опис == Општина Добој Југ е новоформирана општина, основана како директна последица на воените активности во оваа област. Не е многу голема општина, со површина од само 10 километри квадратни. Се наоѓа на раскрсницата на патиштата М-4 и М-17, како и на вливот на реката [[Усора (Река)|Усора]] и реката [[Босна (река)|Босна]]. == Демографија == === Населби === Општината ја сочинуваат селата [[Матузиќи]] и [[Мравиќи]]. === Население === {| class="wikitable" ! colspan="4" |Население на населени места – општина Добој Југ |- | | Населба | 1991 година. | 2013 година. |- | | Вкупно | 3.259 | 4.409 |- | 1 | '''Матузиќи''' | 1.783 | 2.591 |- | 2 | Мравиќи | 1.476 | 1.546 |} === Етнички состав === {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав – општина Добој Југ |- | | 2013 година. | 1991 година. |- | Вкупно | 4.409 (100,0%) | 3.259 (100,0%) |- | Бошњаци | 4.047 (97,82%) | 3.045 (93,43%) |- | Роми | 26 (0,628%) | |- | Хрвати | 24 (0,580%) | 97 (2.976%) |- | Неизјаснети | 14 (0,338%) | |- | Срби | 9 (0,218%) | 19 (0,583%) |- | Други | 7 (0,169%) | 39 (1.197%) |- | Непознато | 6 (0,145%) | |- | Албанци | 4 (0,097%) | |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |Етнички состав (1991) – општина Добој Југ по населени места |- | | Населба | Вкупно | Бошњаци | Срби | Хрвати | Други |- | 1 | rowspan="1" | Матузиќи | 1.783 | 1.698 | 18 | 10 | 39 | 18 |- | 2 | rowspan="1" | Мравиќи | 1.476 | 1.347 | 1 | 87 | 20 | 21 |} == Спорт == Локалниот фудбалски клуб, НК Градина Добој-Југ, игра во Регионалната лига на Федерацијата на Босна и Херцеговина. == Надворешни врски == * [http://dobojjug.ba/ Матична мрежна страница] {{Предлошка:Општини во Босна и Херцеговина}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] 6e843dztho846r7xx5a74f1mpoc72wp 1 1395532 5561999 2026-05-21T10:50:10Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5561999 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc